Oreochromis niloticus (Linnaeus, 1758 )
Transkript
Oreochromis niloticus (Linnaeus, 1758 )
Anadolu Doğa Bilimleri Dergisi 4(2): 33-36, 2013 (Journal of Anatolian Natural Sciences) AraştırmaMakalesi Oreochromis niloticus (Linnaeus, 1758 )’da Dimethoat’ın Bazı Enzim Sistemlerine Toksik Etkileri Hikmet Y. ÇOĞUN*, S. Özge ÇAPAR, Rabia ÇAĞLAR, Kadir TAŞYÜREK, Büşra TANRIVER, Senem ÖZDEMİR, Cem Baran ER, İpek ÇİMRİN, Emine SARIÇİCEK Kilis 7 Aralık Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Kilis *[email protected] Özet: Oreochromis niloticus balıklarının Dimethoat LC 50 (40 mg/L) farklı yüzdelerinde akut toksisitesinde kan ve karaciğer dokularında ALT ve AST düzeylerine bakılmıştır. Dimethoat’ın subletal konsantrasyonları (0.4, 4.0 ve 8.0 mg/L) etkisinde 24, 48 ve 96 saat maruz bırakılmıştır. Balık kan ve karaciğer dokusundaki ALT ve AST düzeyleri spektrofotometrik yöntemlerle analizleri yapılmıştır. Kan ALT ve AST düzeyleri önemli derecelerde subletal konsantrasyonlarda artmıştır. Bu artışlar O. niloticus kanında ALT ve AST de yaklaşık olarak 2 kat olmuştur. Karaciğer ALT ve AST düzeyleri önemli derecede subletal konsantrasyonlarda artmıştır. Bu artışlar O. niloticus kanında ALT ve AST de yaklaşık olarak 2 kat olmuştur. Yaptığımız bu çalışmada Dimethoat’ın O. niloticus balıklarında her bir sürede artan derişimlere ve süreye bağlı olarak artma olmuştur. Sonuç olarak Dimethoat O. niloticus kan ve karaciğer dokusunda AST ve ALT düzeylerini arttırma eğilimi göstermiştir. Anahtar Sözcükler: O. niloticus, Kan, Karaciğer, Dimethoat, ALT ve AST Toxic effects of Dimethoate on Some Enzyme Systems of Freshwater Fish Nil Tilapia Oreochromis niloticus(Linnaeus, 1758) Abstract: The study investigated the toxic effects of the pesticide Dimethoate LC50 (40 mg/L) on blood and liver ALT and AST levels of Oreochromis niloticus. O. Niloticus freshwater fish exposed to subletal concentrations of Dimethoate (0.4 ,4.0, 8.0 mg/L) for 24, 48 and 96 hours, respectively. Fish blood and liver tissue ALT and AST levels were analyzed by spectrophotometric methods. The blood ALT and AST levels were found to be significantly elevated under subletal condition. This elevations were approximate hold in ALT and AST on O. niloticus blood. The liver ALT and AST levels were found to be significantly elevated under subletal condition. This elevations were approximate hold in ALT and AST on O. niloticusl iver. As a result, dimethoate in blood and liver tissue of O. niloticuss howed a tendency to increase the levels of AST and ALT. Key Words: O. niloticus, Blood, Liver, Dimethoate, ALT and AST Giriş Pestisitler biyolojik olarak aktif kimyasallardır. Tarımsal aktivitelerde kullanılan pestisitler aşırı ve yanlış kullanımı hem çevreye hem de canlı sağlığına ciddi zararlar vermektedir (Grande ve ark., 1994). Pestisit kirliliği su ortamında balık populasyonlarını önemli bir şekilde