program - ircica

İstanbul
20-21 Ekim | October 2012
PROGRAM
2
1
Sempozyum Eşbaşkanları | Co-Presidents
Dr. Halit Eren, IRCICA Genel Direktörü | Director General, IRCICA
Murat Aydın, Zeytinburnu Belediye Bşk. | Mayor, Zeytinburnu Municipality
Prof.Dr. Adem Esen, İstanbul Sabahattin Zaim Ünv. Rektörü
Rector, İstanbul Sabahattin Zaim University
Uluslararası Danışma Kurulu | International Advisory Board
Prof. Dr. Halil İnalcık, Bilkent Üniversitesi
Prof. Dr. Kemal Karpat, İstanbul Şehir Üniversitesi
Prof. Dr. Ali Arslan, İstanbul Üniversitesi
Prof. Dr. Harun Duman, Marmara Üniversitesi
Prof. Dr. Vahdettin Engin, Marmara Üniversitesi
İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT)
İslâm Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi (IRCICA)
Tel: +90 212 259 17 42
Prof. Dr. Cevdet Küçük, Marmara Üniversitesi
Prof. Dr. Amir Pasic, IRCICA
Prof. Dr. Süleyman Beyoğlu, Marmara Üniversitesi
Prof Machiel Kiel, Utrecht University
Faks: +90 212 258 43 65
Prof Heath Lowry, Bahçeşehir Üniversitesi
www.ircica.org
Doç. Dr. Mehmet Hacısalihoğlu, Yıldız Teknik Üniversitesi
Doç. Dr. Bülent Bakar, Marmara Üniversitesi
Zeytinburnu Belediyesi
Tel : +90 212 413 11 11
Yrd. Doç. Dr. Ali Satan, Marmara Üniversitesi
Yrd. Doç. Dr. Ş. Can Erdem, Marmara Üniversitesi
Faks: +90 212 413 12 12
www.zeytinburnu.bel.tr
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
Tel: +90 212 692 96 29
Faks: +90 212 693 82 29
www.iszu.edu.tr
Yrd. Doç. Dr. Teyfur Erdoğdu, Yıldız Teknik Üniversitesi
Düzenleme Heyeti | Organizing Committee
Doç. Dr. Cengiz Tomar (IRCICA)
Ömer Arısoy (Zeytinburnu Belediyesi)
Mustafa Aydın (Zeytinburnu Belediyesi)
Yrd. Doç.Dr. Ertuğrul Oral (İSZÜ)
Abdullah Erol Aydın (İSZÜ)
Adem Yavuz (İSZÜ)
3
4
2
3
Zeytinburnu Kültür ve Sanat Merkezi
Zeytinburnu Kültür ve Sanat Merkezi
20 Ekim 2012 Cumartesi
20 October 2012, Saturday
10:00-11:00
AÇILIŞ TÖRENİ
OPENING CEREMONY
Murat Aydın
Zeytinburnu Belediye Başkanı
Mayor, Zeytinburnu Municipality
Halit Eren, Dr.
Adem Esen, Prof. Dr.
Mahir Yağcılar
IRCICA Genel Direktörü
Director General, IRCICA
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Rektörü
Rector, İstanbul Sabahattin Zaim University
Kosova Cumhuriyeti, Kamu Yönetimi Bakanı
Minister of Public Administration, Kosovo Republic
Hadi Nezir
Makedonya Cumhuriyeti Devlet Bakanı
Minister of State, Macedonia Republic
Rafet Husoviç
Karadağ Cumhuriyeti Devlet Bakanı
AÇILIŞ KONFERANSI
KEYNOTE SPEECH
20 Ekim 2012 Cumartesi
20 October 2012, Saturday
11:00-12:00
Prof. Dr. Kemal Karpat
Minister of State, Montenegro Republic
Sulejman Ugljanin
Sırbistan Devlet Bakanı
Minister of State, Serbia
İdris Naim Şahin
Türkiye Cumhuriyeti İçişleri Bakanı
Minister of Interior, Republic of Turkey
5
6
4
5
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
Birinci Oturum | First Session
20 Ekim 2012 Cumartesi
20 October 2012, Saturday
14:00-15:45
İkinci Oturum | Second Session
20 Ekim 2012 Cumartesi
20 October 2012, Saturday
16:00-17:45
Başkan | Chair
Adem Esen
Salim Aydın
Balkanların Kaybedilmesinde Siyasetin Etkisi
Effects of Politics in the Secession of Balkans
Necmettin Alkan
“Jön Türkî/İttihâdçı Mutlakî” Yönetimin Balkan Savaşı
“Felaketindeki” Rolü
The Role of Young Turks/CUP in the Balkan Wars Catastrophy
Sema Uğurcan
Aydınlarımız Balkanda Hangi Rüyaları Gördüler
Dreams of Turkish Intellectuals on the Balkan Wars
Abdul Rauf
The Balkan Wars and British India: A Case study of NWFP
(Khyber Pakhtunkhwa)
Balkan Savaşları ve İngiliz Hindistan’ı: Khyber Pakhtunkhwa
(NWFP) Örneği
Ara | Coffee Break
Başkan | Chair
Bülent Aras
Igor Despot
Reasons for the Successful Mobilization of the Balkan States in the
Balkan Wars
Balkan Devletlerinin Savaşlar esnasındaki Seferberliklerinin Başarı
Sebepleri
Dimitris Michoulopulos
Salonika and the Balkan Wars
Selanik ve Balkan Savaşları
Isa Blumi
Impacts of the Balkan Wars: The Uncharted Parts from Empire to
Nation State
Balkan Savaşlarının Etkileri: İmparatorluktan Ulus Devlete Geçiş
Sürecinin Bilinmeyen Yönleri
Alessandro Vagnini
The Ambitions of the Last: Italy and the Balkan Wars
Gecikenlerin Hırsı: İtalya ve Balkan Savaşları
7
8
6
7
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
Birinci Oturum | First Session
21 Ekim 2012 Pazar
20 October 2012, Sunday
09:00-11:00
İkinci Oturum | Second Session
21 Ekim 2012 Pazar
20 October 2012, Sunday
11:15-13:15
Başkan | Chair
Mehmet İpşirli
Başkan | Chair
Sadık Ünay
Demeter Gabor
When Sound Judgement of Statesmen Fails: The Role of Count
István Burián in Influencing the Policy of Austria-Hungary
during the Balkan Wars
Devlet Adamlarının Muhakemeleri Başarısız Olduğunda:
Balkan Savaşları Esnasında Avusturya-Macaristan Siyasetinin
Etkilenmesinde Kont István Burián’ın Rolü
Biljana Rsitovska
Macedonian Emigration Press in Russia on the Balkan Wars
Rusya’daki Makedonya Mülteci Basınında Balkan Savaşları
Liljana Gushevska
Russian Diplomatic Documentation Regarding the Events on
the Balkans on the Eve of the Balkan Wars
Balkan Savaşlarının Eşiğinde Bölgedeki Hadiselerle Alakalı Rus
Diplomatik Belgeleri
Odile Moreau
Alberto Becherelli
The Balkan Wars in the Records of the Italian General Staff
İtalyan Genelkurmay Kayıtlarında Balkan Savaşları
Amit Bein
Önder Bayır
Osmanlı Arşivlerine Göre Balkan Savaşları
