magnetık kuvvet

Transkript

magnetık kuvvet
MAGNETİK KUVVET
ÖRNEK-1 :
a) Akım Geçen Tele Magnetik Alanda Etkiyen
Kuvvet
Uzunluğu 2 m olan düz iletken telden 4 A akım geçmektedir. İletken tel magnetik alan şiddeti 10-2 Wb/m2 olan bir
ortamda bulunmaktadır. İletken tel, magnetik alanla;
0
a) 90 lik
0
b) 45 lik
açı yaptığına göre, tele etkiyen magnetik kuvveti bulunuz?
0
0
( Sin 90 = 1 , Sin 45 = 0,7 alınız.)
S
S







B1
B1
B2
N
a) 8.10-2N ; b) 56.10-3N
N
Şekilde görüldüğü gibi N ve S kutuplarının meydana getirdiği düzgün magnetik alan içerisine, sayfa
düzlemine dik ve içeri doğru akım geçen iletken tel konulmuştur. İletken telin etrafında meydana gelen dairesel
alan çizgileri mıknatısın magnetik alan çizgilerini sol
tarafta güçlendirirken, sağ tarafta zayıflatmıştır. Alan çizgilerinin sol taraftaki gerilme kuvveti daha büyük olduğu için,
iletken sağ tarafa doğru itilir. Bu itme kuvveti magnetik
alan kuvvetidir. Elektrik motorlarını döndüren kuvvet, bu
kuvvettir.

Düzgün B magnetik alanıB
na, üzerinden i akımı geçen düz
tel Şekil-1 deki gibi magnetik alan
çizgilerine dik yerleştirildiğinde,
l
düz telin l uzunluğuna etki eden
magnetik kuvvet;
F = B.i.l
ÖRNEK-2 :

Şiddeti 0,5 T olan düzgün
B
magnetik alan içerisine,
0,2m
0
o
37
alan çizgileri ile 37 lik açı
i
yapacak şekilde yerleştirilen bir telden, 10 A lik akım
geçmektedir. Telden geçen akım şekildeki gibi ise, tele etki
eden magnetik kuvvetin büyüklüğünü bulunuz.
0
( Sin 37 = 0,6 )
i

bağıntısıyla bulunur.
( F = 0,6 N)

B
Düz tel magnetik alanla
 açısı yapacak biçimde magnetik alana Şekil-2 deki gibi yerleştirilirse, tele etkiyen magnetik
kuvvet;
l

F = B.i.l.Sin 
i

bağıntısıyla bulunur.
-4
F
i
Magnetik kuvvetin yönü
sağ el kuralına göre bulunur. Sağ
elin baş parmağı akım yönünde, B
diğer dört parmak magnetik alan
yönünde tutulduğunda avuç içi
magnetik kuvvetin yönünü gösterir.
Sağ el kuralına göre K, L, M tellerine etki eden
kuvvetler aşağıdaki şekildeki gibidir.
B
B
Şekildeki gibi KL çubuğunun uzunluğu 20
=10V
cm, direnci 5  dur.
Sayfa düzlemine dik B
magnetik
alanında
bulunan sistemde S
F
i
F
L
r=0
+
S
l=20cm
L
anahtarı kapatıldığında KL iletken çubuğuna etkiyen kuvvetin büyüklüğü kaç N olur ve çubuk hangi yönde hareket
B
i
B=3.10 T
K
ÖRNEK-3 :
eder?
M
( F= 1,2.10-4 N, sola doğru )
i
F
K
1
ÖRNEK 2 :
b) İçerisinden Akım Geçen Paralel İki Tele
Etkiyen Kuvvetler
Akım taşıyan iletken bir tel, çevresinde magnetik
alan oluşturduğuna göre, bu telin yakınına getirilen ve
akım taşıyan ikinci bir iletken tele, bir magnetik kuvvet etki
eder.
İçlerinden i1 ve i2 akımları geçen eşit uzunlukta iki
tel aralarında d uzaklığı olacak şekilde birbirlerine paralel
olarak yerleştirilecek olursa;
 Akımların aynı yönlü


olması durumunda 1. telden B
B1
2
geçen akım 2. telin bulunduğu
F2
yerde sayfa düzleminden içeri
F1
doğru B1, 2. telden geçen akım l
ise 1. telin bulunduğu yerde
sayfa düzleminden dışarı olai1
i2
cak şekilde B2 magnetik alanını
d
oluşturacaktır. Birbirlerinin mag
netik alanı içinde kalan bu


tellere sağ el kuralına göre birbirlerini çeken yönde, eşit büyüklükte F1 ve F2 kuvvetleri
etki eder.
 Akımların zıt yönlü


olması durumunda 1. telden
B1
B2
geçen akım 2. telin bulunduğu F
yerde sayfa düzleminden dışarı 2
F1
doğru B1, 2. telden geçen akım l
ise 1. telin bulunduğu yerde
sayfa düzleminden dışarı olai1
i2
cak şekilde B2 magnetik alanını
d
oluşturacaktır.
Birbirlerinin

magnetik alanı içinde kalan bu


tellere sağ el kuralına göre birbirlerini iten yönde, eşit büyüklükte F1 ve F2 kuvvetleri etki eder.
B
AB telinden 20 A lik akım geçmektedir. Uzun kenarı bu tele paralel
olan dörtgen şeklindeki telden
10 A lik akım geçmektedir.
Buna göre, dörtgen çerçeveye
etkiyen bileşke kuvvetin yönünü
ve büyüklüğünü bulunuz.
( K= 10-7 N/A2 )

