kur`an-ı kerim

Transkript

kur`an-ı kerim
ORTAOKUL VE İMAM HATİP ORTAOKULU
KUR’AN-I KERİM
ÖĞRETİM MATERYALİ
5
ORTAOKUL VE İMAM HATİP ORTAOKULU
KUR’AN-I KERİM
ÖĞRETİM MATERYALİ
5
YAZARLAR
Yrd. Doç. Dr. Ali ÖGE
Murat GÖÇER
Faruk SALMAN
Nazif YILMAZ
Devlet Kitapları
Birinci Baskı
MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI YAYINLARI ............................................................................
DERS KİTAPLARI DİZİSİ .................................................................................................
Her hakkı saklıdır ve Millî Eğitim Bakanlığına aittir. Kitabın metin, soru ve şekilleri kısmen de olsa hiçbir surette alınıp yayımlanamaz.
EDİTÖR
Prof. Dr. Mehmet BAYYİĞİT
DİL UZMANI
Özlem ESEN
GÖRSEL TASARIM
Barış CAN
ÖLÇME-DEĞERLENDİRME UZMANI
Mehtap ERMAN
PROGRAM GELİŞTİRME UZMANI
Toper AKBABA
REHBERLİK UZMANI
Naile SEVER
& #' ! & " &
!&
" ) !(
! $ $
))&" &
&* ! ) # #
') ! " * &*& " * # "& !&
(" &*
&& & %&* &
!!)&&!
*&&*&&)')))*
%***&&
*$&!
" "
) # " *$
& $ !#$&*&*
&")(**#
!&" )
#
')$
IV
..
MUSTAFA KEMAL ATATURK
EDİTÖRÜN NOTU
Kur’an-ı Kerim, indirilişinden itibaren tüm Müslümanların başucu kitabı olmuştur. İslam’ın yaşanması, Kur’an-ı Kerim’in hem lafız hem de anlam yönüyle öğrenilmesine bağlıdır.
Son ilahi kitap Kur’an-ı Kerim’in dili Arapçadır. Birçok ibadetin ayrılmaz unsuru Kur’an-ı Kerim’dir. Başta namaz olmak üzere ibadetlerin istenilen şekilde yerine getirilmesi ve dinî merasimlerin yapılabilmesi için Kur’an-ı Kerim’in tecvid kurallarına uygun olarak doğru bir şekilde okunması, bazı sure ve ayetlerin ezberlenmesi gerekmektedir.
Kur’an-ı Kerim okunup anlaşılması için gönderilen bir kitaptır. Onu yüzünden ya da ezbere okumakla içerdiği konuları anlamaya çalışmak birbirinden ayrı düşünülemez. Bunları gerçekleştirmek
büyük ölçüde Kur’an’ı sevmeye, onu anlamak için çaba göstermeye bağlıdır. Bu sebeple Kur’an-ı
Kerim dersi öğretim programıyla öğrencilerin; Kur’an’ın hayatımızdaki yerini fark etmeleri, onu severek doğru ve güzel okumaları, bazı sure ve ayetleri kurallarına uygun olarak ezberlemeye istekli
olmaları, onun içeriği hakkında bilgi sahibi olup Kur’an’a sevgiyle bağlanmaları amaçlanmaktadır.
Bu dersle ilgili ünite ve kazanımlar, Kur’an-ı Kerim dersinin genel amaçlarına ulaşmayı sağlayacak şekilde farklı öğrenme alanlarına ayrılarak belirlenmiştir. Her bir ünite için öngörülen süre
ve ünitelerin işleniş sırası programda belirlenmiştir. Bununla birlikte zümre öğretmenlerince öğrenci seviyesi ve çevre şartlarına uygun planlama yapılabilir. Örneğin, “Kur’an-ı Kerim’i Tanıyalım”
ünitesinin giriş konuları işlendikten sonra, devamındaki “Kur’an’ın Mesajını Anlıyorum” bölümü,
diğer ünite olan “Kur’an’ı Okumaya Giriş” ünitesiyle dönüşümlü olarak işlenebilecektir. Programın
en önemli hedefi, konuların öğrencilere sevdirilerek öğretilmesidir.
Öğrencilerin telaffuz ve güzel okuma becerileri birbirinden farklı olacaktır. Kişisel farklılıklar
her zaman göz önünde tutulmalı, zorlaştırıcı değil, Kur’an okumayı sevdirmeye dönük bir yöntem
izlenmelidir.
Öğrenciler ezber yapmaya zorlanmamalı, kendi istekleriyle bunu bir ihtiyaç olarak görmeleri
için çaba sarf edilmelidir. Sevgi merkezli hareket edilmeli, sınıf içerisinde ezber zorluğu çeken
öğrenciler özel olarak motive edilmelidir.
Prof. Dr. Mehmet BAYYİĞİT
İÇİNDEKİLER
1. ÜNİTE: KUR’AN-I KERİM’İ TANIYALIM
9
I. KUR’AN-I KERİM’İ ÖĞRENİYORUZ .............................................................................
.............................................................................10
10
1. Kur’an-ı Kerim’i Niçin Okumalıyız? ...........................................................................
...........................................................................10
10
2. Kur’an Sevgisi .........................................................................................................
.........................................................................................................12
12
II. KUR’AN’IN MESAJINI ANLIYORUM ...........................................................................
...........................................................................13
13
1. Kur’an Kıssaları Öğreniyorum: Hz. Âdem, Hz. Nuh, Hz. Hud, Hz. Salih.. .......................
.......................13
13
2. Sureleri Tanıyorum: Lokman Suresi ...........................................................................
...........................................................................34
34
3.Kur’an’dan Dualar Öğreniyorum (Bakara 201, İbrahim 41) ........................................
........................................36
36
4. Kur’an Kavramlarını Öğreniyorum: Hamd, Şükür, Rahmet, İhlas. .................................
.................................38
38
ÜNİTEMİZİ DEĞERLENDİRELİM ......................................................................................
......................................................................................44
44
2. ÜNİTE: KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
45
I. KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYI ÖĞRENİYORUZ .............................................................
.............................................................46
46
1. Harfler ve Özellikleri ................................................................................................
................................................................................................49
49
1.1. Harfler ve İsimleri .................................................................................................
.................................................................................................49
49
1.2. Harflerin Yazılışları................................................................................................
................................................................................................51
51
1.3. Harflerin Mahreçleri ..............................................................................................
..............................................................................................54
54
1.4. İnce ve Kalın Sesli Harfler .....................................................................................
.....................................................................................57
57
2. Harflerin Okunuşu .....................................................................................................
.....................................................................................................58
58
7
2.1. Harekeler: Üstün, Esre, Ötre .................................................................................
.................................................................................58
58
2.2. Cezim (Sükun).......................................................................................................
.......................................................................................................61
61
2.3. Şedde ...................................................................................................................
...................................................................................................................62
62
2.4. Tenvin...................................................................................................................
...................................................................................................................63
63
2.5. Med Harfleri: Elif, Vav, Ya .....................................................................................
.....................................................................................66
66
2.6. Vav ve Ya Şeklinde Yazılan Elif ..............................................................................
..............................................................................69
69
2.7. Uzatma (Âsar-Çeker) İşareti .................................................................................
.................................................................................70
70
3. Okunuşla İlgili Özel Durumlar .....................................................................................
.....................................................................................71
71
3.1. Elif Lam Takısının Okunuşu ...................................................................................
...................................................................................71
71
3.2. Zamir ve Okunuşu .................................................................................................
.................................................................................................72
72
3.3. Med-Kasr Kelimeleri .............................................................................................
.............................................................................................73
73
3.4. Okunmayan Elif.....................................................................................................
.....................................................................................................73
73
3.5. Hurûf-ı Mukattaa .................................................................................................
.................................................................................................74
74
II. OKUNACAK SURE VE AYETLER ..................................................................................
..................................................................................75
75
1. Bakara Suresi 1-15. sayfalar ....................................................................................
....................................................................................75
75
III. EZBERLENECEK DUALAR, SURELER VE ANLAMLARI ................................................
................................................90
90
1. Kur’an’ı Anlayarak Okumanın Amacı ........................................................................
........................................................................90
90
2. Kur’an’ı Ezberlemenin İlkeleri ve Yöntemleri ..............................................................
..............................................................92
92
3. Subhaneke Duası ve Anlamını Öğreniyorum ...............................................................
...............................................................97
97
4. Tahiyyat Duası ve Anlamını Öğreniyorum ..................................................................
..................................................................97
97
5. Salli-Barik Duası ve Anlamını Öğreniyorum ...............................................................
...............................................................98
98
6. Rabbena Duası ve Anlamını Öğreniyorum ..................................................................
..................................................................99
99
7.İhlâs Suresini ve Anlamını Öğreniyorum .....................................................................
.....................................................................99
99
8. Kevser Suresini ve Anlamını Öğreniyorum .................................................................
.................................................................100
100
9. Fatiha Suresini ve Anlamını Öğreniyorum .................................................................
.................................................................100
100
ÜNİTEMİZİ DEĞERLENDİRELİM ....................................................................................
....................................................................................101
101
SÖZLÜK .......................................................................................................................
.......................................................................................................................103
103
KAYNAKÇA ..................................................................................................................
..................................................................................................................106
106
8
1. ÜNİTE
KUR’AN-I KERİM’İ
TANIYALIM
HAZIRLIK ÇALIŞMALARI
1. Kur’an-ı Kerim hakkında bir araştırma yapınız.
2. Hz. Âdem’i konu alan iki ayet meali bularak
sınıfınızda okuyunuz.
3. Rahmet kavramı hakkında bir araştırma yapınız.
KUR’AN-I KERİM’İ TANIYALIM
I. KUR’AN-I KERİM’İ ÖĞRENİYORUZ
1.Kur’an-ı Kerim’i Niçin Okumalıyız?
Düşünelim Tartışalım
Kur’an-ı Kerim’i niçin okumalıyız? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
Kur’an-ı Kerim, biz insanları yaratan Allah’ın sözüdür. Bizi çok seven Rabb’imizden gelen bir
mektuptur. Dinimiz İslam’ın temel kaynağıdır. Bize Allah’ı anlatır, Peygamberimizi tanıtır ve nasıl
yaşayacağımızı öğretir. Kur’an, yaşadığımız hayatı bütün yönleriyle kuşatır. İnanç, ibadet ve ahlak
ilkelerinden bahseder. Kur’an-ı Kerim, birey ve toplum olarak nelere dikkat edeceğimizi, nelerden
kaçınmamız gerektiğini açıklayan bir rehberdir. Allah’ın, kullarının iyiliği için indirdiği kılavuzdur.
Kur’an-ı Kerim’in gönderiliş amacı, insanların doğruya, güzele ulaşmaları ve her iki dünyada
da mutlu olmalarını sağlamaktır. Bu da Kur’an’ın mesajını öğrenmekle mümkündür. O hâlde, içerisinde yer alan esasları anlayıp hayatımızı onun ilkeleri doğrultusunda düzenlemek için Kur’an-ı
Kerim’i okumamız gerekir.
Kur’an’ın, kendisinin gönderiliş amacını Rabb’imiz şöyle açıklar:
“(Resulüm!) Sana bu mübarek Kitab’ı, ayetlerini düşünsünler ve aklını
kullananlar öğüt alsınlar diye indirdik.”1
Kur’an’ın, üzerinde düşünülüp doğru
bir şekilde anlaşılması konusunda da
şunu söyler:
“Hâlâ Kur’an üzerinde gereği gibi
düşünmeyecekler mi? Eğer o, Allah’tan
başkası tarafından gelmiş olsaydı onda
birçok tutarsızlık bulurlardı.”2
Kur’an okumak, insanın kendini yaratan Allah ile konuşmasıdır. Bu sebeple, Kur’an okuduğumuz zaman, Rabb’imizin bize verdiği değerin doyumsuz
tadını, mutluluğunu hissederiz. Allah’ın,
huzur ve mutluluğa ulaşmamız için gönderdiği bu Yüce Kitabı anlamanın sevincini duyarız.
1 Sa’d suresi, 29. ayet.
2 Nisâ suresi, 82. ayet.
10
1. ÜNİTE
Öğrenelim Tartışalım
Kur’an, insanların düşünüp anlaması için indirilmiştir. Kur’an bunu şöyle bir örnekle
anlatır:
“Eğer biz bu Kur’an’ı bir dağa indirseydik onu kesinlikle Allah korkusundan baş eğerek
parça parça olmuş görürdün. Bu örnekleri insanlara düşünsünler diye veriyoruz.”
(Haşr suresi 21. ayet.)
Yukarıdaki ayetin anlamı üzerinde arkadaşlarınızla konuşunuz.
Kur’an’ı öğrenip, anlamaya çalışmamız konusunda bize örneklik eden kişi, Peygamberimizdir.
O, hayatını insanlara Kur’an’ı öğretmeye ve anlatmaya adamıştır. Onun ahlakını öğrenmek ve
Peygamberimiz gibi yaşamaya çalışmak için de Kur’an ayetlerinin anlamını öğrenmeliyiz.
Mutlu ve huzurlu bir hayat sürdürebilmek için Kur’an’ı okuyup anlamaya önem vermeliyiz.
Kur’an’a önem verip onun bizden istediği gibi yaşarsak, her alanda ileri bir düzeye ulaşabiliriz.
Kur’an bizden başarı için çalışmamızı, yardımlaşmayı ve işimizi en güzel şekilde yapmamızı ister.
Kendimiz, ailemiz ve milletimiz adına her alanda faydalı işler yapmak için çalışmalıyız.
Öğrenelim Tartışalım
“Sizin en hayırlı/üstün olanınız, Kur’an’ı öğrenen ve öğretendir.”
(Buhârî, Fezâilü’l–Kur’ân, 21)
Peygamberimizin bu sözünden ne anlıyorsunuz? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla
paylaşınız.
Allah’ı anmanın en güzel yollarından biri namaz kılmaktır. Namaz kılarken okumak için de
Kur’an’dan bazı ayet ya da sureleri öğrenmeliyiz. Yüce Allah, Müzzemmil suresinde Kur’an’ı,
ayetleri üzerinde düşünerek ağır ağır okumamızı emretmiştir. Kur’an okurken öncelikle bize kolay
gelen ayetlerden başlamamızın uygun olacağı da yine aynı surede tavsiye edilmektedir. Peygamberimiz, Kur’an okurken zorluk çeken ve buna
rağmen onu okumaya çalışan kimselerin daha
çok sevap kazanacağını müjdelemiştir.3
Kur’an okumak, insanı psikolojik açıdan da rahatlatır. Kendisini görüp gözeten yüce bir varlığı
tanıyan, boş yere yaratılmadığını, dünyada bulunma gerekçesini ve bu hayatın bitiminde sürekli kalacağı bir ahiret hayatının varlığını öğrenen
insan, bu hayatı en güzel şekilde değerlendirmeye çalışacaktır.4
3 Buhârî, Tevhîd, 52; Müslim, Müsâfirîn, 243.
4 Dereli, Muhammet Vehbi, Kur’an Muhtevası ve Yorumu, Fecr, Ankara, 2011, s. 11–14.
11
KUR’AN-I KERİM’İ TANIYALIM
2. Kur’an Sevgisi
Düşünelim Tartışalım
Kur’an’ı niçin sevmeliyiz? Ona duyduğumuz sevgiyi nasıl ifade ederiz.
Duyguların en güzeli sevgidir.
Sevgiyle yeşerir toprak, meyve verir.
Sevgidir anne ve babamızı bize bağlayan.
Sevgi kardeşliktir, başkalarını düşünmektir, paylaşmaktır. Sevdiğimiz bir arkadaşımızdan aldığımız bir mektup veya hediye bizi ne kadar çok mutlu eder, öyle değil mi?
Allah bizi yaratmış, bizi çok sevdiği için de yalnız bırakmamıştır. Mutlu ve huzurlu olmamızı
istemiş, bizi düşündüğü için peygamberler ve kitaplar göndermiştir. Kur’an’ın gönderilişi, bütünüyle Allah’ın kullarına duyduğu sevginin eseridir. Bizim gibi bir insan olan son Peygamber Hz.
Muhammed (s.a.) ise Kur’an esaslarını hayatımıza nasıl aktaracağımızı, Allah’a olan sevgimizi
nasıl ifade edeceğimizi öğretmiştir.
Sevdiğimiz insanın sözleri de davranışları da bizim için değer taşır. Onu kırmamaya, üzmemeye özen gösteririz. Âdeta onun üzerine titreriz. Biz de ona sevgi ve saygımızı göstermek isteriz.
Bizi çok seven Rabb’imizin sözlerine vereceğimiz önem, ona duyduğumuz sevginin ifadesi olacaktır. Hangimiz Allah’ı ne kadar çok sevdiğini göstermek istemez?
12
1. ÜNİTE
Allah’ın kitabına karşı öncelikli görevimiz, onu gönülden sevmektir. Allah’ı sevdiğimiz gibi
Kur’an’ı da sevmeliyiz. Ona, Allah’ın sözü olduğu için saygı göstermeliyiz. Ona olan sevgi ve
saygımızı ifade etmenin yolu, yalnızca onu öpüp başımıza koymak değildir. Mübarek gün ve gecelerde Kur’an okumakla da bu sevgiyi tam olarak göstermiş olamayız. Onu sevdiğimizi ayet ve
surelerinin anlamını kavramaya çalışmakla gösterebiliriz. Mesela namazlarımızın her rekâtında
okuduğumuz Fatiha suresinde Allah’a verdiğimiz sözlerin, yaptığımız duaların anlamını öğrenmekle bu sevgimizi göstermeye başlayabiliriz. Kur’an’ın emrettiği doğruluk, güvenilirlik gibi güzel
ahlak ilkelerine uygun yaşamak da bu sevginin en büyük göstergesi olacaktır.
Sonuç olarak bizler, Kur’an’ı gönderen Rabb’imize teşekkür edelim. Ona olan sevgimizi ve
şükrümüzü gösterelim. Bunun için de Kur’an-ı Kerim ile bağımızı güçlü tutalım. Kur’an ile meşgul
olduğumuz oranda mutlu olur, Allah’a yakınlaşırız. Allah’ı ne kadar çok sevdiğimizi de ispatlamış
oluruz.
Tartışalım
Peygamberimiz (s.a.) şöyle demiştir:
“Kim Kur’an–ı Kerim’den bir harf okursa onun için bir iyilik sevabı vardır. Her bir iyiliğe
de on katı ödül vardır.” (Tirmizî, Fezailül–Kur’ân, 16)
Peygamberimizin bu sözünden ne anlıyorsunuz? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
II. KUR’AN’IN MESAJINI ANLIYORUM
1. Kur’an Kıssaları Öğreniyorum
1.1. Hz. Âdem
Kur’an-ı Kerim kıssaları, Allah’ın bize
anlattığı örnek olaylardır. Yüce Allah
Kur’an’da Hz. Muhammed’den önceki
peygamberlerin ve bazı insanların yaşamlarından örnekler verir. Bunlardan
ders çıkarmamızı ister. Bu sebeple Allah’ın Kur’an’da anlattığı kıssaları anlamaya önem vermeliyiz.
İlk insan ve ilk peygamber Hz. Âdem
kıssasını öğrenelim:
Yeri ve göğü var eden Allah, yeryüzünde dağları, denizleri, akarsuları, bitkileri
ve hayvanları yaratmıştı.
13
KUR’AN-I KERİM’İ TANIYALIM
Ve insan... Allah ilk insan Âdem’i topraktan yaratmış, onu diğer varlıklara üstün kılmıştı. O, her
şeyin sahibi olan Allah’ın yarattığı üstün bir varlıktır.
Allah meleklerine “Yeryüzünde bir halife
yaratacağım...” demişti. Melekler Allahtan
öğrendikleri bilgiyle, bu yaratılışın hikmetini
tam anlayamadıkları için itiraz etmişlerdi.
— Orada bozgunculuk yapacak, kanlar
akıtacak birini mi yaratacaksın? Oysa biz
seni överek yüceltiyor, seni anıyoruz, dediler.
İrade sahibi, Allah katında üstün bir yeri olan
insanın yaratılış sebebini anlamakta güçlük çeken
meleklere şöyle cevap verildi:
— Sizin bilmediğinizi ben bilirim...
Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?
(Zümer suresi, 9. ayet.)
Artık vakit meleklerin âcizliklerini itiraf etme vakti idi.
Allah Âdem’e her şeyin ismini öğretti. Sonra onları, yani bu isimlerini karşılığı olan varlıkları
meleklere tanıttı.
— Eğer sözünüzde samimi iseniz, haydi bu varlıkların isimlerini bana söyleyin, dedi.
Melekler zayıflıklarını, bu konuda yetersiz olduklarını anlamışlardı. Boyun büktüler, hatalarını
anladılar, vazgeçtiler.
— Hâşâ! Münezzehsin sen! Biz, senin bize öğrettiğinden başka hiçbir şey bilmeyiz. Her şeyi
bilen, sonsuz ilim ve hikmet sahibi ancak sensin sen...” dediler.
Bunun üzerine Allah: - Ey Âdem! Şu varlıkların isimlerini, meleklere söyle!.. dedi.
Melekler daha önce yaratılmış ve yıllarca evrende yaşamışlardı. Henüz yeni yaratılmış bir
varlık olan insan bilgide onları geçmişti. Âdem varlıkların isimlerini meleklere söyleyince Allah:
— Ben gökler ve yerde gaybı, sizin göremediklerinizi bilirim, hem açığa vurduğunuz hem de
gizlediğiniz her şeyi bilirim, diye söylememiş miydim, buyurdu.
Böylece bütün melekler insanın üstün bir varlık olarak yaratıldığını öğrendi. Ardından bir emir
daha duyuldu. Allah şöyle buyurdu:
“Meleklere, karşısında saygıyla eğilmek suretiyle Âdem’e secde edin demiştik. İblis hariç, meleklerin hepsi secde ettiler. İblis emrimize karşı geldi, büyüklük tasladı, inkâr edenlerden oldu.”
İnsanın varlığına ikinci itiraz gelmişti. Bu, Allah’ın emrine karşı gelmekti. İtiraz eden; İblis’ti.
İblis; melek değildi.(Kehf suresi, 50. ayet.) Ama meleklerin içinde bulunmasına izin verilmişti. İblis,
secde emrine uymadı. Bunun üzerine Allah;
14
1. ÜNİTE
— Sana emrettiğim hâlde seni secdeden alıkoyan şey nedir, dedi. (Bakara suresi, 30-34. ayetler.)
Şeytan:
— Beni ateşten, onu çamurdan yarattın. Ben ondan üstünüm, cevabını verdi.5
Âdem’in çamurdan yaratıldığı doğru idi. Ama şeytana ateşin çamurdan üstün olduğunu kim
söylemişti. Gururu onu kör etmişti. Doğruları göremiyordu. Ateşten yaratılan şeytan kendi sonunu
hazırlıyordu. İsyanı Allah’a idi. Hemen vazgeçmeliydi, boyun bükmeliydi, Allah’tan af dilemeliydi.
Ama olmadı. Allah şöyle buyurdu:
— İn oradan! Orada büyüklenmeye hakkın yok. Bahşettiğim yüce makamı bırakarak hemen
çık dışarı, artık sen kovulmuş birisin.
İsyan ve kibir cezasını bulmuştu. Şeytan, nimet ve rahmetten sonsuza kadar mahrum edilmişti. Şeytan şaşırmıştı, Âdem’den üstün olduğunu iddia ederken her şeyini kaybetmişti. Meleklerin
arasındaki konumunu, içerisinde yaşadığı nimetleri, Allah’ın sevgisini, her şeyini kaybetmişti. Hayatını kaybetme endişesi sardı kendisini ve yalvardı;
— İnsanları tekrar dirilteceğin güne kadar bana süre ver, dedi.
Allah mahşer gününe kadar değil ama herkesin öleceği kıyamet gününe kadar şeytana süre
tanıdı.6
Şeytan belli bir ölçüde arzusuna kavuşmuştu. Ne yapacak, nasıl yaşayacaktı? Kendini Allah’a
affettirmek için elinden geleni mi yapacaktı? Yoksa Allah’ın rahmetinden uzaklaştırılmasının sebebi olarak gördüğü Âdem’den intikam mı alacaktı? Şeytan, insanları kötülüklere yönlendirmeyi
istedi. Onlara iyilikleri kötü, kötülükleri güzel göstereceğini, insanları günahlara düşüreceğini söyledi.7 Şeytan kendisine yoldaş arayacaktı. Kendi düştüğü uçuruma başkalarını da düşürecekti.
Ama Allah ona şöyle seslendi:
— Benim gösterdiğim yolda yürüyen ihlaslı kullarım üzerinde hiçbir zorlayıcı gücün, egemenliğin olmayacaktır.8
5 A’râf suresi, 12. ayet.
6 Hicr suresi, 38. ayet.
7 A’râf suresi, 17. ayet.
8 İsrâ suresi, 65. ayet.
15
KUR’AN-I KERİM’İ TANIYALIM
İblis’in içine düştüğü bu durum onun için kötü olmuştu. Ancak daha da kötü olan, hatasından
vazgeçmemesi, isyanına devam etmesi ve insanları da Allah’a kul olmaktan uzaklaştırma düşüncesi idi. Ama insan gözünü açmalı, onu iyi tanımalıydı.
Hz. Âdem yalnızdı. Allah onun bu yalnızlığını giderecekti. Kendisi ile huzur bulacağı eşini, yani
Hz. Havva’yı yarattı. Artık evrende iki insan vardı. Allah onlara emrini bildirdi:
— Ey Âdem! Sen ve eşin beraberce cennette yaşayın. Orada olanlardan istediğiniz kadar bol
bol yiyin. Yalnız şu ağaca yaklaşmayın, yoksa günah işleyerek kendinize zulmetmiş olursunuz.
Ey Âdem! İşte bu şeytan senin ve eşinin apaçık düşmanıdır. Sakın sizi cennetten çıkarmasın.
Yoksa büyük sıkıntıya düşer, mutsuz olursun. Çünkü burada açlık çekmeyecek, çıplak kalmayacaksın. Ve yine burada susuz kalmayacak, güneşin bunaltıcı sıcağından rahatsız olmayacaksın.9
Ancak şeytan, Âdem’i aldatmak için uğraşmaya devam etti. Şeytan ona sinsice fısıldayarak
şöyle dedi;
— Ey Âdem! Sana ebedilik ağacını ve yok olmayacak bir hükümranlığın yolunu göstereyim mi?
Rabb’inizin sizi bu ağaçtan men etmesi; melek olmanız ya da burada temelli kalmanızı önlemek içindir. Doğrusu ben size öğüt veren birisiyim, diyerek yemin etti.
Şeytan böylece onları yanıltmıştı. Âdem ile Havva şeytanın kendilerine düşman olduğunu
unutmuşlardı. “Şu ağaca yaklaşmayın”, emrini dikkate almamışlardı. Yasak meyveden yemişlerdi. Şeytan onların kendi yolunu izlemelerini isterdi. Ama onlar meleklerin yolunu tercih ettiler ve
hemen hatalarını anlayıp Allah’a yalvardılar:
— Rabb’imiz! Kendimize yazık ettik. Bizi bağışlamaz ve bize merhamet etmezsen biz her şeyini kaybedenlerden olacağız.10
Allah tövbeleri kabul eden ve esirgeyendi. Onları bağışladı. Ancak dünyada halife olması için
yaratılan insanın hayatının bu aşaması sona erdi. Hz. Âdem ile Havva işledikleri günahın cezasını
çekmeleri için değil, asıl yaratılış amaçlarını yerine getirmeleri için cennetten çıkarılıp dünyaya
gönderildi:
— Kiminiz kiminize düşman olarak yeryüzüne inin. Artık yeryüzüne yerleşecek ve belli bir süreye kadar oradaki nimetlerden yararlanacaksınız. Orada yaşayacak, orada ölecek ve orada yeniden dirileceksiniz.11
— Benden size bir yol gösterici gelince kimler benim gösterdiğim yolda yürürse işte onlar hesap gününde ne korkuya kapılacak ne de üzülecekler.12
Âdem ile eşi bu emirden sonra yeryüzünde yaşamaya başladılar. Mutlu bir aile hayatları devam ederken Allah’a kendilerine salih bir evlat vermesi için yalvardılar:
9 Tâhâ suresi, 117. ayet.
10 A’râf suresi, 23. ayet.
11 A’râf suresi, 25. ayet.
12 Bakara suresi, 38. ayet.
16
1. ÜNİTE
— Eğer bize salih bir çocuk verirsen yemin
ederiz ki şükreden kimselerden olacağız.13
Allah, ikisine kız ve erkek çocuklar lütfetti. Yeryüzünde insanlar çoğaldı. İlk insan Hz. Âdem, ilk
peygamber de oldu. Âdem (a.s.) gittikçe çoğalan
neslini Allah’tan aldığı emirlerle eğitmeye, yönetmeye çalışıyordu. Hayat devam ediyordu ama bir
yerlerde şeytan, iki kardeş arasına kin ve düşmanlık tohumlarını ekiyor, yeryüzünde ilk kanın dökülmesine zemin hazırlıyordu. Kuran-ı Kerim Âdem’in
oğulları Habil ve Kabil olayını şöyle anlatır:
— Ey Muhammed! Onlara Âdem’in iki oğlunu
anlat. İkisi birer kurban sunmuşlar, birisinin kurbanı kabul edilmiş, diğerininki kabul edilmemişti.
