Kitaba Göz At

Transkript

Kitaba Göz At
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
ÇEV‹REN: N‹LGÜN M‹LER
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
Tom Peters
“Belirsizlik, emin olabilece¤iniz tek
fleydir.”
—Anthony Muh, Citigroup,
Asya K›tas› Yat›r›m Grubu Baflkan›
“E¤er de¤iflimden hofllanm›yorsan›z,
gündem d›fl› geliflmelerden hiç
hofllanmayacaks›n›z.”
—General Eric Shinseki, Amerikan
Ordusu, Genel Kurmay Baflkan›
Okuyucunun K›lavuzu…
A Dorling Kindersley Book
www.dk.com
Susan’a...
Eski Büyükdere Caddesi, Park Plaza 22,
Maslak 34398 ‹stanbul
Tel: (212) 345 09 00
[email protected]
web: www.boyner-holding.com.tr
1. BU K‹TABIN YAPISI…
Bu kitap As›l Metin ve Kenar Kolonlar dedi¤imiz
bölümlere ayr›l›yor. As›l Metin her bölümde tart›flt›¤›m›z
ana fikri içeriyor. Kenar kolonlar ise çeflitli örnekler
sunuyor ve As›l Metni ortaya ç›karan gözlemlere dikkat
çekiyor. Bunlar› istedi¤iniz kadar inceleyin. (‹pucu:
Kenar Kolonlar As›l Metinden daha çok hofluma
gidiyor… ama ben pek s›radan bir adam de¤ilim.)
2. ‹KONLAR…
Baz› kenar kolonlar›n üzerinde k›rm›z› bantl› ikonlar
göreceksiniz. Bu ikonlar için sa¤da k›sa bir aç›klama
bulacaks›n›z.
3. BU METN‹N ÖTES‹NDE…
Ç›lg›n zamanlarda yafl›yoruz. Ve bu kitapta biz, sizi
iflinizi yeniden yaratman›z için k›flk›rtmaya çal›flt›k.
Olabildi¤ince ›srarc› bir tutum izledik. Bu kitap,
söylenecek son söz kesinlikle de¤il. Ama biz bu kitab›n
zihninizi yeteri kadar meflgul etmesini, belki de yeteri
kadar öfkelendirmesini umuyoruz… ki buna bir tepki
gösterin. AMACIMIZ, B‹R D‹ALOG KURMAK.
!
Genellikle As›l Metni
destekleyici k›sa bir hikaye.
Bazen de tüm bölümün ana
fikri ile ilgili tek bafl›na bir
örnek.
“”
‹fl dünyas›ndan – ya da
baflka bir yerden – önemli
birinin söyledi¤i bir söz.
Bu kitab› al›n ! Okuyun! Beni
etkiledi, sizi de etkileyebilir.
Bize:
Boyner Yay›nlar›’n›n izni olmaks›z›n
k›smen veya tamamen iktibas edilemez.
Orjinal Ad›: Re- Imagine
Copyright©2003 Dorling Kindersley Limited, London
Text copyright©2003 Tom Peters
www.tompeters.com
1.Bas›m: Haziran 2005 ‹stanbul
ISBN: 975-7004-48-0
ÇEV‹REN: N‹LGÜN M‹LER
Genel Yay›n Yönetmeni: Gülflen Heper
Kapak: Rafineri Reklamc›l›k
Türkçe Metin Uygulama:
Ali Ergün Tasar›m Reklamc›l›k
Bask› ve Cilt: Altan Matbaa Ltd.
tompeters.com/reimagine
‘dan ulaflabilirsiniz.
Lütfen bizimle ba¤lant› kurun, elefltirilerinizi ve
övgülerinizi tekrar tekrar söyleyin. Lütfen zaferlerinizi ve
yenilgilerinizi de bizimle paylafl›n. Bu kitapta her
konuyu kendimizi k›s›tlamadan tart›flaca¤›z.
4. ‹LG‹LENENLER ‹Ç‹N…
Tompeters.com sitesinde, bu kitapta sözü geçen hikaye
ve verilerin detayl› kaynak notlar›n› da bulacaks›n›z
(tompeters.com/reimagine/notes). Ve sitenin Cool
Friends linkinde (tompeters.com/coolfriends) bu kitapta
bahsetti¤im birçok kifli ile yap›lm›fl forumlarla da
karfl›lacaks›n›z. Her y›l yapt›¤›m afla¤› yukar› 80
konuflman›n hemen akabinde PowerPoint sunumlar›m›
(tompeters.com/slides) linkine ekliyorum. Bu da¤›n›k
konuflmalar›m› ve zihnimde yeni oluflan beklentileri
takip etmek istiyorsan›z, istediklerinizi bu linkten
indirebilirsiniz.