B= K
2i
d
F=K
2i1. i2
d
40cm
A
20cm
F
C
( F= 4. 10-5N )
( Fnet= 3. 10-4 N
l
bağıntısından bulunur.
ÖRNEK-1 :
Şekilde aynı düzlemde bulunan ve
i1= 4 A, i2= 2 A akım geçen düz i =4A
tellerden 2. telin 40 cm uzunluğundaki parçasına etki eden kuvvet
kaç N dur?
( K= 10-7 N/A2 )
2
1
E
ÖRNEK 3 :
i2=5A
Aralarında 10 cm uzaklık bulunan i3=5A
10cm
uzun, düz teller şekildeki gibi birbirlerine paralel olarak yerleşti10cm
rilmiştir. Tellerden sayfa düzlemi- 10cm
nin dışına doğru 5 A lik eşit, i1, i2
ve i3 akımları geçtiğine göre i1
i1=5A
akımının geçtiği telin 2 m lik
parçasına etkiyen kuvvetin yönünü ve büyüklüğünü
bulunuz. ( K= 10-7 N/A2 )
Bu durumda i1 ve i2 akımları taşıyan l uzunluğundaki paralel iki iletken telden herbirine etkiyen kuvvet;
F = B.i.l
40cm
D
i =2A
20cm
O Diyorsa
Gözüm, aklým, fikrim var deme hepsini öldür!
Sana çöl gibi gelen, O göl diyorsa göldür!
( F= 32. 10-7N )
Necip Fazýl KISAKÜREK
2
)
c ) Magnetik Alan İçinde Hareket Eden Yüke
Etkiyen Kuvvet
Yüklü parçacık, sürtünmesiz yatay ve yalıtkan
düzlemde ilerlerken düşey düzlemde düzgün bir magnetik
alana girerse, magnetik kuvvet daima hıza dik kalacağından, parçacık dairesel hareket yapacaktır. Bu durumda
parçacık üzerine etkiyen merkezcil kuvvetle, magnetik
alan kuvveti birbirine eşit olur.
Elektrik akımı iletken ortamlarda yüklü taneciklerin (elektronlar veya iyonlar) hareketi ile oluşur. Bundan
dolayı magnetik alan içinde bulunan ve içinden akım
geçen bir tele etki eden kuvvet, tek tek yüklü taneciklere
etki eden kuvvetlerin bileşkesidir.


B
Fmerkezcil = Fmagnetik
B düzgün magnetik alanı içerisinde, magnetik
alanla  açısı yapacak şekilde bulunan bir iletken
tele, alan tarafından etkiyen kuvvet;
m.v
= q. v. B
r
yazılabilir. Bu eşitlikten yörünge
yarıçapı;
F = B. i. l. Sin  idi.
Magnetik alanda sabit v hızı ile ilerleyen taneciklerin yükü q olsun. Yük hareketi ile oluşan akım şiddeti;
i = q olur.
t
i yerine qt yazılırsa,
F=
B. q. l
t
Sin 
r=
l
F = B. q. v. Sin 
v
v
l
v

B
m.v
v
+q
-q
v
F
q.B
r

ÖRNEK-1 :
Şekildeki düzgün magnetik
alan içerisine aynı
bulunur.
v hızı ile
giren K, L ve M yüklerine,
Bu bağıntı, B magnetik alanı içerisine, magnetik
alanla  açısı yapacak şekilde v hızı ile giren q yüklü bir
parçacığa etki eden magnetik kuvvetin büyüklüğünü verir.
 Hız vektörü magnetik alana dik ise Sin  = 1 olacağından, magnetik kuvvet maksimum değerini alır. Bu
değer;
F = B. q.
F
olarak bulunur.
Bu bağıntıya göre, yörünge
yarıçapı, parçacığın kütlesi ve hızıyla doğru, magnetik alan şiddeti ve parçacığın yükü ile ters
orantılıdır.
m : Taneciğin kütlesi (kg)
v : Taneciğin hızı (m/s)
q : Taneciğin yükü (q)
B : Magnetk alanın büyüklüğü (N/A.m)
olur.
oranı, l uzunluğun- q
t
daki iletkenden t sürede geçen
q yükünün hızını verir.
Buradan;
r
2
alan tarafından etkiyen FK,
B
v
M
qM=q
v
v
o
30
L
qL=2q
K qK=q
FL ve FM kuvvetlerinin değerini bulunuz?
0
v
( Sin 30 =1/2 )
v
( FK= B. q. ; FL= B. q. ; FM= 0 )
bağıntısıyla hesaplanır.
 Eğer parçacık magnetik alana paralel olacak şekilde atılırsa,  = 0, Sin  = 0 olacağından, yüklü parçacığa
magnetik alan tarafından kuvvet uygulanmaz.
 İlk hızsız olarak magnetik alana bırakılan yüklü
parçacığa, magnetik alan tarafından kuvvet uygulanmaz.
 Magnetik alanda hareket

B
eden yüklü parçacığa etkiyen magnetik kuvvetin yönü sağ el kuralına +q v
göre bulunur. Akımın yönü, pozitif yükF
lerin hareket yönü kabul edilmiştir. Sağ
el kuralına göre, sağ elin baş parmağı
hız yönünü, dört parmak da magnetik

alanın yönünü gösterecek şekilde
B
açılırsa;
F
Parçacık pozitif yüklüyse,
-q v
avuç içinin gösterdiği yön parçacığa
etkiyen magnetik kuvvetin yönünü
verir.
Parçacık negatif yüklüyse, avuç içinin gösterdiği yönün tersi yön parçacığa etkiyen magnetik kuvvetin
yönünü verir.
ÖRNEK-2 :