Kurbanı kabul edilmeyen:
— Yemin olsun ki seni öldüreceğim, deyince;
kardeşi:
— Allah ancak sakınanların sunduğu kurbanı
Minyatür: Zeynep ÇANAKCI
kabul eder. Sen beni öldürmek için elini kaldırsan
bile ben seni öldürmek amacıyla elimi kaldırmayacağım. Çünkü ben âlemlerin Rabb’i Allah’tan
korkarım.14
Habil, Kâbil’e sürekli Allah’ı hatırlatıyordu. Kâbil kendisine verilen öğütleri dinlemedi ve Habil’i
öldürdü.
“Allah kardeşinin ölüsünü nasıl gömeceğini göstermek üzere yeri eşeleyen bir karga gönderdi.
Kâbil, hayvanın ölü bir kargayı toprağa gömdüğünü görünce:
—Bana yazıklar olsun! Ben şu karga kadar olup kardeşimin cesedini gömemeyecek kadar âciz
miyim, dedi.
Kâbil yeryüzünde cinayet işleyen ilk kişi oldu. Şeytan, Âdem’in evlatlarıyla mücadelesine başlamış, gönüllere ektiği çekememezlik tohumlarının ilk meyvesini almıştı. Âdem ve Havva oğullarından birinin ölümüne, diğerinin kardeş katili olmasına üzülüyorlardı elbette.
İlk insan, ilk peygamber, ilk baba, ilk eş olan Hz. Âdem uzun yıllar yaşadı. Yeyüzünde doğruların hakim olması için çalıştı. bu konuda en büyük destekçisi eşi Hz. Havva oldu. Ancak her insan
gibi o da ömrü bittiğinde öldü. Allah’ın selamı ona ve onun yolunda olan tüm insanlara olsun!
13 A’raf suresi 89. ayet.
14 Maide suresi 27–31. ayetler.
17
KUR’AN-I KERİM’İ TANIYALIM
1.2. Hz. Nuh
Hz. Âdem’e gönderilen din, Allah’a teslimiyet temelleri üzerinde yükselmiş İslam’dı. Bu dinde
sadece Allah’a kulluk edilirdi. Ancak yeryüzünde insanlar çoğalmaya başlayıp kendilerine gönderilen dinden uzaklaşınca Allah’a isyan edenler, haksızlık yapanlar, putlara tapanlar da görülür
oldu. Doğru yoldan çıkanlara peygamber göndermek Allah’ın yasası idi. Böyle bir dönemde Yüce
Allah, peygamber olarak Hz. Nuh’u gönderdi.
Nuh (a.s.)’un kavminden putlara tapanlar vardı. Putlarının isimleri Vedd, Suva, Yeğus, Yeuk, ve
Nesr idi.15 Vedd erkek, Suva kadın, Yeğus aslan, Yeuk at, Nesr kartal şeklindeydi.16
Nuh kavmi puta tapıyor, bundan vazgeçmiyor ve direniyordu. Şöyle diyorlardı:
“Sakın ilahlarınızı bırakmayın. Hele Vedd’i, Suva’yı, Yeğus’u, Yeûk’u, Nesr’i asla bırakmayın.”17
Allah’a karşı yapılabilecek en büyük haksızlığı yapıyorlar, tunçtan, taştan, bronzdan, gümüşten heykellere tapıp şeytanın oyuncağı oluyorlardı. Allah’a saygı duymayan bir toplumda her şey
olabilirdi. Sonucunda oldu da. Nuh’un kavmi yoldan çıktı, zalimleşti, kötülüklere daldı, günahlara
battı.
15 Nuh suresi, 23. ayet.
16 Yazır, M. Hamdi, Hak Dini Kuran Dili, Azim Dağıtım, İstanbul, tsz., VIII, 355 vd..
18
17 Nuh suresi, 23. ayet.
1. ÜNİTE
“Onlar çok zalim, çok azgın kişiler idi.”18 Onlar, günahkâr, yoldan çıkmış bir milletti.”19 “Onlar
gerçekten çok kötü bir milletti.”20 “Vicdanları körelmiş, kalpleri katılaşmış bir topluluktu.”21
Allah, insanı kendisine kul olması için yaratmıştı. Nasıl olur da o, başkalarına kulluk ederdi?
Allah insanları aydınlığa, nura çıkarmak istiyordu. Onlar nasıl inançsızlık karanlığına düşerlerdi?
Bu zulüm, haksızlık, isyan devam edebilir miydi?
Allah, yoldan çıkmış millete kendi içlerinde yaşayan, çok iyi tanıdıkları, sevdikleri Nuh’u onları
karanlıklardan kurtarması için gönderdi.
“Can yakıcı bir azap başlarına gelmeden önce onları uyar, diye Nuh’u kendi kavmine gönderdik.”22
Nuh (a.s.) peygamberlik görevine, insanları sadece Allah’a kul olmaya davet ederek başlamıştı.
—Kavmim! Allah’a ibadet edin. Ondan başka ilah yoktur.
Allah’a karşı gelmekten sakınmaz mısınız? Doğrusu ben size gönderilmiş, güvenilir bir peygamberim. Öyleyse Allah’a karşı gelmekten sakının, bana itaat edin. Şunu da iyi bilin ki ben bunun için sizden herhangi bir karşılık beklemiyorum. Çünkü benim mükâfatımı verecek olan ancak
ve ancak âlemlerin Rabb’idir.23
Peygamberler, hiçbir karşılık beklemeden her şeyini davaları uğrunda feda eden insanlardı. Bu
dünyada, onların yaptıkları işlerin karşılığı olabilecek bir ödül yoktu. Dünya onlara mükâfat olarak
verilse yine de onların hakkı ödenemezdi. Onlara hak ettikleri hediyeyi verebilecek sadece Allah
idi. Ama inkârcılar, puta tapanlar bunu anlayamıyorlardı. Peygamberlik davasını bir taht ya da mal
edinme aracı zannediyorlardı. Özellikle toplumun ileri gelenleri Nuh’a karşı çıkıyorlar, dine girecek olsalar bile daha önceki hayatlarında olduğu gibi toplum içinde farklı tutulmalarını istiyor ve
kendilerini üstün görüyorlardı. Köleler ve fakirlerle aynı tutulmaktan hoşlanmıyorlardı. Hatta fakir
insanların Nuh’a inanmış olmasının, Nuh’un getirdiği dinin batıl, sahte olduğunun delili olduğunu
iddia ediyorlardı:
—Nuh! İçimizdeki en yoksul, gariban, aşağılık kimseler sana uymuşken hiç sana iman eder
miyiz?24 Biz seni apaçık bir yanılgı, sapıklık içinde görüyoruz.
Kendileri yanılanlar, kendileri sapıtıp yoldan çıkanlar, ne garip, doğru yolda olanları suçluyorlardı. Nuh onlara şöyle cevap verdi:
18 Necm suresi, 52. ayet.
19 Zâriyât suresi, 46. ayet.
20 Enbiyâ suresi, 77. ayet.
21 A’râf suresi, 64. ayet.
22 Nuh suresi, 1. ayet.
23 Şuarâ suresi, 106–109. ayetler.
24 Şuarâ suresi, 111. ayet.
19
KUR’AN-I KERİM’İ TANIYALIM
— Kavmim! Siz de iyi bilirsiniz ki bende bir yanılgı yoktur. Tam aksine ben âlemlerin Rabb’i
Allah tarafından görevlendirilmiş bir peygamberim. Rabb’imin sözlerini sizlere bildiriyor, öğüt veriyorum. Allah tarafından sizin bilmediğiniz hakikatleri biliyorum. İnkârdan, ahlaksızlıktan, günahtan
sakınmanızı, böylece rahmete ulaşmanızı sağlamak adına sizi uyarmak için aranızdan bir adam
aracılığıyla Rabb’inizden size öğüt gelmesine mi şaşıyorsunuz?25
Nuh’un (a.s.) peygamber olmasını kabul edemiyorlardı. Onun bir insan olduğunu, insanın ise
peygamber olamayacağını iddia ediyorlardı.
— Bu sizin gibi ölümlü bir insandan başka bir şey değildir. Tek yapmak istediği, size karşı
üstünlük sağlamak. Allah dileseydi herhâlde melekler gönderirdi. Kaldı ki geçmiş atalarımızdan
böyle bir şey de işitmedik. O, sadece aklını kaçırmış bir adam. Aklı başına gelinceye kadar bir
süre onu gözetim altında tutun!26
Her yerde Nuh’u takip etmeye başladılar. Onun hak davasını anlatmasına engel olmak istediler. Peşine adamlarını taktılar, onu rahatsız ettiler. Ama hiçbir şey Nuh’u (a.s.) İslam’ı tebliğ etmekten alıkoyamadı. Nuh (a.s.), onların yaptığı eziyet ve işkencelere karşı Allah’tan yardım istedi.
— Rabb’im! Beni yalanlamalarına karşılık, bana yardım et!27
Nuh (a.s.), kavmini Allah’tan gelebilecek bir azap ile uyarmasına rağmen onlar daha da küstahlaştılar. Kendi felaketlerini kendileri hazırladılar:
— Nuh! Bizimle fazla mücadele ediyorsun. Bizi azapla tehdit ediyorsun. Haydi gelsin şu azap
da doğru sözlü olup olmadığını görelim.
— Ancak, Allah dilerse azap gelebilir. Aklınızı başınıza alın! O, sizin Rabb’inizdir. O, azap göndermeyi isterse onu hiç kimse engelleyemez.
İnkârcılar Nuh’u susturamadılar, ne yaparlarsa yapsınlar davasından vazgeçiremediler. Bir insanın belki de bu dünyada korkabileceği en büyük şey ölümdü, onu ölümle tehdit ettiler:
— Nuh! Dediklerinden vazgeçmezsen, seni taşlayacağız.
25 A’râf suresi, 60–63. ayetler.
26 Mü’minûn suresi, 24–25. ayetler.
27 Yûnus suresi, 71. ayet.
20
0
1. ÜNİTE
Zalimler ölümün yok oluş olduğunu zannettiler. Hz. Nuh’u ölümle korkutmak istediler. Düşmanlıklarını artırdılar. Nuh (a.s.) İslam’ı anlatmak için her fırsatı değerlendiriyordu. Gecesini gündüzüne katmış, bir kişi daha inkâr karanlıklarından kurtulsun diye çabalayıp duruyordu. Uzun yıllar
mücadele ile geçti. Hz. Nuh’a kendi kavmi içerisinden çok az kişi iman etti. Allah’tan gelen bir
emir, sanki onlar için bir sonun yaklaştığını haber veriyor gibiydi.
— Haberin olsun, daha önce iman edenlerden başka, milletin içerisinden hiç kimse iman etmeyecek. O hâlde sen onların yaptıklarından dolayı kederlenme.28
Nuh (a.s.), içinde yaşadığı toplumun kendisine inanmayacağını iyice anlamıştı. Onlar için çok
üzülüyordu. Allah’ın emrinin ne anlama geldiğini iyi biliyordu. Halkı ise azgınlıklar içinde yaşıyor,
gülüp oynuyorlardı. Hz. Nuh’un hayatı bir film şeridi gibi gözünün önünden geçti. Yüreği sızladı ve
Rabb’ine dua etmeye başladı.
— Ben yenildim. Rabb’im bana yardım et.29 Rabb’im! Milletim beni yalanladı. Benimle onlar
arasında sen hüküm ver. Beni ve beraberimdeki inananları kurtar”30
Nuh (a.s.) kendi hâlini Allah’a arz etmeye başladı. Peygamber olarak yaptıklarını anlatırken
âdeta daha sonraki nesillere Allah için gayretin, sabrın ne anlama geldiğini anlatıyordu.
— Rabb’im! Doğrusu ben, milletimi gece gündüz İslam’a çağırdım. Fakat benim davetim sadece onların benden uzaklaşmalarını artırdı.
Ben onları bağışlaman için kendilerini her çağırışımda parmaklarını kulaklarına tıkadılar. Beni
görmemek için elbiselerini kafalarına çekip büründüler, kibirlendiler.
Onları herkesin ortasında, açıktan açığa, bazen de yalnızlarken, gizli gizli İslam’a davet ettim.
Dedim ki Rabb’inizden bağışlanma dileyin! O, çok merhametlidir.
Hz Nuh, her fırsatı değerlendirmişti. İnsanların ne zaman ve hangi şartta iman edeceği belli olmazdı. Gece gündüz, bazen herkesin içerisinde bazen de yalnız, onları sürekli İslam’a çağırmıştı ama onlar Nuh’u duymamak için âdeta kulaklarını tıkamışlardı. Onu gördüklerinde
yollarını değiştiriyor ya da görmezden geliyorlardı. İnkârları yüzünden sona yaklaşıyorlardı.
Ama hâlâ anlamıyorlardı. Peki, onların helaki
nasıl olacaktı?
Allah’tan şöyle bir emir geldi.
— Bizim denetimimiz ve vahyimizle bir gemi
yap.31
28 Hud suresi, 36. ayet.
29 Kamer suresi, 10. ayet.
30 Şuarâ suresi, 117–118. ayetler.
31 Mü’minûn suresi, 27. ayet.
21
KUR’AN-I KERİM’İ TANIYALIM
Gemi nasıl bir şeydi? Ne olacaktı? Deniz yoktu, göl de yoktu. Nerede yüzecekti? Nasıl yapılacaktı?
Bilinen bir gerçek vardı, o da geminin Allah’ın vahyi ile onun denetiminde yapılacağı gerçeği
idi.
“Denetimimiz altında ve vahyimiz gereğince gemi yap. Azabın kendilerinden kaldırılması için
zulmedenler hakkında dua etme. Çünkü onlar suda boğulacaklardır.32”
Hz. Nuh (a.s.) Allah’ın emri gereği gemi yapmaya başladı. Gemi, inananların kurtuluşu için gerekliydi. Kavminden inkâr edenler deniz olmayan, göl olmayan, daha doğrusu neye yarayacağını
tam anlayamadıkları bu gemiyi yaparken Nuh’u her gördüklerinde onunla alay ediyorlardı. Nuh
(a.s.) ise Allah’ın emrini yerine getirme gayreti içindeydi. Günler, aylar geçti ve nihayet geminin
yapımı tamamlandı.
“Gemi tahtadan yapılmış ve mıhla çakılmıştı.”33
Zalimlerin geleceğine inanmadıkları gün gelip çatmıştı. Tufan başlamıştı.
“Göğün kapılarını sağanak hâlinde boşalan sularla açtık. Yeryüzünde kaynakları fışkırttık. Her
iki su belli bir ölçü ile birleşti.”34
Yüce Allah Hz. Nuh’a her cinsten birer çifti, ailesini ve inananları gemiye bindirmesini emretti.
Nuh (a.s.) inananları gemiye bindirirken onlara şöyle seslendi:
32 Hud suresi, 37. ayet.
33 Kamer suresi, 13. ayet.
34 Kamer suresi, 11–12. ayetler.
22
1. ÜNİTE
—Binin gemiye. Geminin yüzmesi de durması da Allah’ın adıyladır. Hiç şüphe yok ki, Rabb’im,
bağışlar ve merhamet eder.35
Sular o kadar yükseldi ki gemi yerinden hareket etti. Nuh (a.s.) ve beraberindekiler Allah’a,
kendilerini kurtardığı için hamdettiler. Gemi dağlar gibi dalgalar içerisinde akıp gidiyordu. Gemiye
binmeyenler bir oraya bir buraya koşuşturuyor, belki bizi kurtarır, diye yüksek tepelere sığınmaya
çalışıyorlardı. Ama bir dalga gelip onları yutuveriyordu. Nuh (a.s.) bir anda oğlunu dağa doğru
koşarken gördü, yüreği sızladı ve bağırdı:
—Oğlum! Bizimle beraber gel. Kâfirlerle beraber olma.
—Ben dağa sığınırım, beni sudan kurtarır.
Allah’a sığınması gereken oğul, dağa sığınmayı istemişti. Allah’ın emri kesindi. İnanmayan
oğul nereden bilecekti. Nuh (a.s.) yüreği yanık, oğluna seslendi:
— Bugün rahmet ettikleri dışında Allah’ın emrinden kurtulacak yoktur.36
Nuh (a.s.) çaresiz, Allah’a yalvarmaya başladı.
—Rabb’im! Oğlum ailemin bir parçasıdır. Senin vaadin, sözün haktır.
— Nuh! O senin ailenden değildir. Çünkü o Allah’a isyan ile çok kötü bir davranış sergiledi. O
hâlde, bilmediğin bir şeyi benden isteme. Cahilce davranmamanı tavsiye ederim.37
Nuh (a.s.) inanmayanlar için Allah’a yalvarmamalıydı. Babalık şefkati ile bu emri unutmuş, oğlu
için Allah’a dua etmişti. Hatasını anlayıp hemen Allah’tan af diledi. Oğluna baktı. Hâlâ dağa doğru
koşuyordu. Keşke gemiye doğru koşsaydı. Ansızın oğluyla aralarına bir dalga girdi ve gözlerden
kaybolup gitti.
Nuh’un (a.s.) karısı da inkâr edenlerle birlikte olmayı tercih etmişti. Ancak peygamber eşi ya
da çocuğu olmak onlar için yeterli değildi.
Tufan Allah’ın dilediği şekilde devam
etti. İnananları Allah’ın rahmeti kurtarırken inançsızları sahip oldukları hiçbir
şey kurtaramadı ve Allah’ın emri ile tufan
sona erdi.
“Ey yeryüzü! Sularını geri yut. Ve ey
gök! Artık yağmurlarını durdur.38”
Böylece sular çekildi. Nuh’un gemisi
Cudi Dağı üzerinde karaya oturdu.
35 Hud suresi, 40. ayet.
36 Hud suresi, 43. ayet.
37 Hud suresi, 45–46. ayetler.
38 Hud suresi, 44. ayet.
23
KUR’AN-I KERİM’İ TANIYALIM
Allah Hz. Nuh’a (a.s.) seslendi:
— Nuh! Sana ve seninle beraber olan topluluklara bizden bir selamet ve bereketle gemiden
inin.”39
Nuh (a.s.) uzun yıllar yaşadı. O ve müminler yeryüzünde Allah’a kul olmaya devam ettiler. Allah’a olan güvenleriyle, sabırlarıyla, sayıları çok az olmasına rağmen başlarından geçen bu olayla
kendilerinden sonrakilere ibret oldular.
1.3. Hz. Hud
Ahkâf, Yemen ile Umman arasında, bağlar ve bahçelerle çevrili harika bir yerdi. Orada yaşayanlar sağlıklı, güçlü kuvvetli insanlardı. Hz. Nuh’un (a.s.) torunu Âd’ın soyundan geldikleri için
“Âd Kavmi” diye anılıyorlardı. Yüksek yüksek binalar, görkemli saraylar yapıyorlardı. İrem şehri
dillere destan güzellikte idi. Mal ve mülkün, türlü türlü nimetlerin içerisinde sefa sürüyorlar ama
Allah’a şükretmeyi unutarak büyükleniyorlardı. Zorba ve kaba insanlardı. Ülkelerine uğrayan kişilere zulmediyor, onların haklarını gasp ediyorlardı.
“Âd milleti yeryüzünde haksız yere büyüklük taslamış, “Bizden daha kuvvetli kim vardır?” demişti. Allah’ın kendilerinden daha kuvvetli olduğunu görmüyorlardı değil mi? Ayetlerimizi bile bile
inkâr ediyorlardı.’ 40
Hakkı inkâr ediyor, Allah’ı inkâr ediyor ve putları ilah biliyorlardı. Allah’a karşı kibirleniyorlardı.
Haksızlıklar, günahlar içerisinde yaşıyorlardı. Allah, onlar bu hâlde iken merhametinin bir gereği
39 Hûd Sûresi 44. âyet.
40 Ahkâf suresi, 21. ayet.
24
1. ÜNİTE
olarak onlara bir peygamber gönderdi. Adı Hud idi. Kendi içlerinde yaşayan ve çok iyi tanıdıkları
Hud, güzel ahlakı ile ün salmıştı.
Hz. Hud (a.s.), kavmine ilk olarak şöyle seslendi:
—Allah’a karşı gelmekten sakınmaz mısınız? Doğrusu ben size gönderilmiş güvenilir bir peygamberim. Allah’tan sakının ve bana itaat edin.
— Kavmim! Allah’a itaat edin. Sizin ondan başka ilahınız yoktur. Sizin ona ortak koşmanız
ancak bir yalan ve iftiradır.41
Hz. Hud, milletini Allah’a gönülden bağlanmaya, ona kulluk etmeye çağırıyordu. Kavmi şaşkındı. Hud neden bu işe girişmişti? Mal ve makam mı isteyecekti acaba? Niçin bütün bir toplumu
karşısına alıp öfkeleri üzerine çekiyordu? Bunca sıkıntıya neden katlanıyordu? Yok yok, kesin
Hud’un bu işte bir çıkarı olmalıydı.
— Kavmim! Ben bu mesajı size ulaştırmama karşılık sizden herhangi bir ödül beklemiyorum.
Benim mükâfatımı verecek olan, yalnızca beni yaratan Allah’tır. Hâlâ aklınızı kullanmayacak mısınız?
Hz. Hud gönlünün ta derinlerinden yükselen bir şefkatle şöyle diyordu:
—Kavmim! Gelin yol yakınken günahlarınızdan tövbe edip Rabb’inizin merhametine sığının.
Sonra da ona yönelin ki göğün bütün nimetlerini üzerinize sağanak sağanak yağdırsın ve gücünüze güç katsın. Yeter ki zulüm ve haksızlıkla Rabb’inizden yüz çevirmeyin.42
Bu, faydalı ve güzel bir davetti. Keşke kabul etselerdi. Allah’ın rahmetine sığınıp kurtulsalardı. Akıllarını kullanıp doğruyu görselerdi. Ama olmadı. İnkâr gönüllerini, gözlerini kör, kulaklarını
sağır etmişti. Akıllarını kullanmayı bırakın, Hud’u (a.s.) akılsızlıkla itham ettiler. Hayatları yalanlar
üzerine kurulu olanlar, hiç yalan söylediğini duymadıkları Hud’u (a.s.) yalancılıkla suçladılar.
“Biz senin aklını kullanamayan, hayaller peşinde koşan bir adam olduğunu düşünüyoruz. Bize
öyle geliyor ki sen yalancının birisin.”43
Bu olacak şey miydi? Allah’ın elçisi yalancılıkla suçlanabilir miydi? İnkâr insanları bu kadar
düşüncesiz yapabilir miydi?
Hz. Hud (a.s.) onlar gibi olmazdı. Çünkü onu Rabb’i terbiye etmişti. İnanan birinin farkı olmalıydı. Müslüman kişi, kötü sözlü ve kaba olamazdı. Hud (a.s.) merhamet dolu ve yumuşak ses tonu
ile onlara asıl görevini anlatmaya çalıştı:
— Kavmim! Ben kesinlikle düşüncesiz biri değilim; tam aksine ben, âlemlerin Rabb’i tarafından
gönderilmiş bir peygamberim. Ben size Rabb’imin mesajlarını iletiyorum. Ben size öğüt veren,
41 Hud suresi 50. ayet.
42 Hud suresi 52. ayet.
43 A’raf suresi 66. ayet.
25
KUR’AN-I KERİM’İ TANIYALIM
iyiliğiniz için çırpınan gerçek bir dost, güvenilir bir kimseyim.44
Sizi uyarması için kendi içinizden biri aracılığıyla Rabb’inizden size öğüt verici bir mesajın gelmesine mi şaşıyorsunuz?
Unutmayın ki Allah, Nuh kavminin ardından, size büyük bir güç armağan ederek egemen olmanızı sağlamıştı. Artık Allah’ın nimetlerini hatırlayın ki kurtuluşa erebilesiniz.
Sevgi dolu bu konuşmanın ardından aklı başında olan birinin düşünmesi gerekmez mi? Ancak
şımarık, kibirli, ileri gelen kişiler kavminden ona karşı çıktılar:
—Hud! Boşuna çeneni yorma. Çünkü sen bize ha öğüt vermişsin ha vermemişsin bizim için
aynıdır. Hiç fark etmez. Bu senin anlattıkların öncekilerin uydurdukları efsane ve masallardan
başka bir şey değil.45
Direniyorlardı, dinlemiyorlardı. Kendilerine uzanan yardım elini, onları bataklıklardan kurtaracak eli geri çeviriyorlardı. Hud (a.s.) için davası çok önemliydi. Hakaretlere, yalanlamalara aldırış
etmeden konuşmasına, uyarısına devam etti. Onlara sorular sordu:
— Siz, her tepeye birer anıt dikerek hep böyle boş ve anlamsız işlerle mi uğraşacaksınız?
Sanki hiç ölmeyecekmiş gibi gösterişli köşkler ve saraylar mı edineceksiniz?
Mazlum ve çaresiz kimseleri elinize geçirdiğiniz zaman hep onlara zorbaca ve zalimce mi davranacaksınız? Tekrar tekrar söylüyorum; Allah’tan sakının, bana itaat edin. Doğrusu hakkınızda o
büyük günün azabından korkuyorum.46
Zalimler birbirlerine baktılar, şaşkındılar, ne diyeceklerini âdeta unutmuşlardı. Hud, bu konuşma gücünü ve cesareti nereden alıyordu? Ne kadar da korkusuzca ve kendinden emin konuşuyordu. Ona şöyle dediler:
—Seni tanrılarımızdan biri fena hâlde çarpmış, demekten başka bir söz bulamıyoruz.47
Tanrıları ağaçtan, taştan yapılmış putlardı. Ne zarar verebilirler ne de yarar sağlayabilirlerdi.
Konuşamazlardı, hareket edemezlerdi. Üzerlerine bir sinek konsa onu bile kovamazlardı. Biri onları kırmak istese kendilerini koruyamazlardı. Bu putlar bir insanı nasıl çarpardı? Hz. Hud onlara
şöyle seslendi:
— Allah’ı şahit tutuyorum, siz de şahit olun ki ben sizin Allah’a ortak koştuklarınızdan hiçbirini
tanımıyorum.
Artık hepiniz toplanın, bana istediğiniz tuzağı kurun, hiç göz açtırmayın bakalım.
Ben, benim de sizin de Rabb’iniz olan Allah’a dayanıp güvendim. Hiç bir canlı yoktur ki idaresi
onun elinde olmasın. Elbette Rabb’im dosdoğru bir yoldadır.
44 A’râf suresi, 67–68. ayetler.
45 Şuarâ suresi, 136–137. ayetler.
46 Şuarâ suresi, 127–135. ayetler.
47 Hud suresi, 54. ayet.
26
1. ÜNİ
Ü
ÜNİTE
NİTE
NİTE
Eğer haktan yüz çevirirseniz, ben müsterihim, zira size ulaştırmakla görevli olduğum buyrukları
size tebliğ ettim. Rabb’im dilerse sizin yerinize başka bir toplum getirir. Siz ona hiçbir şekilde zarar
veremezsiniz. Muhakkak ki Rabb’im her şeyi görüp gözetmektedir.48
Hud’un bütün gayreti Allah adına idi. Halkını hiç bıkmadan doğruya çağırdı. Ama onların istek
ve itirazları bitmek bilmiyordu:
— Hud! Sen bize bizi inanmaya mecbur bırakacak türden bir mucize getirmedin. Sırf senin
sözünle tanrılarımızı bırakacak değiliz. Sana asla inanmayacağız.
Oysa baktıkları her şey mucize idi. Kendi bedenleri, hayvanlar, ağaçlar, bitkiler, Güneş, Ay ve
yıldızlar. Hud’un söylediği her bir söz mucize idi. Âd onun davetini kabul etmiyordu, tanrılarından
vazgeçip tek bir ilah olarak Allah’a inanmıyorlardı. Hud’un uyarısını dikkate almıyorlardı. Onun
karşısında hırçınlaşıyorlar, sınırı aşıyorlardı:
— Bizi ilahlarımızdan alıkoymak için mi geldin? Doğru sözlülerden isen, bizi tehdit ettiğin şeyi
başımıza getir.
Sen bize, bir tek Allah’a kulluk edelim de atalarımızın tapmakta olduğu tanrıları bırakalım diye
geldin, öyle mi? Eğer sözünün arkasındaysan bize savurduğun tehditleri gerçekleştir de görelim.