The Balkan Wars according to the Ottoman Archive Documents
Ara | Coffee Break
Jasmina Mojsieva Guseva
Human Faith in Balkan Wars in Macedonian Writers
Balkan Savaşlarında Makedonyalı Yazarların Hümanizmi
Numan Aruç
The Balkan War (1912) Through the Eyes of the French War
Correspondent Stéphane Lauzanne
Fransız Savaş Muhabiri Stéphane Lauzanne’ın Gözlemleriyle
Balkan Savaşı (1912)
Taking Advantage of a Crisis to Reform: The Remaking of
Religious Education in the Wake of the Balkan Wars
Krizi Reforma Dönüştürmek: Balkan Savaşlarının Eşiğinde Dini
Eğitimin Yapılandırılması
Balkanlıların Osmanlı Devletine Sırt Çevirmesinden 100 Yıl
Sonraki Yeni Statüsü
The New Status of the Balkans after 100 years of Ottoman
Deportation
9
10
8
9
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
Üçüncü Oturum | Third Session
21 Ekim 2012 Pazar
20 October 2012, Sunday
14:30-16:30
Başkan | Chair
Halit Eren
ÖZETLER | ABSTRACTS
Balkanların Kaybedilmesinde Siyasetin Etkisi
Salim Aydın
1908 yılında meşrutiyetin ilan edilmesi, İttihat ve Terakki ile beraber hareket eden
Osmanlı Ordusu içerisindeki subaylar vasıtası ile olmuştu. Meşrutiyetten sonra ordu
içerisindeki İttihatçı subaylar siyasetle meşgul olmayı devam etti. 1909 yılı 31 Mart
Abdullah Uçman
Ömer Seyfeddin'in Hikâyelerinde Balkanlar ve Balkan Savaşının
İzleri
The Balkans and Traces of the Balkan Wars in Ömer Seyfeddin’s
Stories
olayı ordu içerisindeki siyaseti tetikledi. 1911 yılına gelindiğinde İttihat ve Terakki
Mehmet Köseoğlu
Bulgar Karikatürlerinde Balkan Savaşları ile İlgili Politik
Eleştiriler
Political Critics on Bulgarian Cartoons Related to the Balkan
Wars
Fırkası aynı politikayı güdüyordu. İttihat ve Terakki Fırkasına karşı Osmanlı
Tahir Kahhar
artmasıyla bu partinin bazı yerlerde seçim kazanması, İttihat ve Terakki Fırkasını
Nesimi Yazıcı
Partisi yönetimlerde iyice söz sahibi oldu. Bu arada 1911 yılı Kasım ayında İttihat ve
Terakki’ye karşı en güçlü muhalefet partisi olarak Albay Sadık Bey tarafından
Hürriyet ve İtilaf Fırkası kuruldu. Bir dönem II. Abdülhamit yönetimine karşı
mücadele eden İttihat ve Terakki yönetimine karşı bu seferde, Hürriyet ve İtilaf
Devleti’ndeki bütün muhalifler ve fırkalar, Hürriyet ve İtilaf Fırkası çatışı altında
birleşmişlerdi.
Hürriyet ve İtilaf Fırkası’nın, İttihat ve Terakki Fırkası’na karşı güçlü muhalefet
yapmaya başlaması, Hürriyet ve İtilaf Fırkası yanlısı subayların ordu içerisinde
Balkan Savaşları, Sebepleri ve Sonuçlarının Türkistan Vilayeti
Matbuatındaki Yansımaları
Reflections of the Balkan Wars, their Reasons and Consequences
telaşlandırdı. Güçlü bir çoğunluğun sağlanması kararını alan İttihatçılar, Kanun-i
İsmail Bey'in Hâtıra-i Seyâhat'inde Sultan Reşad'ın Rumeli
Ziyareti: Manastır
Sultan Reshad’s Balkan Visit according to İsmail Bey’s Voyage
(Hâtıra-i Seyahat)
İttihat ve Terakki’ye katılmayan bazı subaylar, aynı imtiyazlı duruma geçebilmek için
Georgi Zelengora
Doğu Trakya Bulgar Göçmenlerinin Emlakları Gerçeği
The Reality of East Trachea Bulgarian Refugees’ Properties
Esasi’yi değiştirme istekleri çıkmaza girince, meclisi feshettirerek 1912’de yeni bir
genel seçim yapılmasını sağlamışlardı. “Sopalı ve dayaklı seçim” olarak da
adlandırılan bu seçim sonunda gayet az sayıda muhalif mebus meclise girebilmişti.
“Halâskârân-ı Zabitan Grubu” adlı bir grup meydana getirdiler. Rumeli’de bulunan
askeri birliklerde ne kadar Arnavut subay varsa Halâskârân Grubuna dâhil oldular ve
bu gruba taraftar kesildiler. Aynı zamanda 21/22 Haziran 1912 gecesi Manastır
dışındaki ordugâhtan bir kısım subayların kaçarak, evvelce Enver, Niyazi ve Eyüp
Sabri Beylerin yapmış oldukları gibi, dağa çıktıkları haberi geldi. Dağa çıkanlar bir
beyanname yayınlamışlar, beyannamede dikkati çeken husus ise, Hürriyet ve İtilaf
Fırkasının İttihat ve Terakki yönetimini iktidardan düşürmek için her şeyi mubah
görmesiydi. Bu da ordu içerisinde siyasetin ne kadar şiddetli olduğunu, hükümetlerin
11
12
10
11
bu siyasi kargaşa içerisinde çevresinde olanları gördüğünü fakat siyasi çekişmelerden
“Jön Türkî/İttihâdçı Mutlakî” Yönetimin Balkan Savaşı “Felaketindeki”
dolayı hiçbir şey yapamadığını göstermektedir.
Osmanlı Hükümeti, 21/22 Haziran’da Manastır’da bazı subayların dağa çıkması
Rolü
sonrasında ordunun siyasetle ilgilenmemesi için Avrupa’da ne gibi önlemlerin
Necmettin Alkan
alındığının araştırılması talebinde bulunmuştur. Ordunun siyasetle ilgilenmemesi
için İttihat ve Terakki yönetimi tarafından kanun maddeleri çıkarılmıştır. Kanun
Jön Türkler, Sultan II. Abdülhamid’le (1876-1909) yaptıkları çetin mücadelelerini
maddelerinin çıkarılması öncesinde Mebusan Meclisinde çok şiddetli tartışmalar
kazanarak, Osmanlı Devleti’nin modern yönetime tekrar kavuşmasını sağlamışlardı.
olmuştur. Siyasetle ilgili kanunun çıkmasından sonra ordu içerisindeki subaylardan
Fakat bu başarıyla yetinmek istemeyerek, devamında yönetime talip olmuşlardı.
siyasetle ilgilenmeyeceklerine dair yemin senetleri alınmıştır. 1912 yılı temmuz ayı
Böylece başlayan bu yeni süreç, “Abdülhamidî Mutlakî” yönetiminin çözülmesi ve
sonlarında Gazi Ahmet Muhtar Paşa kabinesi kurulmuş, ancak siyaset durulmamış,
“Jön Türkî meşrutî” yönetimin kademeli olarak yerini almasıyla şekillenmişti. Birinci
daha da artmıştır.
