kalite güvence sistemi

Transkript

kalite güvence sistemi
KALİTE GÜVENCE VE STANDARTLAR
BÖLÜM 3
Dik
KALİTE GÜVENCE SİSTEMİ
KALİTE GÜVENCENİN TANIMI
Kalite güvencesi bir ürün veya hizmetin kalite konusunda belirtilmiş gerekleri
yerine getirmesinde yeterli güveni sağlamak için uygulanan planlı ve sistematik
etkinlikler bütünü olarak tanımlanmaktadır. Temelinde ürün ya da hizmetin geçtiği
tüm aşamalardaki talimatlar, görev ve sorumluluklar tanımlar vb. ile belgelendirmesi,
çalışanların eğitilmesi ve kalite konusunda bilinçlendirilmesi ile kalite ile planlanan
düzeyde
en
az
kaynak
kullanımıyla
korunması
gereksinimleri tam olarak ve belirlendiği şekilde
yatmaktadır.
Kullanıcının
karşılanmadığı sürece kalite
güvence sistemi tanımlanmış sayılmaz. Dolayısı ile kalite güvencesi doğrudan kalite
kontrol ile ilgili birimler dışında , herhangi bir ürün ya da hizmetin son kullanıcıya
ulaşana kadar geçtiği tüm aşamalarda görevli bölümleri de kapsamaktadır.
Kalite güvencesi günümüzde bir işletmenin tümünü kapsayan bir hedef olarak
değerlendirilmektedir. Bu nedenle çağdaş bir işletmenin kalite politikasını , finans ya
da personel politikasında olduğu gibi üst yönetimce saptanmalı ve saptanmış olan
bu kalite politikasının gerçekleştirilmesi amacıyla ürün veya hizmetin geçtiği tüm
aşamalar için yöntem talimatları, akış planları oluşturulmalıdır.
Yüzyılımızda globalleşen dünyamızda yoğun rekabet ortamından istikrarlı bir
üretim yapabilmek için kalitenin güvenceli bir biçimde sürekli korunmasının gerekliliği
ve bunun da bir yönetim işi olduğu, bu işin de belli bir boyut ve ölçüleri içindeki
çabalarla gerçekleştirilebileceği, başka bir deyişle sistem olmanın gerekliliği ortaya
çıkmıştır. Bu gerçekten yola çıkılarak bir çok ülkenin bilimsel ve teknik nitelikli
araştırmacıları, sistem modelleri üzerinde çalışmalar yapmışlar ve bu çalışmaların
neticesinde Kalite Güvence Sistemi'ni geliştirmişlerdir.
Kalite güvencesi, bir ürün ya da hizmetin müşteri ihtiyaçlarını tam ve doğru
olarak karşılamasını sağlamak için , tüm işletme fonksiyonlarının aynı amaç
doğrultusunda biraraya getirilmesidir.
66
KALİTE GÜVENCE VE STANDARTLAR
Dik
Kalite Güvencesi " Ürün ya da hizmetin kalite için belirlenmiş gereklilikleri
karşılamada yeterli güveni sağlayacak planlı ve sistematik faaliyetler bütünü" olarak
tanımlanmıştır. Aşağıdaki açıklamalar tanıma biraz daha açıklık getirmek amacıyla
yapılmıştır.
Belirlenmiş gereklilikler kullanıcının gereksinmelerini bütünü ile yansıtmadıkça,
kalite güvencesi sağlanmamış olacaktır. Kalite güvencesinde ilk adım müşteri
gerekliliklerinin tam doğru olarak anlaşılmasıdır.
Kalite Güvencesi'nin temelinde ürün veya hizmetin geçtiği tüm aşamalardaki
talimatlar, görev ve sorumluluklar tanımlarının belirtilmesi, çalışanların eğitilmesi ve
kalite konusunda bilinçlendirilmeyle kalitenin planlanan düzeyde en az kaynak
kullanımı ile korunması yatmaktadır. Kısaca, kalitenin, müşterinin güvenle satın
alabileceği ve uzun bir süre güven ve tatminle kullanabileceği şekilde sağlanması
demektir.
Etkinliğin sağlanması için kalite güvencesi üretim, montaj ve muayene
işlemlerinin denetimleri ve doğrulamaları çalışmalarında olduğu gibi amaçların
uygulamalar için spesifikasyon ya da tasarım uygunluğunu etkileyen faktörlerin
sürekli olarak değerlendirilmesini gerektirir.