Âd kavmi ellerindeki güce, zenginliklerine bakıp gururlandılar. Kendilerine hiç kimsenin güç
yetiremeyeceğini zannettiler.
— Biz azaba uğratılacak değiliz, dediler.49
Kendilerine çok güveniyorlardı. İnkâr, onların sadece kalplerini karartmamış, düşünebilme
özelliklerini de yok etmişti. Âlemlerin Rabbine meydan okuyorlardı. Hud (a.s.) onlara şöyle cevap
verdi:
— Doğrusu azabın ne zaman geleceğini sadece Allah bilir. Ben size benimle gönderileni tebliğ
ediyorum. Fakat sizin cahil bir millet olduğunuzu görüyorum.
O hâlde Rabb’iniz tarafından inkârcılara vadedilen korkunç bir belanın ve dehşet verici bir gazabın başınıza inmesi kaçınılmaz olmuştur. Demek siz, haklarında Allah’ın hiçbir delil indirmediği,
sizin ve atalarınızın uydurduğu hayal ürünü bir takım isimler hakkında benimle tartışıyorsunuz,
öyle mi? O hâlde, bekleyin bakalım. Ben de sizinle birlikte beklemekteyim.50
Neyi bekleyeceklerdi? Allah’ın azabını. Çok sürmedi. Yağmurlar yağmamaya, ünlü İrem bağları kurumaya, ağaçlar sararmaya, çiçekler solmaya başladı. Her yeri kuraklık kasıp kavuruyordu.
Dev cüsseli insanlar kuruyup güçsüzleşmişlerdi. Hepsi bir yudum suya muhtaç olmuştu.
Bir damla yağmur yağmasını bekliyorlardı. Gözler gökyüzüne dikilmiş, bulutları arıyordu.
48 Hud suresi, 54–57. ayetler.
49 Şuarâ suresi, 138. ayet.
50 A’râf suresi, 71. ayet.
27
KUR’AN-I KERİM’İ TANIYALIM
“Derken, onu (azabı) vadilerine doğru yönelerek gelen bir bulut şeklinde gördükleri zaman, Bu
bize yağmur yağdıracak olan bir buluttur.” dediler.
Hz. Hud:
—Hayır, o, kendisi için acele ettiğiniz şeydir. Can yakıcı azap veren bir rüzgardır. Rabb’inin
emriyle her şeyi yerle bir eder.51 dedi.
Âd kavmi nasıl cezalandırılmış, Hz. Hud ve inananlar kurtulabilmiş miydi?
“Biz onların üstüne o pek talihsiz günde, her şeyi söküp atan bir kasırga gönderdik. Öyle ki
insanları, kökü sökülmüş, içi boş hurma kütükleri gibi fırlatıp atıyordu. Nasılmış benim cezalandırmam ve tehdidim, görsünler bakalım!”52
“Onlara da ortalığı kasıp kavuran, köklerini kurutan bir kasırga gönderdik. Bu rüzgâr, uğradığı
her şeyi derhâl kül gibi savuruyordu.”53
Âd kavmi her şeyi kasıp kavuran bir rüzgârla yok edildi. Rüzgâr yedi gece, sekiz gündüz boyunca üzerlerine esti. Geriye onlardan hiçbir şey kalmadı.
51 Ahkâf suresi, 27. ayet.
52 Kamer suresi, 19–21. ayetler.
53 Zâriyât suresi, 41–42. ayetler.
28
1. ÜNİTE
“Onlardan geriye kalan hiçbir iz görebiliyor musun?
Peki, Hz. Hud ve inananlara ne oldu?
“Hud’u ve beraberindeki iman edenleri rahmetimizle kurtardık.”54
Âd kavmi’nden geriye kalan sadece ibret alınacak hâlleri olmuştu. Allah’ı inkârın neticesi hem
bu dünya hayatında hem de ahiret hayatında perişanlıktı.
1.4. Hz. Salih
Hicr, bağlar ve bahçelerle çevrili yemyeşil bir
yerdi. Hz. Hud (a.s.) ve müminler Âd kavmini helak eden o müthiş fırtınadan kurtulduktan sonra
Hadramut civarına yerleşmişlerdi. Onların nesillerinden gelenler zamanla çoğalmış, yeni bir
yurt arayışına girerek Hicaz ve Şam arasında
bulunan ve “Vadi’l-Kura” diye de bilinen Hicr’e
yerleşmişlerdi. Burada yaşayan kavme “Semûd”
kavmi denmekteydi.
Semûd kavminin yaşadığı yerler onların gücünü ve zenginliğini gösteren şeylerle doluydu.
Mükemmel taş işçiliği ürünü saraylar yontmuşlardı dağlarda. Semûd halkı, ovalarında yüksek katlı
binalar yapmakla ün salmışlardı. Görenleri hayran bırakacak şehirler kurmuşlardı. Hayatlarının
maddi yönü harika idi. Acaba onların, inanç ve ahlakları nasıldı?
Hz. Hud’dan sonra onun getirdiği tevhit dininden uzaklaşılmış insanlar, putperestlik karanlığına tekrar düşmüşlerdi. Ahlak, adalet, insani değerler ayaklar altındaydı. İktidarı, gücü elinde
bulunduranlar, insanları tekrar ezmeye başlamıştı. Haksızlığa uğrayanlar kendilerine uzanacak
bir eli beklerken, Allah Semûd kavmine kendi içlerinden Hz. Salih’i peygamber olarak gönderdi.
Hz. Salih peygamber olmadan önce kavmi içerisinde çok sevilen, kendisine güvenilen bir kişi idi.
“Semûd kavmine de kardeşleri Salih’i gönderdik.”55
Hz. Salih onlara şöyle seslendi:
— Ben sizin için güvenilir bir elçiyim. Allah’tan korkun ve bana itaat edin. Ben sizden buna
karşılık bir ücret istemiyorum. Benim ücretim yalnız âlemlerin Rabb’ine aittir.”56
Bu ilk davetin hemen ardından Hz. Salih (a.s.) onları Allah’a kulluğa davet etti.
— Kavmim! Allah’a kulluk edin, ondan başka ilahınız yoktur. Sizi topraktan yaratan ve bir ömür
54 A’raf suresi, 72. ayet.
55 Hud suresi, 61. ayet.
56 Şuarâ suresi, 143–145. ayetler.
29
KUR’AN-I KERİM’İ TANIYALIM
boyu yeryüzünde yaşamanızı sağlayan odur. Ondan bağışlanma dileyin, sonra da ona yönelin,
tövbe edin! Çünkü Rabb’im her kuluna yakındır. Her duaya, her yakarışa mutlaka karşılık verir.57
Hz. Salih insanları Allah’a kulluğa davet ediyordu. Semûd kavminin Salih’ten beklediği ve umduğu bu değildi. Söyledikleri hiç de hoşlarına gitmemişti.
— Hz. Salih, sen şu ana kadar aramızda büyük umutlar beslenen biriydin. Demek sen bizi
atalarımızın tapındığı şeylere tapmaktan alıkoyacaksın? Doğrusu bizi kendisine çağırdığın din
hakkında epey kaygı ve şüphelerimiz var.58
Hz. Salih (a.s.) adı gibi salih, iyi bir insandı. Kavmi onu çok severdi. Sözlerinin onlar için değeri
vardı, dinlenirdi. Ah, keşke şimdiki gibi konuşmasaydı. Onların işlerine karışmasa, ilahlarına laf
etmese, zulüm üzere işleyen düzenlerini eleştirmeseydi.
Hz. Salih peygamberlik görevini kimden aldığını, görevini yerine getirmezse ne olabileceğini
onlara anlattı. Rabb’inden bir yetki ile İslam’ı insanlara anlatan Hz. Salih, hiçbir şekilde davasından vazgeçmeyeceğini de söyledi.
—Kavmim! Ya ben Rabb’imden gelen apaçık bir delil üzerinde bulunuyor isem ve o, bana kendinden bir rahmet vermişse? Peki, bu durumda ona karşı gelirsem beni Allah’tan kim kurtarır? Ve
bu takdirde sizin kaybımı artırmaktan öte ne katkınız olur bana? 59
Semûd Kavminin ileri gelenleri birbirlerine baktılar. Salih ile mücadele etmek, onu davasından
vazgeçirmek zor görünüyordu. Anlamışlardı, Hz. Salih susmayacaktı. Susmadı da... Uyarılarına,
hatırlatmalarına devam etti:
— Düşünün ki Allah, Âd’dan sonra sizi hâkim kıldı ve yeryüzünde sizi yerleştirdi. Onun düzlüklerinde saraylar ediniyorsunuz, dağlarını yontup evler yapıyorsunuz, artık Allah’ın nimetlerini
hatırlayın da yeryüzünde bozgunculuk yapıp karışıklık çıkarmayın.60
İnanmayanlar şaşkınlık içerisindeydi. Salih giderek sözlerinin dozunu artırıyordu. İlahlarını terk
etmelerini, tek Allah’a inanmalarını, kendisine itaat edip sözünü dinlemelerini istiyordu. Öfkeyle
ona bağırdılar:
— Sen şüphesiz, büyülenmiş birisin. Sen de bizim gibi bir insansın.61
Peygamberlerin inanmayanlardan duyduğu şeyler genelde aynı idi. Aynı şeyleri söylüyorlardı.
Hz. Nuh’a ve Hz. Hud’a yapılan itirazların aynısı Hz. Salih’e de yapıldı. Onun insanlar arasından
seçilmesini bile eleştiriyorlardı. İnsanlara, kendi içlerinden birinin peygamber olarak gönderilmesi
son derece doğaldı. Her şeyi ile örnek olacaktı elbette peygamberler. Konuşmalarıyla, yemeleriyle, içmeleriyle, gülmeleriyle, ağlamalarıyla. Sanki peygamberler melekler arasından seçilmiş olsa,
inanacaklar mıydı?
57 Hud suresi, 61. ayet.
58 Hud suresi, 62. ayet.
59 Hud suresi, 63. ayet.
60 A’raf suresi, 74. ayet.
30
61 Şuarâ suresi, 153–154. ayetler.
1. ÜNİTE
Hz. Salih’i büyülenmekle suçlayanlar, kendi aralarında sözlerine, hakaretlerine devam ettiler:
—İçimizden bu insana mı uyacağız? O zaman biz, sapkınlık ve delilik etmiş oluruz. Kitap aramızda ona mı verilmiş? Hayır, o pek yalancı ve şımarığın biridir.62
İnkârcılara ilahî cevap gecikmedi: “Yarın kimin pek yalancı ve şımarık olduğunu bilecekler.”63
Hz. Salih bunca hakarete rağmen öfkelenmiyor, içlerinden biri düşünür de yanlışından vazgeçer mi diye çabalıyordu. Başlarına bir azap gelmesin diye onları doğruya çağırıyordu:
— Kavmim! İyilikten önce neden kötülüğü istiyorsunuz? Esirgenmeniz için Allah’tan mağfiret
dilemeniz gerekmez mi?
Onlar ise “Senin ve seninle beraber bulunanların yüzünden uğursuzluğa uğradık.” dediler.64
Ne garip, kendi yaptıkları çirkinlikleri güzel görmeye başlayanlar tertemiz insanların hayatlarını
kötü görüyor, onları kınıyorlardı. Hz. Salih’e etki edemeyen inkârcılar, hileli bir yola başvurdular;
inananların gönüllerine şüphe tohumları ektiler. Ama onların unuttukları bir gerçek vardı. Allah’a
gönülden inananlar, onların sözlerine kulak asmadılar.
Hz. Salih kavminden büyüklük taslayanların ileri gelenler, içlerinden zayıf görülen inananlara,
“Siz, Salih’in gerçekten Rabb’i tarafından gönderildiğini biliyor musunuz?” dediler
Onların cevabı kesindi:
— Evet, doğrusu biz onunla gönderilene inananlarız.
İnanç karşısında şaşkınlığa uğradılar. Ağızlarından şu sözler döküldü:
— Biz, sizin inandığınızı inkâr edenleriz.65
Hz. Salih, Allah’a kulluk etmeye yanaşmayan bu kibirli ve zorba insanlara karşı halkını uyardı:
— O inkârcıların emrine uymayın. Yeryüzünde bozgunculuk yapan, ... o kimselerin sözüyle
hareket etmeyin.66
Hz. Salih zalimleri bir kez daha uyardı:
— Siz burada güven içinde bırakılacağınızı mı sanıyorsunuz? Böyle bahçelerde, çeşme başlarında? Ekinler ve yumuşak tomurcuklu güzel hurmalıklar arasında? Allah’tan korkun ve bana
itaat edin.67
62 Kamer suresi, 24–25. ayetler.
63 Kamer suresi, 26. ayet.
64 Neml suresi, 46–47. ayet.
65 A’raf suresi, 76. ayet.
66 Şuarâ suresi, 151–152. ayetler.
67 Şuarâ suresi, 146–150. ayetler.
31
KUR’AN-I KERİM’İ TANIYALIM
Büyüklenenler, Hz. Salih’in söylediklerinden hoşlanmadı ve onu halk önünde küçük düşürmek
için yapamayacağı bir işe davet etmek istediler. Ondan bir mucize göstermesini istediler:
— Eğer doğruyu söylüyorsan bize bir mucize getir.68
Mucize, olağanüstü bir şeydi. Bir benzerini sıradan insanların yapamayacağı kadar büyük bir
şeydi. Ancak Allah dilerse gerçekleşirdi. Mucize gerçekleştikten sonra şayet mucizeyi isteyenler
inanmazlarsa ardından azap gelirdi. İsteklerine cevap çok hızlı gelmişti. Mucize canlıydı. İnanmayanlarla Hz. Salih arasında belirlenen bir günde, kayaların arasından, hepsinin gözü önünde
çıkagelmişti.
“Kavmim! İşte şu, Allah’ın devesi, size bir mucizedir. Bırakın onu, Allah’ın arzında yesin.69 Bir
gün onun su içme hakkı var, belli bir günün su içme hakkı da sizin. Sakın, ona bir kötülük yapmayın, sonra büyük bir günün azabı sizi yakalar.”70
İnanmayanlar Hz. Salih’in bir mucize getiremeyeceğini düşünüyorlardı. Onu herkesin önünde
rezil etmek istemişlerdi ama kendileri rezil olmuştu. Deve rahatça otlaklarda geziyor, su içme
sırası devede iken kimse su içmeye yanaşamıyordu. Deve, içtiği su kadar süt veriyordu. Süt
kovalarının biri doluyor, ardından başka kovalar geliyordu. Şaşılacak işti. Çekinmişlerdi Salih’in
tehdidinden, deveye dokunamıyorlardı. Ama bu iş böyle devam edemezdi. Toplumun ileri gelen
kişileri bir araya geldiler. Bunlar dokuz kişi idiler ve şöyle karar aldılar: Deveyi öldüreceklerdi, ardından da Salih’i ve iman edenleri.
“Şehirde dokuz kişi vardı ki yeryüzünde bozgunculuk yaparlar, düzeltmezlerdi. Bunlar birbirlerine Allah adına söz verip anlaşarak şöyle dediler: Biz, gece ona ve adamlarına baskın yapıp
68 Şuarâ suresi, 154. ayet.
69 Hud suresi, 64. ayet.
70 Şuarâ suresi, 155–156. ayetler.
32
1. ÜNİTE
onları öldürelim sonra da akrabalarına “Onun ve adamlarının öldürülme olayına biz katılmadık,
gerçekten biz doğru söylüyoruz.” deriz. Onlar böyle bir tuzak kurdular, biz de onlar hiç farkında
olmadan tuzaklarını boşa çıkardık. 71
Hz. Salih ’e dokunamadılar ama deveyi öldürdüler.
“Devenin ayaklarını keserek öldürdüler.”72 Ama pişman oldular.73
Deveyi boğazladılar. Biz ne yaptık, dediler. Pişman oldular ama yanlış yaptık da diyemediler.
— Salih! Eğer sen peygambersen bizi tehdit ettiğin azabı bize getir, dediler.74
Azap istemek akıl işi değildi. Üstelik Salih’i perişan etmek istedikleri her durumda kendileri perişan oldu. Aynı hatayı yapmamalı idiler. Hz. Salih (a.s.) onların isteklerine cevap verdi:
— Yurdunuzda üç gün daha yaşayın. Bu, yalanlanmayacak bir sözdür.75
Yaşayacakları son üç gün kalmıştı. Bu üç günde tövbe etseler bile faydası olmayacaktı.
“Ve azap onları yakaladı.”76
“Onları, o sarsıntı yakaladı, yurtlarında diz üstü çöke kaldılar.”77
“Zulmedenleri o korkunç ses yakaladı, yurtlarında çöküp kaldılar.”78
“Sabah olurken onları o korkunç ses yakaladı. Kazandıkları, kendilerinde hiçbir fayda vermedi.”79
“Orada hiç yaşamamış gibi oldular. İyi bilin ki Semûd milleti, Rablerini inkâr ettiler ve Allah’ın
rahmetinden uzaklaşıp gittiler.”80
“Semûd kavmine doğru yolu göstermiştik. Ama onlar körlüğü doğru yolda gitmeye tercih ettiler.
Kazandıklarının karşılığı olarak onları alçaltıcı azabın yıldırımı çarptı.”81
Acaba bu ortamda Hz. Salih ve inananların durumu nasıldı?
“Nihayet azap emrimiz gelince Salih’i ve onunla beraber inanmış olanları rahmetimizle kurtardık, onları o günün zilletinden kurtardık. Doğrusu Rabb’in çok kuvvetli ve üstün olandır.”82
71 Neml suresi, 48–50. ayetler.
72 Kamer suresi, 29. ayet.
73 Şuarâ suresi, 157. ayet.
74 A’raf suresi, 77. ayet.
75 Hud suresi, 65. ayet.
76 Şuarâ suresi, 158. ayet.
77 A’raf suresi, 78. ayet.
78 Hud suresi, 67. ayet.
79 Hıcr suresi, 83–84. ayetler.
80 Hud suresi, 68. ayet.
81 Fussilet suresi, 17. ayet.
82 Hud suresi, 66. ayet.
33
KUR’AN-I KERİM’İ TANIYALIM
Salih (a.s.) azaba uğrayan milletine bakıp üzüntüyle şöyle diyordu:
—”Kavmim! Ben size Rabb’imin mesajlarını duyurdum ve size öğüt verdim. Fakat siz öğüt
verenleri sevmiyorsunuz.”83
Semûd kavminden geriye ne kaldı?
“Zulümleri yüzünden çökmüş, ıssız kalmış evler.”84
2. Sureleri Tanıyorum: Lokman Suresi
Surenin Kimliği
Adı: Lokman suresi
Ayet Sayısı: 34
Kur’an’daki Yeri: 31. suredir.
İndiriliş Zamanı: Mekke Dönemi
Lokman suresi, ahlaki ilkeleri ön plana çıkaran Kur’an surelerinden biridir. Peygamberimizin
Medine’ye hicretinden önce Mekke döneminde inmiştir. 12 ile 19. ayetleri arasında yer alan ayetlerde bilge bir kişi olan Hz. Lokman’ın oğluna verdiği tavsiyelerden söz ettiği için bu adı almıştır.
Surenin öne çıkan konusu, doğru bilgi, bunun söz ve davranışlara yansıtılmasıdır.
Düşünelim Tartışalım
Hz. Lokman’a Allah tarafından derin bilgi, güçlü bir anlayış, doğru ve yerinde konuşma,
isabetli davranış sergileme gibi yetenekler (hikmet) verildiği için Lokman el-Hakîm denilmiştir.
Hz. Lokman’ın oğluna öğütlerini konu edinen Lokman suresinin Türkçe anlamını daha
önce hiç okudunuz mu?
Okuduysanız bu öğütler sizin hayatınızda ne gibi değişiklikler meydana getirdi? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
Lokman suresinde Rabb’imiz, İslam’ın inanç ve ahlakla ilgili bazı temel ilkelerini, çocuğuna
düşkün ve şefkatli bir baba olan Hz. Lokman’ın oğluna verdiği öğütler şeklinde özetlemektedir.
Hz. Lokman, evladına üç defa “Yavrucuğum!” diye seslenerek, onun şahsında her insan için büyük önem taşıyan tavsiyelerde bulunmaktadır. Bu bölümde Allah’a inanılması emredilmiş, baş-
83 A’râf suresi, 79. ayet.
84 Neml suresi, 52. ayet.
34
1. ÜNİTE
ka tanrılara tapmak yasaklanmış, anne
ve babaya saygı gösterip onların, Allah’ın
emirlerine aykırı olmayan isteklerinin yerine getirilmesi istenmiştir. Ayrıca sorumluluk
duygusu, iyilik için çalışma, sabır ve alçak
gönüllülük gibi dinî ve ahlâki ödevlere dikkat çekilmiştir. Daha sonra ise putlara ya da
başka şeylere tapanları, içinde bulundukları
yanılgıdan vazgeçirmeyi ve onlara kurtuluş
yolunu göstermeyi amaçlayan bilgiler, kanıtlar ve uyarılara yer verilmiştir.
Lokman el-Hakîm, eski çağlarda yaşamış olan, Allah’ın kendisine derin bilgi, güçlü bir anlayış, doğru konuşma ve isabetli
davranış sergileme yeteneği verdiği bir bilgindir.85 Halkımız arasında Lokman Hekim
olarak bilinen Hz. Lokman’ın, hastalıkları tedavi eden ünlü bir halk doktoru olduğuna inanılır.
Ancak Kur’an’a göre o, hayatın pek çok alanında doğru görüşlere sahip olan ve insanlara yararlı
öğütlerde bulunan ileri görüşlü bir bilgedir.
Lokman suresi, bu sözlerin Allah’ın dosdoğru kitabının ayetleri olduğunu belirterek başlar.
Kur’an’ın, namazlarını kılan, zekâtlarını veren ve ahirete kesin olarak inanan iyilik sahipleri için bir
yol gösterici olduğunu ifade eder.
Altıncı ayetinde bilgiye dayanmayan, gücünü bilgiden almayan sözlerin değersiz olup gerçeği
yansıtmadığına dikkat çeker. Herhangi bir bilgisi olmadığı hâlde başkalarını Allah yolundan uzaklaştırmak için gerçeği boş sözlerle değiştirip Allah’ın belirlediği ilkeleri alaya alanların alçaltıcı bir
azaba uğratılacağını belirtir. Ardından, Allah’ın ayetlerine değer vermemizi ve onlara kulaklarımızı
tıkamamayı hatırlatır.
10 ve 11. ayetlerde Allah’ın gökleri direksiz olarak yarattığı, yeryüzüne sabit dağlar koyduğu,
orada her türlü canlıyı yaydığı, gökten su indirip orada her faydalı bitkiden çifter çifter yetiştirdiği
bildirilmiş; Allah’ın dinini kabul etmeyenlere “Allah’tan başkasının ne yarattığını gösterin haydi!”
diye seslenilmiştir.
Hz. Lokman’dan bahsedilen bölüm ise öncelikle Allah’a teşekkür etmeyi hatırlatmakta ve Allah’ın yanı sıra başka tanrılar kabul etmeyi yasaklamaktadır. Allah Lokman suresinde bizden,
anne ve babamıza saygı göstermemizi, onların İslam’a uygun isteklerine uyarak onları memnun
etmemizi, namaz kılmayı, iyiliğin yaygınlaşması için çaba gösterip, asla kötülükten yana olmamamızı istemektedir.
85 Komisyon, Kur’an Yolu, DİB Yayınları, Ankara, 2006, IV, 336.
35
KUR’AN-I KERİM’İ TANIYALIM
IM
Yine bu sureden anladığımıza göre, yaptığımız bir iyilik ya da kötülüğün ne kadar önemsiz ya
da gizli olduğunu düşünsek de Allah’a hiçbir şeyin gizli kalmayacağını, onun her türlü ayrıntıyı
bildiğini ve her şeyden haberdar olduğunu unutmamalıyız. Sabır, kendini büyük görmeme, insanlara değer verme, yürüyüşümüzde ve konuşmalarımızda ölçülü ve dengeli davranma gibi ahlaki
ödevleri de surenin bize diğer tavsiyeleri arasında sayabiliriz.
Ayrıca Lokman suresinde Allah’ın, gökyüzündeki ve yeryüzündeki birçok varlığı biz insanların
yararlanması için yarattığı, bize sayısız nimetler verdiği belirtilmektedir. Araştırma ve sorgulama
yapılmaksızın bir davranışın amaçsızca taklit edilmesi eleştirilmektedir.
Lokman suresinde Allah’ın gücünün de bilgisinin de sınırsız olduğu vurgulanır. Göklerde ve
yerde ne varsa hepsi Allah’ındır. Asıl övülmeye layık olan da odur.
Düşünelim Tartışalım
“Eğer yeryüzündeki ağaçlar kalem, deniz de mürekkep olsa, arkasından yedi deniz daha
ona katılsa Allah’ın sözleri (yazmakla) yine de tükenmez. Şüphesiz Allah mutlak güç sahibidir, hüküm ve hikmet sahibidir.” (Lokman suresi, 27. ayet.)
Yukarıdaki ayetten ne gibi ilkeler çıkarılabilir? Maddeler hâlinde yazınız.
Yüce Allah, bu dünyada yararlandığımız her şeyi bizi sevdiği ve düşündüğü için yaratmıştır.
Onun emirlerini yerine getirmemiz, en başta bizim mutluluğumuz için gereklidir. Bu sebeple bizi
yaratan Allah’ın isteklerine uymalıyız. Bu dünyada onun bizden istediği gibi iyi bir insan olarak
yaşamaya özen göstermeli, ahiret hayatımız için bu dünyada hazırlık yapmalıyız. Çünkü kıyamet
gününde hiç kimsenin birbirine faydası dokunmayacak ve herkes yaptıklarının karşılığını görecektir.
Surenin son ayeti bize yine Rabb’imizi tanıtıyor: “Kıyametin vaktini sadece Allah bilir. Yağmuru
o yağdırır, anne rahmindeki çocuğun durumunu (ve nasıl bir canlı olarak hayat süreceğini) o bilir.
Hiç kimse yarın ne yaşayacağını bilemez. Yine hiç kimse nerede öleceğini de bilemez. Şüphesiz
Allah her şeyi bilir, her şeyden haberdardır.”
Düşünelim Tartışalım
Büyükleriniz size ne gibi öğütler veriyor? Bunları arkadaşlarınızla paylaşınız.
3. Kur’an’dan Dualar Öğreniyorum
Düşünelim Tartışalım
İnsan niçin dua eder? Duanın yararları nelerdir?
Dua, insan ile Allah arasındaki en güçlü bağdır. Müslümanın en büyük destekçisi, ibadetin
36
1. ÜNİTE
TE
özüdür. Bizi Rabb’imiz’e yöneltir. Allah ile dua yoluyla iletişim kurarız. Hiçbir aracı olmadan her an
Allah’a dua edebiliriz.
Kur’an’a göre insana Allah katında saygınlık kazandıran özelliklerden biri de duadır. Duamız,
yalvarıp yakarmamız, ibadet ve niyazımız yani kulluğumuz yoksa Allah katında değerimizde olmaz.
Dua, Kur’an’ın önemle üzerinde durduğu temel konulardan biridir. Dua bir çağrıdır, sesleniştir,
kişinin Allah’a yönelişidir. Bağlılıktır, teslimiyettir. Allah’ı anmak ve yüceltmektir.
Kur’an-ı Kerim bize pek çok şeyi öğrettiği gibi duayı da öğretir. Allah’ın, dualarımıza karşılık
vereceğini söyler. Gizli veya açık şekilde dua edilebileceğini belirtir. Peygamberler veya salih
kimselerin dualarından örnekler vererek, nasıl dua edeceğimizi, dualarımızda Rabb’imizden neler
istememizin uygun olacağını belirtir.
‫اب ا ّ َ ِر‬
َ َ َ َ ِ ‫َ َ َ ً َو ِ ا ْ ٰ ِ َ ِة َ َ َ ً َو‬
َ ْ ُّ ‫َر ّ َ َ ٰا ِ َ ِ ا‬
‫َر ّ َ َ ا ْ ِ ْ ِ َو ِ َ ا ِ ّ ََى َو ِ ْ ُ ْ ِ ِ َ َ ْ َم َ ُ ُم ا ْ ِ َ ُب‬
37
KUR’AN-I KERİM’İ TANIYALIM
Namazın sonundaki oturuşta selam vermeden önce okuduğumuz dualardan biri olan “Rabbena Duaları”nın birincisinin anlamı şöyledir:
... “Rabb’imiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi cehennem ateşinin azabından koru!” ... 86
Rabbena Dualarının ikincisi ise Hz. İbrahim’in Kur’an’daki şu duasıdır:
“Ey Rabb’imiz! Beni, annemi, babamı ve bütün mü’minleri kıyamet günü affeyle!”87
4. Kur’an Kavramlarını Öğreniyorum: Hamd, Şükür, Rahmet, İhlas
Hamd
Düşünelim
Biliyor musunuz? “el-hamdü lillâh” dediğimizde, Allah’a hamd olsun, onu övüyor, verdiği
nimetler sebebiyle ona teşekkür ediyorum.” demiş oluyoruz.