B
F1
2q,m1
F2
v
q
m2
2v
Kütlesi m1, yükü 2q olan bir parçacık B magnetik alanına
dik olarak v hızıyla atılırken, kütlesi m2, yükü q olan başka
bir parçacık yine aynı magnetik alana dik olarak 2v hızıyla atılıyor. Kütlelerin magnetik alan içinde izledikleri çemm1
berlerin yarıçapları eşit olduğuna göre
oranı kaçtır?
m2
(m1/m2=4)
3
ÖRNEK-3 :
ÖRNEK-7 :
Bir magnetik alana m1 kütleli 2q yükü v hızıyla, m2 kütleli
q yükü 2v hızıyla dik olarak fırlatılıyor.
Kütlelerin çizdikleri dairesel yörüngelerin yarıçapları eşit
olduğuna göre m1 / m2 oranı kaçtır?
+1
+1
He , H iyonları düzgün magnetik alan içine hareket
doğrultuları magnetik alana dik olacak şekilde giriyorlar.
Bu iyonlar magnetik alanın içinde RHe, RH yarıçaplı dairesel yörüngeler çiziyor.
RHe
1
=
olduğuna göre bu iyonların çizgisel momenRH
2
tumlarının P1 / P2 oranı nedir?
(m1 / m2 =4)
(
P1
1
=)
P2
2
ÖRNEK-4 :


B
2m
2r
q1
v
B
v
3r
m
q2
ÖRNEK-8 :
Bir  parçacığının 0,8 N/A.m lik düzgün bir magnetik alan
içinde 0,2 m yarıçaplı dairesel yörüngede hareket edebilmesi için hızı kaç m/s olmalıdır?
2m kütleli q1 yükü ve m kütleli q2 yükü v ve 2v hızları ile
aynı magnetik alana fırlatılırsa çizdikleri yörüngeler şekilq1
deki gibi olduğuna göre,
oranı kaçtır?
q2
(
( parçacığının kütlesi 6,4. 10-27 kg, protonun yükü 1,6. 10-19 C
alınacaktır.)
(
q1
3
=)
q2
2
ÖRNEK-5 :
Yükü 1,6. 10-19 coulomb, kütlesi 1,6. 10-27 kg olan proton,
0,9 Wb/m2 şiddetindeki magnetik alana 2,7. 107 m/s hızla dik
olarak girerse çizdiği yörüngenin yarıçapı kaç cm olur?
( r = 30 cm )
4
v = 8. 106 m/s )
1
MAGNETİK KUVVET
1. Üzerinden 6 A akım geçen 2 m boyundaki iletken bir
tel 0 0,5 T olan bir magnetik alan içine, alan çizgileriyle
37 lik açı yapacak şekilde yerleştiriliyor.
Buna göre, tele etkiyen magnetik kuvvetin büyüklüğü
0
kaç N olur? ( Sin 37 = 0,6 )
A) 2,4
B) 3
C) 3,6
D) 4
E) 6


B1
2.
B3

5. Şekildeki U mıknatısının kutupları arasına, bakır telden bir
salıncak sabit K ve L noktalarından asılmıştır.
Telden şekilde görülen yönde
bir i akımı geçirilirse, salıncağın hareketi için aşağıdakilerden hangisi doğru olur?
K
L
N
(1975)
i
K
S
A) Salıncak hareketsiz kalır.
B) i akımı yönünde hareket eder.
C) i akımına zıt yönde hareket eder.
D) N kutbuna doğru hareket eder.
E) S kutbuna doğru hareket eder.
B2
i
i
i
M
L



Şekillerde magnetik alanlara dik olarak konulan ve i
akımı geçen K, L ve M tellerine magnetik kuvvetler etki
ediyor.
Buna göre, hangi tellere etki eden magnetik kuvvetler
birbirine diktir?
A) Yalnız K - L
B) Yalnız K - M
D) K - L ve L - M
C) Yalnız L - M
E) K - L ve K - M
6. Üzerinden i akımı geçen bir telin 4l uzunl
l
luğundaki şekildeki
o
o
l
l
60
60
parçası P bölgesindei

ki düzgün ve sayfa
B
P bölgesi
düzleminden
içeri
doğru olan B şiddetinde magnetik alanın etkisindedir.
Buna göre, telin bu kesimine etkiyen magnetik kuvvet
kaç B.i.l dir?
A) 2

C) 23
B) 3
D) 4
E) 43

3. Düzgün B magnetik alanınB
L
da, alana paralel duran
N
KLMN iletken telinden i
akımı geçmektedir.


 >  olduğuna göre, telin K
M
KL, LM ve MN parçalarına
etki eden kuvvetlerin büyüklüğü F1, F2 ve F3 arasındaki ilişki nasıldır?
A) F1 = F2 = F3
B) F1 < F2 < F3
D) F3 < F2 = F1
C) F2 < F3 < F1
E) F2 < F1 < F3


B
4. Sayfa düzlemindeki düzgünB
i
magnetik alanı içine, sayfa
III
düzleminde bulunan şekildei
i
ki teller konuluyor.
o
30
Magnetik alan içindeki I teline
etki eden kuvvet F1, II teline
I II
tekiyen kuvvet F2 ve III teline
etkiyen kuvvet F3 arasında aşağıdaki
hangi ilişki vardır?
0
( Tellerin boyları eşittir. Sin 30 = 0,5 )
A) F1 = F2 = F3
C) F1 > F2 > F3
B) F1 = F2 ; F3 = 0
D) F2 > F1 ; F3 = 0
E) F2 = F3 > F1
7. Üzerinden i akımı
Y
geçen bir telin
şekildeki düz ve i
yarı çember biçiX
mindeki X, Y keP bölgesi
simleri P bölgesindeki sayfa
düzlemine dik düzgün bir magnetik alan içindedir.
Magnetik alanın telin X kesimine uyguladığı magnetik
kuvvetin büyüklüğü FX, Y kesimine uyguladığı ise FY
dir.
FX
Buna göre
oranı kaçtır?
FY
( Bölmeler eşit aralıklıdır.)
A)
1
4
B)
1
3
C)
1
2
D) 1
E) 3

8. Sayfa düzlemine dik ve
içe doğru olan düzgün
magnetik alan içine, sayfa
düzleminde üzerinden i
akımı geçen tel çerçeve
yerleştiriliyor.
Çerçeveye dış magnetik
alan tarafından uygulanan kuvvet nasıldır?
A)
Tavan
11. Üzerinden i akımı
 ip T
geçen G ağırlığındaki
T ip