Cihan Harbi’nin sonuna kadar devam eden bu dönem, Osmanlı Devleti’nin tasfiye
Siyasetin şiddetlendiği dönemde Balkan müttefikleri hazırlıklarını tamamlamaya
edilmesiyle alakalı gelişmelerin de ortaya çıktığı çok önemli bir süreç olmuştur.
başlamış, savaşın başlaması için Makedonya’da Bulgar komitacıları bazı şehirlerde
Balkan Savaşı ve hezimeti, bunlar arasında önemli bir yere sahiptir.
bomba patlatma faaliyetine girişmişler, bu faaliyetler sonrasında Balkan müttefikleri
Tebliğimizde, 1908 Jön Türk İhtilâli’yle başlayan bu süreçte II. Abdülhamid’in
kendi ülkelerinde mitingler düzenlemeye başlamışlardır. İttihat ve Terakki Fırkası,
mutlakî yönetiminin çözülmesinin ardından te’sis edilmeye çalışılan yeni “Jön
Balkan Savaşı için hazırlık yapılması gerektiğini vurgulamış, Gazi Ahmet Muhtar
Türkî/İttihâdçı mutlakî” yönetimin ve buna paralel olarak vuku’ bulan bazı olayların,
Paşa Kabinesi ise savaşın olmayacağını, eğer Balkan Savaşı olursa, bu savaşın Dünya
Balkan Savaşları’nın kaybedilmesindeki rolü veya yeri ele alınmaktadır. Konumuz,
Savaşına neden olacağını ifade edilmişti. Böyle bir savaşı Düvel-i Muazzama
askerî ve siyasî gelişmeler olmak üzere iki alt başlıktan oluşmaktadır.
devletlerinin engel olacağı düşüncesi Osmanlı Hükümetinde hâkim görüştü.
Müracaat edilen kaynakların önemli kısmı, döneme şahitlik eden devlet adamları,
Balkan Savaşları öncesinde siyaset o kadar etkili oldu ki, Gazetelerde köşe yazarları
askerleri ve aydınların hatıralarından, dönemin yerli ve yabancı gazetelerinden ve
savaşın olmasında durumunda savaş kaybedilirse yenilgiyi birbirlerinin üzerine
arşiv vesikalarından oluşmaktadır.
atacak kadar ileriye gittiler. Bu siyasi çekişme seferberliğin ilan edildiği 1 Ekim 1912
tarihine kadar devam etti. Seferlik kararının alınmasından sonra İttihat ve Terakki
Aydınlarımız Balkanda ∗ Hangi Rüyaları Gördüler?
savaş esnasında siyaset yapmayacağına dair bir beyanname yayınladı. Hürriyet ve
Sema Uğurcan
İtilaf fırkasının beyannamesi ise savaşın başladığı dönemde yayınlandı. Siyaset
Ahmet Muhtar Paşa Hükümeti’nin istifası ve yerine kurulacak Kamil Paşa
Aydınlarımız, Balkan savaşı ve ertesinde, devleti kurtaran ve geleceği inşa eden rüya
Hükümeti’nin kurulması esnasında da devam etti. Savaş esnasında siyaseti kazanan
metinleri yazarlar.
Babıâli Baskınıyla İttihat ve Terakki oldu. Ancak Balkanlar elden çıkmıştı.
zaptolunamaz şey olan geleceği düzen altına almak isterler. Rüyalarda 1. Siyasî
Ütopya diyebileceğimiz bu metinlerde, en ölçülemez,
eksiklerin 2. İlmî, teknolojik, iktisadî eksiklerin giderilmesi hususu ağır basar.
Ruşenî’nin Rüyası’nda ve Mustafa Nazım’ın Rüyada Terakki yahut Terakki-i İslâmı
Rüyet’inde Balkan savaşı dönüm noktası olur.
Genç Türkler çok sıkı çalışarak,
Avrupa karşısında Asya ve Afrika’da büyük Türk-İslâm devletleri kurarlar.
∗
Eskilerin söylediği “Balkanda” kelimesi, Balkan Savaşı’nı, bozgunu ve sonuçlarını takip eden
süreci içine alan bir kelimedir.
13
14
12
13
Medeniyetlerinin üstünlüğü dünyaya kabul ettirirler. İstanbul dünyanın en mamur
Turkey and served as an ambassador of Turkey in Kabul early 1920s. He was later on
şehri hâline gelir. Mustafa Nazım’ın eserinde İstanbul, özlenen dünyanın temel
killed in Turkey largely due to a misunderstanding and buried in Turkey. This person
düzeni olarak simetri ve geometriye duyulan hayranlığı gösterir. Her yerde yüksek
from Peshawar was hailed by the Turkish government. The paper will be largely
binalar, caddeler, köprüler, yollar birbirini cetvel gibi hatlarla keser. Yekpare bir
relied on the British documents and the local accounts related to the Balkan Wars
toplum, muhalefetin işlevini yerine getirdiği Mebuslar meclisi tarafından idare edilir.
which have not been addressed in the available present literature. The paper will also
Evlilikler, çocuk yetiştirme, öğrenim-eğitim, iş-ticaret hayatı sıkı bir nizam altında
be helpful in understanding the historical background to the contemporary religious
yapılır. “Pek Uyanık Bir Uyku”da Kılıçzade İsmail Hakkı’nın rüyasına giren yaşlı,
and political unrest in the region (Pakistan and Afghanistan) attached with the extra
gerçekleşebilmesi mümkün olan tavsiyelerde bulunur.
territorial sympathies of the people in the region.
Bu kurtuluş reçetesinde
şehzadelerin orduya girmesi, teorinin yerini pratiğin alması, yerli üretim-tüketim
yapılması, kadın hürriyeti gibi maddeler vardır. Celal Nuri “Tarih-i İstikbal”de,
Reasons for the Successful Mobilization of the
kahramanlığı kader şeklinde gösterir. Bir Türk bölüğü Selanik ve Olympe dağlarını
Balkan States in the Balkan Wars
ele geçirdiği esnada, tarih/efsane tanrıçası Clio, Türk kumandanının kucağına atılır.
Igor Despot
Bu rüyalar en felâketli yıllarda telâfi mekanizması çerçevesinde, kurtuluşun yolunu
gösteren metinlerdir. Geçmişin büyüklüğüne sığınan eserler karşısında sayıca daha
az ama daha çarpıcı eserlerdir.
Mobilization of the allied countries in the Balkan wars was very good. Participating
states were surprised by the number of people who appeared on mobilization. They
came from all over the world to do their "sacred" duty to make war with the
The Balkan Wars and British India:
centuries-old enemy and liberate their Christian brothers. Memory of the powerful
A Case study of NWFP (Khyber Pakhtunkhwa)
medieval states and the great defeat which they suffered from the Turks remained in
Abdul Rauf
the history of the Balkan peoples for centuries. The Ottoman Empire was the
stereotypical enemy - the Turkish majority was of a different religion, the area that
The British occupied the north western part of India now known as Khyber
Empire held were considered occupied, stories about the sufferings of the Christian
Pakhtunkhwa (formerly N.W.F.P.) of Pakistan in 1849. Pakhtun resisted the British
population were passed down through generations. Christian Reconquista of the
Imperial power with an arm struggle particularly in tribal areas. The beginning of
territory conquered in the Middle Ages was emphasized in the calls for the
twentieth century also witnessed the political struggle largely in alliance with their
mobilization made by Serbian King Peter, King Ferdinand of Bulgaria and the Greek
Muslim brethren down the country. Both the arm and political struggle had internal
King George. In Bulgaria 220% occurred (compared to the invitees), in Serbia they
and external dynamics. The Ottoman Khilafat remains the main external factor for
have not been able to receive all because too many people showed up, in Montenegro
the mobilization of the people in the region as reported by the highest British
the elderly and children "fled" to the army and in Greece more people occurred than
administrators including head of the province. How the wars in Balkans affected the
was planned. All of that was diametrically opposite to the situation in the Ottoman
struggle of the people in the region will be the focus of this proposed paper. These
Empire. Turkish Corps were deficient due to cholera, which devastated the Empire
wars mobilized the people in support of the Ottomans on one hand and on the other
since 1910., so many recruits did not respond to the army and just before
some people left their homes and went Turkey to support them. One of them
mobilization 120 000 Anatolians were discharged from the Army because they were
Abdurrahman Peshawari not only worked in the Indian medical mission headed by
tired of smothering Albanian insurgency. The enthusiasm of the population, due to a
Dr. M.A. Ansari but he opted to remain in Turkey and fought in World War I also
number of partial mobilizations for suppression of various rebellions and Tripolitan
along the Turkish forces against the Allied Powers. He rose to a high stature in
War, was very low.