Daha önce tart›fl›lm›fl olan
bir konuyu hat›rlat›r.
Daha sonra daha detayl›
biçimde tart›fl›lacak bir
konudan sözeder.
Biz bu ikonu k›sa hikayelerin
üzerine yerlefltirdik. Bu
ikonun alt›ndaki yaz›, daha
önce anlat›lanlar›n bir özeti;
ayn› zamanda daha sonra
olacaklar›n bafllang›ç noktas›
görevini görür.
‹çindekiler
6
12
Önsöz: K›zg›nl›ktan Kuduruyorum
Sunufl: Yeni Savafllar Yeni ‹fl Dünyas›
18
20
30
I. K›s›m. YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM
46
48
58
II. K›s›m. YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹
70
72
III. K›s›m. YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
84
96
6. Bölüm.
7. Bölüm.
1. Bölüm.
2. Bölüm.
3. Bölüm.
4. Bölüm.
5. Bölüm.
Dünyay› Yeniden Tahayyül Etmek: “Eski” ‹ddialar Geçerli De¤il
Control Alt Delete: Y›k›m fiart
Namlunun Ucunda: Beyaz Yaka Felaketi
Biliflim Teknolojisi Her fieyi De¤ifltiriyor: “Bu Otobüse Binecek misiniz? …
Yoksa Onu Kaç›racak m›s›n›z?”
“Masraf Merkezinden” Y›ld›z Olmaya Giden Yol: PSF / Profesyonel Servis
Firmas›na Geçifl
PSF’lerin Amac› ‹fl Yapmakt›r: Çözüm Yaratman›n Koflullar›
Çapraz Fonksiyonlu Dünyaya Hofl Geldiniz: 50 Çözüm
110
112
124
132
146
154
IV. K›s›m. YEN‹ ‹fi YEN‹ MARKA
164
166
184
V. K›s›m. YEN‹ ‹fi YEN‹ PAZARLAR
192
194
202
210
222
VI. K›s›m. YEN‹ ‹fi YEN‹ U⁄RAfi
232
234
248
268
276
VII. K›s›m. YEN‹ ‹fi YEN‹ ‹NSANLAR
292
294
304
318
VIII. K›s›m. YEN‹ ‹fi YEN‹ GÖREV
344
346
Teflekkür
Yazar›n Biyografisi
8. Bölüm.
9. Bölüm.
10. Bölüm.
11. Bölüm.
12. Bölüm.
Çözümlerin Ötesinde: Ak›lda Kalacak “Deneyimler” Sunmak
Daha Çok Deneyim : “Rüya ‹flini” Kucaklamak
Tasar›m: Yeni Giriflim “Ruhu”
Tasar›m›n Genifl Etki Alan›: Güzel Sistemler
En Yüksek De¤er Sunumu: Markalaflman›n Kalbi
13. Bölüm. Yeni Trend I: Kad›nlar›n Yükselen Sesi
14. Bölüm. Yeni Trend II: Yafll›lar Geliyor
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
Bölüm.
Bölüm.
Bölüm.
Bölüm.
Bölüm.
Bölüm.
Bölüm.
Bölüm.
De¤erli Bir ‹fl Yapmak: WOW Projesi!
S›n›r Yok: “Güçsüzler” ‹çin WOW Projeleri
Patronun ‹flleri: Kahramanlar, Demolar, Hikayeler
WOW ‹fllerin Meyvesini Almak : 25 Sat›fl Kural›
Yeniden Yarat›lan Birey: Kendi Markan›z›n Dünyas›nda Yaflam
Patronun 1 Numaral› Görevi: Yetenek Konusunda 25 Kural
Yeni Patronla Tan›fl›n: Art›k Kad›nlar Egemen!
‹flin Bafl›nda Do¤ru Olan› Yapmak: Yarat›c› ve Kendine Güven Duyan
Bir Kufla¤›n E¤itilmesi
23. Bölüm. S›ra D›fl› Düflünmek: Yüksek Katma De¤erli Yap›
24. Bölüm. In Search of Excellence: :Üç Kufla¤›n Karnesi
25. Bölüm. Y›k›c› Bir Ça¤da Mükemmeliyet Peflinde Koflmak: Liderli¤in 50 Kural›
Önsöz: K›zg›nl›ktan Kuduruyorum
‹kiyüzlü Dekan
2002 y›l›nda Stanford Üniversitesinin MBA derecemi geri almas› için çok u¤raflt›m ama
baflar›l› olamad›m.
Nedeni de flu: Derecemi ald›¤›m zaman ‹fl ‹daresi bölümünün dekan› Robert Jaedicke idi.