B
tel, düzgün B magnetik
Tel
alanında şekildeki gibi
dengededir.
İp gerilmeleri eşit ve T
olduğuna göre;
I. i akımını artırmak

II. 
B nin büyüklüğünü azaltmak
III. B magnetik alanının yönünü değiştirmek
işlemlerinden hangileri yapıldığında T gerilme kuvveti
azalır?
B
l
l
l
l
B)
C)
A) Yalnız I
D) II ve III
E)
D)
9. Sayfa düzlemine


dik kesiti kare
B
B
olan
magnetik
i
alana, i akımı
geçen tel Şekil-1
i
deki gibi konulunca tele etkiyen


magnetik kuvvetin büyüklüğü F1, Şekil-2 deki gibi konulunca F2 oluyor.
Buna göre, F1 / F2 oranı kaçtır?
A)
2
2
B) 2
C) 22
D)
1
2
B) FX = FZ < FY
D) FY < FZ < FX
C) I ve III
E) I, II ve III
B=2T
12. Üzerinden i akımı geçen 20 g
kütleli düzgün türdeş uzun bir
tel, sayfa düzleminden içeriye
i
doğru olan 2 T lık magnetik
alan içinde şekildeki gibi
10cm
havada asılı kalıyor.
Telin, magnetik alan içinde kalan kısmının uzunluğu 10 cm
olduğuna göre i akımı kaç A’ dir? ( g= 10 N/kg )
A) 0,01
B) 0,1
C) 1
D) 10
E) 100
E) 1
2l
10. Magnetik alan içinde
X
S
bulunan, aynı tür metalden yapılmış X, Y ve Z
l 2S
Y
tellerinin boyları ve kesit
alanları şekildeki gibidir.
l S
Z
Buna göre tellere etki eden

magnetik kuvvetler FX, FY
B
ve FZ arasındaki ilişki
+ nasıldır?
( Tellerin birbirinden etkilenmediği kabul edilecektir.)
A) FY < FX < FZ
B) I ve II
13. 0,5 T lık düzgün bir magnetik alan içinde üst uçlarından sabitlenen ağırlığı
önemsiz özdeş yayların
ucuna 0,8 m uzunluğunda
20 g kütleli bir tel şekildeki

gibi asılıp telden 0,5 A’ lik
B
akım geçiriliyor.
Buna göre herbir yayda oluşan gerilme kuvveti kaç N dur?
( g= 10 N/kg )
A) 0
B) 0,1
C) 0,2
+ -
0,5A
D) 0,3
E) 0,4
C) FX < FZ < FY
E) FX = FY < FZ
Mehmet Necati YILMAZ
Fizik Öğretmeni
2
MAGNETİK KUVVET
10cm
1. Sürtünmesiz yatay düzlemde,
sonsuz uzunlukta paralel iki
iletken tel, aralarında 10 cm olacak şekilde tutulmaktadırlar.
Üzerlerinden verilen yönlerde 1 ve
2 amperlik akımlar geçirildiğinde,
i2=2A
i1=1A
I. İletken teller birbirini iterler. -6
II. 0,5 metrelik parçalarına 2.10 N luk kuvvet etki eder.
III. Tellerden biri serbest bırakılırsa, diğerinden düzgün
hızlanarak uzaklaşır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
-7
4. Şekildeki gibi aynı düzlemde K
birbirine paralel tutulan eşit
uzunluktaki K, L ve M tellerinden iK, iL ve iM akımları i K
geçmektedir.
Buna göre, hangi tele etki
eden bileşke kuvvet sıfır olabilir?
A) Yalnız K
L
M
iL
iM
B) Yalnız L
D) K ve M
C) yalnız M
E) K, L ve M
2
( K= 10 N/A )
A) Yalnız I
B) I ve II
D) II ve III
C) I ve III
E) I, II ve III
2. Sayfa düzleminde bulunan X
Z
Y
şekildeki sonsuz uzunluklu X,
Y, Z tellerinden sabit akımlar
geçmektedir.
Y teli üzerindeki bileşke magned
d
tik kuvvet sıfır olduğuna göre,
I. X ve Z tellerinden geçen
akımların yönleri aynıdır.
II. X ve Z tellerinden geçen akımlar eşittir.
III. Y telinden geçen akım X telindekinden büyüktür.
yargılarından hangileri kesinlikle doğrudur?
5. Şekildeki gibi birbirine paralel
4i
i
ve eşit uzunluktaki düz K, L
ve M tellerinden sırasıyla 4i, i
ve i akımları geçmektedir.
d1
Buna göre L nin dengede kad1
labilmesi için
oranı kaç
L
d2
K
olmalıdır?
1
1
A)
B)
C) 2
D) 4
4
2
i
d2
M
E) 8
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) II ve III
L
K
3. Birbirine paralel, sonsuz
uzunlıktaki iletken K, L ve
M tellerinden şekilde
belirtilen yönlerde sırasıyla 2 i , i , 4 i akımları
geçiyor.
2i
4i
i
d
L
Buna göre, hangi iki tele et- K
ki eden bileşke kuvvet aynı yönde olur?
I. K ve L
II. L ve M
III. K ve M
2d
M
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) II ve III
6. M teline etki eden bileşke
kuvvet sıfırdır. K nın L ye
uyguladığı kuvvet F1, M nin L
ye uyguladığı magnetik kuvF1
vet F2 ise
oranı kaçtır?
F2
A)
3
2
B) 2
C)
1
2
3A
M
1A
1A
d1
d2
D) -2
E)
3
4
Y
7. Sayfa düzleminde bulunan bir- X
Z
birine paralel sonsuz uzunluktaki X, Y, Z tellerinden sabit
akımlar geçerken X e etki eden
d
d
magnetik kuvvet sıfır, Y ye etki
eden de sıfırdan farklı ve F dir.
Buna göre, Z ye etki eden magnetik kuvvet nedir?
   