15
16
14
15
paper adds to the complications by considering some of the conflicting agendas
Salonika and the First Balkan War
among those fluid clusters of actors straddling the political and commercial frontiers
Dimitris Michalopoulos
of Montenegro, Serbia, Bulgaria, Greece and the Western Balkan provinces of the
Ottoman Empire. Beyond the concerns with neighboring states’ interests in these
According to the Greek sources, Salonika was not a Greek city in 1912. For her
same regions, there are economic explanations to consider. For example, the
population amounted to 160,000 people, i.e. 90,000 Jews, 44,000 Moslems (Turks),
appropriation of wealth by the victors of the Balkan Wars, especially land, deserves
and merely 19,000 Greeks. So the Greek Army was to advance northward, namely to
our attention. The notion that commercial interests were intimately involved in the
Bitola, in October 1912.
process of how land was taken from the previous inhabitants may help provide depth
Still the Greek Army did capture Salonika. For the Ottomans did not pose
to the manner in which post-conflict administrations approached incorporating the
difficulties to the Greek Army’s movement: Not only did the Ottomans make easy the
territories and/or the populations that were torn away from the Ottoman Balkans in
Greeks’ advance by retreating without fighting, but they prevented Salonika from
1912-1913.
being captured by the Bulgarians. As a result, the city was surrendered to the Greeks
In sum, the real Ottoman legacy in the Balkans is the way in which intervening power
of October, 1912, albeit the Bulgarian Army’s Macedonian irregulars had
dynamics, often realized in different ways at the local level rather than in political
on the
27th
centers, led to a shift in the kind of regime occupying states—Serbia, Bulgaria,
entered Salonika a couple of days earlier.
Still, Greece was not to annex of the Macedonian megalopolis. For George I,
Greece,
Montenegro,
Albania—administered those
former
Ottoman Balkan
King of the Hellenes, had assured Emperor Franz Joseph of Austria-Hungary, that
territories captured after 1912. Similarly, as a result of these rapid changes on the
Salonika “was not coveted” by Greece. Yet the King disregarded his promise …and
ground, new opportunities arose for an entirely new class of political agents, leaving
was mysteriously murdered in March, 1913. His murderer was defenestrated out of
much of the post-Ottoman Balkans to face an even more radical form of nationalism
the Greek Police’s headquarters in Salonika, the relevant files were destroyed during
that actually emerged as a result of the sudden victories of late 1912 at the Ottoman
WW 1 and no solution to the enigma of the King’s death has been found so far. E.
Empire’s expense. Ultimately, rather than being a product of a contrived, long-term
Venizelos, on the other hand, Premier of Greece by then, had agreed that Salonika
strategic realization of state expansion, the cases introduced in this paper will
should be run jointly by Greeks and Bulgarians; but an abrupt intervention of Greek
suggest that the contingencies created by the war introduced entirely new political
Foreign Ministry officials had this project aborted and, as a result, the Second Balkan
orientations for a wide variety of actors.
War was triggered.
The Ambitions of the Last: Italy and the Balkan Wars
Alessandro Vagnini
Impacts of the Balkan Wars: The Uncharted Paths from
Empire to Nation-State
By the early 20th century most of the Balkans (Bulgaria, Greece, Montenegro and
Isa Blumi
Serbia) had already achieved their independence from the Ottoman Empire even if
large parts of their ethnic populations remained under Turkish sovereignty. The
The following paper emphasize that “Albanian,” “Serbian,” “Bulgarian,” or
Empire was experiencing a phase of serious crisis since the late nineteenth-century.
“Ottoman” politics are messy, with competing factions operating under very different
The Great Powers shared different aims over the so called “Eastern Question” and
conditions, catering to very different constituencies, whether in Austrian-
the integrity of the Ottoman Empire. Britain wished to deny Russia access to the
administered Bosnia and the Sancak (Sanjak), rural Macedonia, or Istanbul. This
South and supported the integrity of the Ottoman Empire while France wished to
17
18
16
17
strengthen its position in the Middle East. Russia instead pursued a pan-Slavic policy
wills, he developed numerous diplomatic skills. After the death of Aerenthal, Foreign
and thereby supported Bulgaria and Serbia. Austria-Hungary wished for a
Minister of Austria-Hungary (1912), he had to resign from his post, but remained
continuation of the existence of the Ottoman Empire, opposing to any possibility of
influetial as a Minister of the Cabinet of Count István Tisza. Being a mediator
Serbian expansionism. The Habsburgs also aimed to control the Ottoman Adriatic
between the Hungarian Prime Minister and Emperor Franz Joseph, he managed to
coast (nowadays Albania) while Italy’s primary aim at the time seems to have been
influence their Balkan policy during the Balkan Wars (sometimes contrary to the will
the denial of access to the Adriatic Sea to any other power. After the Young Turks
of the Foreign Minister, Berchtold). It may be interesting, how an influential and
revolution the situation changed drastically. Later on, the Italo-Turkish war
experienced politician (mis)judged alliance-policy during the two Balkan wars, and
(September 1911 – October 1912) caused massive Turkish losses (especially in the
how the shift from pro-Turkish sentiments to pro-Bulgarian feelings took place.
Navy) and an increasing monetary debt. The Balkan countries, now organized in the
Using his personal correspondence and the recently published diary of István Burián
Balkan League, saw an opportunity to attack and fulfill their desires of expansion.
we try to enlighten some misinterpretations on the situation (and sometimes cruel
After some delays, Montenegro declared war on 8 October 1912. The other members
astuteness) of Austrian and Hungarian statesmen during the Balkan Wars.
of the alliance entered the conflict on 17 October. Seven months later the First Balkan
War was ended by the Treaty of London and the Ottoman Empire lost virtually all of
its possessions in Europe. The Balkan allies then began to fight each other for the
spoils of the Empire and a Second Balkan War broke out on 16 June 1913.