Jaedicke ayn› zamanda muhasebe profesörüydü ve ö¤rencilik dönemimde ondan ileri
muhasebe dersleri alm›flt›m. Son olarak Jaedicke’yi, bundan otuz y›l sonra televizyonda
gördüm. Enron fiyaskosuna kar›flm›fl oldu¤unu inkâr ediyordu. Jaedicke sadece Enron’un
yönetim kurulu üyesi de¤il, ayn› zamanda Denetim Komitesi baflkan›yd›. Buna ra¤men,
flirketi bat›ran bir kamyon dolusu garip ifllem hakk›nda hiçbir fikri olmad›¤›n› iddia ediyordu!
E¤er Enron’un denetim patronu (fasulye sayanlar›n son direniflçisi) olarak görev yapm›fl
birisi, olaylar hakk›nda hiçbir bilgisi olmad›¤›n› iddia ederek kendisini savunuyorsa, insan›n
akl›na flunlar geliyor: Dekan oldu¤u okuldaki müfredat›n faydalar› hakk›nda herhangi bir
fikri var m›yd›? “‹leri” muhasebe derslerinden kendime ne ders ç›kartaca¤›m hakk›nda bir
fikri var m›yd›?
Do¤al olarak, MBA ve geleneksel ifl idaresi e¤itimi hakk›nda zaten olumsuz olan
görüflüm daha da bozuldu. Ayn› fley “genel kabul görmüfl ifl uygulamalar›” hakk›ndaki
görüflüm için de geçerli.
Gördü¤ünüz gibi, bu benim flahsi meselem. Ama ifl zaten flahsi bir konudur… bir
soyutlama de¤ildir.
BU K‹TABIN EN CAN ALICI NOKTASI DA BUDUR!
K›zg›nl›ktan Kuduruyorum!
Bu kitab› 60 yafl›nda yaz›yorum. “‹fl hayat›na” bafllamam›n üzerinden çeyrek as›rdan fazla
zaman geçti. Yapt›klar›m yeteri kadar alk›fl ald›. Bu noktada art›k kitap yazmama gerek yok.
Yapt›¤›m konuflmalar ve dan›flmanl›klar zaten beni had safhada meflgul tutuyor, hatta afl›yor
bile. Bu durumda neden içeride oturup uyduruk bir yaz› masas›n›n üzerine abanm›fl…
muhteflem bir Temmuz günü Martha’s Vineyard’da… 11. Kitab› kaleme almaya
çal›fl›yorum?
Çünkü k›zg›n›m.
Yeniliklerin, pazar araflt›rmalar› ya da dikkatlice oluflturulmufl odak gruplar› taraf›ndan
de¤il, k›zg›n insanlar taraf›ndan gerçeklefltirildi¤ine inan›r›m. Mevcut dönemin mali
raporlar›n›n saydaml›¤›na tahammül edemeyen insanlar. CIA’n›n veritaban› FBI’›n
veritaban›na ba¤lanmad›¤› için öfkelenen insanlar. Not ald›klar› küçük ka¤›t parçac›klar›
dosyan›n aras›ndan kay›p etrafa saç›ld›¤›nda asabileflip saç›n› bafl›n› yolan insanlar ve o
k›zg›nl›kla oturup Post-It’i icat edenler.
“In Search of Excellence” adl› kitab› birlikte yazd›¤›m arkadafl›m Bob Waterman, bir
gazeteciye flöyle demiflti: “Tom bir fleylere k›z›p tepesi atmad›kça mutlu olamaz.”
Gayet do¤ru. Ve flu anda tam anlam›yla k›zg›nl›ktan kuduruyorum. Çok k›zg›n›m, çünkü
ben (ve benden çok daha ak›ll› birçok insan) 25 – 30 y›ld›r iflas eden flirketlerin uygulamalar›
hakk›nda ba¤›r›p ça¤›rd›k… ço¤u da bir fayda sa¤lamad›.
Bu kitaptaki bütün bölümler “Abart›yorum” ile bafllamaktad›r.
8
Benim ba¤›ra ça¤›ra söyledi¤im, özetle fludur: ‹nsanlar… özel sektördeki ve devlet
sektöründeki insanlar… genellikle iyi niyet sahibidirler. ‹flleri sonuçland›rmaktan hofllan›rlar.
Baflkalar›na hizmet sunmak isterler. Fakat bu insanlar att›klar› her ad›mda, ak›l almaz idari
manialar -flirketlerdeki ara kademe yöneticileri, ordudan albaylar, okul yöneticileri gibi ufak
tiranlar›n bencillikleri - yüzünden engellenir dururlar.