Bir organizasyonda kalite güvence sistemi bir yönetim aracı olarak işlev görür.
Sözleşmeli durumlarda ise bu sistem müşteriye güven sağlar.
Kalite güvence sisteminin amacı tüm kuruluşu, kaliteyi doğrudan veya dolaylı
etkileyen süreçler zinciri olarak ele alıp, kalitenin sürekliliğini sağlamak ve kuruluşun
hedeflenen kalite düzeyini asgari maliyetle elde edebilmesini sağlayacak çabaları
başlatmak, eşgüdümü sağlamak ve sonuçları sürekli izleyerek, gereken önlemleri
almaktır.
67
KALİTE GÜVENCE VE STANDARTLAR
Dik
Kalite Güvencesi'nin sağlanması için tüm müşteri gereklilikleri öncelikli
bilinmelidir. İşletmeler müşterileri ile çok sıkı bir işbirliği içinde olmalıdırlar. Bu durum
herhangi bir Kalite Güvence programının olmazsa olmaz koşuludur. Herhangi bir
çalışma başlamadan önce müşteriden yeterli bilgi toplanmalı , bütün çalışmalar
planlanmalı ve gerekli talimatlar detaylı bir şekilde hazırlanmalıdır. Kalite güvencesi
bir işletmenin bütün fonksiyonlarının toplam olarak bütünleştirilmesini ve kontrolünü
gerektirir. Yalnızca muayene ile kalite elde edilmez ; kalite müşteri gerekliliklerinin
tanımlandığı aşamada tasarımlanmalıdır. Bu duyarlı kalite oluşturma çalışmaları
üretim planlama imalat ve sevkıyat ile satış sonrası aşamalarda da sürdürülmelidir.
Kalite Güvencesi, yönetimin devredemeyeceği fonksiyonlardan birisidir.
Yönetim tüm fonksiyonları bütünleştirme operasyonlarını kendisi yürütmelidir. Kalite,
yalnızca bir imalat sürecinde oluşturulabilecek bir şey değildir. Kalite güvencesi,
istenilen sonuca ulaşmak için işletmede toplam bütünleştirme gerektiren bir
felsefedir.
Ancak
önemsememekte
bir
ve
çok
Kalite
kuruluşta
yönetim
Güvencesi'nin
bu
merkezi
sorumluluğu
yeterince
felsefesi
yeterince
anlaşılmamaktadır.
Küçük ve orta ölçekli işletmelerde, gerek fonksiyonel bölüm azlığı gerekse
yönetimin işletmenin bir çok fonksiyonunun sorumluluğunu kandi üzerine alması
sonucu kalite sorumluluğunun bir kişi ya da bölüme devredilmesi pratik olarak
mümkün görülmemektedir. Bu durum küçük ve orta ölçekli işletmelerde Kalite
Güvence Sisteminin etkinliğinin sürdürülmesi bakımından son derece önemli
üstünlük sağlamaktadır.
Ancak
sorun
Kalite
Güvence
Sistemi'nin
ne
olduğunun
yeterince
anlaşılamamasındandır. Bunu sağlayabilmek için, öncelikle Kalite Güvencesi'nin ne
olmadığını kavramak gerekmektedir.
68
KALİTE GÜVENCE VE STANDARTLAR
Dik
Kalite Güvencesi;
Kalite kontrolü ya da muayenesi değildir.
Üstün bir kontrol etkinliği değildir.
Mühendislik kararlarından sorumlu değildir
Yoğun olarak döküman hazırlanmasını gerektirmez
Önemli bir maliyet unsuru değildir.
İşletmenin bütün hastalıklarının devası değildir.
Kalite Güvencesi;
Maliyetlerin azaltılmasına yardımcı olur.
Verimliliğin iyileştirilmesine yardımcı olur.
Bütün işlerin ilk seferinde ve her zaman doğru yapılmasının aracıdır.
İyi bir yönetim aracıdır.
Herkesin sorumluluğundadır.
Güven sağlama çalışmaları kayıtlarla desteklenmelidir.
Kalite güvencesi, kalite yönetiminin uygulanması için gerekli bir araçtır ve
tanımlanmış politika ve prosedürleri belirlenmiş görev ve sorumlulukları içerir.