Kur’an-ı Kerim, besmelenin ardından “el-hamdü” sözcüğüyle başlar. Kur’an’ın ilk suresi olan
Fatiha suresinin başında “hamd”in, bütün âlemlerin yaratıcısı ve düzenleyicisi olan Allah’a özgü
olduğu belirtilir. O hâlde yalnızca Allah için yapılabilecek olan ve Kur’an’a göre sadece Allah’ın
hakkı olan “hamd” ne demektir? Kur’an’da çokça sözü edilen bu kavramı öğrenmeye ne dersiniz?
“Hamd,” bir kimseyi güzel bir şekilde anmak, övmek, bir kimseden razı olmak, birinin hakkını
ödemek ve ona teşekkür etmek demektir. Allah’a hamd etmek ise onu çokça anmak, daima övmek, onun üstünlüğünü kabul etmek ve ona şükretmektir. Kur’an’da, yerde ve gökte, dünya ve
âhirette her türlü övgünün Allah’a ait olduğu bildirilmiştir.88
“el-hamdü lillâh”, her türlü övgü Allah’a özgüdür, anlamına gelir. En güzel övgü, zikir, şükür,
nimetin kıymetini bilme ve dua cümlesidir. “el-hamdü lillâh” diyen insan; yaratan, yaşatan, bütün
nimetleri var eden ve en üstün özelliklere sahip olan Allah’ı anmış, övmüş, verdiği nimetlerinden
ötürü ona teşekkürde bulunmuş ve dua etmiş olur. “el-hamdü lillâh” cümlesi ile Allah övüldüğü ve
anıldığı gibi onun varlığı, birliği, ilmi, iradesi, gücü ve nimetleri de dile getirilmiş olmaktadır. Peygamberimiz, “Duanın en üstünü el-Hamdü lillâh sözüdür.” demiştir.89
Hamd ve şükür kelimeleri eş anlamlı kelimeler olmakla birlikte, aralarında fark da vardır. Şükürden daha geneldir. Hamd, bir nimet verilsin verilmesin, övüleni sahip olduğu nitelikleriyle övmek;
86 Bakara suresi, 201. ayet.
87 İbrahim suresi, 41. ayet.
88 Komisyon, Dini Kavramlar Sözlüğü, DİB Yayınları, Ankara, 2006, s. 627–628.
89 Tirmizî, Dua 9.
38
1. ÜNİTE
şükür ise verdiği bir nimet sebebiyle bir kimseyi övmektir. 90 Hamd, yaşıyor olmanın bir gereğidir;
şükür ise iyilikler karşısında yapılan teşekkürdür.
Allah’a bizi yarattığı, yeri, göğü, geceyi, gündüzü, Ay’ı, Güneş’i kısaca her şeyi bizim hizmetimize sunduğu ve sayısız nimetler verdiği için hamd edeceğimiz gibi; afet, felaket, hastalık, üzüntü, zülüm gibi herhangi bir sıkıntıdan kurtulduğumuzda ve bir nimet ya da başarı elde ettiğimizde
de hamd etmeliyiz.
Peygamberimiz, bir şey yiyip içtiği zaman; “Bizi yediren, içiren ve bizi Müslümanlardan yapan
Allah’a hamd olsun!” diye dua etmiş91 ve “Bir şey yiyip içip de o nimet sebebiyle Allah’a hamd eden
kuldan Allah hoşnut olur.” 92 buyurmuştur.
Allah’a hamd edebilmek için onun varlığına, birliğine peygamberlerine ve kitaplarına, Kur’an’da
bildirdiklerine iman etmek, güzel davranışlarda bulunmak, emir ve yasaklarına uymak, Allah’ın,
insanların ve diğer varlıkların haklarına saygılı davranmak gerekir.
90 Yazır, M. Hamdi, Hak Dini Kur’an Dili, I, 71 vd.
91 Tirmizî, Deavât 56.
92 Müslim, Zikir 89.
39
KUR’AN-I KERİM’İ TANIYALIM
Şükür
Biliyor musunuz?
Şükür, bizi yaratan Allah’a teşekkürdür ve inancımıza göre sahip olduğumuz nimetlerin
artmasına sebep olur.
Şükür kavramı sözlükte “karşılığını vermek, yapılan iyiliği dile getirmek ve sahibini övmek” anlamına gelir. Yapılan iyiliğin kıymetini bilip değerini dile getirmek, iyilik edeni övmek, ona teşekkür
etmek demektir. Kul, Allah’ın ikramını, nimetlerini dile getirir ve onu överse Allah’a şükretmiş olur.93
Allah, Kur’an’da bizi kendisine şükretmeye çağırmaktadır.94 Ona şükredersek bize verdiği nimetleri artıracağının da müjdesini vermektedir.95 O hâlde onun sevgisini kazanmanın ve daha çok
nimete sahip olmanın yolu ona gereği gibi şükretmekten geçmektedir.
Şükür aynı zamanda, verilen nimetleri yerli yerince kullanmaktır. Bu da nimeti bilme, elde edilen nimetten dolayı sevinç duyma, nimete karşılık olarak yapılması gereken teşekkürü, dil, beden
ve kalp ile yerine getirme suretiyle olur.
Şükür yalnızca dil ile yapılan bir teşekkür demek değildir. Rabb’imize her organımızla şükredebiliriz. Bir organın şükrü, onu iyi ve güzel şeylerde kullanmak, onu günaha götüren şeylerden
uzak tutmakla olur.
Kur’an’a göre şükür, nimetin artmasına vesile olduğu gibi Allah’ın bizden memnun kalmasını
da sağlar. Bir kimsenin yaptığı iyiliğe karşı teşekkür etmek bir görgü kuralı olduğuna göre bizi
yaratan ve sahip olduğumuz her şeyi bize armağan eden Allah’a ne kadar çok şükür görevimiz
olduğunu düşünmeliyiz.
İyilikte bulunanı övmek ve ona dua etmek de bir teşekkürdür. Allah’a şükreden kişi, insanlara
da teşekkür etmelidir. Peygamberimiz (s), “İnsanlara teşekkür etmeyen kimse, Allah’a da şükretmemiş olur.” buyurmuştur.96
Rahmet
Düşünelim
Allah’ın kullarına ne kadar çok merhametli olduğunu hiç düşündünüz mü?
Merhamet ve rahmet kelimeleri; acımak, esirgemek, korumak, affetmek, bağışlamak, nimet
vermek gibi anlamlara gelir. Rahmet; hayır, iyilik, ihsan, nimet ve kalp yumuşaklığı demektir.
Kur’an’da daha çok “rahmet” kelimesi kullanılmıştır.
93 Komisyon, Dini Kavramlar Sözlüğü, s. 622–623.
94 Bakara suresi, 152. ayet.
95 İbrahim suresi, 7. ayet.
40
96 Ebû Dâvûd, Edeb 12.
1. ÜNİTE
İslam rahmettir, merhamettir. Bir başka deyişle İslam rahmet ve merhamet dinidir.
Allah, Kur’andaki sözlerine besmele ile başlayarak rahmetine vurgu yapar. Fatiha suresinde
rahmet kelimesinden türeyen Allah’ın er-Rahman ve er-Rahîm isimlerine yer verilir. Bu sebeple
Kur’an, Allah’ın rahmeti ile başlar; ona sığınmaya çağıran Felâk ve Nâs sureleri ile son bulur.
Kur’an’a göre Allah’ın rahmeti her şeyi kuşatmıştır. Dünyadaki merhamet, eşler arasındaki
sevgi ve muhabbet onun eseridir. Kur’an, günah işleyen kullara, Allah’ın rahmetinden asla ümit
kesilmeyeceğini müjdeler.
Allah’ın merhameti öyle geniştir ki o, pek çok şeyi rahmeti için sebep yapar. Mesela Allah’a
saygılı olmak ve onun verdiği görevleri yerine getirmek, beraberinde onun rahmetini getirir. Allah’a ve Resûlü’ne uymak da merhamet görme sebebidir.
Not Edelim
Kur’an bir rahmettir. Kendisine Kur’an’ın indirildiği Peygamberimiz de Rahmet Peygamberidir.
Kur’an’ın bir ismi de rahmettir. O, Allah’ın insanlara olan merhametinin bir sonucudur. Kur’an’ı
dinlemek de aynı şekilde Allah’ın rahmetine sebeptir. Kur’an’da ayrıca cennet de Allah’ın rahmeti
olarak nitelenmiştir.97
Kur’an, Tevbe suresinin sonunda Peygamberimize, onun şefkat ve merhametini ifade eden
Raûf ve Rahîm sıfatlarını vermiştir. Böylece Allah
(c.c.), kendi merhametinden ona da armağan etmiştir. Bu sebeple Allah’ın Rasûlü de bir Rahmet
Peygamberidir. Onun insanlara yumuşak davranmasının arkasında yine Allah’ın merhameti
vardır.
Rahmet Peygamberi’nin bizlere bildirdiğine
göre Allah (c.c.), rahmetini 100 kısma ayırmış,
bunlardan birini yeryüzüne indirmiştir. Annenin
evladına, hayvanların yavrularına olan merhameti hep bu rahmet sayesindedir. Kıyamette ise
o, kullarına çok daha merhametli davranacaktır.98
97 Âl-i İmrân suresi, 107. ayet.
98 Buhârî, Edeb 19; Müslim, Tevbe 21.
41
KUR’AN-I KERİM’İ TANIYALIM
Merhametliler merhametlisi Allah, bizim de her zaman merhametli olmamızı ister. Buna göre
öncelikle anne ve babamıza karşı merhametli olmalıyız.99
“Küçüklere sevgi, büyüklere saygı göstermeyen bizden değildir.”100 ve “Merhamet etmeyene
merhamet olunmaz.”101 buyuran Peygamberimiz, İslam dininde rahmet kavramına verilen önemi
vurgulamıştır. Bunu belirten hadis-i şerif şöyledir: “Allah’tan korkun da dilsiz hayvanlara eziyet
etmeyin! Merhametlilere Rahman olan Allah merhamet eder. Siz yeryüzündekilere merhamet
edin ki göktekiler de size merhamet etsin.”102 buyurarak da hayvanlara bile merhametle davranmak gerektiğini belirtmiştir.
İhlas
Düşünelim
İhlas kelimesinin, sadece Allah’ın emri olduğu için ibadet yapmak, davranışlarında
samimi olmak anlamlarına geldiğini biliyor musunuz?
İhlas; arıtma, saflaştırma, duru hâle getirme, ayırma gibi anlamlara gelir. İhlaslı olmak, saf ve
arınmış olmak ve kurtulmak demektir. İhlas, Allah ile iletişiminde bireyin, görev ve sorumluluk99 İsra suresi, 27. ayet.
100 Tirmizî, Birr 15; Ebû Dâvûd, Edeb, 66.
101 Buhârî, Tevhid 2; Müslim, Fezâil, 65.
102 Tirmizî, Birr, 16.
42
1. ÜNİTE
larını başka bir amaçla değil, sadece Allah emrettiği için yerine getirmesi, onun memnuniyetini
hedeflemesidir. İhlas, kalbin bir eylemidir ve Allah da kişiye niyetine, kalbinin eğilimine göre
değer verir.
İhlas, iyiliği Allah’a adamak, Allah’a özgü kılmaktır. Kulun bütün hareket ve davranışlarının
Allah Teâlânın rızası için olmasıdır. İman, ibadet, ahlak, iyi davranış ve dua gibi her türlü dinî
görevi, halkın övgü ve beğenisini, yerme ve kınamasını düşünmeksizin, sırf Allah için samimi
bir niyetle yapmaktır. Bunun için de ikiyüzlülükten, gösterişten ve yapılan iyiliği insanlara duyuracak hâl ve hareketlerden uzak durmak gerekir. Söz, fiil ve davranışlarımızda samimi ve
dosdoğru olmamız, bize ihlaslı olmayı kazandıracaktır.
İhlas, Allah ile kul arasında bir sırdır. Öyle bir sırdır ki onu melek bilip yazamaz, şeytan bilip
yok edemez. Çünkü “ihlas” kalbe ait bir eylem olduğundan, onu ancak kişinin kendisi ile Allah
bilebilir. İhlasın irade, kasıt ve niyetle doğrudan ilgisi vardır. Bir davranış, ihlassız ve niyetsiz olduğunda ibadete dönüşmediği gibi; ihlassız ve niyetsiz ibadet de geçerli değildir. Ameller niyetlere göre değer kazanır veya değerini yitirir. İbadetleri ihlasla yapmak Allah’ın kesin emridir. 103
Bir eylem sırf Allah için yapılırsa “ihlas” olur. Başka niyetlerle yapılırsa gösteriş olur, ikiyüzlülük olur. Allah’ın rızasını, memnuniyetini elde etme amacının dışında yapılan ibadetlerin Allah
katında bir değeri yoktur. Davranışı ile dünya nimeti, makamı isteyene Allah istediğini verir,
ancak onun ahirette alacağı bir pay kalmaz. Ahiret için çalışan ve istekte bulunan kişiye ise
ödülünü mutlaka verir.104
Öğrenelim Tartışalım
“(Ey Resûlüm!) De ki: Bana dini yalnız Allah’a özgü tutarak ona ibadet etmem emredildi.”
(Zümer suresi, 11. ayet.)
Bu ayette verilmek istenen mesaj nedir? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
Kur’an’ın ilk suresinde “Yâ Rab! Ancak sana ibadet ederiz.” ayetiyle ihlasa ve görevlerin
Allah rızasını kazanmak amacıyla yapılmasına dikkat çekilmiştir. Kur’an-ı Kerim’in bütününde
inanç ve iyi davranışların yalnızca Allah için olmasının gerekliliği vurgulanmıştır. Allah’ın tek
oluşunu anlatan Kur’an’ın 112. suresinin adı da “İhlas” suresidir.
Biz de yaptığımız her ibadeti, her güzel davranışı sadece Allah’ı memnun etmek, ona teşekkür etmek amacıyla yapalım. Unutmayalım ki yaptığımız işler, Allah katında niyetimize ve amacımıza göre değerlendirilecektir. İçtenlikle ve düzgün bir niyetle yaptığımız davranışlar Allah’ın
hoşuna gideceği gibi aynı zamanda ailemizi, arkadaşlarımızı ve çevremizdeki bütün insanları
da memnun edecektir.
103 Komisyon, Dini Kavramlar Sözlüğü, s. 299.
104 İsrâ suresi, 18–20. ayetler; Hud suresi, 15–16. ayetler.
43
KUR’AN-I KERİM’İ TANIYALIM
ÜNİTEMİZİ DEĞERLENDİRELİM
1. Kutsal kitabımız Kur’an-ı Kerim’i niçin okumalıyız? Söyleyiniz.
2. Kur’an’ı niçin sevmeliyiz? Anlatınız.
3. Nuh kıssasından neler öğrendiniz? Kısaca özetleyiniz.
4. Kur’an’da ne gibi dualar yer alır? Bir örnek veriniz.
5. “Şükür” kavramı ne anlama gelir? Anlatınız.
6. “İhlas” kavramı hakkında kısaca bilgi veriniz.
7. Allah’a neden şükretmeliyiz? Açıklayınız.
44
2. ÜNİTE
KUR’AN-I KERİM’İ
OKUMAYA GİRİŞ
HAZIRLIK ÇALIŞMALARI
1. Kur’an okumayı konu alan bir ayet meali bularak defterinize yazınız.
2. Mahreç, hareke, tenvin ve şedde kavramlarının anlamlarını araştırıp öğreniniz.
3. Kur’an’ı anlayarak okumanın önemini hakkında büyüklerinizden bilgi edininiz. Öğrendiğiniz bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız.
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
I. KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYI ÖĞRENİYORUZ
Kur’an-ı Kerim, Hz. Muhammed (s.a.)1’e Allah
(c.c.)2 tarafından gönderilen son ilahî kitaptır. Bütün çağlara ve insanlara hitap eden bu ilahî kitabın öğüt ve mesajları kıyamete kadar geçerlidir.
Yüce Allah bunu bize şöyle bildirmektedir: “Ey
insanlar! Size Rabb’inizden bir öğüt, gönüllerdeki dertlere bir şifa, müminlere doğru yolu
gösteren bir hidayet ve rahmet gelmiştir.”3
Paylaşalım
Kur’an okumayı niçin öğrenmeliyiz? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla
paylaşınız.
Yüce kitabımız Kur’an-ı Kerim, 610 yılında, ramazan ayının Kadir Gecesi’nde indirilmeye başlamış ve yaklaşık yirmi üç yılda tamamlanmıştır.
O, kendisine özgü okunuş tarzıyla indirilmeye
başladığı günden itibaren insanları derinden etkilemiştir.
Kur’an-ı Kerim Allah kelamıdır. Dolayısıyla o,
Allah’ın yüceliğine yaraşır bir şekilde okunmalıdır.
Peygamber Efendimiz, Kur’an’ı ağır ağır, tane tane
okur ve Müslümanları da Kur’an’ı güzel okumaya
teşvik ederdi.
Kur’an-ı Kerim, sözlerin en üstünü ve en güzelidir. Onu öğrenen ve öğretenler de insanların en
hayırlılarıdır. Hz. Peygamber bunu “Sizin en hayırlınız, Kur’an’ı öğrenen ve öğreteninizdir.”4
hadisiyle en güzel şekilde ifade etmiştir.
Peygamber Efendimiz, Kur’an’ı Cebrail’in kendisine öğrettiği şekilde ashabına okumuş, onları
sürekli Kur’an okumaya teşvik etmiştir. O, Kur’an
okuyan ve onunla amel edenlerin imrenilecek
kimseler olduklarını,5 okudukları ayetlerin kıyamette onları cennete ulaştıran birer nur olacağını6 ve her harfine karşılık on sevap verileceğini7
bildirmiştir.
1 Sallallâhu aleyhi ve sellem: Allah’ın rahmet ve selamı onun üzerine olsun.
2 Celle celaluhu: Şanı yüce.
3 Yûnus suresi, 57. ayet.
4 Buharî, Fedâilü’l-Kur’an, 21.
5 Buharî, Fedâilü’l-Kur’an, 17; Müslim, Salatü’l-Müsafirin, 243.
6 Ahmed bin Hanbel, Müsned, C 2, s. 341.
7 Tirmizî, Fedâilü’l-Kur’an, 16.
46
Yorumlayalım
“Kur’an’ı tertil ile (ağır ağır, tane
tane, anlayarak ve hissederek) oku.”
Müzzemmil suresi, 4. ayet.
Yukarıdaki ayeti yorumlayınız.
2. ÜNİTE
Peygamberimiz, güzel sesli ve ezberleme yeteneği güçlü olan sahabilerini Kur’an ezberlemeye
teşvik etmiş, bu konuda onları özel olarak yetiştirmiştir. Zeyd bin Sabit ve Abdullah bin Mes’ûd gibi
bazı sahabiler, Kur’an’ı güzel okuma özellikleriyle
ön plana çıkmıştır. Bunlar Hz. Peygamberin vefatından sonra, öğrendikleri okuyuş şekillerini öğretmek için uzak yerlere gitmişlerdir. Bu alanda insanlık tarihine örnek olacak çalışmalar yapmışlardır.8
Kur’an öğrenmeye ve öğretmeye büyük önem
veren milletimiz tarafından “Dâru’l-Kurrâ” (Kur’an
okuma yöntemlerini öğreten yer) adı verilen
özel müesseseler kurulmuştur. Bu merkezlerde,
Kur’an’ın doğru ve güzel okunmasını sağlamak
üzere uzman hafızlar yetiştirilmiştir.
Kur’an-ı Kerim okumak bir ibadettir. Bundan
dolayı İslam âlimleri Kur’an’ın tarifini yaparlarken
onun, “okunmasıyla ibadet edilen bir kitap” olduğuna dikkat çekmişlerdir. Bu ibadetin karşılığında alacağımız büyük ödülü Rabb’imiz şöyle müjdelemektedir: “Allah’ın kitabını okuyup ona uyanlar ...
asla tükenmeyecek bir kazanç umarlar. Çünkü
Allah, onların mükâfatlarını tam olarak verecek
ve üstelik onlara fazlasını da ihsan edecektir...”9
Kur’an okumak ibadetlerimizin bir parçasıdır.
Namazda Kur’an okumak (kıraat) farz olduğu için
Kur’an’ın bazı bölümlerini doğru bir şekilde öğrenmek ve ezberlemek gerekir. Cemaatle kılınan namazlarda ise imam tarafından güzel bir ses ve doğru bir kıraat ile okunacak Kur’an’ın, namazın daha
huzurlu kılınmasını sağlar.
Günlük hayatımızda Kur’an okumanın önemli bir
yeri vardır. Ramazan ayı, mübarek gün ve geceler,
nikâh törenleri, cenaze merasimleri, kabir ziyaretleri gibi çeşitli zaman ve mekânlarda Kur’an okur ve
Not Edelim
Peygamber Efendimiz Kur’an’ı güzel
okuyanlara değer verir, onlardan Kur’an
dinlemeyi çok severdi. Kur’an’ı güzel okumasıyla meşhur olan sahabi Abdullah bin
Mes’ûd (r.a.)*, bu konuda bir hatırasını
şöyle anlatır:
Bir defasında Resulullah sallallahu
aleyhi ve sellem,
“Bana Kur’an oku!” buyurdu.
“Ey Allah’ın Resulü!” dedim. “Kur’an
sana indirilmişken ben mi sana Kur’an
okuyayım?”
Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem,
“Ben, Kur’an’ı başkasından dinlemeyi
çok severim.” buyurdu.
Bunun üzerine Nisâ suresini okumaya
başladım. “Her ümmetten bir şahit getirip
seni de bütün bunlara şahit tuttuğumuz
zaman onların durumu nice olur?” (Nisâ
suresi, 41. ayet.) anlamındaki ayete geldiğimde,
“Şimdilik yeter!” buyurdu.
Bir de baktım Resulullah ağlıyordu.
Buharî, Fedâilü’l Kur’an, 33-34.
* Radıyallahu anh: “Allah ondan razı
olsun.” anlamına gelen dua sözü.
Not Edelim
Kur’an; Hz. Muhammed (s.a.v.)’e vahiy
yoluyla indirilmiş, mushaflara yazılmış,
tevatür yoluyla nakledilmiş, okunmasıyla
ibadet edilen, insanların bir benzerini getirmekten aciz kaldığı Allah kelamıdır.
8 Demirci Muhsin, Tefsir Usulü ve Tarihi, s. 112-113.
9 Fâtır suresi, 29-30. ayetler.
47
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
dinleriz. Bireysel veya toplu olarak yaptığımız
bu ibadetlerden manevi bir huzur alırız.
Kur’an’ı doğru ve güzel okumanın ilk adımı
harflerin mahreçlerine uygun telaffuz edilmesidir. Harflerin düzgün telaffuzu kelimelerin ve
ayetlerin, dolayısıyla Kur’an’ın doğru okunmasını ve anlaşılmasını sağlar.
Yorumlayalım
“Kur’an’ı gereği gibi güzel okuyan kimse, vahiy getiren şerefli ve itaatkâr meleklerle beraberdir. Kur’an’ı zorlukla okuyan
kimseye de iki kat sevap vardır.”
Buhari,
Tevhit, 52; Müslim, Müsafirin, 243.
Yukarıdaki hadisi yorumlayınız ve düşünce-
Kur’an’ın sesli ve tecvitli okunması “tilavet”
lerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
kavramıyla ifade edilir. Güzel ses ile okunan
Kur’an’ın kendine özgü bir musikisi ve okunuş
tarzı vardır. Kur’an lafızlarının dizilişi, manalarındaki derinlik, güzel ses ve okuyuş tarzı ile oluşan ahenk, insan ruhunu derinden etkiler. Onu okuyan ve dinleyenler ilahî kelamın yüceliğini
hissederler. Kur’an’ın doğru ve kendine özgü bir musiki ile tilaveti, ancak onu kurallara uygun bir
şekilde okumakla mümkündür.
Konuşalım
“Kim Kur’an okur ve içindeki hükümlerle
amel ederse kıyamet gününde onun anne ve babasına taç giydirilir. O tacın ışığı dünya evlerindeki güneşin ışığından daha güzeldir. Buna göre
Kur’an’la amel edenin durumunun nasıl olacağını siz düşünün!”
Ebû Dâvûd, Salat, 349
Kur’an okumanın faziletini bildiren hadis-i şeriften faydalanarak Kur’an okumanın önemi üzerinde konuşunuz.
48
2. ÜNİTE
1. HARFLER VE ÖZELLİKLERİ
1.1. Harfler ve İsimleri
Kur’an-ı Kerim, Arapça olarak indirilmiş ilahî
bir kitaptır. Dolayısıyla Kur’an, Arap alfabesindeki harflerle yazılmıştır. Bu alfabe 28 harften
oluşur. Türkçeden farklı olarak metinler sağdan
sola doğru yazılır ve okunur.
Karşılaştıralım
Şekil olarak birbirine benzeyen harfleri
gruplara ayırarak defterinize yazınız. Aralarındaki benzerlik ve farklılıkları karşılaştırınız.
Kur’an harfleri şöyledir:
49
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
Bilgi Kutusu
Lamelif ( ‫) ﻻ‬, aslında ayrı bir harf değildir. Lam ( ‫ ) ﻝ‬ve elif ( ‫ ) ﺍ‬harflerinin bir araya gelmesiyle
oluşmuştur.
Söyleyelim
Aşağıda karışık olarak verilen harflerin isimlerini söyleyiniz.
‫ز‬
‫ح‬
‫د‬
‫س‬
‫لﺎﻳر‬
‫ع‬
‫ت‬
‫ك‬
‫ش‬
50
‫ا‬
‫ث‬
‫ج‬
‫ذ‬
‫ظ‬
‫ب‬
‫و‬
2. ÜNİTE
1.2. Harflerin Yazılışları
Kur’an harfleri, Türkçemizdeki el yazısında olduğu gibi, önceki ve sonraki harfe bitiştirilerek
yazılır. Kelime içindeki konumuna göre harflerin yazılış biçimleri değişir. Bir harf, kelime içinde şu
dört konumdan birinde olur:
Harfin Konumu
Harfin Yazılış Şekli
Örnek
Bitişmemiş şekli
‫ﺏ‬
Kendinden sonraki harfle bitişmiş şekli
‫ﺑـ‬
Hem önceki hem sonraki harfle bitişmiş
şekli
‫ـﺒـ‬
Tek Başına
Başta
Ortada
Kendinden önceki harfle bitişmiş şekli
‫ـﺐ‬
Sonda
Not Edelim
‫ ﻭ ﺯ ﺭ ﺫ ﺩ ﺍ‬harfleri kendinden sonraki harfle bitişmez. Bu harflerin ortada ve sondaki yazılışları
aynıdır.
51
‫‪KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ‬‬
‫)‪Harfler (Tek Başına‬‬
‫‪Başta‬‬
‫‪Ortada‬‬
‫‪Sonda‬‬
‫ﺍ‬
‫_‬
‫ـﺎ‬
‫ـﺎ‬
‫ﺏ‬
‫ﺑـ‬
‫ـﺒـ‬
‫ـﺐ‬
‫ﺕ‬
‫ﺗـ‬
‫ـﺘـ‬
‫ـﺖ‬
‫ﺙ‬
‫ﺛـ‬
‫ـﺜـ‬
‫ـﺚ‬
‫ﺝ‬
‫ﺟـ‬
‫ـﺠـ‬
‫ـﺞ‬
‫ﺡ‬
‫ﺣـ‬
‫ـﺤـ‬
‫ـﺢ‬
‫ﺥ‬
‫ﺧـ‬
‫ـﺨـ‬
‫ـﺦ‬
‫ﺩ‬
‫‪-‬‬
‫ـﺪ‬
‫ـﺪ‬
‫ﺫ‬
‫‪-‬‬
‫ـﺬ‬
‫ـﺬ‬
‫ﺭ‬
‫‪-‬‬
‫ـﺮ‬
‫ـﺮ‬
‫ﺯ‬
‫‪-‬‬
‫ـﺰ‬
‫ـﺰ‬
‫ﺱ‬
‫ﺳـ‬
‫ـﺴـ‬
‫ـﺲ‬
‫ﺵ‬
‫ﺷـ‬
‫ـﺸـ‬
‫ـﺶ‬
‫ﺹ‬
‫ﺻـ‬
‫ـﺼـ‬
‫ـﺺ‬
‫ﺽ‬
‫ﺿـ‬
‫ـﻀـ‬
‫ـﺾ‬
‫ﻁ‬
‫ﻃـ‬
‫ـﻄـ‬
‫ـﻂ‬
‫‪52‬‬
2. ÜNİTE
Sonda
Ortada
Başta
Harfler (Tek Başına)
‫ـﻆ‬
‫ـﻈـ‬
‫ﻇـ‬
‫ﻅ‬
‫ـﻊ‬
‫ـﻌـ‬
‫ﻋـ‬
‫ﻉ‬
‫ـﻎ‬
‫ـﻐـ‬
‫ﻏـ‬
‫ﻍ‬
‫ـﻒ‬
‫ـﻔـ‬
‫ﻓـ‬
‫ﻑ‬
‫ـﻖ‬
‫ـﻘـ‬
‫ﻗـ‬
‫ﻕ‬
‫ـﻚ‬
‫ـﻜـ‬
‫ﻛـ‬
‫ﻙ‬
‫ـﻞ‬
‫ـﻠـ‬
‫ﻟـ‬
‫ﻝ‬
‫ـﻢ‬
‫ـﻤـ‬
‫ﻣـ‬
‫ﻡ‬
‫ـﻦ‬
‫ـﻨـ‬
‫ﻧـ‬
‫ﻥ‬
‫ـﻮ‬
‫ـﻮ‬
-
‫ﻭ‬
‫ـﻪ‬
‫ـﻬـ‬
‫ﻫـ‬
‫ﻩ‬
‫ـﻰ‬
‫ـ ـﻳـ‬
‫ﻳـ‬
‫ﻯ‬
Tahmin Edelim
‫ﺮ ﻭﻻ ﺗﻌﺴﺮ ﺭﺏ ﺗﻤﻢ ﺑﺎﻟﺨ‬
‫ﺭﺏ‬
Yukarıdaki dua cümlesinde* geçen harflerin kelime içindeki konumlarını tahmin ediniz.
Tahminlerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
* Anlamı: “Rabb’im! İşimi kolaylaştır, zorlaştırma. Rabb’im! İşimi hayırla tamamla.”
53
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
1.3. Harflerin Mahreçleri
Akciğerlere dolan hava dışarıya ya ses ya da nefes hâlinde çıkar. İrade dışında alıp verilmekte
olan nefes, ses tellerini titreştirerek çıkarıldığında ses meydana gelir. Bu ses ağız, boğaz veya
dilin belli bir noktasından çıkarılırsa harf meydana gelir.10 Her lisanda harflerin kendine özgü bir
çıkış yeri vardır. Harflerin çıkış yerine mahreç denir.
Kur’an’ı doğru okuyabilmek için harfler mahreçlerine uygun olarak telaffuz edilmelidir. Çünkü
harfin yanlış yerden çıkarılması, kelimelerin anlamlarının bozulmasına sebep olabilir.
Türkçedeki bazı harflerin sesleri Arapçada olmadığı gibi, Arapçadaki bazı harfler de Türkçede
yoktur. Peltek olarak söylenen ‫ ﺙ‬ve ‫ ﺫ‬ile boğazdan hırıltılı bir sesle çıkartılan ‫ ﺥ‬bu harflerdendir.
Kur’an harflerinin çıkış yerleri, üç ana bölgede toplanır.11 Bunlar; boğaz, dil ve dudaktır.12
Boğaz Harfleri
Dil [Diş/Damak]
Bölgesinden Çıkan Harfler
‫ﺡ‬
‫ﺥ‬
‫ﻉ‬
‫ﻍ‬
‫ﻫـ‬
‫ﺍﺕﺙﺝﺩﺫﺭﺯﺱﺵ‬
‫ﺹﺽﻁﻅﻑﻕﻙﻝ‬
‫ﻥﻱ‬
Dudak Harfleri
‫ﺏﻡﻭ‬
10 Sarı, Mehmet Ali, Kur’an-ı Kerim’i Güzel Okuma Tekniği ve Kuralları, s. 43.
11 Ünlü Demirhan, Kur’an-ı Kerim’in Tecvidi, s. 59.
12 Bunların dışında, ağız boşluğu ve geniz de mahreç bölgesi kabul edilir. Med harfi olan ‫ ا و ي‬harfleri ağız boşluğundan, gunne sesi
ise genizden çıkarılır.
54
2. ÜNİTE
Harf
Mahreç (Çıkış yeri)
Türkçedeki karşılığı
Dil
“E” sesi gibidir.
‫ﺏ‬
Alt ve üst dudak
“B” sesi gibidir.
‫ﺕ‬
Dil ucu ile ön diş dipleri
“T” sesi gibidir.
‫ﺙ‬
Dil ucu ile ön diş uçları
Peltek bir harftir. Türkçe karşılığı yoktur.
‫ﺝ‬
Dil ortası ve üst damak ortası
Türkçedeki “C” sesinden farklıdır.
‫ﺡ‬
Boğaz ortası
Türkçe karşılığı yoktur.
‫ﺥ‬
Boğazın ağza en yakın kısmı
Hırıltılı bir harftir. Türkçe karşılığı yoktur.
‫ﺩ‬
Dil ucu ile üst ön diş dipleri
“D” sesi gibidir.
‫ﺫ‬
Dil ucu ile ön diş uçları
Peltek bir harftir. Türkçe karşılığı yoktur.
‫ﺭ‬
Dil ucu ile ön dişlerin üstündeki damak
“R” sesi gibidir.
‫ﺯ‬
Dil ucu ile alt ön dişlerin iç yüzeyi
“Z” sesi gibidir.
‫ﺱ‬
Dil ucu ile alt ön dişlerin iç yüzeyi
“S” sesi gibidir.
‫ﺵ‬
Dil ortası ve üst damak ortası
“Ş” sesinden daha yumuşaktır.
‫ﺹ‬
Dil ucu ile alt ön dişlerin iç yüzeyi
Kalın “S” sesi gibidir (Sa).
‫ﺽ‬
Dil kenarı ile üst azı dişler
Türkçe karşılığı yoktur.
‫ﻁ‬
Dil ucu ile üst ön diş dipleri
Kalın “T” sesi gibidir (Ta).
‫ﻅ‬
Dil ucu ile ön diş uçları
Peltek bir harftir. Türkçe karşılığı yoktur.
‫ﺍ‬
55
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
Harf
Mahreç (Çıkış yeri)
Türkçedeki karşılığı
‫ﻉ‬
Boğaz ortası
Türkçe karşılığı yoktur.
‫ﻍ‬
Boğazın ağza en yakın kısmı
Kalın “Ğ” sesi gibidir (ğa).
‫ﻑ‬
Üst ön diş uçlarıyla alt dudağın içi
“F” sesi gibidir.
‫ﻕ‬
Dil kökü ve üst damak
Türkçe karşılığı yoktur.
‫ﻙ‬
Dil kökü ve küçük dil önü
“K” sesi gibidir.
‫ﻝ‬
Dilin iki kenarı ve ucu ile üst damak
“L” sesi gibidir.
‫ﻡ‬
Alt ve üst dudak
“M” sesi gibidir.
‫ﻥ‬
Dil ucu ile iki üst ön diş etleri
“N” sesi gibidir.
‫ﻭ‬
Alt ve üst dudak
Dudaklar ileri uzatılarak çıkarılan “V” sesi
gibidir.
‫ﻫـ‬
Boğaz sonu
“H” sesi gibidir.
‫ﻯ‬
Dil ortası ve üst damak ortası
“Y” sesi gibidir.
Koro Çalışması Yapalım
Öğretmeninizin tahtaya yazdığı her bir harfi “eb, et, ...” şeklinde seslendirişini dinledikten sonra, siz de harfleri mahrecine uygun olarak aynı şekilde okuyunuz.
Bulalım
‫ﺡ ﺥ ﻫـ‬
‫ﺫ ﺯﻅ‬
‫ﺙﺱﺹ‬
Yukarıdaki harflerin telaffuzlarını öğretmeninizden dinleyiniz ve aralarındaki ses farkını bulunuz.
56
2. ÜNİTE
1.4. İnce ve Kalın Sesli Harfler
Kur’an harfleri, kalın ve ince olmak üzere iki gruba ayrılır. Bu harflerin 18’i ince, 10’u kalın sesle
okunur.
1. İnce sesli harfler:
‫ىـ ونملكفشسزذدجثتبا‬
2. Kalın sesli harfler: a.
‫قغظطضصخ‬
harfleri kalın sesle okunur.
b.
‫ ع‬ve ‫ ح‬harfleri kalına yakın bir sesle okunur.
c.
‫ر‬
harfi ise bazen kalın bazen ince okunur.
Yazalım
Aşağıdaki tabloda boş bırakılan yerlere kalın sesli harfleri yazınız.
‫ﻫـ‬
57
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
2. Harflerin Okunuşu
2.1. Harekeler: Üstün, Esre, Ötre
Kur’an harflerinin tamamı sessizdir. Bu harfleri seslendiren ve dilimizdeki sesli harflerin yerini
tutan işaretlere hareke denir. Bu işaretler harflerin üstünde veya altında bulunur. Harflerin sesli
okunmasını sağlayan üç hareke vardır: Üstün, esre ve ötre.
Üstün: Harfin üstüne yazılan yatık bir çizgidir (
َ ‫ـــــ‬
). Bu işarete Arapçada fetha denilir.
‫ﺱ‬
Üstün, ince harflerin ‘e’, kalın harflerin ‘a’ sesiyle okunmasını sağlar. Örneğin sin (
üstün işareti konulunca se (
) harfine
‫) َﺱ‬, sad ( ‫ ) ﺹ‬harfine üstün konulunca sa ( ‫ﺹ‬
َ ) şeklinde okunur.
Dinleyelim-Okuyalım
Harfleri, öğretmeninizi dinledikten sonra üstün harekesiyle seslendiriniz.
‫ﺽ ﻁَ ﻅَ َﻉ َﻍ َﻑ َﻕ ﻙَ َﻝ َﻡ َﻥ َﻭ ﻫـ َ َﻯ‬
َ ‫ﺹ‬
َ ‫ﺍَ َﺏ َﺕ َﺙ َﺝ َﺡ َﺥ َﺩ َﺫ َﺭ َﺯ َﺱ َﺵ‬
Uygulayalım
Aşağıdaki örnekleri okuyunuz
‫َﻭ َﺭ َﺩ‬
‫ﺍَ ﻙَ َﻝ‬
‫َﻭ َﺯ َﻥ‬
َ‫َﺕ َﺭ ﻙ‬
‫َﺩ ﺭ ََﺱ‬
‫َﻥ َﺯ َﻝ‬
‫ﺍَ َﻛ َﻞ‬
َ‫ﺗَ َﺮﻙ‬
‫ﻧَ َﺰ َﻝ‬
‫َﺡ َﺱ َﺩ‬
‫َﺣ َﺴ َﺪ‬
‫َﺩ َﺥ َﻝ‬
‫َﻑ َﻉ َﻝ‬
‫َﺩ َﺧ َﻞ‬
‫ﻓَ َﻌ َﻞ‬
‫ﻁَ َﻝ َﺏ‬
‫َﻃﻠ ََﺐ‬
‫َﺙ َﺏ َﺕ‬
‫ﺹ َﺭ‬
َ ‫َﻥ‬
‫ﻧَ َﺼ َﺮ‬
‫َﺱ َﺝ َﺩ‬
‫َﺳ َﺠﺪ‬
‫َﺥ َﺕ َﻡ‬
‫َﺧ َﺘ َﻢ‬
‫ﺛَ َﺒ َﺖ‬
58
‫َﺭ َﺯ َﻕ‬
‫َﺫ ﻫـ َ َﺏ‬
‫َﺫ ﻫـ َ َﺐ‬
‫ﺍَ َﺩ َﺏ‬
‫ﺍَ َﻡ َﺭ‬
‫ﺍ ََﻣ َﺮ‬
‫ﻙَ َﺕ َﺏ‬
‫َﻛ َﺘ َﺐ‬
‫َﺥ َﻝ َﻕ‬
‫َﺧﻠ ََﻖ‬
2. ÜNİTE
Esre: Harfin altına yazılan yatık bir çizgidir (
ِ ‫ـــ‬
). Bu işarete Arapçada kesre denilir. Esre,
ince harflerin ‘i’ sesiyle, kalın harflerin ‘ı-i’ arası bir sesle okunmasını sağlar.
Dinleyelim-Okuyalım
Harfleri, öğretmeninizi dinledikten sonra esre harekesiyle seslendiriniz.
ِ‫ﺽ ِﻁ ِﻅ ِﻉ ِﻍ ِﻑ ﻕِ ِﻙ ِﻝ ِﻡ ِﻥ ِﻭ ﻫـ ِ ﻯ‬
ِ ‫ﺹ‬
ِ ‫ﺍِ ِﺏ ِﺕ ِﺙ ِﺝ ِﺡ ِﺥ ِﺩ ِﺫ ِﺭ ِﺯ ِﺱ ِﺵ‬
Uygulayalım
Aşağıdaki örnekleri okuyunuz
‫َﺭ ِﻛ َﺐ‬
‫ﻓَﻬ َِﻢ‬
‫ﺍَ ِﻣ َﻦ‬
‫َﻋﻠِ َﻢ‬
‫ﺗَﺒ َِـﻊ‬
‫َﻋ ِﻤ َﻞ‬
‫َﺧ ِﺴ َﺮ‬
َ ِ ‫َﻭ‬
‫ﻓَﻠَ ِﻖ‬
‫َﻋ َﺪ ِﺱ‬
‫َ ِ َﻰ‬
‫ﻟ ََﻬ ِﺐ‬
‫َﻭﺟِ َﻞ‬
‫َﺷﻬِ َﺪ‬
َ‫َﺣ ِﻔﻆ‬
‫ِﺙ‬
َ ‫َﻭﺭ‬
‫ِـﺢ‬
َ ‫َﺭﺑ‬
‫َﺣ ِﺴ َﺐ‬
‫ِﻑ‬
َ ‫ﺍَﺯ‬
َ‫َﻭ ِﺳﻊ‬
‫ﺍَ ِﺫ َﻥ‬
‫َﻣ َﺴ ِﺪ‬
‫ِﺏ‬
َ ‫َﺷﺮ‬
‫َﺣ ِﻤ َﺪ‬
‫َﺳ ِﻤ َﻊ‬
‫َﻣ َﺜ ِﻞ‬
‫ﻗِ َﺒ ِﻞ‬
‫َﻣﻠِ ِﻚ‬
‫ﻟَﺒ َِﺲ‬
َ‫َﺿ ِﺤﻚ‬
59
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
ُ‫ـــ‬
Ötre: Harfin üstüne yazılan ve küçük bir vav’a benzeyen işarettir (
). Bu işarete Arapçada
damme denilir. Ötre, ince harflerin ‘u-ü’ arası bir sesle, kalın harflerin ‘u’ sesiyle okunmasını sağlar.
Dinleyelim-Okuyalım
Harfleri, öğretmeninizi dinledikten sonra ötre harekesiyle seslendiriniz.
‫ُﺍ ُﺏ ُﺕ ُﺙ ُﺝ ُﺡ ُﺥ ُﺩ ُﺫ ُﺭ ُﺯ ُﺱ ُﺵ ُﺹ ُﺽ ﻁُ ﻅُ ُﻉ ُﻍ ُﻑ ُﻕ ﻙُ ُﻝ ُﻡ ُﻥ ُﻭ ﻫـُ ُﻯ‬
Uygulayalım
Aşağıdaki örnekleri okuyunuz
‫ُﺍ ِﺧ َﺬ‬
‫ُﻭﻟ ِ َﺪ‬
‫ُﺭﺯ َِﻕ‬
‫ُﺳ ِﺌ َﻞ‬
‫ُﺟ ِﻌ َﻞ‬
‫ِﺏ‬
َ ‫ُﺿﺮ‬
‫ُﻧ ِﺼ َﺐ‬
‫ُﻓﻬ َِﻢ‬
‫ُﻭ ِﺿ َﻊ‬
‫َﺻ َﻤ ُﺪ‬
‫ُﺧﻠِ َﻖ‬
‫ُﺧ ِﺴ َﺮ‬
‫َ َ ُﺐ‬
‫ُﺛﻠ ُُﺚ‬
60
‫َﻭ ُﻫ َﻮ‬
‫ُﺍ ِﻣ َﺮ‬
‫ُﻗ ِﺘ َﻞ‬
‫ُﺍ ِﺫ َﻥ‬
‫ُﻛ ِﺘ َﺐ‬
‫ُﺟ ِﻤ َﻊ‬
‫ﻳَﻠِ ُﺪ‬
‫ُﻏ ِﻔ َﺮ‬
ِ
َ‫ُﺭﻓﻊ‬
ِ ‫ُﺫ‬
‫כ َﺮ‬
‫ُﺣ ِﻤ َﻞ‬
‫ِﺙ‬
ُ ‫ﻳَﺮ‬
‫ﻳَ ِﺼ ُﻒ‬
‫ُﻛ ُﺘ ُﺐ‬
‫َﺿ ُﻌ َﻒ‬
‫ُﺭ ُﺳ ُﻞ‬
2. ÜNİTE
2.2. Cezim (Sükûn)
Cezim, harfin üzerine küçük bir daire şeklinde yazılan işarettir ( ‫ـــ‬
ْ ).
Cezim, harflerin harekesiz olarak okunmasını sağlar. Harekeli bir harf cezimli bir harfle birleşince Türkçedeki sessiz harfle biten kapalı hece biçimi oluşur. Örneğin, üstünlü hemze ile cezimli
lam birleşince ْ‫( ﺍَﻝ‬el) şeklinde okunur.
Dinleyelim-Okuyalım
‫ﺍ َْﺏ ﺍِ ْﺏ ﺍ ُْﺏ‬
Öğretmeninizin harfleri …
şeklinde okuyuşunu dikkatle dinleyiniz. Siz
de aynı şekilde, bütün harfleri mahreçlerine uygun olarak cezim ile okuyunuz.
Uygulayalım
Aşağıdaki örnekleri okuyunuz
‫ُﻗ ْﻞ‬
‫ﻧَ ْﺤ ُﻦ‬
‫َﺭ ْ َﺐ‬
‫َﻏ ْﻴ ِﺐ‬
‫َﻣ َﺜﻠ ُُﻬ ْﻢ‬
‫ُﻳ ْﺒ ِﺼ ُﺮ‬
‫َﻛ ْﻢ‬
‫ﺍَ ْﻧ ُﺘ ْﻢ‬
‫ﺑَ ْﻌ َﺪ‬
‫ُﻛ ْﻨ ُﺘ ْﻢ‬
‫ﺍِ ْﺳ َﺘ ْﻮﻗَ َﺪ‬
‫ﻳَ ْﺨ َﺪ ُﻉ‬
َْ
‫ِﻣ ْﻦ‬
‫ﻟ َ ُﻜ ْﻢ‬
‫ﺍِ ْﻥ‬
‫َﺣ ْﻤ ُﺪ‬
‫ﻳَ ْﻮ ِﻡ‬
‫َﻛ ْﻴ َﻒ‬
‫ﺍ َْﺭ َﺳ َﻞ‬
‫ُﺍ ْﻧ ِﺰ َﻝ‬
‫َ ْ ُﺗ ْﻨ ِﺬ ْﺭ‬
‫َ ْ ُﻌ ُﺮ‬
‫ﺍَ ْﻧ َﺬ ْﺭ َﺕ‬
‫َﻋﻠ َْﻴﻬ ِْﻢ‬
‫ُﻣ ْﻔﻠِ ُﺢ‬
‫ﺍَ ْﻧ ُﻔ َﺴ ُﻬ ْﻢ‬
‫َﺭﺑ َِﺤ ْﺖ‬
‫ﺍَ ْﻧ َﺖ‬
َ‫ﻗَ ْﺒﻠِﻚ‬
Kendimizi Deneyelim
Kur'an okuma konusunda ilerlediniz. Aşağıdaki İnşirâh suresinin kırmızı renkle verilen kelimelerini okuyarak kendinizi deneyiniz.
َ‫כ َﺮﻙ‬
ْ ‫ﺍَ َ ْ َ ْ َﺮ ْﺡﻟ َﻚَ َﺻ ْﺪ َﺭﻙَ ۝ َﻭ َﻭ َﺿ ْﻌ َﻨﺎ َﻋ ْﻨﻚَ ِﻭ ْﺯ َﺭﻙَ ۝ ﺍَﻟَّﺬ۪ ٓﻱﺍَ ْﻧ َﻘ َﺾﻇ َْﻬ َﺮﻙَ ۝ َﻭ َﺭﻓَ ْﻌ َﻨﺎﻟ َﻚَ ِﺫ‬
‫۝ ﻓَﺎِ َّﻥ َﻣ َﻊﺍ ْﻟ ُﻌ ْﺴ ِﺮ ُ ْ ًﺮﺍ ۝ ﺍِ َّﻥ َﻣ َﻊﺍ ْﻟ ُﻌ ْﺴ ِﺮ ُ ْ ًﺮﺍ ۝ ﻓَﺎِ َﺫﺍﻓَ َﺮ ْﻏ َﺖﻓَﺎ ْﻧ َﺼ ْﺐ ۝ َﻭﺍِ ٰ َﺭ ّﺑِﻚَ ﻓَ ْﺎﺭ َﻏ ْﺐ۝‬
61
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
2.3. Şedde
‫ـــ‬
ّ
Şedde, harfin üzerine birleşmiş iki küçük “u” harfine benzer şekilde yazılan işarettir (
).
Üzerinde bulunduğu harfin iki defa okunmasını sağlar. Dolayısıyla şeddeli harf, aslında iki harftir.
Bunlardan birincisi cezimli, ikincisi harekelidir. Örneğin
diye okunur.
‫ﺍِ َّﻥ‬
şeklinde yazılan kelime
‫ﺍِ ْﻥ َﻥ‬
Dinleyelim-Okuyalım
‫ُﺏ‬
َّ ‫ﺍ ََّﺏ ﺍِ َّﺏ ﺍ‬
Öğretmeninizin harfleri …
şeklinde mahreçlerine uygun olarak nasıl
okuduğuna dikkat ediniz. Siz de bütün harfleri aynı şekilde şedde ile okuyunuz.
Uygulayalım
Aşağıdaki örnekleri okuyunuz
‫ُﻛ َّﻞ‬
‫ﻟ ََﻌ َّﻞ‬
‫َﻛﺎَ َّﻥ‬
‫ﺍَ َّﻥ‬
‫ﺍِ َّﻥ‬
‫َﺣ ُّﻖ‬
‫َﺯﻳَّ َﻦ‬
‫ُﻳ َﺒ ّ ِﺸ ُﺮ‬
‫َﺷ ّ ِﺮ‬
‫َﺟ َّﻨ َﺔ‬
‫ُﺛ َّﻢ‬
‫َﻛ َّﺬ َﺏ‬
‫ﺗَ َّﺐ‬
‫َﻋﻠَّ َﻢ‬
‫َﺭ ّ ِﺏ‬
‫ﻧَ َّﺰ َﻝ‬
‫ُﻳ ِﻀ ُّﻞ‬
‫ﻳَ ُﺼ ُّﺪ‬
‫ﻳـ َ ُﻤ ُّﺪ‬
‫ﻟ ََﻌﻠَّ ُﻜ ْﻢ‬
‫ﻓَ َّﻀ ْﻠ ُﺘ ُﻜ ْﻢ‬
‫َﺟ َﻬ َّﻨ ُﻢ‬
‫َﻋﻠَّ ْﻤ ُﺘ ْﻢ‬
‫ﻳَﻈ ُُّﻦ‬
‫ُﻳ َﻜ ّ ِﺬ ُﺏ‬
‫ُﻧ َﻘ ّ ِﺪ ُﺱ‬
‫ُﻣ َﺼ ّ ِﺪ َﻕ‬
‫ُ َ ّﺒ ُِﺢ‬
‫ُﺍ ِﻋ َّﺪ ْﺕ‬
‫ﺍِﺗَّ َﺨ َﺬ‬
Kendimizi Deneyelim
Aşağıdaki Felâk suresinin kırmızı renkle verilen kelimelerini okuyarak kendinizi deneyiniz.
‫ُﻗ ْﻞ ﺍ َُﻋﻮ ُﺫ ﺑ َِﺮ ّ ِﺏ ﺍ ْﻟ َﻔﻠَ ِﻖ ۝ ِﻣ ْﻦ َﺷ ّ ِﺮ َﻣﺎ َﺧﻠ ََﻖ ۝ َﻭ ِﻣ ْﻦ َﺷ ّ ِﺮ َﻏﺎ ِﺳ ٍﻖ ﺍِ َﺫﺍ َﻭﻗَ َﺐ‬
‫ﺎﺕ ِ ﺍ ْﻟ ُﻌ َﻘ ِﺪ ۝ َﻭ ِﻣ ْﻦ َﺷ ّ ِﺮ َﺣﺎ ِﺳ ٍﺪ ﺍِ َﺫﺍ َﺣ َﺴ َﺪ ۝‬
ِ َ‫َﻭ ِﻣ ْﻦ َﺷ ّ ِﺮ ﺍﻟ َّﻨ َّﻔﺎﺛ‬
62
‫۝‬
(inne)
2. ÜNİTE
2.4. Tenvin
Tenvin, kelimenin sonuna cezimli nun sesi veren iki üstün (
işaretleridir. Arapçada sadece isimlerin sonunda bulunur.
ً ‫ــــ‬
‫ﺓ‬
ً ‫) ـــ‬, iki esre ( ٍ ‫ ) ـــ‬ve iki ötre ( ٌ‫) ـــ‬
‫ﺀ‬
‫ﺍ‬
İki üstün: Harfin üzerine yazılır ( ). Yuvarlak te ( ) ve hemze ( ) dışındaki harflerde elif ( )
desteği üzerine yazılır. İnce harflerin ‘en’ sesiyle, kalın harflerin ‘an’ sesiyle okunmasını sağlar.
Uygulayalım
Aşağıdaki örnekleri okuyunuz
‫ـﻤﻨ ًﺎ‬
َ َ‫ﺛ‬
ً‫َﺭ َﻏﺪﺍ‬
ً‫ﺍِﺫﺍ‬
ً‫ﺍَﺑَﺪﺍ‬
ً‫ﺍ ََﺣﺪﺍ‬
‫ُﻇﻠْﻤ ًﺎ‬
ً‫َﺧ ْ ﺍ‬
‫ﺎﺀ‬
ً ‫َﻣ‬
‫ِﺭ ْﺯﻗ ًﺎ‬
ً‫َﻣ َﺜﻼ‬
‫ِﻋﻠْﻤ ًﺎ‬
ً‫ﺭ ِْﺟﺰﺍ‬
‫َﻣ َﺮﺿ ًﺎ‬
‫ُﺣ ْﻜﻤ ًﺎ‬
ً‫ﻗَ ْﻮﻻ‬
‫ُﻣ َﺼ ّ ِﺪﻗ ًﺎ‬
ً‫ﺍ َْﻣﺮﺍ‬
‫َﺟ َّﻨ ًﺔ‬
‫ﻃ َّﻴ َِﺒ ًﺔ‬
ً ‫ﺑَ َﻘ َﺮ‬
‫ﻗِ َﺮ َﺩ ًﺓ‬
ً ‫َﺟ ْﻬ َﺮ‬
‫َﻣ ْﻮ ِﻋ َﻈ ًﺔ‬
‫ُﻣ ْﺆ ِﻣﻨ ًﺎ‬
‫ُﻣ َﺒ ّﻴ َِﻨ ًﺔ‬
ً‫ُﺳ َّﺠﺪﺍ‬
‫ﺗَ ْﻮﺑَ ًﺔ‬
ً‫ُﻣ ْﺴ َﺘ ْﻜ ِ ﺍ‬
‫ﺎﺀ‬
ً ‫ـﻤ‬
َ ‫َﺳ‬
‫َﻛﻠِ َﻤ ًﺔ‬
Kendimizi Deneyelim
Aşağıdaki Mürselât suresinin 1-6. ayetlerinde kırmızı renkle verilen kelimeleri okuyarak kendinizi deneyiniz.
‫ﺍﺕ َ ْ ًﺮﺍ ۝‬
ِ ‫ﺎﺕ َﻋ ْﺼ ًﻔﺎ ۝ َﻭﺍﻟ َّﻨ‬
ِ ‫َﻭﺍ ْﻟ ُﻤ ْﺮ َﺳ َﻼ ِﺕ ُﻋ ْﺮﻓًﺎ ۝ ﻓَﺎ ْﻟ َﻌ‬
ِ ‫ﺎﺷ َﺮ‬
ِ ‫ﺎﺻ َﻔ‬
‫כ ًﺮﺍ ۝ ُﻋ ْﺬ ًﺭﺍ ﺍ َْﻭ ُﻧ ْﺬ ًﺭﺍ ۝‬
ِ ‫ﺎﺕ ﻓَ ْﺮﻗًﺎ ۝ ﻓَﺎ ْﻟ ُﻤ ْﻠ ِﻘ َﻴ‬
ِ َ‫ﻓَﺎ ْﻟ َﻔﺎ ِﺭﻗ‬
ْ ‫ﺎﺕ ِﺫ‬
63
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
İki esre: Harfin altına yazılır (
sesle okunmasını sağlar.