azaltmıştır. Hatta sucul organizmaların aktif iyon regülasyonunda rol oynayan bazı iyon konsantrasyonlarında önemlidir (Mayer ve ark.,1992 ). Su ortamında bulunan ister pestisit ister ağır metal olsun su organizmaların birçok enzimatik reaksiyonları değiştirmekte ve organizmadaki hücre zarı geçirgenliğini değiştirmektedir (Suresh ve ark., 1990). Balıklarda fizyolojik durumun izlenmesi ve hastalıkların tanısı için balık kan hücrelerinin ve parametrelerinin izlenmesi son derece önemlidir (Stoskoph, 1993 ). Ayrıca balığın kan parametreleri balığın sağlığı hakkında bizlere bilgi de vermektedir. Kullandığımız Oreochromis niloticus balıkları hem ekonomik öneme sahip hem de dünya üzerinde de yaygın bir dağılıma sahiptir. Dimethoat“0-0-dimethyl Smethylcarbamoylmethyphosphorodithioate” organizmada asetil kolin esteraz gibi önemli sinir sistemi enzimini inhibe eder. Bu enzim özellikle nörotransmitter madde alımında önemli bir etkiye sahiptir. Bu pestisitin inhibisyon etkisi asetil kolin esteraz da geri dönüşümsüz olup uzun süre etkisini göstermektedir (Hyne ve Maher, 2003). - 33 - Anadolu Doğa Bilimleri Dergisi 4(2): 33-36, 2013 (Journal of Anatolian Natural Sciences) Balıklarda karaciğer bir detoksifikasyon organıdır. Karaciğerde oluşan hasarın ilk belirtileri karaciğer hücrelerinde salınan ilk enzimlerdir ve bu hasarları ölçmek için kullanılan enzimler aminotransferazlardır. Bunlar aspartataminotransferaz (AST) ve alenin aminotransferaz (ALT) ‘dir. Bu enzimler normalde karaciğer hücrelerindeki hepatositlerde bulunurlar. Bunlar karaciğerde bir hasar meydana geldiği zaman kana karışır ve seviyeleri yükselir. Bu çalışmanın amacı Dimethoat’un O. niloticus kan ve karaciğer dokusunda aspartataminotransferaz (AST) ve alenin aminotransferaz (ALT) enzim düzeylerine akut toksisitesinde etkisini araştırmaktır. Materyal ve Metot Bu araştırmada kullanılan O. niloticus türü balıklar Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri işletmesinden alınmış ve 40X120X40 cm boyutlarındaki yedi stok akvaryum içerisinde iki ay süre ile laboratuvar koşullarına adaptasyonları sağlanmıştır. 0 Deneyler 25 ± 1 C sıcaklıkta yürütülmüş akvaryumlar merkezi havalandırma sistemi ile havalandırılmış günde sekiz saat aydınlanma (8 saat gündüz 16 saat gece) periyodu uygulanmıştır. Balıklar, laboratuvar koşullarına adaptasyonları boyunca hazır balık yemiyle (Pınar Balık Yemi, Türkiye) beslenmiştir. Denemeler başlamadan iki gün önce yem kesilmiş, denemeler süresince balıklar, vücut ağırlıklarının %2’si kadar yem ile günde iki defa beslenmiştir. Deney ortam suyunun kimyasal özellikleri: toplam sertlik 285.81 ± 0.39 ppmCaCO 3 , pH: 8.36 ± 0.09, 0 çözünmüş oksijen: 7.36 ± 0.08mg./L, akvaryum ısısı: 20.01 ± 0.27 C’dir. Balıklar 1, 2 ve 4 günlük sürelerle Dimethoate’nın 0.4, 4.0 ve 8.0 mg./L derişimlerinin (LC 50 değeri 40 mg/L) etkisine bırakılmıştır. Bu amaçla 40X120X40 cm boyutlarında olan