Prosedürler bir araya gelerek kalite el kitabını oluştururlar. Kalite el kitabi sistemin
kalbini oluşturur.
Kalite Güvencesi, bir kalite sistem modeli olarak Toplam Kalite Yönetimi
felsefesinin tamamlayıcısı durumundadır.
Günümüzde Kalite Güvencesi Sistemi'nde yüksek kalite, sıfır hata ile
özdeşleşmiştir. Bitmiş ürünlerde kusurların ayıklanması yerine üretim sırasında
proses denetimiyle ürünlerin kusurlu çıkmaması, sistemin temelini oluşturur. Bu
önleyici kalite anlayışı aynı zamanda en ekonomik üretim şeklidir. Bu gün geçerli
olan, en yüksek kalitenin en düşük maliyetle üretilmesi olduğuna göre, Kalite
Güvencesi Sistemleri , işletmelerin rekabet gücünü maksimum seviyede tutulması
için ideal bir sistemdir.
69
KALİTE GÜVENCE VE STANDARTLAR
Dik
Kalite güvenirliliği kısaca bir üründe, kalitenin müşterinin güvenle satın
alabileceği ve uzunca bir süre güven ve tatminle kullanabileceği şekilde sağlanması
demektir.
Gerçek kalite güvenilirliğini sağlamak için üst düzey yöneticileri araştırma,
planlama, tasarım, üretim, satış ve hizmet bölümlerinin hepsini içine alan sıkı
politikalar oluşturulmalıdırlar. Bu politikalar, aynı zamanda, işletmenin yedek parça
ihtiyacının temin eden yan sanayicilere ve işletmenin değişik dağıtım sistemlerine de
ulaşmalıdır.
Kalite Güvenirliliği sayesinde;
* Ürünün, tasarımından , kullanıcıya ulaşana kadar geçtiği ve ham
malzemeden , işlenmiş bir bütün haline kadar geçtiği tüm aşamalar önceden tarif
edilmiş olduğundan ve yapılan her işlem belgelendirilmektedir.
* Eğitim, geliştirme teklifi, kalite çemberleri gibi tekniklerle işçi, ürün konusunda
bilinçlendirildiğinden , ürünün maliyeti artmadan hedeflenen kalite seviyesine
ulaşılmış olacaktır. Yapılmış hataları aramak yerine bunların nedenleri üzerine
gidilerek hata kaynakları ortadan kaldırılır.
* Kalitede süreklilik
* Daha iyi rekabet imkanı(fiyat-kalite)
* Müşterinin güven duygusu,
* Ürün üretim aşamalarının gittikçe hatadan arındırılarak zaman içerisinde
kalite muayene olayının küçülmesi
* Hata, tamir, servis ve kalite maliyetlerine , dolayısıyla genel maliyette düşüş,
•
Yüksek verim
70
KALİTE GÜVENCE VE STANDARTLAR
Dik
* İş yerinde çağdaş bir çalışma ortamının sağlanması
* Çalışanlarda yüksek motivasyon
gibi avantajları sağlamaktadır.
Kalite sistemi, işletme yönetim sisteminin bir alt birimidir. Çünkü kalite sistemi
bir ürün veya hizmet için kurulur. İşletmenin birden fazla ürünü varsa herbiri için ayrı
bir sistem oluşturulur. 1900'lerden beri hemen her işletmede bir kalite kontrol bölümü
vardır ama bir kalite güvence bölümü veya sorumlusu yoktur. Kalite güvence daha
farklı bir kavramdır. Kalitenin kontrolüne değil, yaratılmasına yöneliktir ve kalite
kontrolünün sakıncalarını giderme ihtiyacından doğmuştur. Kalite kontrol ürüne
yönelik, kalite güvence ise sisteme yönelik bir faaliyettir. İlk bakışta kalite güvence
dolaylı bir yaklaşım gibi görünmekteyse de öyle değildir, kaliteyi sağlamaya dönüktür.
İşlem yapıldıktan sonraki sonuçlara değil, işlemin doğru yapılmasına yöneliktir. Kalite
güvence, kalite kontrol sistemini de içine alan daha geniş kapsamlı bir kalite sağlama
yöntemidir.