A) -F
B) -2F
C) 0
D) F
E) 2F
A) 5. 10
-2
-2
-3
B) 2
A) 100
B) 200
3i
B) FX > FZ > FY
C) FX = FZ > FY
E) FX = FY = FZ
C) 3
10. 1 metresi 120 g gelen iki uzun
tel 10 cm uzunluğundaki iplerle asılmışlardır. İzole edilmiş
tellerden eşit akım geçerken
teller dengede olduklarına
göre i kaç amperdir?
(g= 10 N/kg ; K = 10-7 N/A2
Sin 370= 0,6 ; Cos 370= 0,8)
C) 300
-2
i
9. Şekildeki sistemde eşit boy- 2i
lardaki tellerden L teline etki
eden bileşke kuvvet F1 ve M
teline etki eden bileşke
d
kuvvet F2 ise, bu kuvvetlerin
F1
büyüklükleri oranı
kaçtır?
K
F2
A) 1
E) 4. 10
2d
Tellere etki eden bileşke magd
netik kuvvetlerin büyüklükZ
leri FX, FY ve FZ olduğuna
göre, bunlar arasındaki ilişki nedir?
D) FX > FY = FZ
C) 3. 10
6i
Y
A) FX > FY > FZ
B
-3
B) 2. 10
D) 4. 10
8. Birbirine paralel olan eşit X
uzunluktaki X, Y ve Z tellerinden sırası ile 6i, i ve 3i
akımları geçmektedir.
i1
i1
A
11. Şekildeki AB teli CD telinin
i1
hemen üzerindedir. KL
K
L
parçası ise düşey ray
i2
üzerinde aşağı - yukarı
yönde hareket edebilmek- C
D
tedir.
i1=20 A, i2= 50 A ve KL telinin ağırlığı 2. 10-2N, uzunluğu 2 m dir.
Bu duruma göre KL teli CD telinden kaç metre yüksekte dengeye gelir?
( K = 10-7 N/A2 )
i
3i
-7
-7
B) 8. 10
-6
C) 1.10
-6
-6
E) 4.10
2d
M
L
E) 5
14cm
37
A) 5. 10
D) 2. 10
D) 4
o
12. Üzerinden 10 A şiddetinde
20cm
akım geçen uzun düz bir
telden 20 cm uzağa, üzerinden 2 A akım geçen ve i1=10A
kenarları 20 cm olan kare
i2=2A
şeklinde bir tel aynı düzlemde, kenarı uzun tele paralel olacak şekilde konuluyor.
Uzun düz telin meydana getirdiği magnetik alanın kare
şeklindeki tele uyguladığı bileşke kuvvetin büyüklüğü
kaç N dur?
( K = 10-7 N/A2 )
10cm
i
D) 400
o
10cm 37
i
E) 500
y
13. Şekildeki yaya asılı dikdörtgen
tel çerçeve ile sonsuz uzunluktaki doğrusal tel, aynı düşey
düzlemdedir. Çerçeveden i1,
telden de i2 şiddetinde elektrik
akımı geçerken çerçeve durgundur.
i2 nin değeri artırılırsa, çerçevede aşağıdaki hareketlerden
hangisi gözlenebilir?
yay
i
1
i
A) Doğrusal telden uzaklaşma
B) Doğrusal tele yaklaşma
C) i2 akımının yönünde ötelenme
D) i2 akımının zıt yönünde ötelenme
ı
E) yy ekseni çevresinde dönme
2
y
(1995/II)
Mehmet Necati YILMAZ
Fizik Öğretmeni
3
MAGNETİK KUVVET
i
1. Birbirine paralel sonsuz
Z
uzun X, Y iletken telleri X
sayfa düzlemine paralel, Z
d
i
sayfa düzlemindedir.
2d
Üç telden de şekilde verilen Y
i
yönlerde i şiddetinde elektrik
akımı geçtiğinde X, Y nin l
kadar kesimine F büyüklüğünde magnetik kuvvet
uyguluyor.
i3=i
4. Sayfa düzlemine dik ve yeterli
uzunluktaki tellerden gösterilen
yönlerde akım geçmektedir.
i4 akımı geçen tele etki eden
magnetik kuvvet sıfır olduğuna
göre, i1 akımı nedir?
i4
d
d
i2=i
i1=?
A)
i
B) 2i
C) 22i
D) 2i
E) 4i
Buna göre Z nin Y nin aynı kesimine uyguladığı magnetik kuvvet kaç F dir?
A) 0
B)
1
2
C) 1
D) 2
B) II
III
i4=i
IV
II
I
D) IV
A) I
B) II
B) 1
2
C)
3
D) 3
2
E) 2
6. Şekildeki K, L, M telleri bir3cm
birine paralel ve sayfa düzleM
mine dik olduğuna göre M
i =2A
telinin 1 metrelik boyuna etki 3
eden toplam kuvvet kaç N
dur? -7
4cm
2
( K= 10 N/A )
3i
V
i
2d
i
d
IV
-5
A) 42. 10
-5
C) 53. 10
D) IV
i1=3A
K
5cm
L
d
III
C) III
1
E) V
II
Üzerinden i geçen tele etkiyen magnetik kuvvet hangi yöndedir?
ı
A)
V
i 3=i
C) III
3. Üzerlerinden i, 3i, 4i
ı
ve i akımları geçen
sayfa düzlemine dik 4i
ve yeterince uzun
paralel üç tel, şekildeki gibi yerleştiriliyor.
5. Şekildeki sayfa düzlemine dik, eşit aralıklı, birbirine
paralel, sonsuz uzun X, Y, Z
Z
iletken tellerinden X ve Z nin
i
elektrik akımı dışarı, Y ninki
içeri doğru ve üçünün de şidd
d
detleri aynıdır.
X, Z nin l kadarlık kesimine F
i
büyüklüğünde kuvvet uygu- i
d
Y
ladığına göre bu kesimde X
bileşke kuvvet kaç F dir?
i1=i
2. Eşkenar üçgenin köşelerine
ve ağırlık merkezine sayfa
düzlemine dik yerleştirilmiş
dört telden şekilde gösterilen
yönde akımlar geçmektedir.
Buna göre, üçgenin ağırlık
merkezindeki tele etki eden
bileşke kuvvet numaralı vek- i =i
2
törlerden hangisidir?
A) I
E) 4
I
E) V
B) 102. 10
-5
i2=4A
-5
D) 103. 10
-5
E) 5. 10