ٍ ‫) ـــــ‬. İnce harflerin ‘in’ sesiyle, kalın harflerin ‘ın-in’ arası bir
Uygulayalım
Aşağıdaki örnekleri okuyunuz
‫َﺭ ْ ٍﺐ‬
‫ﺍ َْﺟ ٍﺮ‬
‫ﺍ ََﺟ ٍﻞ‬
‫َﺣ َﺴ ٍﺪ‬
‫ﺍ ََﺣ ٍﺪ‬
‫ﻳَ ْﻮ ٍﻡ‬
‫َﺳ َﻔ ٍﺮ‬
‫ﻧَ ْﻔ ٍﺲ‬
‫ِﻋﻠ ٍْﻢ‬
‫ﺑَ ْﻴ ٍﺖ‬
‫ﺑَ ّﻴ َِﻨ ٍﺔ‬
‫ﻟ ِ ُﻜ ّ ٍﻞ‬
ٍ ّ ِ ‫َﻭ‬
‫ِﺖ‬
ٍ ‫َﻣ ّﻴ‬
‫ِﺐ‬
ٍ ‫َﻛ َﺼ ّﻴ‬
‫َ ْ ٍﺀ‬
‫ُﺳ ْﻨ ُﺒﻠَ ٍﺔ‬
‫َﺟ َﺒ ٍﻞ‬
‫ﻓَ ْﻀ ٍﻞ‬
‫ُﻣ ْﺆ ِﻣ ٍﻦ‬
‫ﺑِ ِﻨ ْﻌ َﻤ ٍﺔ‬
‫ﺑِ َﻐ َﻀ ٍﺐ‬
ٍ ‫ﺑِ ُﻘ َّﻮ‬
ٍ ْ ‫ﺑِ َﺨ‬
‫ﻟ ِ َﻘ ْﻮ ٍﻡ‬
‫ﺍ َْﻭ َﺻ َﺪﻗَ ٍﺔ‬
‫ِﻣ ْﻦ ﻓِ َﺌ ٍﺔ‬
ٍ ّ ِ ‫ﻟ ِ َﻨ‬
‫َﻭﻧَ ْﻘ ٍﺺ‬
‫َﻭﻓَ ْﻀ ٍﻞ‬
Kendimizi Deneyelim
Aşağıdaki Abese suresinin 13-19. ayetlerinde kırmızı renkle verilen kelimeleri okuyarak kendinizi
deneyiniz.
‫ﻮﻋﺔٍ ُﻣﻄَﻬ َّ َﺮ ٍ ۝ ﺑِﺎ َْﻳ ۪ﺪﻱ َﺳ َﻔ َﺮ ٍ ۝ ﻛِ َﺮﺍ ٍﻡ ﺑ َ َﺮ َﺭ ٍ ۝‬
َ ‫۪ ُﺻ ُﺤ ٍﻒ ُﻣﻜَﺮَّ َﻣﺔٍ ۝ َﻣ ْﺮ ُﻓ‬
ِ‫ُﻗ ِﺘ َﻞ ْﺍﻻ‬
‫ﺎﻥ َﻣٓﺎ ﺍَ ْﻛ َﻔ َﺮ ُﻩ ۝ ِﻣ ْﻦ ﺍَ ِﻱ َ ْ ٍﺀ َﺧﻠ َ َﻘ ُﻪ ۝ ِﻣ ْﻦ ﻧُ ْﻄ َﻔﺔٍ َﺧﻠ َ َﻘ ُﻪ ﻓَ َﻘﺪَّ َﺭ ُﻩ ۝‬
ْ
ُ
َ
ّ
64
2. ÜNİTE
İki ötre: Harfin üzerine yazılır (
sesiyle okunmasını sağlar.
ٌ‫) ـــــ‬. İnce harflerin ‘un-ün’ arası bir sesle, kalın harflerin ‘un’
Uygulayalım
Aşağıdaki örnekleri okuyunuz
‫َﻣ َﺮ ٌﺽ‬
‫ُﻛ ُﺘ ٌﺐ‬
‫ُﺭ ُﺳ ٌﻞ‬
‫ﺍ ََﺟ ٌﻞ‬
‫ﺍ ََﺣ ٌﺪ‬
‫َﻋ ْﺪ ٌﻝ‬
‫ﻧَ ْﻔ ٌﺲ‬
ٌ ْ ‫ُﻋ‬
‫ُﺑ ْﻜ ٌﻢ‬
‫ُﺻ ٌّﻢ‬
ٌ ‫َﻋ َﺸ َﺮ‬
‫ُﻛ ْﻔ ٌﺮ‬
‫ﺍِ ْﺛ ٌﻢ‬
‫ِﺧ ْﺰ ٌﻯ‬
‫َﺧ ْﻮ ٌﻑ‬
‫ُﻣ ْﺴ َﺘ َﻘ ٌّﺮ‬
‫َﺣ ٌّﻖ‬
‫ُﻣ َﺤ َّﺮ ٌﻡ‬
‫ُﺍ َّﻣ ٌﺔ‬
‫َﻋ ُﺪ ٌّﻭ‬
‫ُﻣ ْﺤ ِﺴ ٌﻦ‬
‫ُﻣ ْﺨﺮ ٌِﺝ‬
‫ﻓَ َﻮ ْ ٌﻞ‬
‫َﻭﺑَ ْﺮ ٌﻕ‬
‫َﻭ َﺭ ْﻋ ٌﺪ‬
ٌ ‫ُﻣ َﻄ َّﻬ َﺮ‬
‫َﻭ َﺭ ْﺣ َﻤ ٌﺔ‬
‫ُﻣ َﺴﻠَّ َﻤ ٌﺔ‬
‫ِﺣ َّﻄ ٌﺔ‬
‫ﻓِ ْﺘ َﻨ ٌﺔ‬
Kendimizi Deneyelim
Aşağıdaki İhlâs suresinin kırmızı renkle verilen kelimelerini okuyarak kendinizi deneyiniz.
‫ﺍﻟﺼ َﻤ ُﺪ ۝ َ ْ ﻳَﻠِ ْﺪ َﻭ َ ْ ُﻳﻮﻟ َْﺪ ۝‬
ُ ّٰ ‫ُﻗ ْﻞ ُﻫ َﻮ‬
ُ ّٰ ‫ﺍﻪﻠﻟ ﺍ ََﺣ ٌﺪ ۝ ﺍ‬
َّ ‫َﻪﻠﻟ‬
‫َﻭ َ ْ ﻳَ ُﻜ ْﻦ ﻟ َُﻪ ُﻛ ُﻔ ًﻮﺍ ﺍ ََﺣ ٌﺪ ۝‬
65
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
2.5. Med Harfleri: Elif, Vav, Ya
Med, uzatmak demektir. Kendinden önceki harfin uzatılarak okunmasını sağlayan harflere
med harfleri (uzatma harfleri) denir. Med harfleri üçtür: Elif ( ), vav (
), ya (
).
‫ﺍ‬
‫ﻭ‬
‫ﻯ‬
‫ﺍ‬
Elif ( ): Kendisinden önceki üstünlü harfin uzatılarak okunmasını sağlar. İnce harfleri ‘e-a’
arası bir sesle, kalın harfleri ‘a’ sesiyle uzatır.
Dinleyelim-Okuyalım
‫ٰﺍ ﺑَﺎ ﺗَﺎ‬
Öğretmeninizin harfleri …
şeklinde uzatarak okuyuşunu dinleyiniz. Uzatan elif harfinin
harekesiz olduğuna dikkat ediniz. Siz de bütün harfleri aynı şekilde med harfi olan elif ile okuyunuz.
Uygulayalım
Aşağıdaki örnekleri okuyunuz
66
‫َﻛ َﻤﺎ‬
‫ﺍِ َﺫﺍ‬
‫َﻻ‬
‫َﻣﺎ‬
‫ﻳَﺎ‬
َ‫ﺎﺭﻙ‬
َ ‫ﺗَ َﺒ‬
‫ﺍﺩ‬
َ ‫ﺍ ََﺭ‬
‫ﺍﺩ‬
َ ‫َﺯ‬
‫ﺎﻥ‬
َ ‫َﻛ‬
‫ﻗَﺎ َﻝ‬
َ‫ُﺳ ْﺒ َﺤﺎﻧَﻚ‬
‫ﺎﺏ‬
ٌ ‫ِﻛ َﺘ‬
‫ﺎﺩ‬
ُ ‫ﻳَ َﻜ‬
‫ِﻋ َﺒﺎ ِﺩ‬
‫َﻣﺎﻟ ِ ِﻚ‬
‫ﻧَ َّﺰ ْﻟ َﻨﺎ‬
‫َﺟﺎ ِﻋ ٌﻞ‬
‫َﻋﻠ َْﻴ َﻨﺎ‬
‫ﺎﺏ‬
َ ‫ﻓَ َﺘ‬
َ‫ﺍِﻳَّﺎﻙ‬
‫ﺎﺕ‬
ٍ ‫َﺟ َّﻨ‬
‫ﺎﺕ‬
ٌ ‫ُﻇﻠ َُﻤ‬
‫ﻳَﺎ ﺍَ ُّ َﺎ‬
ٌ ‫ﺎﻭ‬
َ ‫ِﻏ َﺸ‬
‫ﺍِ ْﻫ ِﺪﻧَﺎ‬
‫ﺎﻫ ْﻢ‬
ُ ‫َﺭ َﺯ ْﻗ َﻨ‬
‫ﺍ َْﺑ َﺼﺎ ِﺭ ِﻫ ْﻢ‬
‫ﺍﺩ ُﻫ ْﻢ‬
َ ‫ﻓَ َﺰ‬
‫ﺎﺭ ُ ُ ْﻢ‬
َ ‫ﺗِ َﺠ‬
‫ﺑ َِﻤﺎ ُﺍ ْﻧ ِﺰ َﻝ‬
2. ÜNİTE
‫ﻭ‬
Vav (
): Kendisinden önceki ötreli harfin uzatılarak okunmasını sağlar. İnce harfleri “u-ü”
arası bir sesle, kalın harfleri “u” sesiyle uzatır.
Dinleyelim-Okuyalım
‫ ﺍُﻭ ُﺑﻮ ُﺗﻮ‬şeklinde uzatarak okuyuşunu dinleyiniz. Uzatan vav harfinin
Öğretmeninizin harfleri …
harekesiz olduğuna dikkat ediniz. Siz de bütün harfleri aynı şekilde med harfi olan vav ile okuyunuz.
Uygulayalım
Aşağıdaki örnekleri okuyunuz
‫ﻮﺩ‬
ُ ‫َﻭ ُﻗ‬
‫ﻮﺕ‬
ُ ‫ﺍ َُﻣ‬
‫ﺍ َُﻋﻮ ُﺫ‬
‫ُﺫﻭ‬
‫ُﻗﻮ‬
‫ُﻮﺏ‬
ٌ ‫ُﻗﻠ‬
‫ﻮﻥ‬
ُ ‫ﻳَ ُﻜ‬
‫ﻮﺏ‬
ُ ‫ﻧَ ُﺘ‬
‫ﻮﺩ‬
ُ ‫ﻳَ ُـﻌ‬
‫ﻮﻝ‬
ُ ‫ﻳَ ُﻘ‬
ٍ ‫ﻮﺭ‬
َ ُِ
‫ﻮﺭ‬
ٌ ‫َﻏ ُﻔ‬
‫ﻭﺩ ًﺓ‬
َ ‫َﻣ ْﻌ ُﺪ‬
‫ُﻗﻠُﻮ ِ ِْﻢ‬
‫ﻮﻝ‬
ٌ ‫َﺭ ُﺳ‬
‫ﻮﻥ‬
َ ‫ﻳَ ْﺮﺟِ ُﻌ‬
‫ﻮﻥ‬
َ ‫ُﻣ ْﺼﻠِ ُﺤ‬
‫ﻭﻥ‬
َ ‫ُﻣ ْﻔ ِﺴ ُﺪ‬
‫ﻮﻥ‬
َ ‫ُﻣ ْﻔﻠِ ُﺤ‬
‫ﻮﺏ‬
ِ ‫َﻣ ْﻐ ُﻀ‬
‫ﻮﻥ‬
َ ‫ُﻳ ْﻨ ِﻔ ُﻘ‬
‫ﻭﻥ‬
َ ‫َ ْ ُﻌ ُﺮ‬
‫ﻮﻥ‬
َ ‫ُﻳ ْﺆ ِﻣ ُﻨ‬
‫ﻮﻥ‬
َ ‫ُﻳﻮﻗِ ُﻨ‬
‫ﻮﻥ‬
َ ‫ﻳَ ْﻌﻠ َُﻤ‬
‫ﻭﻥ‬
َ ‫ُ ُِّﺮ‬
‫ﻭﻥ‬
َ ‫ُﻳ َﺒ ّ ِﺸ ُﺮ‬
‫ﻭﻥ‬
َ ‫ُﻳ َﺠﺎ ِﻫ ُﺪ‬
‫ﻮﻥ‬
َ ‫ُﻳ َﺨﺎ ِﺩ ُﻋ‬
‫ﻮﻥ‬
َ ‫ﺗَ َّﺘ ُﻘ‬
Kendimizi Deneyelim
Aşağıdaki Kâfirûn suresinin kırmızı renkle verilen kelimelerini okuyarak kendinizi deneyiniz.
‫ﻭﻥ َﻣٓﺎﺍَ ْﻋ ُﺒ ُﺪ ۝‬
َ ‫ﻭﻥ ۝ َﻭ َ ٓﻻﺍَ ْﻧ ُﺘ ْﻢ َﻋﺎﺑ ِ ُﺪ‬
َ ‫ﻭﻥ ۝ َ ٓﻻﺍَ ْﻋ ُﺒ ُﺪ َﻣﺎﺗ َ ْﻌ ُﺒ ُﺪ‬
َ ‫ُﻗ ْﻞ ﻳَٓﺎﺍَ ُّ َﺎﺍ ْﻟﻜَﺎﻓِ ُﺮ‬
‫ﻳﻨﻜُ ْﻢ َﻭ ِ َ ۪ﺩﻳ ِﻦ ۝‬
َ ‫َﻭ َ ٓﻻﺍَﻧَﺎ ۬ َﻋﺎﺑ ِ ٌﺪ َﻣﺎ َﻋﺒَ ْﺪﺗُ ْﻢ ۝ َﻭ َ ٓﻻﺍَ ْﻧ ُﺘ ْﻢ َﻋﺎﺑ ِ ُﺪ‬
ُ ‫ﻭﻥ َﻣٓﺎﺍَ ْﻋ ُﺒ ُﺪ ۝ ﻟَﻜُ ْﻢ ۪ﺩ‬
67
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
‫ﻯ‬
Ya ( ): Kendisinden önceki esreli harfin uzatılarak okunmasını sağlar. İnce harfleri “i” sesiyle,
kalın harfleri “ı-i” arası bir sesle uzatır.
Dinleyelim-Okuyalım
Öğretmeninizin harfleri …
۪ ۪ ‫ ۪ﺍ‬şeklinde uzatarak okuyuşunu dinleyiniz. Uzatan ya
harfinin harekesiz olduğuna dikkat ediniz. Siz de bütün harfleri aynı şekilde med harfi olan ya ile
okuyunuz.
Uygulayalım
Aşağıdaki örnekleri okuyunuz
۪ َ‫ﺍ‬
۪ َ‫ﺍ‬
‫ﺫ۪ﻯ‬
۪
۪
۪ ‫ﻛِﺘَﺎ‬
۪ ‫ِﻋ ْﻠ‬
‫ﺍَﻟ َّ ۪ﺬﻯ‬
۪ ‫۪ﺩﻳ‬
۪ َ‫ﺑ‬
ِ
‫ﻴﻊ‬
ٌ ‫َﺳﻤ‬
‫ﻳﺮ‬
ٌ ‫ﻗَ ۪ﺪ‬
‫ﻳﻦ‬
َ ‫ﺍَﻟ َّ ۪ﺬ‬
‫ﻴﻢ‬
ٌ ‫َﻋ ۪ﻠ‬
‫ﻴﻢ‬
ٌ ‫ﺍَ ۪ﻟ‬
َ ‫ﻇَﺎﻟ ِ ۪ﻤ‬
‫ﻛَﺎﻓِ ۪ﺮ َﻦ‬
ِ َ‫ﻓ‬
َ ‫ﺎﺳ ۪ﻘ‬
ِ ‫ﺻ‬
َ ‫ﺎﺩ ۪ﻗ‬
َ
َ ‫َﻋﺎﻟ َ ۪ﻤ‬
‫ﺍِ ْﺳ َﺮﺍ ۪ﺋﻴ َﻞ‬
‫ﺍَﺑَﺎ ۪ﺑﻴ َﻞ‬
ِ
‫ﻴﺲ‬
َ ‫ﺍ ْﺑ ۪ﻠ‬
۪ ‫ﻳُ ْﺤ‬
‫ﻴﺖ‬
ُ ‫ﻳُ ۪ﻤ‬
َ ّ‫ﺿﺎ ۪ﻟ‬
َ
ِ ‫َﺧ‬
َ ‫ﺎﺷ ۪ﻌ‬
‫ُﻣ ْﻨ ِﺬ ۪ﺭ َﻦ‬
‫ُﻣﺒَ ِّﺸ ۪ﺮ َﻦ‬
ُ ‫َ ْ ﺘَ ۪ﻌ‬
Kendimizi Deneyelim
Aşağıdaki Fil suresinin kırmızı renkle verilen kelimelerini okuyarak kendinizi deneyiniz.
‫ﺎﺏ ﺍ ْﻟﻔ۪ ﻴ ِﻞ ۝ ﺍَ َ ْ ﻳَ ْﺠ َﻌ ْﻞ َﻛ ْﻴ َﺪ ُﻫ ْﻢ ۪ ﺗَ ْﻀﻠ۪ﻴ ٍﻞ ۝ َﻭﺍ َْﺭ َﺳ َﻞ‬
ِ ‫ﺍَ َ ْ ﺗَ َﺮ َﻛ ْﻴ َﻒ ﻓَ َﻌ َﻞ َﺭ ُّﺑﻚَ ﺑِﺎ َْﺻ َﺤ‬
‫ﺎﺭ ٍ ِﻣ ْﻦ ِﺳ ۪ ّﺠﻴ ٍﻞ ۝ ﻓَ َﺠ َﻌﻠ َُﻬ ْﻢ َﻛ َﻌ ْﺼ ٍﻒ َﻣ ْﺎ ُﻛﻮ ٍﻝ ۝‬
َ ‫َﻋﻠ َْﻴﻬ ِْﻢ َﻃ ْ ًﺍ ﺍَﺑَﺎ ۪ﺑﻴ َﻞ ۝ ﺗَ ْﺮﻣ۪ ﻴﻬ ِْﻢ ﺑِ ِﺤ َﺠ‬
68
2. ÜNİTE
2.6. Vav ve Ya Şeklinde Yazılan Elif
Kur’an yazısında elif harfi üç şekilde yazılır.
( ‫ ) ﺍ‬şeklinde yazılır. Örnek: ‫ﻗَﺎ َﻝ‬
2. Bazen vav ( ‫ ) ﻭ‬şeklinde yazılır. Örnek: ٌ ‫ﺻﻠٰﻮ‬
َ ve ٌ ‫َﺯ ٰﻛﻮ‬
3. Bazen de ya ( ‫ ) ﻯ‬şeklinde yazılır: ٰ ِ ‫ ﺍ‬ve ٰ ‫ﻋ‬
َ
1. Genellikle, bildiğimiz elif
ve
َ‫ﺍِﻳَّﺎﻙ‬
Bulalım
Kitabınızın “Yüzünden Okunacak Sureler” bölümünden elif harfinin üç farklı yazılışına
örnekler bulunuz.
Uygulayalım
Aşağıdaki örnekleri okuyunuz
‫َﺳ ْﻠ ٰﻮﻯ‬
ٰ َ‫ﺍ‬
ٰ َ‫ﺑ‬
ٰ ‫َﻋ‬
ٰ ِ‫ﺍ‬
‫ﺗ َ ْﻘ ٰﻮﻯ‬
۪
ٰ ‫ﻋﻴ‬
ٰ ‫ُﻣﻮ‬
‫ﺍَ ْﺩ ٰﺭﻯ‬
ٰ ‫ﺍَ ْﻭ‬
‫ﺍِ ْﺳﺘَ ٰﻮﻯ‬
‫ﻓَﻬَ ٰﺪﻯ‬
ّٰ ‫َﺻ‬
ٰ ‫ﺗَﻌَﺎ‬
ّٰ ‫َﺣ‬
ٰ ‫ﺍَ ْﺩ‬
‫ُ ْ ٰﺮﻯ‬
‫ُ ْ ٰﺮﻯ‬
‫ﺍُ ْﺧ ٰﺮﻯ‬
ّٰ َ ‫ﺗَﻠ‬
ٌ ‫َﻣ ٰﻨﻮ‬
‫ﻓَ َﺴ ّٰﻮ ُﻬ َّﻦ‬
‫ﻧ َ ّٰﺠﻴﻨَﺎ‬
ٰ ‫ﻳ َ ْﻐ‬
ٰ ‫ُﺣ ْﺴ‬
ٌ ‫ﻧ َ ٰﺠﻮ‬
ٌ ‫ﻏَ ٰﺪﻭ‬
ٌ ‫َﺣ ٰﻴﻮ‬
ٌ ‫َﺯ ٰﻛﻮ‬
ٌ ‫َﺻﻠٰﻮ‬
69
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
2.7. Uzatma (Âsar-Çeker) İşareti
Kur’an yazısında, harfin üstüne konulan uzatma işaretine
işaretine
( ‫ـــ‬
ٰ ) âsar, altına konulan uzatma
( ‫ ) ــ ۪ـ‬çeker denir. Bu işaretler o harfin uzatılacağını gösterir.
Tahmin Edelim
Asar işareti bulunan harflerden sonra gizli bir med harfi vardır. Bu med harfini
tahmin ediniz.
Uygulayalım
Aşağıdaki örnekleri okuyunuz
َ‫ٰﺫﻟِﻚ‬
‫ٰﻫ َﺬﺍ‬
َ َ ‫ٰﺍ‬
َ‫ٰﺍﺩَﻡ‬
‫ٰﺍ َﻣ َﻦ‬
‫ﺎﺕ‬
ٌ َ ‫ٰﺍﻳ‬
‫ﺍِﻟ ٌٰﻪ‬
‫ُﻗ ْﺮﺍٰ ٌﻥ‬
‫ﻭﻥ‬
َ ‫ٰﻫ ُﺮ‬
‫ﺍِ ْﺳ ٰﺤ َﻖ‬
‫ٰﻟ ِﻜ َّﻦ‬
ٌ ‫ٰﺍ ِﺧ َﺮ‬
‫ٰﺍﺗ َ ْﻴﻨَﺎ‬
‫َﺭ ْﺣ ٰﻤ ِﻦ‬
‫ٰﺍ َﻣﻨَّﺎ‬
‫ﺍﻥ‬
َ ‫ٰﺍ ِﻝ ِﻋ ْﻤ َﺮ‬
‫ٰﺍ َﻝ ﻓِ ْﺮ َﻋ ْﻮ َﻥ‬
‫ﺑِﺎٰﻳَﺎﺗِﻨَﺎ‬
‫ٰﺍﺫَﺍ ِ ِ ْﻢ‬
‫ﺍﺕ‬
ٌ ‫َﺳ ٰﻤ َﻮ‬
‫ﻴﻢ‬
َ ‫ُﻣ ْﺴﺘَ ۪ﻘ‬
‫ﻳﻨ ُﻜ ْﻢ‬
ُ ‫۪ﺩ‬
ِ‫۪ﻓﻴﻪ‬
‫ﺍِ ْﺳ ٰﻤ ۪ﻌﻴ َﻞ‬
‫ﻴﻢ‬
َ ‫ﺍِ ْﺑ ٰﺮ ۪ﻫ‬
َ ‫ﺍَ ْﺭﺑ َ ۪ﻌ‬
ِ ‫َﺷﻴَﺎ ۪ﻃ‬
‫ﻴﻨﻬِ ْﻢ‬
‫ﻴﺘ ُﻜ ْﻢ‬
ُ ‫ﻳُ ۪ﻤ‬
‫ﺗ َ ْﺠﺮ۪ﻯ‬
‫ﻴﻢ‬
ٌ ‫َﻋ ۪ﻠ‬
Kendimizi Deneyelim
Aşağıdaki Bakara suresinin 6 ve 7. ayetlerinde kırmızı renkle verilen kelimeleri okuyarak kendinizi
deneyiniz.
ِ
‫ﻮﻥ ۝ َﺧﺘَ َﻢ‬
َ ‫ﺍﺀ َﻋﻠ َ ْﻴﻬِ ْﻢ ﺀَﺍَ ْﻧ َﺬ ْﺭ َ ُ ْﻢ ﺍَ ْﻡ َ ْ ﺗُ ْﻨ ِﺬ ْﺭ ُﻫ ْﻢ َﻻ ﻳُ ْﺆ ِﻣ ُﻨ‬
َ ‫ﺍ َّﻥ ﺍﻟ َّ ۪ﺬ‬
ٌ ٓ ‫ﻳﻦ ﻛَﻔَ ُﺮﻭﺍ َﺳ َﻮ‬
ٓ
ِ
‫ﻴﻢ ۝‬
ٌ ‫ﺍﺏ َﻋ ۪ﻈ‬
َ ‫ﺍﻪﻠﻟ َﻋ ٰ ُﻗﻠُﻮ ِ ِ ْﻢ َﻭ َﻋ ٰ َﺳ ْﻤﻌِﻬِ ْﻢ َﻭ َﻋ ٰ ﺍَ ْﺑ َﺼﺎﺭِﻫ ْﻢ ِﻏ َﺸ‬
ُ ّٰ
ٌ ‫ﺎﻭ ٌ َﻭﻟ َ ُﻬ ْﻢ َﻋ َﺬ‬
70
2. ÜNİTE
3. Okunuşla İlgili Özel Durumlar
3.1. Elif Lam Takısının Okunuşu
Arapçada isimleri belirli (marife) yapma yollarından biri, ismin başına elif lam (
‫ ) ﺍﻝ‬takısı
getirmektir.
‫ ﺍ ﺏ ﺝ ﺡ ﺥ ﻉ ﻍ ﻑ ﻕ ﻙ ﻡ ﻭ ﻫـ ﻯ‬harflerin-
Araştıralım
Şemsî harfler ve kamerî harfler ifadelerini araştırınız ve elif lam takısı ile irtibatını açıklayınız.
den biriyle başlayan kelimelerin başına elif lam takısı gelirse lam harfi cezimli olarak okunur.
Örnek:
‫ﺍَ ْﻟ َﻘ َﻤ ُﺮ‬
‫ﻗَ َﻤ ٌﺮ‬
‫ ﺕ ﺙ ﺩ ﺫ ﺭ ﺯ ﺱ ﺵ ﺹ ﺽ ﻁ ﻅ ﻝ ﻥ‬harflerinden biriyle başlayan kelimelerin başına elif lam
takısı gelirse lam harfi yazılır, fakat okunmaz. Sonraki harf şeddeli okunur.
Örnek:
‫ﺍَﻟ َّﺸ ْﻤ ُﺲ‬
‫َﺷ ْﻤ ٌﺲ‬
Uygulayalım
Aşağıdaki örnekleri okuyunuz. Elif lam takısındaki “lam” harfinin okunmadığı kelimelerin
altını çiziniz.