ve her birinin içerisinde 12 adet balık olacak şekilde 4 tane akvaryum kullanılmıştır. Bu akvaryumlardan ilk üçü farklı Dimethoate derişimlerini denemek, dördüncü ise kontrol akvaryumu olarak kullanılmıştır. Deney akvaryumlarından her birine 100’er litre belirli bir Dimethoate çözeltisi konmuş, kontrol akvaryumuna ise aynı hacimde çeşme suyu konmuştur. Deneyler denenen her derişim için üç tekrarlı olarak yürütülmüş ve her tekrarda iki balık kullanılmıştır. Belirlenen her sürenin sonunda deney akvaryumlarından rast gele alınan balıklar, çeşme suyu ile iyice yıkanarak temizlenmiş kurutma kâğıdı ile yüzeylerinde bulunan su damlacıkları alınmış ve boy ve ağırlıkları saptanarak kan alınımına hazır hale getirilmiştir. Kan alımı öncesinde anestezik maddelerin kan parametreleri üzerindeki azaltıcı ve hücreleri hemoliz edici etkileri dikkate alınarak (Hattingh, 1975; Smith ve Hattingh, 1980) balıklara her hangi bir anestezi uygulanmamıştır. Balıklarda kan kuyruk bölgesinden (kaudal pedinkül) kesilerek dorsal aortadan kanları alınmıştır. Balıkların kan dokusunda AST ve ALT düzeyleri Kilis Devlet Hastanesi’nde Roche E170 cihazı ile spektrofotometrik metot ile yapılmıştır. Karaciğer dokusunda AST ve ALT düzeyleri ise Bergmeyer (1965) yöntemi ile yapılmıştır. Deneylerden elde edilen verilerin istatistik analizleri “Regresyon Analizi” ve “Student-NewmanKeul’s Test (SNK)” testleri uygulanarak yapılmıştır (Rohlf ve Sokal, 1969; Sokal ve Rohfl, 1969). Bulgular ve Tartışma Yapılan bu çalışmada Dimethod’un değişik konsantrasyonlarında ölüm gözlenmiştir. O. nilotucus’un kan ve karaciğer dokusundaki düzeyleri Tablo 1’de verilmiştir. Aynı şekilde kan ve karaciğer dokusundaki AST - 34 - Anadolu Doğa Bilimleri Dergisi 4(2): 33-36, 2013 (Journal of Anatolian Natural Sciences) düzeyleri ise Tablo 2’de gösterilmiştir. Tablolardaki farklı harfler derişimler ve dokular arasındaki istatistik ayrımı (P < 0.01) göstermek üzere yapılmıştır. Tablo 1. O. niloticus kan ve karaciğer dokusunda dimethoat etkisinde ALT düzeyleri. Süre (Saat) Kan (U/L) DimethoatDerişimleri mg/L 24 X ± Sx * 0.0 20.1 ± 8.0 52.0 ± 0.2dx 0.4 1.1ax 31.2 ± 1.2bx 4.0 35.1 ± 1.0cx 48 X ± Sx * 21.0 ± 1.0ax 23.1 ± 1.2by 35.1 ± 1.1cx 47.2 ± 1.3dx Karaciğer (µm/mg y.a.) 96 X ± Sx * 22.0 ± 0.1ax 34.1 ± 1.1bz 40.2 ± 0.2cy 58.1 ± 1.1dy 24 X ± Sx * 0.71 ± 0.01ax 0.76 ± 0.02ax 0.81 ± 0.03bx 0.86 ± 0.01bx 48 X ± Sx * 0.72 ± 96 X ± Sx * 0.02ax 0.75 ± 0.02ax 0.80 ± 0.03bx 0.93 ± 0.02by 0.77 ± 0.01ax 0.81 ± 0.02bx 0.88 ± 0.03by 0.90 ± 0.02by Tablo 2. O. niloticus kan ve karaciğer dokusunda dimethoat etkisinde AST düzeyleri. Süre (Saat) Kan (U/L) Karaciğer (µm/mg y.a.) DimethoatDerişimleri 24 48 96 24 48 96 0.0 188.1±5.12ax 190.1±2.22ax 195.2±5.11ax 1.81±0.02ax 1.83±0.01ax 1.85±0.02ax mg/L 0.4 4.0 X ± Sx * 272.0±3.11bx 322.1±6.12cx X ± Sx * 221.4±6.10by 238.2±7.12cy X ± Sx * 310.3±4.33bz 335.5±6.72cz X ± Sx * 2.10±0.01bx 2.22±0.02cx X ± Sx * 2.25±0.01by 2.28±0.02bx X ± Sx * 2.40±0.02bz 2.62±0.01cy 8.0 411.2±6.23dx 300.2±6.44dy 425.5±2.24dz 2.28±0.01cx 2.33±0.02bx 2.90±0.02dy * : a, b, c ve d harfleri derişimleri belirlemek; x, y, z ve t harfleri dokular arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<0.01). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata y.a. : Yaş ağırlık Kan ALT ve AST düzeyleri önemli derecelerde subletal konsantrasyonlarda artmıştır (Tablo 1 ve 2). Bu artışlar O. niloticus kanında ALT ve AST de yaklaşık olarak 2 kat olmuştur. Karaciğer ALT ve AST düzeyleri önemli derecede subletal konsantrasyonlarda artmıştır (Tablo 1 ve 2). Bu artışlar O. niloticus kanında ALT ve AST de yaklaşık olarak 2 kat olmuştu. Kan biyokimyasal parametreler balığın sağlık durumunu da belirten etmenlerdendir (Desai ve ark., 2002). Pestisit gibi çevre kirliliği stres koşullarında enerji gereksiniminin arttığı bilinmektedir. Balıklar bu enerji gereksinimlerini glikoz, glikojen, protein ve lipitler gibi kaynaklardan sağlamaktadır (WandelaarBonga, 1997; Levesque ve ark., 2002). Çalışmamızda kan ALT ve AST düzeylerinde önemli derecede artma gözlenmiştir. Bu artışların ALT ve AST aktivitesinin çevresel stresyapıcıların olumsuz etkilendiği belirtmişlerdir. O. niloticus ‘un serumunda artan ALT ve AST düzeyleri pestisitin neden olduğu stresle mücadele etmek üzere gereksinim duyulan fazla enerjinin karşılanması sonucunda artmış olabileceği düşünülmektedir. Karaciğer stres durumlarında hayati fizyolojik role sahiptir. Bu hayati fizyolojik roller (I) sistemdeki kirleticileri organizmadan metabolize ve elimine eder, (II) stres durumlarında metabolizmanın gereksinim duyduğu enerjileri glikogenolosis ve glikoneogenesis aracılığı ile sağlar (Premakumari, 1988). Bu yüzden karaciğerin rolü bu yöntemlerle önemlidir. Elde ettiğimiz veriler bizlere karaciğerin pestisit gibi kirleticilerin balığın fizyolojik düzenleme yaptığı ve bu kirliliğe karşı kan biyokimyasında oluşan değişiklikle tepki gösterdiği saptanmıştır. ALT ve AST balıkların özellikle karaciğer dokusunda kirleticilerin neden olduğu hasarların belirlenmesinde sıklıkla kullanılmaktadır (De LaTore, 2000 ). Vaglio ve Landriscina (1999) karaciğerin ALT ve AST enzimleri bakımından zengin olduğunu ve karaciğer hasarlarında bu enzimlerin büyük miktarlarının kanda - 35 - Anadolu Doğa Bilimleri Dergisi 4(2): 33-36, 2013 (Journal of Anatolian Natural Sciences) bulunduğunu saptamışlardır. Çalışmamızda hem ALT düzeyleri hem de AST düzeyleri ortam derişimleri ve süreye bağlı olarak kan dokusunda ve karaciğer dokusunda artığı saptanmıştır (Tablo 1 ve 2). Navorro ve ark. (1993) plazmadaki ALT ve AST aktivitesindeki artışların karaciğer sitosolünden dolaşım sistemine geçişi ile olduğunu vurgulamışlardır. Yaptığımız bu çalışmada Dimethoat’ın O. niloticus balıklarında her bir sürede artan derişimlere ve süreye bağlı olarak artma