Buradaki mesaj, Frank Lekanne Deprez ve Rene Tissen taraf›ndan yaz›lan Zero Space:
Moving Beyond Organizational Limits adl› kitapta daha aç›k ve düzgün bir biçimde ifade
edildi:
“Kurdu¤umuz teflkilatlar birer tiranl›k haline geldiler. Kontrolü ellerinde tutuyorlar,
bizleri prangaya vuruyorlar, iflimize yard›m etmek yerine çeflitli engeller yarat›yorlar.
Özenerek yapt›¤›m›z organizasyon flemalar›ndaki çizgiler, kimsenin aflamayaca¤›, hatta
üzerinden bile bakamayaca¤› duvarlar halini ald›.
Evet. Duvarlar. Engeller. Tiranlar.
Kontrolü tekrar ele geçirebilir miyiz?
Ama Buna Daha Fazla Dayanmak Zorunda De¤ilim (De¤iliz)
‹fller çok sarpa sard›. Güvenlik hususundaki endifleler (global terörizm, kitle imha silahlar›n›n
potansiyel kullan›m› da dahil olmak üzere) hepimizi huzursuz ediyor. Küreselleflme iyi ve
kötü yanlar›yla karfl›m›za iki yönlü bir arma¤an olarak ç›kt›: bir taraftan de¤erli, di¤er
taraftan bafllang›ç uygulamalar›n›n yaratt›¤› etkiler aç›s›ndan karmafl›k ve pürüzlü.
Teknolojik de¤iflikliklerin yaratt›¤› tsunamiler bizi yutuyor ve kafam›z› kar›flt›r›yor. CEO’lar
sinek gibi dökülüyorlar – sadece stratejik planlamalar›n›n kötü olmas›ndan de¤il, ayn›
zamanda görevlerini kötüye kulland›klar›ndan dolay›. Birçok insan›n bafl› belaya girdi. Ac›
bir örnek vermek gerekirse, flirketin yönetim kuruluna güvenen binlerce insan›n Enron
“varl›klar›” 401K emeklilik plan›nda bloke oldu.
Ve flimdi Yeni Ekonomi var.
Dedenizle yer de¤ifltirmek ister miydiniz? Geçmiflin Bethlehem Çelik fabrikas›nda (Ford
Motor fiirketinin 1935 y›l› civar›nda faaliyette olan bir fabrikas›) günde 11 zorlu saat geçirmek
ister miydiniz? Ben istemezdim. Ben ayn› flirketin ayn› binas›nda beyaz yakal›lar›n az ücretle
çal›flt›r›ld›¤› iflyerinde 41 uzun y›l boyunca çal›flan babamla bile yer de¤ifltirmek istemezdim…
Bir ifl yeri devrimi gerçekleflmekte. Hiçbir mant›kl› insan tek bir kuruluflta tüm hayat›n›
geçirmeyi umut etmez. Baz›lar› bu de¤iflikli¤i “kurumsal sorumlulu¤un bitifli” olarak
nitelendiriyorlar. Ben ise... Yenilenen Bireysel Sorumlulu¤un Bafllang›c› olarak
adland›r›yorum. Bu yaflamlar›m›z› kendi kontrolümüze almam›z için ola¤anüstü bir f›rsat. Bu
f›rsat› hayata geçirebilmek için kamu kurallar›n› kökten de¤ifltirmemiz gerekiyor. Örne¤in
flirkete ba¤l› olmayan evrensel sa¤l›k yard›mlar›. K›smen devlet taraf›ndan desteklenen
sa¤lam ve sürekli e¤itim olanaklar›. ‹flverenden ba¤›ms›z kiflisel emeklilik planlar›.
Ancak her fleyden önce, istesek de istemesek de, bize düflen sorumlulu¤u üstlenebilmek
için yeterli derecede istek, h›rs ve teknik bilgiye sahip olmam›z laz›m.
Beni göreve al›n! Beni, Tom Inc. fiirketinin Baflkan›, Yönetim Kurulu Baflkan›, CEO’su,
COO’su yap›n. Ben bunu istiyorum! (Asl›nda, yalvar›yorum.)
Bir iflin en iyi durumda oldu¤u döneme bay›l›r›m. Büyümenin desteklendi¤i, müflterilere
heyecan verici hizmetler sunuldu¤u ve çal›flanlara heyecan verici f›rsatlar sa¤land›¤›
zamanlar›. Bu an, her ne kadar birçok aç›dan ürkütücü olsa da, büyülü bir and›r.
Keyifli ‹fl: ‹ste¤e Ba¤l› De¤il
Ben Polyanna de¤ilim. Çok gezdim. (Ve çok gördüm.) Ac› gerçekler pembe gözlüklerimi
9
çoktan k›rd›, un ufak etti.