Russian Diplomatic Documentation Regarding the
Events on the Balkans on the Eve of the Balkan Wars
Although there was an official consensus between the Powers over the territorial
Liljana Gushevska
integrity of the Ottoman Empire, due to the conflicting interests in the area, each of
them took different diplomatic approaches. Italy and Austria-Hungary, struggling for
The emphasis in this paper will be placed on the reports by Russian diplomatic
hegemony on the Adriatic were totally opposed to any other nation’s expansion in the
representatives in the period 1909-1912, which offer abundant information and
area. At the same time, Italy was interested to any possible weakening of the
detailed analysis of the developments at the time. Strong Russian diplomatic network
Habsburg Empire due to its own internal problems with Slav populations. Moreover,
in the Balkans and the European part of the Ottoman Empire followed closely the
the campaign was followed with interest by many Italian officers while intense
rapprochement of the Balkan countries (Serbia, Greece, Bulgaria, Romania and
diplomatic and intelligence activities were also developed to follow the evolution of
Montenegro) and their leaders’ official and unofficial contacts for resolving the so
events.
called Balkan question, as well as the echoes these events had in the Ottoman Empire
and with the great powers.
When Sound Judgement of Statesmen Fails:
The materials, among other things, present the Russian position and its strategy
The Role of Count István Burián in Influencing the
regarding the implementation of the idea "the Balkans to the Balkan peoples", which
Policy of Austria-Hungary During the Balkan Wars
was supported by Italy, but not by Germany and Austria-Hungary. Hence, Russian
Demeter, Gábor
diplomats continuously report of attempts by Austria-Hungary to influence certain
decisions made by the Porte, at the same time declaring its friendship so as to realize
Count István Burián as the (joint) Minister of Finance of Austria-Hungary (1903-
the strivings to improve its positions on the Balkans.
1912) also responsible for Bosnia (and from 1915, joint Foreign Minister) was well
On the other hand, Russia showed open interest for the Christian population in the
aware of the threat, that nationalism on the Balkan meant. Trying to maintain the
European part of the Ottoman Empire and supported their requests for reforms.
unity of the multiethnic province, while balancing between Hungarian and Austrian
These steps encouraged distrust in the relations between Russia and the Ottoman
19
20
18
19
Empire which were formally presented as being friendly, and increased the Porte’s
Macedonian Emigration Press in Russia on the Balkan Wars
doubts that the creation of the Balkan alliance was under the patronage of Russia and
Biljana Ristovska-Josifovska
Italy.
In that regard, the sources indicate that the Russian foreign policy was attempting to
The press in general was a useful instrument not only in informing on the events, but
balance the Balkan states policies that were clearly demonstrating their intentions for
also relaying political messages to the public and expressing individual discourses.
a final territorial expansion at the expense of the Ottoman Empire.
The main goal of this article will be an analysis of the developing stances of the
Macedonian emigration towards the Balkan states, Russia and the great forces,
The Balkan Wars in the records of the Italian General Staff
concerning the Balkan Wars, researched through the contemporary debates in the
Alberto Becherelli
press published by the Macedonian emigrants in Russia. We will be especially
focused to the letters by readers and correspondents from Russia and from the
The Balkans had always been an important cultural and commercial area for the
Balkans, informing about the situation on the terrain during the military activities
Italian foreign policy and during the Balkan Wars Italy closely followed the events in
and afterwards. From other aspect, we will also address to the information displayed
the region. Italo-Turkish War (1911–1912) showed the weakness of the Ottoman
in the different kinds of articles, placed in various sections, related to Macedonia:
Empire to the Balkan countries who attacked the Empire before the war with Italy
historical and ethnographical overviews, political analysis and acts, as well as pages
of October 1912 and after
dedicated to the artistic expression of various poets and writers. We analyze the press
the peace treaty signed in London on May 30, 1913, the Second Balkan War began
as a tribune for displaying of the stand-points of the Macedonian emigration on the
when Serbia and Greece quarrelled with Bulgaria over the division of their joint
causes and results of the Balkan Wars.
had ended. The Balkan League opened the hostilities on
8th
conquests in Macedonia. The peace treaty was signed between the combatants on
Aug. 10, 1913. Italy used the Balkan wars to keep the Dodecanese islands in the
Human Faiths in Balkan Wars in Macedonian Writers’ Works
Aegean which it had occupied during the war against Turkey, despite the agreement
Jasmina Mojsieva-Gusheva
that ended that war in 1912. The Historical Archive of the Italian Army General Staff
contains reports by Military Attachés from Sofia, Belgrade, Vienna, Berlin, London
The title of the topic is based on associative ventures and visions of the Macedonian
and Paris about the Balkan Wars providing a valuable record for a detailed analysis
writers Mitko Madjunkov, Kole Chashule and Slavko Janevski about the unfortunate
(fonds: G-29, Addetti Militari; G-24, Corpo di Stato Maggiore. Corrispondenza; G-33,
destiny of Macedonian people during the Balkan Wars, who always fights against
Carteggio SME, Scacchiere orientale. Ufficio coloniale. Stati Esteri. Stati balcanici).
each other.
During the Eighties these documents were studied for the first time by Professor
For centuries the Balkan has been a background of several major religions, a bulk of
Antonello Biagini, who teaches Eastern Europe History at Sapienza University of
languages, non-understandable for each other totally, customs and habits, which are
Rome. He wrote two fundamental books for this topic: Momenti di storia balcanica
stranger for Balkanian neighbors than those of Western Europe. In this tiny region
(1878-1914). Aspetti militari (Rome, 1981) and L’Italia e le guerre balcaniche
are concentrated various diverse understandings, models of cultures, which are
(Rome, 1990), that due to the 100th Anniversary of the Balkans Wars are going to be
scarcely known to each other. In such inherited environment, fairly late (in 19th
century) started the struggle for establishing Balkan nation – states, i.e. political
republished this year.
forms reunited around one ethnos, one religion, one language. Therefore, it is not
strange that in the struggle were included all aggressive methods to resolve all
national questions such as genocide, ethnic purging, violent movements,
21
22
20
21
rechristening and renaming. All those events influenced forming characteristic
Taking Advantage of a Crisis to Reform:
features of the Balkans, such as hypocrisy, stubborn, non-confidence, fear of new
The Remaking of Religious Education in the Wake of the Balkan Wars
activity and movement. All those features implemented in the character of the
Amit Bein
Balkans burden the process known as habitualisation, comprising of change of
unusual, unknown and foreign into usual, known and domestic. That process has
The Ottoman loss of extensive territories in the wake of the Balkan Wars (1912-1913)
difficulties in its functioning on the Balkan, because it is immediately connected with
prompted national soul-searching and demands for radical reforms to prevent the
violence. Particularly, when the Balkans will understand that their identity is not
complete collapse and disintegration of the empire. In the atmosphere of anxiety and
unique and that the word being a whole so far, consists of a range of diverse and even
urgency that dominated the Ottoman public sphere after the end of the hostilities,
antagonistic worlds. Afterwards conflict situations appear, so that everyone feels
earlier demands for the remaking of religious education were voiced more insistently
insecure and unsatisfied. Such statements can surely be confirmed by a range of
and vociferously in the Ottoman press. The very heated public debate that followed
examples in the Balkan history. All of this human experience is elaborated in the
was framed within the context of the defeat in the war and the pressing need to
works of Macedonian writers Mitko Madjunkov, Kole Chashule and Slavko Janevski.
regenerate the empire. Assisted by the atmosphere of national crisis and expectations
Having written about diverse civilizations, religions and nations, they uncovers the
of immediate fixes to perceived problems, the supporters of significant reforms in
roots of the contemporary conditions and events on the Balkan.
religious education were able to carry the day, a key reason being their success to
mobilize support within the religious establishment. Thus, after long years of little
The Balkan War (1912) Through the Eyes of the French War
change or modification in religious education, major reorganization of its
Correspondent Stéphane Lauzanne
organization, administration, and curriculum was implemented in a matter of few
Odile Moreau
months after the Balkan Wars.