Kalite güvence sistemi tüm işletme için değil, bir ürün, hizmet veya proje için
kurulur. Kalite güvence sistemi; kalite planlarının oluşturulması, kalite stratejisinin
oluşturulması,
kalite
organizasyonunun
oluşturulması
,
görev,
yetki
ve
sorumlulukların belirlenmesi, kalite dökümantasyonunun hazırlanması ve kalite bilgi
sisteminden oluşur.
Kalite güvencesi, tasarımdan dağıtıma kadar, daha sonrası için bile , ürün
kalitesinin belirlenmesi ve güvence altına alınmasıdır. Bu ise organizasyonun her
kademesinde özen ve dikkat gerektiren bir kalite yönetimi ile mümkündür. Böylesi bir
yönetim ise ancak belirli uluslararası standartların gerçekleşmesi ile mümkün
olacaktır.
71
KALİTE GÜVENCE VE STANDARTLAR
Dik
Kalite güvence sisteminin kazandırdıkları;
* Kalitede süreklilik
* Daha iyi rekabet olanağı
* Müşterinin güven duygusu
* Yüksek verim
* Çağdaş bir çalışma ortamı
* Çalışanlarda yüksek motivasyon
* Minimum maliyet
* Maksimum güvence
KALİTE GÜVENCE SİSTEMİNİN OLUŞUM SÜRECİ
Kalite Güvence Sistemleri(KGS), yaklaşık yarım yüzyıl önce savunma
sanayiinde ortaya çıkmıştır. Ardından uçak sanayii, tıbbi cihazlar ve ürünler alanında
, daha sonra da nükleer tesislerde, kısaca doğrudan insan hayatını etkileyen
aşamalarda zorunlu tutulmuştur. KGS zaman içerisinde gelişerek çeşitli değişmelere
uğramış ve bugünkü şeklini almıştır.
Kalite Yönetimi ve Kalite Güvencesi Standartlarının temeli 1963 yılı Amerika
Birleşik Devletleri'nde savunma teknolojisindeki yüksek kalite talepleri ile hazırlanan
MIL-Q-9858'e dayanır. Sistemin ortaya çıkarılmasının temel sebebi, bitmiş ürünün
muayeneye tabi tutularak hatalı hatasız olarak ayrılması yerine üretim sistemlerinin
muayeneye gerek kalmayacak biçimde güvenceye alınması böylece hatalı üretimin
72
KALİTE GÜVENCE VE STANDARTLAR
Dik
engellenmesi esasına dayanır. 1968 yılında MIL-Q9858'in yerine , ABD'de NATO için
hazırlanan ve tüm NATO üyesi ülkelerde askeri kalite güvencesi standardı olarak
kabul edilip yürürlüğe giren AQAP(Allied Quality Assurance Publication - Müttefikler
Kalite Güvencesi Yayını) standartları almıştır. Bugün dahi firmalar savunma
sanayiine girebilmek için kalite sistemleri ile ilgili AQAP standardına uygunluğunu
belgelendirmek zorundadırlar.
Savunma sanayiinden sonra kalite sistem yaklaşımı, enerji sektöründe de
kendisini göstermiş ve ABD'de 1970 yılında 10 CRF 50 App.B(Quality Assurance
Criteria for Nucleer Power Plants and Fuel Prosessing Plants- Nükller ve Sıvı Yakıtlı
Enerji Standartlerı için
Kalite Güvencesi Kriterleri), 1971 ANSI N 45.2(Quality
Assurance Programme Requiriments For Nucleer Plants- Nükleer Tesisler için Kalite
Güvence Program Gereklilikleri) ve 1972 yılında da ASME III NCA 4000 (Quality
Assurance- Kalite Güvencesi) standartları yayınlanmıştır. Ayrıca 1978'de bu
standartları Uluslararası Atom Enerjisi Standartları İçin Kalite Güvencesi (Quality
Assurance For Nucleer Power Plants) standartları izlemiştir.
İngiltere'de 1977 yılında Sir Frederick Warner, " Mühendislik Endüstrilerinde
Standartlar ve Spesifikasyonlar" adlı incelemesinde imalatçıların kalite yönetimi
standartlarının yalnızca müşterileri tarafından değil bağımsız üçüncü kişi (third party)
belgelendirme kuruluşları ile değerlendirilebilmeleri konusunu gündeme getirmiştir.