‫ﻮﺏ‬
ِ ‫ﺍَ ْﻟ َﻤ ْﻐ ُﻀ‬
‫ﺍَ ْﻟ َﻐ ْﻴ ُﺐ‬
‫ﺍ َْﻻَ ْﺭ ُﺽ‬
‫ﺎﺏ‬
ُ ‫ﺍَ ْﻟ ِﻜ َﺘ‬
‫ﺍَ ْﻟ َﺤ ْﻤ ُﺪ‬
‫ﻮﻥ‬
َ ‫ﺍَ ْﻟ ُﻤ ْﻔﻠِ ُﺤ‬
‫ﻭﻥ‬
َ ‫ﺍَ ْﻟ ُﻤ ْﻔ ِﺴ ُﺪ‬
‫ﻭﻥ‬
َ ‫ﺍَ ْﻟ َﺨﺎ ِﺳ ُﺮ‬
َ ۪‫ﺍَ ْﻟ َﻔﺎ ِﺳﻘ‬
‫ﻴﻢ‬
َ ۪‫ﺍَ ْﻟ ُﻤ ْﺴ َﺘﻘ‬
‫َﻟﻀ َﻼﻟ َ ُﺔ‬
َّ ‫ﺍ‬
‫َﺎﻥ‬
َّ ‫ﺍ‬
ُ ‫َﻟﺸ ْﻴﻄ‬
‫ﺎﺱ‬
ُ ‫ﺍَﻟ َّﻨ‬
‫ﺍﺏ‬
ُ ‫ﺍَﻟ َّﺘ َّﻮ‬
‫َﻟﺴ َﻼ ُﻡ‬
َّ ‫ﺍ‬
‫َﻟﺼ َﻤ ُﺪ‬
َّ ‫ﺍ‬
‫ﻴﻢ‬
ِ ۪‫ﺍ ََّﻟﺮﺣ‬
‫ﺍ ََّﻟﺮ ْﺣ ٰﻤ ِﻦ‬
ِّ ‫ﺍ‬
َ‫َﻟﺼ َﺮﺍﻁ‬
‫ﻳﻦ‬
ُ ‫ﺍ ۪ َّﻟﺪ‬
‫ﺍَ ْﻟ َﻜ ۪ﺮ ُﻢ‬
‫ﺍَ ْﻟ َﺨﺎﻟ ِ ُﻖ‬
‫ﺍَ ْﻟ َﻜﺎﻓِ ۪ﺮ َﻦ‬
َ ۪‫ﺍَ ْﻟ َﻌﺎﻟَﻤ‬
‫ﺍَ ْﻟ ُﻘ ْﺮﺍ ُٰﻥ‬
ُ ‫ﺍَﻟ َّﺰ ٰﻛﻮ‬
ُ ‫َﻟﺼﻠٰﻮ‬
َّ ‫ﺍ‬
‫ﻮﻥ‬
َ ‫ﺍَﻟ َّﻈﺎﻟ ِ ُﻤ‬
‫ﻮﻝ‬
ُ ‫ﺍ ََّﻟﺮ ُﺳ‬
ِ ‫ﺍَﻟ ۪ ّﺘ‬
71
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
3.2. Zamir ve Okunuşu
‫ـﻪ‬
Kur’an tilavetinde zamirin (
) özel bir
okunuşu vardır. Kendisinden önceki harf harekeli olduğunda zamir uzatılarak okunur.
Önceki harf cezimli veya harekesiz olduğunda ise uzatılmaz.
Tahmin Edelim
Uzatılarak okunan zamirden sonra gizli bir
med harfi vardır. Bu med harflerini tahmin ediniz.
Uygulayalım
Aşağıdaki örnekleri okuyunuz
‫َﺣ ْﻮﻟ َُﻪ‬
‫َﻭ ْﺣ َﺪ ُﻩ‬
‫َﺭ ُّﺑ ُﻪ‬
‫َﻣﺎﻟُ ُﻪ‬
‫ﻟ َُﻪ‬
‫ِﻋﻠ ُْﻤ ُﻪ‬
‫ﺑَ ْﻴ َﻨ ُﻪ‬
‫ﻗَﻠ ُْﺒ ُﻪ‬
‫ُﻛﻠَّ ُﻪ‬
‫ِﻋ ْﻨ َﺪ ُﻩ‬
‫َﺷ ّ ِﺮ ۪ﻩ‬
‫َﺧ ْ ِ ۪ﻩ‬
۪‫ُﺭ ُﺳﻠِﻪ‬
۪‫ِﻣ ْﺜﻠِﻪ‬
۪‫ﺑِﻪ‬
۪‫ُﻛ ُﺘﺒِﻪ‬
۪‫ﻟ ِ َﻘ ْﻮ ِﻣﻪ‬
‫ﺑِﺎ َْﻣ ِﺮ ۪ﻩ‬
‫ِﻣ ْﻦ ﺑَ ْﻌ ِﺪ ۪ﻩ‬
۪‫ﻣ۪ ﻴ َﺜﺎﻗِﻪ‬
‫َﻋﻠَّ ْﻤ َﻨ ُﺎﻩ‬
‫ُﻮﻩ‬
ُ ‫ﻓَ َﻌﻠ‬
‫ُﻮﻩ‬
ُ ‫ﻗَ َﺘﻠ‬
‫ﺑَﻨ۪ ﻴ ِﻪ‬
‫ﻓ۪ﻴ ِﻪ‬
‫َﻋﻠ َْﻴ ِﻪ‬
‫ﺍِﻟ َْﻴ ِﻪ‬
‫َﻋ ْﻨ ُﻪ‬
‫ِﻣ ْﻨ ُﻪ‬
‫ٰﺍﺗَ ْﻴ َﻨ ُﺎﻩ‬
Kendimizi Deneyelim
Aşağıdaki Nasr suresinin ayetlerinde kırmızı renkle verilen kelimeleri okuyarak kendinizi deneyiniz.
ِ ّٰ ‫ﺟٓﺎﺀ ﻧَﺼﺮ‬
‫ﻮﻥ ۪ ۪ﺩﻳ ِﻦ‬
َ ُ‫ﺎﺱ ﻳ َ ْﺪ ُﺧﻠ‬
ُ ْ َ َ
َ َّ ‫ﺍﻪﻠﻟ َﻭﺍ ْﻟ َﻔ ْﺘ ُﺢ ۝ َﻭ َﺭﺍ َ ْﻳ َﺖ ﺍﻟﻨ‬
‫ﺎﻥ ﺗَﻮَّﺍﺑًﺎ ۝‬
َ ِ ّ‫ﺍَ ْﻓ َﻮﺍﺟًﺎ ۝ ﻓَ َﺴ ّ ِﺒ ْﺢ ﺑ ِ َﺤ ْﻤ ِﺪ َﺭﺑ‬
َ َ‫ﺍﺳﺘَ ْﻐ ِﻔ ْﺮ ُﻩ ﺍِﻧ َّ ُﻪ ﻛ‬
ْ ‫ﻚ َﻭ‬
72
‫ﺍِﺫَﺍ‬
ِ‫ﺍﻪﻠﻟ‬
ّٰ
2. ÜNİTE
3.3. Med-Kasr Kelimeleri
Bulalım
Kur’an-ı Kerim’de bazı kelimelerin altında küçük ve eğik olarak “med” ( ‫ ) ﻣﺪ‬veya “kasr” ( ‫) ﻗﺼﺮ‬
ifadeleri yer alır.
Bu ifadelerden med, bulunduğu harfin uzatılarak okunacağını gösterir.
Örnek:
Kitabınızın “Yüzünden Okunacak Sureler”
bölümünden med ve kasr kelimelerine örnekler
bulunuz.
‫ﺍﺅ۫ َﻥ‬
ُ ٓ ‫ﻳُ َﺮ‬
Kasr, bulunduğu harfin uzatılmadan okunacağını gösterir.
Örnek:
۬ ‫ﺍَﻧَﺎ‬
Uygulayalım
Aşağıdaki örnekleri okuyunuz
‫َﺭ ُﺅ ٌ۫ﻑ‬
۪ ۫‫ﺍَ ْﻧﺒ ُِﺆ‬
‫َﻭ َﻻ ﻳ َ ُﺆ۫ﺩُ ُﻩ‬
‫ﺍﺅ۫ َﻥ‬
ُ ٓ ‫ﻳُ َﺮ‬
‫ُﻣ ْﺴ َﺘ ْﻬ ِﺰ ُﺅ َ۫ﻥ‬
‫ُﺍﻭ ۬ ۪ ﺑ َ ْﺎ ٍﺱ‬
‫ﺎﺅ ۬ ُﻛ ْﻢ‬
ُ ٓ ‫َﻣ‬
‫ٰﻫ ٓ ُﺆ َ ٓ۬ﻻ ِﺀ‬
‫ﻚ‬
َ ‫ُﺍﻭ۬ﻟٰ ٓ ِﺌ‬
۬ ‫ﺍَﻧَﺎ‬
3.4. Okunmayan Elif
Elif harfi, bazen yazıldığı hâlde okunmaz. Örneğin,
‫ ﻗَﺎﻟُﻮﺍ‬kelimesindeki birinci elif ( ‫) ﺍ‬, kaf ( ‫) ﻕ‬
Altını Çizelim
harfinin uzatılmasını sağlar. Fakat kelimenin sonundaki elifin okunuşa herhangi bir etkisi yoktur.
Elif lam takısının hemzesi, kendisinden önce
Kitabınızın “Yüzünden Okunacak Sureler”
bölümünden med ve kasr kelimelerine örnekler
bulunuz.
harekeli bir harf geldiğinde okunmaz.
Örnek:
‫ﺎﺏ‬
ِ ‫ﺑِﺎ ْﻟ ِﻜ َﺘ‬
‫ﺎﺏ‬
َُ ‫ﺍَ ْﻟ ِﻜ َﺘ‬
‫ﺍﻟﺪﻳ ِﻦ‬
ّ ۪ ‫ﻳَ ْﻮ ِﻡ‬
‫ﺍ ۪ َّﻟﺪﻳ ِﻦ‬
73
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
Uygulayalım
Aşağıdaki örnekleri okuyunuz
‫َﻛ َﻔ ُﺮﻭﺍ‬
‫ﺍ َٰﻣ ُﻨﻮﺍ‬
‫َﻛﺎ ُﻧﻮﺍ‬
‫ﻗَﺎﻟُﻮﺍ‬
‫َﻭﺍ ْﻓ َﻌﻠُﻮﺍ‬
‫َﻭ ْﺍﺭ َﻛ ُﻌﻮﺍ‬
‫ﺍﺳ ُﺠ ُﺪﻭﺍ‬
ْ ‫َﻭ‬
‫ﺍﻋ ُﺒ ُﺪﻭﺍ‬
ْ ‫َﻭ‬
‫ﺍﺻ ْﻮﺍ‬
َ ‫َﻭﺗَ َﻮ‬
‫َﺧﻠ َْﻮﺍ‬
‫َﺩ َﻋ ْﻮﺍ‬
‫َﻣ َﺸ ْﻮﺍ‬
‫ﺽ‬
ِ ‫َﻭ َﻣﺎ ِ ْﺍﻻَ ْﺭ‬
‫ﻮﺏ‬
ِ ‫َﻏ ْ ِ ﺍﻟ َْﻤ ْﻐ ُﻀ‬
‫ﺑِﺎ ْﻟ َﻐ ْﻴ ِﺐ‬
‫ﺎﺏ‬
ُ ‫ٰﺫﻟِﻚَ ﺍ ْﻟ ِﻜ َﺘ‬
۪ َّ ‫ﺎﺭ ﺍﻟ‬
َ ‫ﻓَﺎﺗَّ ُﻘﻮﺍ ﺍﻟ َّﻨ‬
‫ﺎﺱ‬
ِ ‫َﻭ ِﻣ َﻦ ﺍﻟ َّﻨ‬
َ ّ‫َﻭ َﻻ ﺍﻟ َّﻀٓﺎ ۪ﻟ‬
ِ ّ ‫ﺍِ ْﻫ ِﺪﻧَﺎ‬
َ‫ﺍﻟﺼ َﺮﺍﻁ‬
ِ‫ﺍﻪﻠﻟ‬
ّٰ َ ِ‫َﻭﺗُﻮﺑُ ٓﻮﺍ ﺍ‬
ِ ‫ﺎﺀ ﺍﻟﺰ ٰﻛﻮ‬
َّ ِ ٓ َ‫َﻭ ۪ﺍﻳﺘ‬
‫ﺎﺀ‬
ُّ ‫ُﻫ ُﻢ‬
ُ ٓ َ‫ﺍﻟﺴ َﻔﻬ‬
ِ ٓ ‫ِﻣ َﻦ ﺍ ْﻟ َﻤ‬
‫ﺎﺀ‬
3.5. Hurûf-ı Mukattaa
Hurûf-ı Mukattaa, sözlükte “kesik harfler” anlamına gelir. Bir veya birkaç harften oluşur. Kur’anı Kerim’in yirmi dokuz suresi bu harflerle başlar.
Kur’an-ı Kerim’e özgü olan Hurûf-ı Mukattaa’nın özel bir okunuş şekli vardır. Bu harfler isimleriyle ve üçüncü ünitedeki Medd-i Lâzım konusunda açıklanan uzatma kurallarına uygun olarak
okunur.
Örnek:
74
ٓٓ ‫ﺍ‬
Elif Lââââm Mîîîîm şeklinde okunur.
2. ÜNİTE
Uygulayalım
Aşağıdaki örnekleri okuyunuz
‫ﻕ‬
ٓ
ٓ‫ﻥ‬
‫ﺲ‬
ٓ ‫ٰﻳ‬
ٓٓ ‫ﺍ‬
Hurûf-ı Mukattaa
‫ﻗَﺎ ْٓﻑ‬
‫ﻧُﻮ ٓ ْﻥ‬
ْ ٓ ‫ﻳَﺎ ۪ﺳ‬
ِ
‫ﻒ ٰﻻ ٓ ْﻡ ۪ﻣﻴ ٓ ْﻢ‬
ْ ‫ﺍَﻟ‬
Okunuşu
‫ﺍﻟ ٓ ٰﺮ‬
ٓ ‫ٰﺣﻢ‬
‫ٰﺲ‬
ٓ ‫ﻃ‬
‫ﻃ ٰ ٰﻪ‬
Hurûf-ı Mukattaa
ِ
‫ﻒ ٰﻻ ٓ ْﻡ َﺭﺍ‬
ْ ‫ﺍَﻟ‬
‫ﺣﺎ ٓ ِﻣﻴ ٓ ْﻢ‬
َ
ْ ٓ ‫ﻃَﺎ ۪ﺳ‬
‫ﻃَﺎ َﻫﺎ‬
Okunuşu
II. OKUNACAK SURE VE AYETLER
1. Bakara Suresi 1-15. Sayfalar
22
2
1
33
4
5
75
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
6
6
8
77
9
9
10
10
11
11
12
12
13
13
14
14
15
15
16
16
76
2. ÜNİTE
17
17
18
18
19
19
20
20
21
21
22
22
23
23
24
24
77
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
25
25
26
26
27
27
28
28
29
29
78
2. ÜNİTE
30
30
31
31
32
32
33
33
34
34
35
35
36
36
37
37
79
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
38
38
39
39
40
40
41
41
43
43
42
42
45
45
44
44
46
46
47
47
48
48
80
2. ÜNİTE
49
49
50
50
51
51
52
52
53
53
54
54
56
56
55
55
57
57
81
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
58
58
59
59
60
60
61
61
82
2. ÜNİTE
62
62
63
63
64
64
65
65
66
66
67
67
68
68
69
69
83
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
70
70
71
71
72
72
73
73
74
74
75
75
76
76
84
2. ÜNİTE
77
77
78
78
79
79
80
80
81
81
82
82
83
83
85
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
84
84
85
85
86
86
87
87
88
88
86
2. ÜNİTE
89
89
90
90
91
91
92
92
93
93
87
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
94
94
95
95
96
96
97
97
99
99
98
98
100
100
101
101
88
2. ÜNİTE
102
102
103
103
104
104
105
105
89
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
III. EZBERLENECEK DUALAR, SURELER VE ANLAMLARI
1. Kur’an’ı Anlayarak Okumanın Amacı
Kur’an, insanı yoktan var eden Yüce Yaratıcı’nın, kendisiyle kullarına seslendiği ilâhî mesajın
adıdır. Kur’an okuyan insan, Rabb’inin kendisine olan sevgisini hisseder, O’nu dinliyor olmanın
doyumsuz hazzını yaşar. Bu sevgiyi fark edebilmek ve Rabb’imizle iletişim kurmak ise ancak
Kur’an’ı anlayarak okumak ve hayatı Kur’an’ın içerdiği gerçekler ışığında yaşamakla mümkün
olacaktır.
Düşünelim Tartışalım
Kur’an’ı anlayarak okumaya niçin ihtiyaç duyarız? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla
paylaşınız.
Kur’an’ı anlayarak okumak, inanan insanın en temel görevlerindendir. Çünkü Hz. Peygamber,
bize Kur’an’ı ulaştırmış ve yaşamında bütünüyle onun ilkelerinin hayatımıza nasıl yansıtılacağını
göstermiştir. “Size Allah’ın kitabını ve Rasûlünün sünnetini bırakıyorum. Onlara sahip çıkarsanız,
asla yolunuzu şaşırmazsınız.” demiştir.1 Bu sebeple İslam’ı doğru bir şekilde benimsemek ve
Peygamberimizin ahlakına sahip olabilmek, Kur’an’ı anlamaya bağlıdır.
Kur’an’a olan düşkünlüğümüzü ve bağlılığımızı göstermenin yolu, onu anlamaya çalışmak ve
onun prensipleriyle hayatımızı aydınlatmaktan geçer. Öyleyse Kur’an’ı anlayarak okumak için
neler yapmalıyız?
Öncelikle Kur’an’a Allah’ın sözü olduğu için değer vermeliyiz. Kur’an’ın, bizim mutluluğumuzu
sağlamak amacıyla gönderildiğini unutmamalıyız. Onu okumayı öğrenmek ya da belli sureleri ezberlemek için verdiğimiz çabanın aynısını, onun anlamını, mesajını öğrenmek için de sarf
etmeliyiz. Rabbimizin bu konudaki tavsiyelerine de kulak vermeliyiz. Mesela Allah, şu ayetleriyle Peygamberimizin şahsında bütün inananlara, gereği gibi anlaşılması için Kur’an’ın, zihinlerin
meşgul olmadığı gece vakti okunmasını ve ayetler üzerinde dikkatle durulmasını tavsiye etmiştir:
“(Gecenin) yarısında (kalk)… ve Kur’an’ı tane tane oku. Doğrusu biz sana (sorumluluğu) ağır
bir söz vahyedeceğiz. Şüphesiz gece ibadetinin etkisi daha fazla ve bu (ibadetteki) sözler daha düzgündür. Çünkü gündüz vakti sana uzun bir meşguliyet vardır. Rabbinin adını an ve bütün benliğinle
O’na yönel. O, doğunun da batının da Rabbidir. Ondan başka hiçbir ilah yoktur. Öyle ise O’na güvenip dayan!” 2
Kur’an, hemen başında namazların her rekâtında okunan Fâtiha suresinde kullara “(Ya Rab!)
Bize doğru yolu göster!” duasını öğretir. İkinci surenin ikinci ayetinde ise şöyle buyurur: “Bu kitapta asla şüphe yoktur. O, sorumluluğunun bilincinde olanlar/muttakiler için bir yol göstericidir.”
90
1 Malik, el-Muvatta’, Kader 3.
2 Müzzemmil suresi 2–9. ayetler.
2. ÜNİTE
Öğrenelim Tartışalım
“Bu Kur’an, ayetlerini düşünsünler ve akıl sahipleri öğüt alsınlar diye sana indirdiğimiz
mübarek bir kitaptır.”
(Sa’d Suresi 29. ayet)
Bu ayetten ne anlıyorsunuz. Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
Buna göre Allah’ın (c.c.) eşsiz kitabı, kendisine
tâbî olan samimi kulları ellerinden tutarak doğruluğa ve iyiliğe götürür. İnsanlık, gerçek kurtuluşa
ulaşmak için Kur’an’a muhtaçtır. Mutluluk ve huzura kavuşmak ve en doğru şekilde yaşamak için
Kur’an’ı anlamaya çalışmalıyız.3
Kur’an okuyan insan, ne okuduğunu bilirse,
kendisini yoktan var eden Yüce Yaratıcı ile konuşuyor olmanın sevincini duyacaktır. Rabb’ini
tanıyıp onun anlattığı şekilde kendi özelliklerini,
hayatın anlamını kavramış olacaktır.
Kur’an’ı anlamakla meşgul olması, insanı moral açıdan da rahatlatacaktır. Kendisini görüp
gözeten eşsiz bir varlığı tanıyan, boş yere yaratılmadığını, dünyada bulunma gerekçesini ve bu
hayatın nereye gideceğini öğrenen insan4, bunalımlara girmeden bu hayatı değerlendirmeye çalışacaktır.
Hat: Fatih ÖZKAFA
Tezhip: Zeynep ÇANAKÇI
Kur’an, insanları doğru yola iletmek için indirilmiştir. Kur’an, bütün zamanlarda insanlığın yol
göstericisidir. Kur’an’ın gösterdiği yolu bulabilmek
için onu okuyup mânasını anlamak lazımdır. Bu
hususu Yüce Allah, defalarca hatırlatır: “Biz onu,
Arapça bir Kur’an olarak indirdik ki anlayasınız.” 5
Öğrenelim Tartışalım
“Biz kesinlikle Kur’an’ı düşünüp öğüt almak için kolaylaştırdık. Var mı öğüt alan?”
(Kamer suresi 17. ayet)
Bu ayetten ne anlıyorsunuz? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
3 İsrâ suresi 9. ayet.
4 Örnek olarak bkz. Mü’minûn suresi 115. ayet.
5 Yûsuf suresi 2. ayet.
91
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
Allah kelamı Arap toplumunda yaşayan bir peygambere indirildiğinden, Arap diliyle gönderilmiştir. Fakat Hz. Peygamber, yalnız Araplara değil bütün insanlığa müjdeleyici ve uyarıcı olarak
gönderilmiştir. Bu sebeple Kur’an, bütün insanlığın hidayet kaynağıdır. Böyle olduğuna göre onu
kendi yararlarına olmak üzere bütün insanların
okuyup anlamaları gerekir.
Kur’an-ı Kerim, İstiklal şairimiz Mehmet Akif’in
deyimiyle sadece kabirlerde, cenaze törenlerinde, dinî programlarda okunmak için gönderilmiş
bir kitap değildir. O, Allah’ın insanlığa mesajıdır.
Bu mesajdaki emir ve yasaklara uygun yaşayabilmek için onun anlaşılması şarttır. Kur’an’ın
Arapça indirilmiş olması, Arap olmayanlar için
bir bahane teşkil etmez. Her Müslüman, namazın farzlarından biri olan kıraat şartını yerine getirecek oranda sure ya da ayetler öğrenmekle
yükümlüdür. Namazda okuduğumuz ayetlerle
Allah’ın huzurunda ne dediğimizi bilmek için,
sıkça okuduğumuz surelerin anlamını öğrenmeliyiz. Bunun için de Kur’an’ın kendi dilimize
yapılmış çevirilerinden yararlanmalıyız. Kur’an-ı
Kerim’i anlamaya yönelik çalışmalar yapmalıyız.
Bunun için de bireylerin Kur’an mealini okumaya, kullanmaya, ayet mealleri arasında bağ kurmaya özendirilmesi önemlidir.
Tezhip: Ayşegül KARADUMAN
Unutmayalım ki Kur’an ayetlerinin anlamını öğrendikçe, kıldığımız namazlardan, yapmış olduğumuz Kur’an hatimlerinden daha büyük keyif alacağız. Rabb’imizin bize olan yakınlığını çok
daha güçlü bir şekilde hissetme imkânı bulacağız.
Öğrenelim Tartışalım
1. Kur’an surelerini nasıl ezberliyor, ezber yaparken nelere dikkat ediyorsunuz?
2. Ezberlemeyi kolaylaştırdığını düşündüğünüz farklı yöntemleriniz var mı?
Deneyimlerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
2. Kur’an’ı Ezberlemenin İlkeleri ve Yöntemleri
Kur’an, bütünüyle Allah’ın kelamıdır. Onun insanlara ulaşmasında Cebrail de Peygamberimiz
de birer elçidir. Hz. Peygamber’in Allah Teâlâ’dan vahiy yoluyla aldığı ayetler, zamanında binlerce sahabe tarafından ezberlenmiş, vahiy kâtiplerince yazılmıştır. Nesilden nesile çok büyük
92
2. ÜNİTE
topluluklar tarafından aktarılmış, günümüze kadar gelmiştir. Önceki kitaplar insanlar eliyle değiştirildiğinden; onu indiren Allah, bizzat onun korumasını da üstlenmiştir.6 İşte bunun içindir ki
Kur’an-ı Kerim, her türlü müdahaleden uzak kalmıştır. Bu sebeple Kur’an’ı öğrenmek, öğretmek
ve ezberlemek, büyük bir onurdur. Bizi yaratan Allah’ın sözlerine kulak vermek ve Rabb’imize
olan sevgimizi göstermek anlamına gelir.
Din öğretimindeki en önemli konulardan biri de sure öğretimidir. Sure öğretiminde bazı ilke ve
yöntemleri benimsemek, hem ezberi kolaylaştıracak hem de onun unutulmamasına katkı sağlayacaktır. Şimdi bunlara değinmeye çalışalım.
Öğrenelim Tartışalım
Ezberleyeceğimiz surelerin temel düşüncesini gösterecek bazı sorular oluşturmamız,
ezber öncesinde ilgi ve dikkatimizi artıracaktır: Mesela Nasr suresini ezberleyeceğimizi
düşünelim. Surenin meali şöyledir:
“Allah’ın yardımı ve zafer geldiğinde, insanların grup grup Allah’ın dinine girdiğini
gördüğünde, Rabb’ine hamt ederek tespihte bulun ve ondan bağışlanma dile! Çünkü o
tövbeleri çok kabul edendir.”
Bu sure ile ilgili olarak şu sorulara cevap bulmaya çalışalım:
1. Allah bu sözlerle neyi ya da nasıl bir durumu anlatmak istemiştir?
2. Bu sözlerle nasıl bir duygu ya da düşünceyi dile getirmiştir?
3. Belirli bir duygu ve düşünceyi anlatan bu sözler nasıl bir etki gösterir?
4. Surenin ele aldığı konuyla ilgili herhangi bir atasözü ya da deyim biliyor muyuz?
Sure Öğretimini Kolaylaştıracak Bazı İlkeler
1.
Rabb’imizi sevdiğimiz için onun sözlerini de sevmeliyiz. Onun sözlerini severek ezberlemeli,
sevgiyle öğrenmeliyiz.
2.
Hangi sureyi ezberleyeceksek o sureyi ezberleyip öğrenmenin gerekliliğine ve bu görevi başaracağımıza olan inancımız tam olmalıdır.
3.
Bir sureyi ezberlemeden önce o sure hakkında bilgi sahibi olmalıyız. Böylece o sure üzerinde
gerekli dikkat ve ilgiyi sağlamış oluruz. Mesela Fil suresinde Allah, Kâbe’yi yıkmaya gelen,
fillerle donatılmış çok büyük bir orduyu kuşların attığı küçücük taşlarla yok etmiştir. Allah’ın
gücü sonsuzdur. Bu sureyi öğrenmek, bize bütün bu gerçekleri hatırlatmış olacaktır.
4.
Mümkün olduğu kadar zihnimizin saf ve duru olduğu anlarda ezber yapmaya çalışmalıyız.
5.
Sureyi ezberleme aşamasında, hatalı ezberlemenin önüne geçmek için öğretmenimizin sureyi okuyuşunu dikkatle takip etmeliyiz. Ayrıca sureyi, telaffuzu düzgün hafızlardan dinlememiz de faydalı olacaktır. Sureyi daha sonra arkadaşlarımızla birkaç kez karşılıklı olarak okur,
yanlışlarımızı düzeltebiliriz.
6 Hicr suresi 9. ayet.
93
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
6.
Ezber yapmaya başlamadan önce ilgili sayfa veya sureyi mahreç, telaffuz ve tecvidine dikkat
ederek birçok kez yüzünden okumalıyız.
7.
Bu teknikler, sure öğretimde tek başına yeterli değildir. Dolayısıyla, surenin metni ve anlamına yönelik slayt, resim, CD gibi görsel ve işitsel öğretim materyallerinden yararlanabiliriz.
8.
Surelerin Türkçe anlamını okumak da faydalı olacaktır. Böylece Arapça olarak ezberlenen
surelerde ne denildiğini bilecek, ezbere olan ilgi ve isteğimiz artacaktır. O surenin hedefini,
temel işlevini bildiğimiz için de onu ezberlemeye kendiliğimizden ihtiyaç hissetmiş olacağız.
9. Ezberlediğimiz sureleri çabuk unutmamak için sık sık tekrar yapmalıyız.
10. Ezberlediğimiz sureyi namazlarımızda, dua esnasında veya dinî törenlerde; kısacası yaşamın farklı alanlarında kullanmalıyız. Bu, yaptığımız ezberi canlı tutmamızı sağlayacaktır.
11. Ezberleyeceğimiz surelerin pratik değerleri ve yararları üzerinde durmalıyız. Örneğin namazlarımızın ardından,7 gece yatağımıza yattığımızda ya da herhangi bir rahatsızlık hissettiğimizde8 Felâk ve Nâs surelerini okumamız tavsiye edilmiştir. Bu sureleri ezberlemekle Allah’a
sığınışımızı canlı bir şekilde ifade etme, rahatlama ve kötülüklere karşı Rabb’imize yönelme
imkânı elde edeceğimizi biliriz.
12. Sureler öğrenirken, onunla bize kazandırılmak istenenleri davranışa dönüştürmemiz çok
önemlidir. Öğrenmenin kalıcı olması ancak öğrenileni yaşama geçirmekle sağlanır. Yaptığımız ezberin kalıcı olabilmesi için de onun anlamı üzerinde konuşmalı, konuyla ilgili akla
gelebilecek sorulara cevap bulmaya çalışmalıyız.