The paper will discuss the debates that led to the reforms and how they were
I would like to present a paper based on the narratives of a French War
implemented with a particular emphasis on the role the defeat in the Balkan Wars
Correspondent. The major point of this paper will be an analysis of the book written
played in them, illuminating how this crisis helped break a long-standing stalemate
by Stephane Lauzanne, journalist and chief editor of the French newspaper Le Matin.
on the issue and contributed to an often overlooked turning point in the history of
His book entiteld Au chevet de la Turquie. Quarante jours de guerre [At Turkey’s
religious education in modern Turkey. The discussion will be placed within the
bedside. Forty days of war] was published in Paris in 1913. The author describes his
broader context of instances in which moments of national crisis in late Ottoman
trip to Istanbul in one of the last trains to Istanbul on October 12th 1912. A lot of
history and the early history of the republic also served as windows of opportunity to
personalities attracted by the beginning of the war were travelling with him and
implement major reforms.
discussed their points of views and feelings.
The author gives an interesting description of the life in Istanbul during the First
Ömer Seyfeddin’in Hikâyelerinde Balkanlar ve Balkan Savaşı İzleri
Balkan War. Stephane Lauzanne was well introduced in the Ottoman ruling class. He
Abdullah Uçman
gives accounts of interviews with Ottoman civil and military officials and their
insiders’ views. In addition, he visited military camps and witnessed the military
Yeni Türk hikâyeciliğinin kurucularından biri kabul edilen Ömer Seyfeddin, 1908’de
events. Stephane Lauzanne’s narratives allow to better understand how informations
II. Meşrutiyet’in ilânından sonra Mülâzım-ı evvel rütbesiyle Üçüncü Ordu’nun
were collected during war time by war correspondents and transmited to Europe.
Selânik’teki bir nizamiye taburuna tayin edilir. İki yıl kadar burada Serez, Pirlepe,
Was this account typical of the witnesses of the Balkan Wars ?
Razlık, Babina ve Köprülü dolaylarında çete takibi görevi yapar. Bu sırada Balkan
23
24
22
23
kavimleri arasındaki milliyetçi duyguların nasıl uyandığına şahit olur. Yakorit’te
Ferdinand’ın dikta yönetimi, liberallerin varlığı da sorunlar arasında verilmektedir.
bulunduğu sırada askerlikten büsbütün soğur ve Ziya Gökalp’in İttihat ve Terakkî
Balkan devletlerinden Osmanlı ortalığı karıştırmaktadır. Sırplar; milliyetçi hırslar
vasıtasıyla sağladığı tazminat sayesinde askerlikten ayrılır (1911). Ancak kısa bir süre
içerisinde Makedonya’dan daha fazlası toprak istemektedir. Buna tüm hileleriyle
sonra Balkan Savaşı’nın başlaması üzerine tekrar askere alınır ve hem Sırplarla, hem
müdahil olan Yunanistan da karışmaktadır. Romanya’nın hayali Dobruca’dır. Büyük
de Yunanlılarla savaşır. Yanya’nın savunması sırasında Yunanlılar’a esir düşer ve bir
devletlerden Avusturya-Macaristan İmparatorluğu gelişmeleri yakından takip
süre Atina yakınlarındaki Nafliyon kampında esir kalır. Esaretten kurtulduktan
etmektedir. Rusya, yatıştırıcı tavrıyla hareket etse de çözümleri günü kurtarmaktan
sonra İstanbul’a döner (1913).
öteye gitmemektedir.
Ömer Seyfeddin “Bomba”, “Nakarat”, “Hürriyet Bayrakları”, “Beyaz Lâle”, “Primo
Bulgar karikatüristlerin çizimlerini genelleme niyetine girdiğimizde; savaş karşıtı
Türk Çocuğu” ve Tuhaf Bir Zulüm” adlı hikâyelerinde Balkanlar’da karşılaştığı bazı
duruşları bulunmaktadır. Savaş; hristiyanlık temaları eşliğinde çizilerek ölümden
acı olaylarla birlikte Bulgar komitacılığını, Balkan halkları arasında millî uyanışın
başka bir sonucu getirmeyecektir. Trakya ve Makedonya savaş yuvasıdır. İkinci
doğurduğu vahşi sonuçları ve bütün kahramanlıklarına rağmen Türklerin bu uyanışa
Balkan Savaşı felaketlerin en büyüğüdür. Bunların gerçek suçlusu ise siyasetçilerdir.
karşı ciddi bir tepki gösterememesi yüzünden uğranılan felâketleri dile getirir.
Bu bildiride, Ömer Seyfeddin’in Balkanlar’da bizzat şahit olduğu yaşanan olaylardan
Balkan Savaşları Sebepleri ve Sonuçlarının Türkistan Vilayeti
Matbuatındaki Yansımaları
yola çıkarak kaleme almış olduğu çeşitli hikâyeleri ele alınıp incelenecektir.
Tahir Kahhar
Balkan Savaşları’nda Bulgar Karikatürlerinde Politik Eleştiriler
Mehmet Köseoğlu
Balkan savaşları ile ilgili basın kaynakları o dönemde Türkistan`da yayımlanan
40’dan fazla Rusça ve Türkçe-Özbekçe gazetelerde mevcuttur. Özellikle Arap
Politik karikatürler, bir dönemin sosyal, ekonomik, kültürel, politik yaşamın içeriğini
yazısında, Türkistan Türkçesinde yayımlanan ‘‘Türkistan Vilayetinin Gazeti’’nde
bizlere sunmada etkilidir. O dönemin politikasındaki tartışmaları, güncel sorunları
savaş teması başından sonuna kadar çok detaylı olarak yansıtılmıştır. Türkistan
ve kamuoyunun olaylara bakış açısını hızlı bir şekilde görebilmemize imkân tanır.
Müslümanları o yıllarda Turan, Semerkant, Seda-i Türkistan gibi özel neşirlerle
Bazen bilinmeyen ayrıntıları gün yüzüne çıkarır. Karikatürleri çizen kalemlerin
birlikte müstemlekeci hükümete bağlı olan bu gazeteyi de ilgiyle okumuştur.
tarafsız olması güç olsa da eleştiriler devamlıdır. Kâğıt üstünde çizilen görüntüler
Bu bildiride temel üç nokta üzerinde durulacaktır: 1. Savaşın başlangıcı ve gidişatı ile
sinsi ama sesler fazlasıyla bir haykırıştadır.
ilgili Avrupa ve Türkiye’den gelen haberler, 2. Savaşın sebepleriyle ilgili makaleler, 3.
Politik karikatürlerin Balkan Savaşları’nda Bulgar karikatüristlerin çizgileriyle
Savaşın sonuçları konusundaki haberler.
değerlendirilmesini içeren bu makalede; Bulgaristan’da yayımlanan Reç gazetesi ve
Gazetenin 1912 y. 14 Ekim sayısında ‘‘Balkanlarda Savaş’’ başlıklı 7 haber
Lüdokos dergisi başta olmak üzere birkaç mizah yayını incelenmiştir. Makalede
bulunmaktadır. Podgorica, Londra, Viyana, Belgrad, İstanbul ve Atina’dan alınmış
sunulan karikatürlerin çoğu; Bulgar karikatürist Aleksandır Bojinov’a aittir.
haberlerde savaşın başladığı bildirilmiştir. M., Londra haberinde, ‘‘sabah saat 3 de
Karikatürler 1910-1914 yıllarını içermektedir.