İngiltere'de önemli ve gerçekten ileri görüşlü olarak nitelendirilebilecek BS5750 Kalite
Sistemleri Standardı, Sir Frederick Warner'in anılan çalışmasından hareketle
oluşturulmuştur. BS 5750'nin önceki standartlardan farkı , önerilerden çok
gereklilikleri belirtiyor olmasıdır. Bu arada ulusal düzeyde kalite standartlarına geçiş
1978-1979'da CSA Z.299.1-4 ile Kanada'da , 1979'da ANSI Z.-1.15 (taslak) ile
ABD'de gerçekleşmiştir.
Uluslararsı ticari ilişkilerin giderek artması ve daha da karmaşıklaşması ISO
(International Organization For Standardization) tarafından 1987 yılında ISO 9000
Kalite Yönetimi ve Kalite Güvencesi ve Standartlarının yayınlanmasına yol açmıştır.
Merkezi Cenevre'de olan Uluslararsı Standartlar Örgütü, dünyada birçok üye ülkeye
sahiptir. ISO 9000 serisi ISO üyesi ülkelerin katılımı ile oluşturulan teknik komite
(ISO/TC 176) tarafından geliştirilmiştir. Bu teknik komiteye 5 ISO üyesi ülke
73
KALİTE GÜVENCE VE STANDARTLAR
Dik
temsilcilikleri aktif olarak katılmış ve diğer üye ülkelerin görüşleri alınmak suretiyle
standart
hazırlama
sürecine
katılmaları
sağlanmıştır.
Bu
seri
daha
sonra
CEN(Comite Europeen And Normalization - Avrupa Standartlar Komitesi) tarafından
1988 yılında EN 29000 olarak yayınlandı. Günümüzde Avrupa , ABD ve Japonya
dahil dünyanın hemen hemen tüm ülkelerinde geçerli genel amaçlı kalite güvencesi
standardı olan ISO 9000'i değişik kodlar ile , ilgili ülkeler kendi dillerine çevirerek,
İngilizcesi ile birlikte yayınlamışlardır. Örneğin; Almanya'da DIN ISO 89000,
Fransa'da NF X50 131-133, Türkiye'de TS EN ISO 9000 ve diğerleri gibi.
KALİTE GÜVENCE SİSTEMİNİN GEREKLİLİĞİ
Kaliteli mamül üretimine yönelik çalışmalar neticesinde kalite kontrol
uygulamasının bilimsel ve dolayısıyla ölçülebilir temellere oturtulmasına paralel
olarak bir ürünün kalitesi belli kriterler ile ifade edilebilir duruma geldi. Bu kriterlerin
en yaygın olarak kullanılanlarından biri de " Kabul Edilebilir Kalite Düzeyi"(KKD, AQL;
Acceptable Qulaity Level) dir. Basit bir ifade ile KKD, müşterinin tolere edeceği hata
düzeyidir. Örneğin; anlaşma gereği temsil edilen ürünün %97'sinin istenilen normlara
uygun olması, müşterinin o partiyi kabul etmesini gerektirmesi gibi.
Bu yöntem yaygın olarak kullanılmasına karşın kalitenin yukarıdaki gibi temin
edilmesi birçok sakıncayı da beraberinde getirir. Bunlara kısaca değinmek gerekirse
aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür.
1) Kalite kontrol (muayene) pahalı bir iştir. Belirli periyotlarla numune almak ,
bunları muayene etmek, analizler yapmak gibi emek, para ve zaman
gerektirir.
2) Özellikle " son kontrol" de yapılan hatanın telafisi güçtür, telafi edilemeyen
hatalı olarak ayrılan mamüller hatasız olanların üzerine maliyet olarak
binecektir. Eğer hatalı ürünler müşterinin eline geçinceye kadar ortaya
74
KALİTE GÜVENCE VE STANDARTLAR
Dik
3) çıkarılmamışsa bu durum daha da korkunçtur. Hata telafi edilse de bu işlem
pahalı olacağı gibi, yine de imaj ve müşteri kaybına sebep olabilir.
4) Bazı ürünleri tahrip etmeden muayene etmek imkansızdır. Örneğin
malzemenin yapısı, dayanıklılığı ve deformasyonu sözkonusu olduğunda
muayene edilen ürün sevkedilmez hale gelebilir.
5) Kalite kontrol bazen çok uzun süreleri gerektirir ve bu nedenle ürün veya
girdi stokları aşırı yüksek seviyede bulunabilir.