Ama ben yine de umutluyum. ‹nsanlar›n bir gün iyi kalpli ve müflfik olacaklar›na… ya da
kötülü¤ün buharlafl›p gidece¤ine… ya da açgözlülü¤ün yok olaca¤›na dair bir umut
beslemiyorum. Ama Yeni Ekonomi’de insanlar›n, profesyonel yaflamlar›ndaki
sorumluluklar›n› ele almalar› ile do¤acak gücün fark›na varacaklar›n› umuyorum. Gerek
okullarda gerekse çal›flt›klar› kurulufllarda genifl çapta bast›r›lm›fl olan meraklar›n› ve
yarat›c›l›klar›n› serbest b›rakmaktan keyif alacaklar›n› umuyorum.
Kötü haber: Bu konu iste¤e ba¤l› de¤ildir. Mikroçipler, tüm rutin iflleri üstlenecektir. Ve
biz acilen, çiftlikten ç›k›p fabrikaya girdi¤imiz ve oradan ç›kart›l›p beyaz yaka kulelerine
sevkedildi¤imiz günlerdeki gibi, kendimizi yeniden yaratmak zorunda kalaca¤›z.
Heyecan verici haber (en az›ndan bence heyecan verici): Bu konu iste¤e ba¤l› de¤ildir.
Yeniden yarat›lm›fl olan bizlerin çok k›sa sürede anlaml› bir katma de¤er yaratmas›
gerekecek.
Bu kitaptaki her bölümde “Abart›yorum” giriflini bir “Hayal Ediyorum” takip eder.
Benim genel vizyonum k›saca flöyle: ‹fl, keyiflidir. Çünkü, ifl kavram›n›n özünde
Yarat›c›l›k, Yeni Bulufllar, Büyüme ve Hizmet unsurlar› yatar. ‹fl, Adam Smith’in sözünü etti¤i
“görünmez el” demektir. Ve Nobel ödüllü Frederich Hayek”in “kendili¤inden keflif süreci”
demektir. Ve ekonomist Joseph Schumpeter’in “yarat›c› imha rüzgarlar›” demektir. ‹fl, en iyi
dönemini yaflad›¤› sürece, hayat› orta ça¤a k›yasla daha az külfetli hale getirebilmek için bir
fleyler infla etmektir. Bizi ortaça¤›n yar›-kölelik döneminden, Endüstri Devriminin ilk 150
y›l›n›n resmiyete dökülmüfl esaretinden ve son 75 y›l›n hücre hapsinden daha ileriye – çok,
çok, çok daha ileriye – götürmektir.
Evet, ifl keyiflidir.
(En az›ndan keyifli olabilir.)
Gökkufla¤› Renkleri: Yaz›k Zavall› Kahverengiye
Winston Churchill’in kahverengiye karfl› negatif bir tavr› vard›. Benim de var. Bat›
Medeniyetinin Kurtar›c›s› flöyle söylemiflti: “Renkler konusunda tarafs›zm›fl›m gibi
görünemem. Parlak olanlar›n› seviyorum ve zavall› kahverengiye gerçekten ac›yorum.”
Ben de!
Ben renklili¤i severim. Özellikle Parlak K›rm›z› hofluma gider. Benim flirketimin logosu
iki y›ld›r parlak k›rm›z› bir ünlem iflaretidir. Pantone PMS 032.
Yine de benim “iflim” düz mant›k içerir, kiflisel önyarg›lar de¤il.
Düz Mant›k:
1. Zaman Renklilik Zaman›. (Hiç flüphesiz.) O yüzden…
2. Renkli Sözcüklere ve Renkli Fikirlere ve Renkli Faaliyetlere gereksinim duyuluyor.
3. Q.E.D – quantum erat demonstrandum - (‹spat edilmifltir.)
“Giriflimler” Ürkeklere ve Zay›flara Göredir
Yaz›mda kad›nlardan - üzücü bir flekilde kullan›lmam›fl etkin liderlik kayna¤›ndan – ve
kad›nlara sat›fl yapman›n bir numaral› pazar f›rsat› oldu¤undan söz edece¤im.
"Kad›nlara özel bir giriflim" önerisinde bulunmayaca¤›m. Size önerim, Kad›nlar›n Hayret
Verici Derecedeki Yüksek Potansiyellerine kucak açabilmek için bütün kuruluflunuzu Hemen
Yerle Bir Edin .
Gördü¤ünüz gibi, "giriflimlere" inanm›yorum. (Renksiz.) Büyük F›rsatlara yap›lan tam
kapsaml› sald›r›lara inan›yorum (Renkli.)