Bulgaristan ile Sırbistan sınırlarında muharebe başlandı’’ denilmektedir. Belgrad
Karikatürler incelendiğinde; Bulgar karikatüristlerin çizimlerinde eleştiriler iki ana
haberinde,
Türkler ve Arnavutların geceleyin Sırp sınırlarından geçtiği ve ağır
boyutludur. Birisi Bulgar siyasetçilerin Balkan Savaşları’ndaki başarısızlıkları diğeri
çarpışmalarda Türklerden 200 kişinin öldüğü, buna mukabil Sırplardan 10 ölü ve 45
ise savaşta yer alan Balkan devletlerinin emperyalist politikalarıdır. Bulgar
yaralı olduğu bildirilmiştir. İstanbul haberinde ise, Türklerin savaş gemileri Varna
siyasetçilerin ülkeyi savaşa sürükleyip birçok kişinin ölüme sebebiyet vermesi
yakınında
karikatürlerde en çok yer edilen konuların başında gelmektedir. Bulgar Kralı
açıklanmıştır. Başka bir haberde, Priştine’de Türkler ve Sırplar arasındaki
25
26
24
25
Bulgarların
mayınlı
savaş
gemisiyle
karşılaşarak
geri
döndüğü
muharebede Türklerin bir taburunun ayrıldığı vurgulanmıştır. Podgorica haberinde,
İsmail Bey’in Hâtıra-i Seyâhat’inde
General Viktoriç başkanlığındaki Karadağ askerleri Palavitsa gibi bir kaç kaleyi ve
Sultan Reşad’ın Rumeli Ziyareti: Manastır
Barına dağlarını da tasarruf ettiği, buralarda Sultanın 3000 askeri bulunduğu ve
Nesimi Yazıcı
onlardan 500 kişinin tutsak edildiği bildirilmektedir.
Viyana haberinde ise,
Sırbistan’ın Türkiye`ye savaş açtığı ve bunu büyük devletlere bildirdiği açıklanmıştır.
Osmanlı sultanları genellikle yurt içi gezilere fazla rağbet etmemiş olmakla birlikte,
Savaş, Türk hükümeti ve Sultan Abdülhamit konularındaki ‘‘Türkiye’nin Savaş Planı
bilhassa son dönemlerde bu durumun istisnası sayılabilecek örnekler de yok değildir.
ve Abdülhamit’’ (1912 y. № 82),
‘‘Reşad Bey’in Türkiye Hakkındaki Hikayesi’’,
Nitekim II. Mahmud (1808-1839), Abdülmecid (1839-1861), Abdülaziz (1861-1876)
‘‘Sultan Abdulhamit’’ ( 1913 y. № 39 ) adlı makaleler de bildirimizde derin bir şekilde
ve Sultan Reşad (1909-1918) yönettikleri ülkenin muhtelif yörelerine inceleme
ele alınacaktır.
gezileri yapmış padişahlardandırlar. Şüphesiz hem bu padişahlar ve hem de
Gazetenin 18 Ekimdaki 80. sayısında dört sayfanın tamamı Balkan Savaşı hakkında
diğerlerinin yurt içi gezileri arasında Sultan Reşad’ın Rumeli seyahatinin çok özel ve
olup 65 haber ve bir kaç makale içermektedir. 21 Ekim sayısında ise, savaş konulu 50
özellikli bir yeri bulunmaktadır.
haber, ‘‘Savaş ve Panislamizm’’, ‘‘Türkler Neden Meydan-i Harpten Kaçmaktalar?’’
Bilindiği gibi Sultan Reşad, Balkan Savaşlarının hemen öncesinde, yapılan geniş
başlıklı makaleler çok ilginçtir, bu haberler bildirimizde anlatılacaktır.
kapsamlı hazırlıklardan sonra 23 Mayıs-13 Haziran 1327/5-26 Haziran 1911’de
Gazetede savaşın nedenleri ve sonuçları konusunda da yüzlerce haber ve makale
İstanbul’dan başlayıp Çanakkale-Selanik-Üsküp-Priştine-Kosova Sahrası-Selanik-
basılmıştır. Örneğin, ‘‘Bulgarlar Ne Diyor?’’ (1912 y. 18 Ekim) denilen makalede
Manastır-Selanik-Çanakkale’den İstanbul’a ulaşılmasıyla son bulan, üç haftalık bir
Türkiye ve Bulgaristan muharebesinin nedenleri hususunda Bulgar devleti
gezi yapmıştır. Gerek yakın dönemde gerçekleştirilmiş ve gerekse kendisiyle önemli
Başbakanının
Avrupa
hedeflere ulaşılması öngörülmüş olması dolayısıyla bu gezi, ülke içinde ve dışında
vilayetlerindeki hıristiyan vatandaşlara zulmetmektedir. 1909’da imzalanan Berlin
görüşleri
yer
almıştır.
Ona
göre,
Türk
hükümeti
epey yankı yapmış, bu durumun bir göstergesi olmak üzere de dönemin basınında
Anlaşması kararlarına uymamaktadır. Genç Türkler Avrupa’dan aldıkları borçlarla
olduğu kadar, muhtelif eserlerde de geniş yer tutmuştur. Nitekim bunların örneği
hükümeti ele geçirmiş ve Hıristiyanlar adına hiç bir yararlı iş yapmaksızın onları
olmak üzere Hakkı Tarık (Us)’un geziyi bir gazeteci olarak takip ederek gazetesinde
Türkleştirme siyaseti gütmüştür. Bu konuya Avrupa’daki büyük devletler hiç bir ilgi
müteaddit makaleler halinde değerlendirmesini, Sultan Reşad’ın iki mabeyincisi
göstermemektedir. Bu ve benzeri sebeplerle savaş çıkmıştır.
Lutfi Simavi ve Halit Ziya Uşaklıgil’in hatıraları arasında bu geziye geniş yer
1912-1913 yıllarında yayınlanan, Arap harfleriyle basılan bu gazetenin nüshaları
vermelerini, hattâ gezinin filme bile alınmış olmasını hatırlayabiliriz. Nihayet Sultan
sadece Özbekistan’da Ali Şir Nevai Devlet Kütüphanesinin Nadir Eserler Fonu’nda
Reşad’ın Rumeli gezisi günümüzde de kitap, tebliğ, makale veya mezuniyet tezleri
muhafaza edilmektedir. Bildirimiz bu konuda yapılan ilk araştırma olma niteliğini
boyutunda bir kısım çalışmalara konu oluşturmuş bulunmaktadır. Biz de halihazır
haizdir.
tebliğimizde işte bu bilinen ve ülkemiz içerisinde veya dışarıda muhtelif boyutlarda
araştırmalara konu oluşturmuş bulunan gezinin Manastır bölümünü, bugüne kadar
yeterince
tanınmayan
bir
şahidinin
tanıklığıyla
tekrar
gündeme
getirmek
istemekteyiz.