X
7. Sayfa düzlemine dik ve birbii
rine paralel olarak yerleştirilen
d
d
uzun ve düz X, Y, Z tellerinden geçen akımlar şekilde
gösterilmiştir.
i
Bu tellere etkiyen magnetik 2i
d
Z
Y
kuvvetlerin
bileşkelerinin
büyüklükleri olan FX, FY, FZ arasındaki ilişki nasıl olur?
A) FY> FX= FZ
B) FY> FZ> FX
D) FX> FY> FZ
C) FZ> FY> FX
E) FZ> FX> FY
X
Y

10. Düzgün B magnetik alanı içinde,
B
sabit tutulan X telinin yakınına
konan Y teli serbest bırakılınca,
şekildeki gibi dengede kalmaktadır.
i
2i
Buna göre;
I. X telinden geçen akımın şiddeti
d
artırılırsa d uzaklığı artar.
II. Y telinden geçen akımın şiddeti artırılırsa d uzaklığı
değişmez.
III. Y telinden geçen akımın şiddeti artırılırsa d uzaklığı
artar.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) I ve III
C) Yalnız III
E) I ve II

8. Sayfa düzleminden içeri
B
doğru olan B magnetik
K
alanına K ve L telleri şekildeki gibi yerleştirildiğinde,
K ve L tellerine etki eden L
bileşke magnetik kuvvetler
FK ve FL oluyor.
B magnetik alanı artırıldığında FK ve FL nin değişimi için ne söylenebilir?
A)
B)
C)
D)
E)
FK
Artar
Artar
Azalır
Azalır
Değişmez
FL
Artar
Azalır
Artar
Azalır
Değişmez
ok
11. Şekildeki gibi sayfa düzlemine dik ve içeri doğru düzgün
bir magnetik alanda bulunan

bölgeye, üzerinden i akımı
B
i
i
geçen teller yerleştirilmiştir.
Buna göre,
I. K teline etki eden bileşke
magnetik kuvvet, L teline
etki eden bileşke magneL
K
tik kuvvetten büyüktür.
II. K teline etki eden bileşke magnetik kuvvet ok yönündedir.
III. L teline etki eden bileşke magnetik kuvvet ok yönündedir.
yargılarından hangileri kesinlikle doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız III
D) I ve III

9. Yönü sayfa düzleB
iX
minden dışarı doğru X
olan düzgün magnetik
d
1
2
alana, birbirine paralel Y
olarak konan uzun X ve
Y düz tellerinden geçen
akımların şiddeti iX ve iY dir.
Teller birbirinden d kadar aralıklı iken, her iki tele etkiyen net kuvvet sıfır olduğuna göre;
I. Y telinden geçen akım 1 yönündedir.
II. Tellerden geçen akımlar iX > iY dir.
III. Tellerden geçen akımlar iX = iY dir.
yargılarından hangileri doğru olabilir?
A) Yalnız I
D) I ve III
B) Yalnız II
E) II ve III
12. Uzun ve paralel iki tel, düzgün magnetik alana dik
olarak yerleştirilmiştir. Alan
-7
şiddeti B = 2. 10 N/A.m ve
tellerden aynı yönde i = 1 A
lik akım geçmektedir.
Tellerden herhangi biri üzerine
net bir kuvvetin etkimemesi
için aralarındaki d uzaklığı
kaç m olmalıdır?
-7
2
( K= 10 N/A )
A) 0,5
B) 1
C) I ve II
C) 1,5

B
i
i
d
D) 2
E) 2,5
C) Yalnız III
E) I, II ve III
Mehmet Necati YILMAZ
Fizik Öğretmeni
4
MAGNETİK KUVVET
+x
1. Şekildeki koordinat sistemine
göre +x yönündeki bir magnetik alanda +z yönünde fırlatılan elektrona etki eden
magnetik kuvvetin yönü nedir?
+z
+y
A) +x
B) +y
C) +z
6. q yüklü bir parçacık, büyüklüğü B olan düzgün magnetik alanda r yarıçaplı dairesel yörüngede dolanmaktadır.
Buna göre, parçacığın açısal hızını veren ifade nedir?
A) qBr
D) -z
B) Bqm
C)
qv
B
E) -y
D)
qB
E) qvB
m

2. Elektrik ve magnetik alanların
+x
bulunduğu ortamda şekildeki
koordinat sistemine göre +x
yönünde v hızı ile fırlatılan +q
yüklü parçacık doğrultusunu
+z
değiştirmiyor.
+y
Magnetik alanın yönü +y olduğuna göre elektrik alanın yönü için ne söylenebilir?
A) -x
B) -z
C) +x
D) -y
E) +z
3. Yüklü bir parçacık, düzgün bir magnetik alanda çembersel bir yörüngede dolanıyorken;
I. Magnetik alanın B şiddeti artırılırsa
II. Parçacığın v hızı büyütülürse
III. Parçacığın q yükü artırılırsa
hangileri uygulanırsa yörüngenin yarıçapı küçülür?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) I ve III
7. Düzgün B magnetik alanında bu alana dik, eşit büyüklükteki momentumlarla düzgün dairesel hareket yapan
X ve Y taneciklerinin yörünge yarıçapları eşittir.
Buna göre,
I. Periyot
II. Yük
III. Kütle
niceliklerinden hangileri X ve Y için kesinlikle eşittir?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve III
E) II ve III
8. Sayfa düzlemine dik
magnetik
alanda
şekildeki gibi atılan
eşit elektrik yüküyle
yüklü özdeş X ve Y
cisimlerine etki eden
magnetik kuvvetlerin
büyüklükleri FX ve FY dir.