Jack Welch GE’yi (General Elektrik)… mükemmel bir biçimde… yirmi sene boyunca
10
yönetti. Kurallar› de¤ifltirdi. Onun baflta bulundu¤u bu 20 seneyi belirli dönemlere
ay›rabilirsiniz: örne¤in, bürokrasiyi yok et, kalite pefline düfl, Interneti kucakla, v.s. Ama iddia
ediyorum ki bunlar "giriflim" de¤ildir. Bunlar… Dev F›rsatlara Yap›lm›fl Büyük ve Renkli
Sald›r›lard›r.
E¤er Renklilikten hofllanm›yorsan›z… o zaman… yanl›fl yazar›, yanl›fl yay›nc›y› ve yanl›fl
kitab› seçtiniz.
Haz›r olun!
E¤lenin!
Zavall› kahverengiye ac›y›n!
Kitap: Bu Da ‹ste¤e Ba¤l› De¤il
60 yafl›ma geldim ve yeni bir bafllang›ç yap›yorum. Bu bana göre, 1982de yay›nlanan In Search
of Excellence’dan sonra tam anlam›yla yapt›¤›m ilk yeni bafllang›ç. Yeni bir yay›nc› ile
çal›fl›yorum… tasar›m düflkünü, dobra bir yay›nc› … Dorling Kindersley. Birlikte “ifl dünyas›
kitab›n› yeniden yaratmay›” hedefliyoruz.
Cüretkar? Evet.
Egosantrik (Benmerkezci) ? O da evet.
S›ra d›fl›? Görece¤iz.
Ama yapmak niyetinde oldu¤umuz tam olarak bu.
Bob Waterman ile birlikte “In Search of Excellence”› yazmam›z›n üzerinden geçen 20
küsür senelik dönemde dünya, gerçekten büyük bir yol kat etti. Ama önünde çok, çok daha
uzun bir yol var. Ve yeni Teknolojiler inan›lmaz potansiyellerini ortaya koymaya bafllad›kça
(evet, “bafllad›kça”!), her geçen gün yönetimin, 1980’lerde baz›lar›m›z›n sorgulamaya bafllad›¤›
denenmifl-ve-do¤ru kurallar›n› yeniden yaratmaya daha henüz bafllam›fl (evet, “bafllam›fl”!)
oldu¤umuzu görüyoruz.
Çok büyük… ÇOK BÜYÜK… bir sorunla karfl› karfl›ya oldu¤umuzu görmüyorsan›z
düpedüz aptal olman›z laz›m. Ve bariz görüntüyü vurgulamak için söylüyorum: Çok Büyük
Sorunlar... Çok Büyük Çözümler gerektirir…
Çok Büyük Çözümler: Kiflisel seviyede. Teflkilat birimleri seviyesinde. Küçük iflletmeler
seviyesinde. Büyük kurulufllar seviyesinde. Okullarda. Hastanelerde. Devlet kat›nda. Ve... bu
ekonomi kitab›n›n mütevazi seviyesinde bulunabilir. Öte yandan bence, elinizde tutu¤unuz
kitap, fazla da mütevazi olmayan bir kitap. Ben bu kitab› yazmak zorunda de¤ildim… Bir
taraftan da… yazmak zorundayd›m. (Hat›rlay›n: K›zg›nl›ktan Kudurmak. Daha fazla
dayanamamak.)
Bu kitab› yazmak… ‹ste¤e Ba¤l› de¤ildi.
“‹fl” Kitaplar› Neden Önemlidir
Amerikan Silahl› Kuvvetleri 2003 y›l›nda Irak’ta büyük bir baflar› gösterdiler. Ama... inan›n
bana… savunma için y›lda 400 milyar USD harcad›¤›m›za de¤di… ambargo sebebiyle aç
kalan Irak’l›lar ise y›lda 1 milyar USD harc›yordu.
Yankiler, II. Dünya Savafl›nda sonuç getiren faktörü oluflturdu. “En Büyük Kuflak” onlar
m›? Belki. (Ben olsam, oyumu George Washington’un çok az paras› olan Devrimcilerinden
yana kullan›rd›m.) Ama yine de onlara En Büyük Ekonomi’nin... En Büyük Silah Üreticileri
diyebilir miyiz?
Evet.
Gerçek flu ki: Savafl esnas›nda fabrikalarda ve limanlarda çal›flan kad›nlar, Amerikan
ordusu askerlerinden daha fazla “baflar› puan›” hak edebilirler.
11
‹fl önemlidir!
Ekonomi önemlidir!
‹ngilizler dünyay› yüzlerce y›l küçücük bir adadan yönettiler. Eski bir deniz kuvvetleri
mensubu olarak ben, Kraliyet Donanmas›na hayranl›k duyar›m, ama Kraliyet Donanmas›n›n
gemilerine fon sa¤layarak tüm ifllemlerin gerçekleflmesini sa¤layan Giriflimci ‹ngiliz Ticaret
fiirketlerine daha da fazla hayranl›k duyar›m.