13. İsteksiz olarak ya da bir tür zorlama ile ezber yapmamalı, bunun için istekli olduğumuz zamanları seçmeliyiz.
14. Sure ve duaların kalıcı olması için gerekli olan bir başka husus da bunların diğer derslerde
yer alan ilgili konularla beraber sürekli hatırlanmasıdır. Mesela sınıfta dua konusunu işlerken
Fâtiha suresini, Allah’ın Peygamberimize verdiği üstün özellikleri konuşurken Kevser suresini
aklımıza getirebiliriz. Bu sayede konuları Kur’an-ı Kerim ışığında da işlemiş olacak, onlardaki
mesajı daha iyi anlamış olacağız. Ayrıca daha önce ezberlediğimiz sureleri de unutmamış
olacağız.
15. Ezber yaparken zorluk çekiyorsak, farklı zamanlarda ezberlemeyi denemeliyiz. Bu konuda, öğretmenimizden, daha önceden ezber yapmış arkadaşlarımızdan ya
da ailemizden de yardım alabiliriz.
16. Ezber yapmaya başladığımız anlarda başlangıçta zor ya da oldukça yavaş ezberleyebiliriz. Bu durumda
kendimize olan inancımızı asla kaybetmemeli, moralimizi
7 Tirmizi, Fezâilü’l-Kur’an 12.
8 Buhârî, Fezâilü’l Kur’an 14; Müslim, Selâm 51.
94
2. ÜNİTE
yüksek tutmalıyız. İlerleyen zamanlarda ezber kabiliyetimizin ve ezberleme hızımızın artacağını bilmeliyiz.
17. Surede yer alan kelime ve kelime grupları üzerinde yapacağımız bazı çalışmalar, ezber yapmamızı kolaylaştıracaktır. Surenin anlamını kavramaya çalışmalı, tek tek bilinmeyen kelimeler üzerinde durarak gerektiğinde öğretmenimizden yardım almalıyız. Böylece sureyi hem
daha kolay ezberlemiş olacağız hem de surenin mesajını daha iyi öğrenme imkânını elde
edeceğiz.
18. Suredeki ana fikri kavramış olmamız da kolay ezberlemeye katkı sağlayacaktır. Her kelimenin ana fikirle ilgisini kurarsak, parçadan bütüne doğru hareket edeceğimizden, ezberlemek
de o surede yer alan bilgiyi kullanmak da kolaylaşmış olacaktır.
19. Her işte olduğu gibi Kur’an ezberi yaparken de kendimize güvenin, kararlı olmanın faydalı
olacağı açıktır.
Kur’an’ı Ezberleme Yöntemleri
1. Sınıf içinde ezber yapmayan ya da sureyi ezberlemeyen arkadaşımızı sınıfta küçük
düşürmekten kaçınmalıyız.
2. Eğitimde ezber yönteminin tek başına asla yeterli olmadığını bilmeliyiz.
Herkesin kendine göre farklı ezber yapma
yöntemleri olabilir. Esas olan, kişinin kendi ezber kabiliyetini iyi bilmesi ve ona göre teknikler
geliştirmesidir. Bununla birlikte genel olarak
Kur’an ezberlemede takip edilen iki ana metot
vardır: Parçadan bütüne ve bütün olarak ezberleme.9
A. Parçadan Bütüne Ezberleme: Bu da
kendi arasında ikiye ayrılır:
1. Mekanik Ezberleme: Öğrencinin bir
sayfayı baştan sona doğru parça parça (ayet
ayet, satır satır) ezberlemesidir. Bu tarz, daha
çabuk, daha kolay ve zaman kazandırıcıdır.
Ancak devamlı böyle yapılan ezberlerin unu9 Koç, Ahmet, Kur’an Kurslarında Eğitim ve Verimlilik, Ankara, 2005, s. 167 vd.; Fırat, Yavuz, “Kur’an Öğretimi ve Hafızlık Eğitimi
Üzerine Bazı Düşünceler”, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 23, Yıl: 2007/2, s. 549–568.
95
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
tulması çabuk olabilir. Hatırlanmakta zorluk çekilebilir. Bu metotla ezber yapan ya da hafızlığa
çalışan kişi daima sayfa başını hatırlama ihtiyacı hisseder.
2. Tahlîlî Ezberleme: Sayfayı aşağıdan yukarıya doğru ezberleme metodudur. Bu metotla
sayfa ortasından okumak ve hatırlamak daha kolayken; bir önceki metotta sayfa başını hatırlamak daha kolaydır. Genel olarak bu metodun daha verimli olduğu söylenebilir. Hafıza daima
aktiftir. Hafızada daha uzun süre ezber kalır ve daha kolay hatırlanır.
Bununla birlikte, sürekli bunlardan birini kullanmak yerine zaman zaman her ikisine de başvurmak faydalı olacaktır.
B. Bütün Olarak Sayfayı Ezberleme Metodu: Bu metot ülkemizde pek yaygın değildir. Bu
yöntemde, hafıza tekniklerinden yararlanma ve görsel olarak ezberleme anlayışı etkindir. Ezberlenecek sayfa defalarca düzgün bir şekilde yüzünden okunur. Ezberlemeyi kolaylaştırmak için,
ilgili sayfa veya surenin Türkçe mealinin okunması da tavsiye edilir.
96
2. ÜNİTE
3. Subhaneke Duası ve Anlamını Öğreniyorum
Sübhaneke Duası
Anlamı: “Allah’ım! Sen eksik sıfatlardan pak ve uzaksın. Seni daima böyle tenzih eder ve överim.
Senin adın mübarektir. Varlığın her şeyden üstündür, şanın yücedir. Senden başka tanrı yoktur.”
4. Tahiyyat Duası ve Anlamını Öğreniyorum
Tahiyyat Duası
Anlamı: “Her türlü kavlî, bedenî ve malî ibadetler Allah’a mahsustur. Ey Peygamber, selam ve Allah’ın rahmetiyle bereketleri senin üzerine olsun ve selam bizlere ve Allah’ın salih kullarına olsun.
Ben şehadet ederim (yakînen bilirim) ki, Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur. Ve şehadet ederim ki
Hazret-i Muhammed Allah’ın kulu ve Resûlüdür.”
97
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
5. Salli-Barik Duası ve Anlamını Öğreniyorum
Salli Duası
Anlamı: “Allah’ım! Muhammed’e ve Muhammed’in ümmetine rahmet eyle; şerefini yücelt. İbrahim’e ve İbrahim’in ümmetine rahmet ettiğin gibi. Şüphesiz övülmeye layık yalnız sensin, şan ve
şeref sahibi de sensin.”
Barik Duası
Anlamı:“Allah’ım! Muhammed’e ve Muhammed’in ümmetine hayır ve bereket ver. İbrahim’e ve
İbrahim’in ümmetine verdiğin gibi. Şüphesiz övülmeye layık yalnız sensin, şan ve şeref sahibi de
sensin.”
98
2. ÜNİTE
6. Rabbena Duası ve Anlamını Öğreniyorum
Rabbenâ Âtina Rabbenağfirlî Duaları
Anlamı: “Allah’ım! Bize dünyada iyilik, güzellik ve nimet ver; ahirette de iyilik, güzellik ve nimet
ver. Bizi ateş azabından koru.
Rabb’imiz! Beni, anamı, babamı ve bütün mü’minleri hesap gününde (herkesin sorguya çekileceği
günde) bağışla.”
7. İhlâs Suresini ve Anlamını Öğreniyorum
İhlâs Suresi
3
112
2
1
4
Rahman ve Rahîm olan Allah’ın adıyla
De ki: “O, Allah’tır, bir tektir.” 1 “Allah Samed’dir. (Her şey ona muhtaçtır, o, hiçbir şeye muhtaç
değildir.)” 2 “Ondan çocuk olmamıştır (Kimsenin babası değildir). Kendisi de doğmamıştır (kimsenin çocuğu değildir).” 3 “Hiçbir şey ona denk değildir.” 4
99
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
8. Kevser Suresini ve Anlamını Öğreniyorum
Kevser Suresi
108
2
1
3
Rahmân ve Rahîm olan Allah´ın adıyla
Şüphesiz biz sana Kevser’i verdik. 1 O hâlde, Rabbin için namaz kıl, kurban kes. 2 Doğrusu
sana buğzeden, soyu kesik olanın ta kendisidir. 3
9. Fâtiha Suresini ve Anlamını Öğreniyorum
Fatiha Sûresi
1
1
3
2
6
5
4
7
Bismillâhirrahmânirrahîm 1 Hamd, Alemlerin Rabbi, Rahman, Rahîm, hesap ve ceza gününün
(ahiret gününün) maliki Allah’a mahsustur.
2-4
(Allahım!) Yalnız sana ibadet ederiz ve yalnız sen-
den yardım dileriz. 5 Bizi doğru yola, kendilerine nimet verdiklerinin yoluna ilet; gazaba uğrayanlarınkine ve sapıklarınkine değil.
100
6-7
2. ÜNİTE
ÜNİTEMİZİ DEĞERLENDİRELİM
‫ﺕ‬
‫ﺙ‬
‫ﺥ‬
3
3
Kendisinden önce elif
lam takısı geldiğinde,
lam harfi okunmaz.
Med harfidir.
Peltektir.
Dudak harfidir.
Boğaz harfidir.
İnce sesle okunur.
Kalın sesle okunur.
HARFLER
Kendinden sonraki
harfe bitişir.
A. Aşağıdaki harfler için uygun olan seçenekleri (3) ile işaretleyiniz.
3
‫ﺫ‬
‫ﺯ‬
‫ﺱ‬
‫ﺹ‬
‫ﺽ‬
‫ﻅ‬
‫ﻑ‬
‫ﻡ‬
‫ﻭ‬
‫ﻱ‬
B. Aşağıdaki bilgilerden doğru olanı “D”, yanlış olanı “Y” ile işaretleyiniz.
‫ ﺽ‬harfinin Türkçe karşılığı “D” harfidir.
(…) ‫ ﻭ‬harfi çıkarılırken dudaklar ileri uzatılmaz.
(…)
101
KUR’AN-I KERİM’İ OKUMAYA GİRİŞ
(…) Şeddeli harf, aslında iki harften oluşur.
(…) Tenvin, Arapçada sadece isimlerin sonunda bulunur.
(…) Harekesiz
‫ ﻭ‬harfi, kendinden önceki esreli harfi uzatır.
‫ ﻗﺼﺮ‬kelimesi, altında bulunduğu harfin uzatılarak okunacağını gösterir.
(…) ‫ﺪ ُﻩ‬
َ ‫ ِﻋ ْﻨ‬kelimesindeki zamir uzatılarak okunur.
ِ kelimesinde, uzatılarak okunan zamirden sonraki gizli med harfi ‫ ﻭ‬harfidir.
(…) ۪‫ﻣ ْﺜﻠِﻪ‬
(…)
C. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruların doğru cevaplarını işaretleyiniz.
1. Aşağıdaki kelimelerin hangisinde med harfi olan elif vardır?
A)
‫ﻓَ ْﺎﺭ َﻏ ْﺐ‬
B)
‫َﻣ َﺸ ْﻮﺍ‬
C)
‫ﺍﻋ ُﺒ ُﺪﻭﺍ‬
ْ ‫َﻭ‬
D)
‫َﻛﺎ ُﻧﻮﺍ‬
E)
‫ﺑِﺎ ْﻟ َﻐ ْﻴ ِﺐ‬
2. Aşağıdaki kelimelerin hangisinde kalın sesle okunan harf vardır?
A)
‫ﻳﻦ‬
ُ ‫ﺍ ۪ َّﻟﺪ‬
B)
‫ُﻮﻩ‬
ُ ‫ﻗَ َﺘﻠ‬
C)
ُ ‫ﺍَﻟ َّﺰ ٰﻛﻮ‬
D)
‫ﻭﻥ‬
َ ‫ﺍَﻟ ُْﻤ ْﻔ ِﺴ ُﺪ‬
E)
‫ٰﻫ َﺬﺍ‬
D)
‫ﻟ َُﻪ‬
E)
‫ﺑَ ْﻴ َﻨ ُﻪ‬
E)
ٌ ‫َﺯ ٰﻛﻮ‬
3. Aşağıdaki kelimelerin hangisinde zamir uzatılmaz?
A)
‫ُﻮﻩ‬
ُ ‫ﻓَ َﻌﻠ‬
B)
‫َﺭ ُّﺑ ُﻪ‬
C)
‫ﺑِﺎ َْﻣ ِﺮ ۪ﻩ‬
‫ ﻭ‬şeklinde yazılmış elif değildir?
B) ٌ ‫ﻏ َ ٰﺪﻭ‬
C) ‫ﺳ ْﻠ ٰﻮﻯ‬
D) ٌ ‫ﺠﻮ‬
ٰ َ‫ﻧ‬
َ
4. Aşağıdakilerden hangisi
A)
ٌ ‫َﺻﻠٰﻮ‬
5. Aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
A)
‫ﺥﺹﺽﻁﻅﻍﻕ‬
harfleri kalın okunur.
B) Kur’an harflerini seslendiren işaretlere “hareke” denir.
C) Kendisinden önceki harf harekeli olduğunda zamir uzatılarak okunur.
‫ﺓ‬
‫ﺀ‬
‫ﺍ‬
D) İki üstün, yuvarlak te ( ) ve hemze ( ) harflerinin üzerine elif ( ) desteği ile yazılır.
E) Kur’an-ı Kerim’in yirmi dokuz suresi Hurûf-ı Mukattaa ile başlar.
102
SÖZLÜK
SÖZLÜK
A
D
âciz: Bedeni, akli ya da mali açıdan yetersiz, bir şeye
din: Yol, hüküm, Allah tarafından gönderilen kurallar
gücü yetmeyen.
bütünü.
ahenk: Uygunluk, uyum, düzen.
dua: Çağrı, davet. Allah’a yalvarma, Alah’tan istekte
ahiret: İnsanın öldükten sonra dirilip sonsuza dek
bulunma.
kalacağı öbür dünya.
ârız: Sonradan olma, sonradan ortaya çıkma, geçici olan.
E-F
ashap: Sahabe.
ehl-i kitap: Peygamberimizden önce kendilerine ilahi
aşır: Bir dinî tören sırasında veya cemaatle namaz kılınıp
kitap gönderilen Yahudi ve Hıristiyanlar.
dua edildikten sonra okunan Kur’an ayetleri.
elhamdü lillâh: Allah’a hamd olsun, onu övüyor, verdiği
nimetler sebebiyle ona teşekkür ediyorum anlamındaki
âsar: Çekme, uzatma işareti.
dua cümlesi.
atasözü: Uzun deneme ve gözlemlere dayanılarak
söylenmiş ve halka mal olmuş, öğüt verici nitelikte söz,
darbı mesel.
Esmâ-i Hüsna: Allah’ın en güzel, en şerefli isimleri.
farz: İslam dininde, özür olmadıkça yapılması zorunlu,
yapılmaması günah sayılan ibadet.
ayet: Kur’an surelerini oluşturan kısımlardan her biri.
G
B
gaflet:
bağışlama: Affetme.
Dalgınlık,
dikkatsizlik,
boş
bulunma
ve
tedbirsizlik.
besmele: ‘‘Esirgeyen ve bağışlayan Allah’ın adı ile”
anlamına gelen ve bir işe başlarken söylenilen
gayb: Göz önünde olmayan, gizli olan, tam olarak
bilinemeyen.
bismillahirrahmânirrahîm sözü, bismillah.
gazaba uğramak: Bir kimsenin öfkesine maruz kalmak.
gunne: Genizden gelen ses.
C-Ç
Cebrail:
Allah
tarafından
peygamberlere
vahiy
getirmekle görevlendirilen, dört büyük melekten biri.
cehennem: Dünyada günah işleyenlerin öldükten sonra
ceza görecekleri yer.
cennet: Dünyada iyilik yapanlara öldükten sonra
Allah’ın karşılık olarak vereceği, sonsuz mutluluk yurdu.
cezim: Harekesiz harfi gösteren işaret.
cüz: Kur’an’ın otuz bölümünden her biri, yirmi sayfalık
kısımlarına verilen ad.
H
hadr: Süratli ve çabuk olmak. Kur’an’ı okuyuş
şekillerinden biri.
hafız: Kur’an’ı bütünüyle ezbere bilen kimse.
hafî: Gizli, saklı.
Hâlik: Yaratıcı.
hamd: Bir kimseyi güzel bir şekilde anmak, övmek.
Allah’a hamd etmek, onu çokça anmak, daima övmek ve
ona şükretmektir.
hat: Çizgi, sınır çizgisi, güzel yazı.
hatim: Kur’an’ın tamamını okuma.
103
SÖZLÜK
hayır: İyilik, karşılık beklenmeden yapılan yardım. İyi,
L
hayırlı, yararlı, faydalı.
lazım: Lüzumlu olan, gerekli, gereken.
hesap günü: Kıyamet.
lîn: Yumuşak olmak.
hidayet: Doğru yol, hak yol, İslam yolu.
lütuf: İyilik, ikram, nimet.
hurafe: Dine sonradan girmiş yanlış, batıl inanç.
hüsran: Beklenilen şeyin elde edilememesi yüzünden
duyulan acı.
M-N
mabet: Tapınak. Kulluğun ortaya konulduğu, topluca
ibadet yapılan yer.
I-İ
mahreç: Çıkış yeri, harflerin çıkış yerleri.
ibadet: Bir dinin buyruklarını yerine getirme. Allah’ın
materyal: Gereç. Yazılı, sözlü, görüntülü, kaydedilmiş
emirlerine uymak, kulluk etmek.
her türlü belge.
idgam: Bir şeyi diğerine katmak.
merhamet: Acımak, esirgemek, korumak, bağışlamak,
ifa: Bir işi yapma, yerine getirme.
iyilik etmek.
ihfa: Gizlemek.
mesaj: Haber, bildiri.
ihlas: Arıtma, saf ve duru hale getirme, ayırma.
mûcize: Benzeri meydana getirilemeyen olağanüstü
ihlaslı olmak: Saf ve arınmış olmak, kurtulmak. İnancı
durum. Allah’ın izniyle Peygamberlerin gösterdiği
ve ibadeti Allah’a adamak, Allah’a özgü iyilik yapmak.
benzersiz olay.
ilah: Kendisine ibadet edilen, tapınılan varlık.
muhkem: Sağlamlaştırılmış, kuvvetli.
iklab: Çevirmek, dönüştürmek.
mukabele: Toplu yerlerde yüksek sesle hatim okunurken
inanç: Bir düşünceye gönülden bağlı bulunma.
irade: İsteme, dileme.
isnad: Bir şeyi aslına, doğuş yerine dayandırmak.
Kur’an okumasını bilenlerin gözleriyle Kur’an’ı takip
etmesi, bilmeyenlerin dinlemesi.
Mushaf: Kur’an-ı Kerim’in iki kapak arasına alınmış
hâline verilen ad.
muttasıl: Bitişik, ayrı olmayan.
K
kavim: İnsan topluluğu, halk, millet.
kıraat ilmi: Kur’an kelimelerinin farklı okunuşlarını
inceleyen bilim dalı.
kıraat: Okuma. Kur’an’ı belli kural ve işaretlere göre
okuma.
kıssa: Kendisinden ders alınması gereken olay, hikâye.
kıyamet: Dünyanın sonu ve bütün ölülerin dirilerek
mahşerde toplanacağı zaman, hesap günü, kıyamet günü,
mahşer günü.
münezzeh: Temiz, uzak.
noksan: Azlık, tam olmayış, eksiklik.
O-Ö-P-R
öğüt: Bir kimseye yapması veya yapmaması gereken
şeyler için söylenen söz, nasihat.
Rab: Terbiye eden, yetiştiren, yöneten, bir şeyin sahibi,
nimet veren, ihtiyaçları gideren seçkin kişi. Allah’ın
isimlerinden biri olarak da kullanılır.
Rahîm: Koruyan, acıyan, merhamet eden Allah.
Rahman: Herkese, her canlıya merhamet eden Allah.
rahmet: Acımak, esirgemek, korumak, iyilik etmek.
104
KAYNAKÇA
rasul: Elçi, haber getiren, Allah’tan aldığı emirleri her türlü eksik ve yanlış anlayıştan uzak tutmak,
insanlara ulaştıran peygamber.
kutsamak.
raûf: Fazlasıyla merhametli, şefkatli, acıyan, esirgeyen. tevatür: Bir haberin ağızdan ağıza yayılması, yaygın
ravi: Rivayet eden, işittiği haberleri ve sözleri başkalarına olan. Yalan söylemesi mümkün olmayan büyük
topluluklar tarafından aktarılan.
aktaran, hadisle ilgili haberleri anlatan.
tevhit: Allah’ın birliğine inanma, bir sayma, bir olarak
S-Ş
bakma.
sahabe: Hz. Muhammed (s.a.)’i görmüş ve onun tezhip: Yazma kitaplarda, sayfaların yaldız ve boya ile
sohbetinde bulunmuş Müslümanlar. Hz. Muhammed’in bezenmesi, yaldızlama.
arkadaşları.
tilavet: Kur’an’ı güzel ve sesli olarak usulünce okuma.
salavat: Hz. Muhammed (s.a.v.)’e saygı bildirmek için tûfan: Şiddetli yağmur, fırtınalı sel.
okunan dua.
sebat: Sözde durma, ahde vefa etme.
sefa: Üzüntü ve kederden uzak olmak, gönül rahatlığı.
U-Ü-V-Z
ümmet: Din ve inanç birliği temelinde bir araya gelen
sevap: Hayırlı bir davranış karşısında Allah tarafından ve aynı peygambere bağlanan insanlar topluluğu, bir din
üzerinde birleşen millet.
verilecek ödül.
sinsi: Gizli, kurnazca, alttan alta iş gören.
sure: Kur’an’ın yüz on dört bölümünden her biri.
şefaat: Araya girme, aracı, ricacı olma.
şefkat: Acıyıp esirgeme, birini severek sakınma, koruma
altına alma.
vahiy katipleri: Kur’an’ın indiği dönemde Hz.
Peygamberin emriyle ayetleri yazan sahabiler.
vahiy: Gizli konuşmak, fısıldamak, seslenmek, ilham
etmek, işaret etmek. Allah’ın buyruk, yasak ve öğütlerini
insanlara ulaştırmak üzere peygamberlerine özel yollarla
iletmesidir.
şehadet: Tanıklık, şahitlik.
vakf: Durmak, durdurmak.
şer: Kötülük, fenalık.
vasıl: Birleştirmek, yan yana getirmek, ulaştırmak,
şeytan: Hz. Âdem’e secde etmediği için cennetten bağlamak.
kovulan, insanları Allah’ın emirlerine karşı kışkırtan,
vasiyet: Bir kimsenin ölümünden sonra yapılmasını
kötülüğe yönelten cin, iblis.
istediği şey.
şükür: Bir şeyin karşılığını vermek, yapılan iyiliği dile
vecd: Şiddetli dinî duygu ve heyecan hâli, coşma.
getirmek ve sahibini övmek. İyiliğin kıymetini bilmek,
vesvese: Kuruntu. Yanlış ve yersiz düşünce, evham.
iyilik edene teşekkür etmek.
zalim: Haksızlık yapan, birinin hakkını zorla elinden
T
tabii: Doğal.
alan kimse.
zebani: Cehennem bekçisi.
tedvir: Çevirme, döndürme. Kur’an’ı ortalama bir
süratte okuma.
tertil: Ağır ağır tane tane okuma. Kur’an’ı, ayetleri
üzerinde düşünerek okuma.
tespih etmek: “Sübhanallah” sözünü söyleme. Allah’ı
105
KAYNAKÇA
KAYNAKÇA
Ahmed b. Hanbel, Müsned, Çağrı Yayınları, İstanbul-Tunus, 1992.
Altıkulaç, Tayyar, Tecvîdu’l-Kur’an, DİB, Ankara, 1981.
Altuntaş, Halil; Şahin, Muzaffer, Kur’an-ı Kerim Meali, DİB Yayınları, Ankara, 2006.
Ateş, Süleyman, Kur’an-ı Kerim ve Yüce Meali, Yeni Ufuklar Neşriyat, Ankara, 1980.
Beyatlı, Yahya Kemal, Kendi Gökkubbemiz, İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları, İstanbul, 2007.
Bilmen, Ömer Nasuhi, Kur’an-ı Kerim ve Türkçe Meali, İpek Yayınları, İstanbul, 2001.
Buharî, el-Câmi’u’s-Sahîh, Çağrı Yayınları, İstanbul-Tunus, 1992.
Çelik, Ahmet- Biçer, Bayram ve diğerleri, Kur’an’ı Anlamaya Giriş, Eksen Yayınları, Konya, 2008.
Çetin, Abdurrahman, Kur’an Okuma Esasları, Emin Yayınları, Bursa, 2007.
Çollak, Fatih, Asım Kıraatı, Emek Matbaası, İstanbul, 1989.
Demirci, Muhsin, Tefsir Usulü ve Tarihi,
Dereli, Muhammet Vehbi, Kur’an Muhtevası ve Yorumu, Fecr Yayınları, Ankara, 2011.
Doğan, Mehmet, Büyük Türkçe Sözlük, Rehber Yayınları, İstanbul, 1990.
Ebu Davud, Sünen, Çağrı Yayınları, İstanbul-Tunus, 1992.
Ersoy, Mehmed Âkif, Safahat, Gonca Yayınları, İstanbul, 1987.
İbn Mace, Sünen, İstanbul-Tunus, 1992.
İbnü’l-Cezeri, en-Neşr fî Kıraati’l-Aşr, thk. Ali Muhammed Debbâ, Mısır.
Fırat, Yavuz, “Kur’an Öğretimi ve Hafızlık Eğitimi Üzerine Bazı Düşünceler”, Sosyal Bilimler Enstitüsü
Dergisi, Sayı: 23, Yıl: 2007/2.
Karaçam, İsmail, Kur’an-ı Kerim’in Okunma Kaideleri ve Faziletleri, İFAV Yayınları, İstanbul, 1984.
Karakılıç, Celaleddin, Tecvid İlmi Kur’an-ı Kerim Okuma Kaideleri, Ankara, 1977.
Kazancı, A.Lütfü, Hz. Âdemden Hatemü’l- Enbiya’ya Kur’an’ın Tanıttığı Peygamberler, Nil Yayınları, İzmir,
1990.
Kerime, Ebu Zeyd, Ahkâmü’t-Tecvîd, Dâru’l-İman, İskenderiye, 1998.
Koç, Ahmet, Kur’an Kurslarında Eğitim ve Verimlilik, Ankara, 2005.
Komisyon, İmam Hatip Liselerinde Meslek Dersleri Öğretimi Nasıl Olmalı?, DEM Yayınları, İstanbul, 2006.
Komisyon, İmam Hatip ve Anadolu İmam Hatip Lisesi Meslek Dersleri Öğretim Programları, MEB, Ankara,
2008.
Komisyon, Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 10, MEB, Anakara, 2007.
Komisyon, Kur’an Yolu Türkçe Meal ve Tefsir, DİB Yayınları, Ankara, 2006.
Komisyon, Dini Kavramlar Sözlüğü, DİB Yayınları, Ankara, 2006.
106
KAYNAKÇA
Komisyon, Kur’an-ı Kerim ve Açıklamalı Meali, TDV Yayınları, Ankara, 2004.
Müslim, el-Câmi’u’s-Sahîh, Çağrı Yayınları, İstanbul-Tunus, 1992.
Salman, Faruk-Yılmaz, Nazif-Morgül, Nihat, Tecvîdli Kur’an-ı Kerim Elif-Bâ’sı, Diyanet Vakfı Yayınları,
Ankara, 2005.
Sarı, Mehmet Ali, Kur’an Dersleri, Damla Yayınları, İstanbul, 1977.
Sarı, Mehmet Ali, Kur’an-ı Kerim’i Güzel Okuma Tekniği ve Kuralları, Numune Matbaacılık, İstanbul, 1993.
Solmaz, N. Mehmed- Çakan, İ. Lütfü, Kur’an-ı Kerim’e Göre Peygamberler ve Tevhid Mücadelesi, Ensar
Yayınları, İstanbul, 1991.
Tirmizi, Sünen, Çağrı Yayınları, İstanbul-Tunus, 1992.
Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu, Ankara, 2005.
Ünlü, Demirhan-Aydoğan, İlyas, Tecvid Bilgisi ve Kur’an-ı Kerim’in Kıraatı, MEB Yayınları, Ankara, 1985.
Ünlü, Demirhan, Kur’an-ı Kerim’in Tecvidi, MEB Yayınları, Ankara, 1976.
Yazım Kılavuzu, Türk Dil Kurumu, Ankara, 2005.
Yazır, M. Hamdi, Hak Dini Kuran Dili (Sadeleştirilmiş Baskı), Azim Dağıtım, İstanbul, tarihsiz.
107