olmuştur. Sonuç olarak Dimethoat O. niloticus kan ve karaciğer dokusunda AST ve ALT düzeylerini arttırma eğilimi göstermiştir. Kaynaklar Bergmeyer, H.U. 1965. Aminotransferasesandrelatedenzymes. In: HansUlrichBergmeyerandErichBernt enzymaticanalysis. Vol II. AcademicPress, New York, 735-739, 760-764. (ed) Methods of De La Tore, F. R., Salibian, A., Ferrari, L. 2000. Biomarkers Assessment in Juvenile Cyprinus carpio Exposed to Waterborne Cadmium. Environmental Pollution. 109: 227-278. Desai, H. S., Balram, N., Panigrahi, J. 2002. Toxicological Effects on Some Biochemical Parameters of Freshwater Fish Channa punctatus (Bloch) under the Stress of Nickel. Journal of Environmental Biology. 23(3): 275-277. Hattingh, J. 1975. The Effect of Tricaine Methane Sulfonate (MS-222) on the Microhaemotocrit of Fish Blood. Journal of Fish Biology. 10: 453-455. Hyne, R. V.,Maher, W. A. 2003. Invertebratebiomarkers: links to Toxicities That Predict Population Decline. Ecotoxicology and Environmental Safety. 54: 336-374. Grande, M., Anderson, S., Berge, S. 1994 Effects of Pesticides on Fish. Norwegian Journal Agricultural SCI Supplement. 13: 195-209. Levesque, H.M., Moon, T.W., Campbell, G.C., Hontela, A. 2002. Seasonal Variation in Carbohydrate and Lipid Metabolism of YellowP erch (Perca flavescens) Chronically Exposed to Metals in the Field. Aquatic Toxicology. 60: 257-267. Mayer, F.L., Versteeg, D.J., McKee, M.J., Folmar, L.C., Graney, R.L., McCume, D.C.,,Rattner, B.A. 1989. In:Biomarkersbiochemical, physiological, and histological markers of anthropogenicstress. Chapter 1, pp. 5–85. Editedby R.J. Huggett, R.A. Kimerle, P.M. Mehrle, Jr., H.L. Bergman. Lewis Publishers, Chelsea. Navarro, C.M., Montilla, P.M., Martin, A., Jimenez, J., Utrilla, P.M., 1993. Free Radicals Scavenger and Antihipetotoxic Activity of Rosmarinus. Plant. Med. 59: 312-314. Premakumari, R. 1988S Some aspects of physiology of fish under nutritional stress. PhD thesis, Osmania University, Hyderabad, A.P., India Rohlf, J.F.,Sokal, R.R. 1969. Statistical Tables. W. H. Fremonand Company, San Francisco. 253 pp. Sokal, R. R., Rohlf, J. F. 1969. ‚Biometry. W. H. And Freemanand Company, San Fracisco, 776 pp. Smith, G.L., Hattingh, J. 1980. Haematological Assessment of Generally Used Freshwater Fish Blood Anticoagulants. Journal of Fish Biology. 7: 337-341. Stoskopf, M. K. 1993. Clinical Patology. In. Stoskopf, M. K. (ed.), Fish Medicine. Saunders, Philadelphia, pp. 113–131. Suresh, K., Mohandas, A. 1990. Effect of Sublethal Concentrations of Copper on Hemocytenumber in Bivalves. Journal of Invertebrate Pathology. 55: 325-321. Vaglio, A., Landriscina, C. 1999. Changes in Liver Enzyme Activity in the Teleost Sparusaurata in Response to Cadmium Intoxication. Ecotoxicology and Environmental Safety 43: 111–116. WendelaarBonga, S.E., 1997. The Stres Response in Fish. Physiological Reviews. 7: 591–625. - 36 -