Nükleer denizalt›lar›m›z Sovyetlere karfl› yaklafl›k yar›m yüzy›l boyunca paha biçilmez
bir savunma gerçeklefltirdiler. Ama Ronald Reagan, Gorbachev ve etraf›ndakileri Y›ld›z
Savafllar› projesi ile yok edece¤ini iddia etti¤i zaman, onlar› as›l dize getiren unsur, Ekonomi
idi. ‹fli baflarm›flt›k. Sovyetler Birli¤i, bizim saham›zda oynamak için yeterli para bulamad›.
‹fl kitaplar› iyidir… kötüsü de olabilir. (Do¤al olarak.)
Ama Kuruluflun Mükemmelli¤i fikri… eflsizdir. Gerçek: En ‹yi ‹fl Uygulamalar›... Ve En
Rekabetçi Pazarlar… dünyaya hükmeder.
Bana inanm›yor musunuz?
Tarihin son yar›-milenyumunu etkin biçimde yönetmifl olanlara sorun…
Tarafs›z Kalmaktan Vazgeçin
Burada her söyledi¤imi onaylaman›z› beklemiyorum. Ama onaylamad›¤›n›z zaman… k›zg›n
bir muhalif olman›z› umuyorum. O kadar k›zmal›s›n›z ki… Sonunda Bir fiey yapmal›s›n›z.
B‹R fiEY YAPMAK. ‹flin temelinde yatan fikir bu, de¤il mi? (Zavall› Kahverengi.)
(Hakimiyet Renklili¤in elinde.) Hikayemin en can al›c› noktas›… “neden bu kitap”›n
hikayesi, bir mezar tafl›d›r. (Can al›c› nokta, mezar tafl› – belki de garip bir flekilde yan yana
geldiler; ama 60 yafl›n›za geldi¤inizde akl›n›za bu tür fleyler gelebiliyor.) Umar›m benim
mezartafl›mda flakayla kar›fl›k flöyle bir yaz› yazmaz:
Thomas J.Peters
1942 – 2005
Çok iyi ifller yapacakt›,
ama patronu izin vermedi.
Tanr›m, lütfen böyle bir fleye izin verme! (Ve lütfen elin de¤miflken, “2005” tarihini
oradan sil).
Öte yandan, mezartafl›mda tam olarak ne yazmas›n› istedi¤imi gayet iyi biliyorum:
Thomas J.Peters
1942 – Her ne zamansa.
Oyuncuydu.
“Zengin olmufltu” de¤il. “Meflhur olmufltu” de¤il. “‹flleri yoluna koymufltu” bile de¤il.
“Oyuncuydu” yazmas›n› tercih ederim. Yani bir kenarda oturup dünyan›n gidiflat›n›, hem de
son birkaç yüz y›ld›r (hatta son bin küsür y›ld›r) gerçekleflen büyük de¤ifliklikleri oturup
seyretmek zorunda kalmad›. Baflka konularda benimle hemfikir olmayabilirsiniz, ama e¤er
sizde bir nebze dürüstlük, ruh, cesaret, güç veya metanet varsa, … flu konuda benimle
anlaflmak zorundas›n›z: Sahan›n kenar›ndan kopup oyuncular›n aras›na kat›lmak, bir Tercih
Meselesi De¤ildir.
!
Sunufl: Yeni Savafllar Yeni ‹fl Dünyas›
Sald›r›
11 Eylül 2001'de, Internet-dahisi bir avuç kökten dinci, dünyan›n yegane süper gücünün süngüsünü düflürdü.
Görünüfle bak›l›rsa, FBI, CIA, bir y›¤›n tank, bir okyanus dolusu uçak gemisi ve onca nükleer denizalt›, tutkulu bir
hedefe kilitlenme, düzenli bir iletiflim ve bir kaç tane 3.19 dolarl›k çak› ile bafl edemedi.
Teröristler "sanal teflkilatlanma" kavram›n› en son haliyle - süratli, kurnaz, esnek ve kararl› bir biçimde
benimsediler. Ve akabinde bu teröristler, yapt›klar› birçok hataya ra¤men, karfl›lar›na dizilen dev bürokratik engelleri
aflmay› baflard›lar. Boston Globe gazetesi, sald›r›dan bir kaç gün sonra flöyle yazd›: "Teröristlerin uydu telefonlar› ve
flifreli e-posta kulland›klar bir ça¤da, ABD'nin bekçileri bu teröristlere karfl› ka¤›t kalemle ve birbiri ile konuflmayan
antika bilgisayar sistemleri ile silahlanm›fl durumdayd›."
Asl›nda, benim do¤um yerim olan Maryland'da, bir polis bu 19 teröristten birini 9 Eylül tarihinde çevirmiflti.