B
v
53
v
30
Y
X
yatay
Buna göre, FX/ FY oranı kaçtır?
0
0
( Sin 53 = 0,8 ; Sin 30 = 0,5 )

4. q yüklü m kütleli bir parçacık düzgün B magnetik alanına dik olarak girdiğinde T periyodu ile dairesel hareket yapıyor.
Buna göre, T yi veren bağıntı aşağıdakilerden hangisidir? (  : sabit sayı )
A)
2m
qB
B)
2
qB
C)
2
qBm
D)
qB
2
E)
2qB
m
5. Bir magnetik alanda, dairesel yörüngede dolanan
yüklü bir cismin periyodu T, cisme etki eden magnetik
kuvvet F dir.
Cismin çizgisel hızı artırılırsa T ve F için ne söylenebilir?
T
F
A) Artar
Artar
B) Azalır
Artar
C) Değişmez
Artar
D) Azalır
Değişmez
E) Artar
Değişmez
A)
8
5
B)
5
8
C) 1
D)
1
4
E) 4
L
9. Şekildeki sistemv1
de kütleleri ve yük
değerleri eşit olan 2r
v2
K,
L
taneciklerinin

K
B magnetik alanında izledikleri yörün
3r
B
geler verilmiştir.
Buna göre;
I. Cisimler zıt işaretle yüklüdür.
II. Cisimlerin magnetik alan içindeki hızları eşittir.
III. Cisimlerin magnetik alan içindeki periyotları eşittir.
ifadelerinden hangisi yanlıştır?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) I ve III
E) II ve III
q
v
10. Sayfa düzlemine dik sınırlı K
B
magnetik alanın K köşesinden magnetik alana şekildeki gibi atılan q yüklü
L
parçacık alanı N noktasından terkediyor.
M
Aynı parçacık aynı hız ile L
noktasından atılsaydı alanı N
hangi noktadan terkederdi?
( Bölmeler eşit aralıklıdır.)
A) S
B) R

R
P
C) P
D) N
S
E) M


B
13. Düzgün B magnetik alanı
içine X ve Y yüklü X
parçacıkları şekildeki -2q
gibi fırlatıldığında parçacıkların
izledikleri
Y
dairesel yörüngelerin
yarıçapları sırasıyla r ve +3q
2r oluyor.
Buna göre parçacıkların
PX
momentumlarının büyüklükleri oranı
kaçtır?
PY
1
1
2
3
A)
B)
C)
D) 1
E)
6
3
3
2
L
M
11.
q1
-q 2v
A
+q
v
K
v
S
X
Y
A)
Şekildeki kareli bölgede sayfa düzlemine dik bir magnetik alan vardır. m kütleli ve +q yüklü bir parçacık v
hızıyla A noktasından magnetik alana giriyor ve S noktasından çıkıyor.
m kütleli ve -q yüklü parçacık 2v hızıyla K noktasından
aynı magnetik alana girerse, hangi noktadan dışarı
çıkar?
A) L
B) M
C) X
D) Y
E) S
12. Şekildeki r yarıçaplı dai
resel bölgeye sayfa düzB
lemine dik
 ve içeri doğru 
düzgün B magnetik alanı q v

r
r
uygulanıyor. m kütleli, q m
yüklü tanecik v hızıyla
magnetik alana dik
olarak giriyor.
Magnetik alanda taneciğin  sapma açısının daha büyük olması için q, m, v niceliklerinden hangilerinin artması gerekir?
A) Yalnız m
D) Yalnız
B) q ya da m
v
14. Şekilde düzgün B magnetik
alanı içerisindeki kütleleri ve
momentum büyüklükleri eşit
olan q1 ve q2 yüklü cisimlere
uygulanan magnetik kuvvetF
lerin büyüklüklerinin 1 oraF2
nı kaçtır?
C) B ya da q
E) v ya da m
1
4
B)
1
2
P
r
r

B
C) 1
15. Sayfa düzlemine
 dik ve içe
doğru olan B magnetik alanında vK, vL hızları ile atılan
K ve L cisimlerinin kütleleri
eşit, yük miktarları da 4q
ve q dur. Cisimlerin izledikleri yörüngeler şekildeki
gibidir.
P
q2
D) 2
E) 4
vK
vL
4q
K
q
L

B
Cisimlerin momentum büyüklükleri PK, PL; etki eden
magnetik kuvvetler FK, FL olduğuna göre,
I. K (-) ve L (+) yüklüdür.
II. PK = 2PL dir.
III. FK = 8FL dir.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) II ve III
C) I ve II
E) I, II ve III
Mehmet Necati YILMAZ
Fizik Öğretmeni
5
MAGNETİK KUVVET
1. Yükleri ve kinetik enerjileri birbirine eşit iki parçacık
aynı magnetik alan içinde aynı yörünge yarıçaplı çember çiziyorlar. Parçacıkların ilk hızlarının oranı nedir?
A) 1
B) 2
C) 3
D) 4
E) 5
2. Kinetik enerjisi E olan +q yüklü bir parçacık, düzgün bir
magnetik alana dik gönderildiğinde, alana dik r
yarıçaplı dairesel bir yörüngede hareket ediyor. Bu
yüklü parçacığın kinetik enerjisi 4E ye çıkarılırsa,
yörünge yarıçapı kaç r olur?
A)
1
B)
4
1
C) 2
2
D) 4
E) 16
6. Elektrik yükleri ve kinetik enerjileri eşit X, Y iyonları
düzgün bir magnetik alanda sırasıyla RX, RY yarıçaplı
çembersel yörüngelerde dolanıyor.
mX
RX
İyonların kütlelerinin oranı
= 4 olduğuna göre,
mY
RY
oranı kaçtır?
1
1
A)
B)
C) 2
D) 2
E) 4
2
2
(1991/II)
7. Yükleri ve momentumları eşit K, L iyonları düzgün bir
magnetik alana dik olarak girdiklerinde RK ve RL
yarıçaplı dairesel yörüngelerde dolanıyorlar.
mK
İyonların kütlelerinin oranı
= 2 olduğuna göre hızlamL
vK
rının v oranı kaçtır?
L
A)
3. Bir alfa taneciğinin 0,8 N/A.m lik düzgün bir magnetik
alan içinde 0,2 m yarıçaplı dairesel yörüngede hareket
edebilmesi için hızı kaç m/s olmalıdır?
-27
( Alfa taneciğinin kütlesi
6,4.10 kg olarak alınız.
-19
Protonun yükü 1,6. 10 Coulombdur.)
7
7
A) 1,6. 10
6
B) 3,2. 10
6
C) 2,75. 10
6
D) 4. 10
E) 8. 10
(1981/II)
4. Kütleleri ve kinetik enerjileri birbirine eşit iki parçacık
aynı düzgün magnetik alanı içine giriyorlar. Çizdikleri
r1
1
yörünge yarıçaplarının oranı
=
ise bu parçacıkr2
2
q1
ların yükleri oranı
nedir?
q2
1
1
A)
B)
C) 1
D) 2
E) 3
4
2
5. Kütleleri
mX ve mY olan +q yüklü izotoplar eşit hızlarla