Bundan birkaç sene önce Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi’nde bulunan yazmaların
tasnifi sırasında tespit ettiğimiz bu şahit, Sultan Reşad’ın kayın biraderi ve Saray’da
üçüncü mabeyinci olarak görev yapan İbrahim Efendi’nin oğlu İsmail (Tuncu)
Bey’dir. İsmail (Tuncu) Bey, daha sonra 4-12 Haziran 1912 tarihleri arasında
gerçekleştirilecek olan ve Padişah’ın da yakından ilgileneceği özel bir Mevlevî
27
28
26
27
heyetinin Konya seyahatinde bulunduğu ve gördüklerini Konya Seyahati Hâtırâları
ciddi sorunun çözüme kavuştuğu görünmektedir. Ansızın 1990’ların başında Trakya
başlığını taşıyan 51 varak halinde bir deftere kaydettiği gibi, Sultan Reşad’ın
Bulgar göçmen teşkilatı yeniden Türkiye’den tazminat istemeye karar vermektedir.
maiyetinde Rumeli ziyaretine de katılmış ve dikkatli bir gözlemci olarak hatıralarını
Göçmenlerin mirasçıları Ankara anlaşmasına yeni bir yorum uydurmaktadırlar. Bu
Hâtıra-i Seyâhat (1327 Mayıs-Haziran: Selanik, Üsküp, Priştine, Kosova, Manastır)
yoruma göre onlar sahiplik haklarını kaybetmemişler. Bu uydurma yorum, Bulgar
başlığı altında kaleme almıştır. Her birinde 23 satır bulunan 182 varaktan ibaret rik’a
hükümeti tarafından algılanıp Bulgar-Türk ilişkilerini etkilemeye başlamaktadır.
yazı türündeki Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi, Y.I/266 numarada kayıtlı bu eserin
Gittikçe milliyetçi propagandistler (akademisyenler, siyasetçiler, diplomatlar,
127 ilâ 168. sayfaları arasında (metne sayfa numarası konmuş olduğundan varak
gazeteciler) Trakya göçmenlerinin emlakları bahanesiyle gürültü kaldırmaktadır.
şeklinde ifadelendirmedik), yani 41 sayfasında, doğal olarak Priştine’den Manastır’a
Üstelik ünlü bir tarih profesörü Türkiye’nin Bulgaristan’a 10 milyar dolar borçlu
kadarki seyahat güzergâhı ve özellikle de Manastır hakkında ilk elden muhtelif bilgi,
olduğunu iddia etmeye başlamaktadır. Son zamanlar bu problem uluslararası boyut
görgü ve değerlendirmeler yer almaktadır. Biz daha önceki iki çalışmamızda söz
kazanmaktadır.
konusu eserin Kosova geneli ile Üsküp bölümlerini işlediğimizden, hazırlayacağımız
Parlamentosu da bu sorunla ilgilenmektedir. Bu günlerde Türkiye Avrupa Birliğine
halihazır tebliğimizde, hatıratın özlü bir tanıtımını müteakip bilhassa da Manastır’ı
üye olmak istediği için Bulgaristan bu konuda şantaj yapmayı denemektedir. Neden
öne çıkararak, başta farklı etnik ve dinî kökenlere sahip toplulukların bir arada
bu sorun tam bu zamanda ortaya atılmaktadır? Trakya göçmenlerinin emlakları
yaşamaları
problemi tarihçesi nedir? Neden Trakya göçmenlerinin istekleri asılsızdır? Bu sorun
konusu
olmak
üzere,
değişik
yönleriyle
geniş
bir
biçimde
Bulgaristan’ın
Avrupa
Birliğine
girmesinden
sonra
Avrupa
değerlendirmeyi, Manastır’la ilgili bölümünün metnini de vermeyi öngörmekteyiz.
Bulgar-Türk ilişkilerine nasıl bir zarar getirmektedir? Bildiri tüm bu sorulara cevap
Böylece Osmanlı Arşiv kaynakları yanında dönemin basınından da yararlanacağımız
vermektedir.
araştırmamızla Balkan Savaşlarının hemen öncesinde Makedonya geneli kadar
Manastır özelinin de geçmişinin kısa ve fakat önemli bir dönemine bir pencere açmış
olacağımızı ümit etmekteyiz.
Doğu Trakya Bulgar Göçmenlerinin Emlakları Gerçeği
Georgi Zelengora
Balkan Savaşları Bulgaristan ile Türkiye arasında birçok göçmen sorunu
oluşturmaktadır. İkinci Balkan savaşında ve sonrasında Doğu Trakya 63 000 ve
Anadolu’dan 7 000 Bulgar emlaklarını terk edip göç etmeye mecbur edilmektedir.
1925’te Bulgaristan ile Türkiye arasında imzalanan Ankara anlaşması ile Trakya ve
Anadolu Bulgar göçmenlerinin emlaklarıyla ilgili sorunlar kesinlikle çözüme
kavuşturulmaktadır. Anlaşmanın ek protokolünün “V” maddesine göre Bulgarlar’ın
emlakları Türkiye’nin mülkiyetine kalmaktadır. Kat kat daha fazla olan Bulgaristan
Müslüman göçmenlerinin emlakları sorunu aynı suretle çözüme kavuşturulmaktadır.
Trakya Bulgar göçmenlerinin Bulgaristan’a yerleşmesinden sonra Bulgar devleti
tarafından tazminat almaktadırlar. Onlar Türkiye’ye göç eden Türkler’in yerine
yerleştirilmektedirler. Gittikçe gerilim azılmakta, kuşaklar değişmekte ve bu çok
29
30
28
29
KATILIMCILAR | PARTICIPANTS
Salim Aydın
Necmettin Alkan
Sema Uğurcan
Abdul Rauf
Igor Despot
Dimitris Michalopoulos
Isa Blumi
Alessandro Vagnini
Demeter, Gábor
Liljana Gushevska
Alberto Becherelli
Biljana Ristovska-Josifovska
Jasmina Mojsieva-Gusheva
Odile Moreau
Amit Bein
Abdullah Uçman
Mehmet Köseoğlu
Tahir Kahhar
Nesimi Yazıcı
Georgi Zelengora
Önder Bayır
Numan Aruç
Marmara Üniversitesi-İstanbul
Karadeniz Teknik Üniversitesi, Edebiyat
Fakültesi Tarih Bölümü-Trabzon
Marmara Üniversitesi, Fen-Edebiyat
Fakültesi-İstanbul
Department of Political Science
University of Peshawar, Pakistan
University of Zagreb-Croatia
Eleutherios Veniselos and His Era InstituteAthens, Greece
History Department, Georgia State
University, Atlanta-USA
Sapienza University of Rome, Italy
Hungarian Academy of Sciences, Institute of
History, Hungary
Institute of National History, Skopje,
Macedonia
Sapienza University of Rome, Italy
Institute of National History, Skopje,
Macedonia
Institute of Macedonian Literature,
Ss. Cyril and Methodius University, Skopje,
Macedonia
Montpellier University, France
Department of History, Clemson University,
Clemson, SC, USA
Mimar Sinan Üniversitesi, Fen-Edebiyat
Fakültesi-İstanbul
Araştırmacı-Yazar, Samsun
Gazeteci-Yazar, Özbekistan
Ankara Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi
Sofia University, St. Kliment Ohridski,
Bulgaria
Başbakanlık Osmanlı Arşivi-İstanbul
MANU, Skopje, Macedonia
31
30