6) Özellikle çok sayıda girdi ile çalışan üretim sistemlerinde satın alınan
ürünlerin kalitesini kontrol etmek, teknolojik, pratik ve ekonomik nedenlerle
mümkün olmayabilir.
7) KKD yüzdelerden bindelere, yüzbindelere veya milyondalara düştükçe
örnek büyüklüğü ölçülemeyecek derecede artar ve muayene fiilen
imkansızlaşır.
8) Örnekleme yolu ile %100 kalite (sıfır hata) hiçbir zaman güvencealtına
alınamaz. %100 kalite kontrol ise genelde çok pahalı bir yöntemdir.
İşte bu belirtilen nedenlerden dolayı kaliteyi güvence altına almak sadece nihai
kontrollerle mümkün olmamaktadır. Bunun için bir sisteme ihtiyaç duyulmaktadır.
Kalite kontrol ve Kalite Güvencesi kavramları arasında en önemli fark,
birincisinin ürün üzerinde , ikincisinin sistem üzerinde odaklanmasıdır. Başka bir ifade
ile , fark " üründe kalite özellikleri" ile " sistem özellikler"nin sağlanması şeklinde
açıklanabilir. İlk bakışta, kalite kontrol doğrudan , kalite güvencesi ise dolaylı bir
bakışı tanımlamaktadır.
75
KALİTE GÜVENCE VE STANDARTLAR
Dik
Kalite kontrol ürün üretildikten sonra , bunun kontrolüne yöneliktir. Kalite
Güvencesi ise " sistem " üzerinde gerçekleştirildiğinden , kaliteyi sağlamaya
(güvence altına almaya) yöneliktir. Yani, reaktif değil, proaktiftir; İşlem yapıldıktan
sonraki sonuçlara değil, işlemin doğru yapılmasına yöneliktir.
Kalite güvencesini bilen bir firma tipik olarak tüm imalat hattı boyunca prosesi
düzenlemek üzere, veri toplamak için istatistiksel prosedürleri kullanacak böylece
makina aşınması, operatör farklılıkları, hazırlık değişiklikleri, çevresel faktörler vb.
değişkenlerin etkilerini minumum yapacaktır. Kalite Güvencesi, muayene yoluyla
değil, sistem yoluyla kaliteyi güvence altına almaya çalışır.
Kalite güvencesi , önlemenin düzeltmekten daha iyi olduğu düşüncesinden
yola çıkmakta , tasarımdan malzeme seçimi, üretim ve dağıtıma kadar her aşamada
ürün kalitesinin tamamen kontrolünü sağlamaktadır.
Sözkonusu kalite güvence sistemlerinin varlığının ve etkinliğinin bir belge ile
kanıtlanmasının çeşitli faydaları vardır:
a) Yapılan harici kalite denetimi ile , firmanın kalite güvencesi sistemin durumu,
tarafsız bir gözle değerlendirilmiş ve onaylanmış olur. Bunun bir getirisi de
farklı müşteriler tarafından birçok defa yapılacak olan müşteri denetimlerinin
önlenmiş olmasıdır.
b) Yapı olarak birbirinden farklı olan ülkeler, dış pazarlarda veya bilhassa
gümrük duvarları kalkmış yerlerde iç pazarlarda ticari olarak büyük bir
rekabete girmektedirler. Böyle bir ortamda kalitenin sürekli olarak belirli bir
standardın üzerinde olduğunun müşteriye kanıtlanması büyük avantajlar
getirir.
c) Teknolojinin hızlı gelişimi ile birlikte, mamul ve hizmetler, yapı itibariyle
karmaşık bir durum almaktadır. Tüketicilerin bu karmaşık yapının kalitesi
76
KALİTE GÜVENCE VE STANDARTLAR
Dik
d) hakkında , ilk anda doğru karar vermeleri zordur. Firmanın sahip olduğu
belge, bu konuda tüketicilere ışık tutar.
e) Sağlık ve doğal yaşamın dengesi ön plana çıkmakta, kullanıcılarda, bilhassa
sağlık ve çevre bilinci konularında eskiden var olan duyarsızlık, yerini her
bireyin
elinden
geldiğince
katkıda
bırakmaktadır.
77
bulunmak
istediği
çalışmalar