B magnetik alanında rX ve rY yarıçaplı yörüngelerde
dolanıyor.
mX
rX
= 2 olduğuna göre,
oranı kaçtır?
mY
rY
A)
1
4
B)
1
2
C) 1
D) 2
E) 3
1
4
B)
1
2
C) 2
D) 2
E) 4

8. M o m e n t u m l a r ı n ı n
büyüklükleri eşit olan
q1 ve q2 yüklü
parçacıklar şekildeki
magnetik alana v1, v2 q1
hızlarıyla fırlatılıyorlar. m1
Yüklü parçacıkların izledikleri yörüngeler
şekildeki gibi olduğuna
q1
göre,
oranı kaçtır?
q2
A)
4
3
B) -
4
3
C)
B
v1
v2
m2 q2
2
3
9. Yükü q olam m kütleli cisim, v
hızı ile B magnetik alanına
giriyor.
Cismin r yarıçaplı dairede dolanım frekansı aşağıdakilerden
hangisine eşittir?
A)
Bq
2m
B)
Bq
2r
C)
qr
2B
D) -

2
3
E) -
m+q
B
3
4
v
r
D)
Bm
2q
E)
m
Bqr


B
10. Düzgün B magnetik ala- m v
nına v hızıyla giren q q
yüklü m kütleli tanecik
şekildeki yarı daireyi
dönerek aynı v hızıyla
çıkmaktadır.
Magnetik alan kuvvetinin
cisme
verdiği
itme v
aşağıdakilerden hangisine eşittir?
A) 0
B) -mv
+ yön
- yön
A) 12
C) +mv
D) +2mv
6
D) 12. 10
B) 6. 10
6
7
B) 20
e
v
10cm
C) 32
D) 44
E) 49
E) -2mv
11. Bir elektron, hem elektrik alan, hem de magnetik alan
olan bir ortama atılıyor. Elektronun sapmadan geçebilmesi için hızı kaç m/s
olmalıdır?
-2
4
( Ortamdaki B = 2. 10 N/A.m, E = 3. 10 V/m dir. )
A) 1,5. 10
14. Sonsuz uzunlukta bir telden 5 A
akım geçmektedir. Tele paralel
5
olarak 2. 10 m/s hızla fırlatılan
elektrona etkiyen kuvvet kaç
-20
10 N dur?
-7
2
-19
( K = 10 N/A ; qe= 1,6. 10 C )
6
C) 8. 10
7
E) 14. 10
15. Aynı düzlemde bulunan
paralel tellerden şekil- K
deki doğrultuda i1 ve i2
P
akımları geçmektedir.
Teller düzleminde ve şe- R
kildeki gibi fırlatılan P ve
R iyonlarının hareketi L
için ne söylenebilir?
i 1=2i
+
+
v
d
v
d
d
i 2 =i
A) İyonlar sapmadan giderler.
B) P, K teline doğru sapar, R sapmaz.
C) R, L teline doğru sapar, P sapmaz.
D) P, L teline doğru sapar, R sapmaz.
E) P, L teline, R de K teline doğru sapar.
12. Yukarıdaki soruda elektrik alan kaldırılırsa meydana
gelen dairesel hareketin yarıçapı kaç m olur?
-31
-19
( me= 9. 10 kg, qe= 1,6. 10 C )
-4
-4
A) 2,5. 10
D) 5,3. 10
-4
B) 3. 10
-4
C) 4,2. 10
-4
E) 6. 10
+y
5
13. Şekildeki gibi E =2 3. 10 N/C
ve B = 2 Wb/m alanlarının
bulunduğu ortama +q yükü
hangi yönde ve kaç m/s hızla
atılırsa sabit hızla yoluna
devam eder?
5
16. X ve Y sonsuz uzunlukta
olup üzerlerinden akım
geçen tellerdir. A noktasından v hızıyla atılan (-q) yüklü
parçacık şekildeki yörüngeyi
izliyor.
Buna göre, Y telinden geçen
akımın yönü ve şiddeti için
aşağıdakilerden
hangisi
söylenemez?
E
B
+x
+z
5
A) +x yönünde, 1,5. 10
B) -x yönünde, 3. 10
5
5
C) +y yönünde, 1,5. 10
D) +x yönünde, 3. 10
5
E) +z yönünde, 4,5. 10
X
2d
d
Y
II
i1
i2
v
A
I
-q
A) I yönünde, i1 e eşit
B) I yönünde, i1 den küçük
C) II yönünde, i1 den küçük
D) II yönünde, i1 e eşit
E) II yönünde, i1 den büyük
Mehmet Necati YILMAZ
Fizik Öğretmeni