Ama polisin veri taban› CIA veri taban› ile ba¤lant›l› de¤ildi ve e¤er öyle olsayd›, küçük bir trafik ihlali sebebiyle
durdurdu¤u adam›n CIA’nin arananlar listesinde bulundu¤unu görecekti. Ama buna kim flafl›r›r ki. Hele ben hiç
flafl›rmad›m! CIA, FBI ile konuflmuyor ki, titiz federal ajanlardan biri kalk›p Maryland'den bir köylü ile konuflmaya
tenezzül etsin.
Ba¤lam
Bu kitap Teröre Karfl› Savafl› irdeleyen bir kitap de¤ildir. Bu kitap, teröre karfl› verilen mücadeleyi tart›flan bir kitapt›r.
Baflka bir ça¤a uygun biçimde kurulmufl teflkilatlar›n u¤rad›¤› yenilgi ile ilgili bir kitapt›r. Eski Genel Kurmay Baflkan
Yard›mc›s› Amiral Bill Owens, durumu flöyle özetledi: "Bugünkü ordumuz asl›nda, Napolyon zaman›nda gelifltirilmifl
ve tasarlanm›fl olan bir yap›ya sahiptir." Ayn› durum, bugünkü ticari kurulufllar›m›z›n ço¤u için de geçerlidir ve bu
kural›n kan›t› olarak sadece Dell ve Wal*Mart gibi istisnalar mevcuttur.
Ordumuzun yap›s›, (eski) Sovyetler Birli¤i ile mücadele etmek aç›s›ndan mükemmel bir yap›... ama El Kaide
karfl›s›nda son derece yetersiz kal›yor. Benzer flekilde, Sears, Mongomery Ward'a karfl› son derece iyi teçhizatlanm›flt›
ama Wal*Mart'›n karfl›s›nda tamamen haz›rl›ks›zd›. IBM, Control Data'n›n hakk›ndan geldi, fakat uyan›k yeni yetme
Bill Gates'in karfl›s›nda afallad›. Merrill Lynch, bir Bo¤a ile temsil edilen gücünü zirveye tafl›d› ve borsan›n tüm
kurallar›n› de¤ifltiren Charles Schwab ortaya ç›k›nca ilk yaras›n› ald›.
(Ve bu böyle sürüp gidiyor.)
Sanal teflkilat kavram›, yeni tarz ekonominin nas›l iflledi¤ini anlamak aç›s›ndan önem tafl›r. Ve tekrar ediyorum:
Yeni Teröristler bu kavram›n uzman› olduklar›n› kan›tlam›fllard›r. Terörist gruplar› ile ne flekilde mücadele etmemiz
gerekti¤i konusu ile yeni rekabet türleri ile nas›l bafl etmemiz gerekti¤i konusu aras›nda az›msanmayacak bir ilgi
mevcuttur.
10 Eylül 2001 tarihinde "Sanal teflkilat", özellikle dot-com kal›nt›lar›n›n yaratt›¤› çevre kirlili¤inden ötürü,
dan›flmanlar›n a¤z›ndan ç›kabilecek en son sözdü. Ertesi sabah geç saatlerde, yani 11 Eylül 2001'de, "sanal teflkilatlar"
en yeni ve en bask›n unsur olarak gündeme damgas›n› vurmufltu.
Mücadeleye Ça¤r›
"Günün birinde 21’inci yüzy›l›n 11 Eylül 2001'de bafllad›¤› iddia edilebilir...
"El Kaide... 'sanal devlet' olarak adland›rabilece¤imiz, yeni ve son derece tehlikeli bir teflkilatlanmay› temsil
etmektedir. ...Sanal devlet, 11 Eylül'de, modern toplumlar›n flimdiye kadar hiç görülmedik biçimde savunmas›z
kalabildiklerini kan›tlam›flt›r.
"Aleni bir devletin deste¤ini almaks›z›n faaliyet gösteren az say›da bir grup insan›n, modern bilgisayarlar,
biyogenetik silahlar, hava ulafl›m› ve hatta küçük nükleer silahlar kullanmak suretiyle, ça¤dafl aç›k toplumlar›n çok
say›da var olan zay›f yanlar›n› istismar edebilece¤i bir döneme giriyoruz." – Time Dergisi, 9 Eylül 2002
“Savunma Bakan› Donald Rumsfeld, Amerika düflmanlar›n›n en öldürücü gücünün, yerleflik olmamalar›ndan
kaynakland›¤›n› söylüyor. Teröristlerin belirli s›n›rlarla, üslerle veya di¤er geleneksel güçlerle engellenmeyen eriflim
a¤lar›, bu ulusun tehditlere karfl› nas›l yan›t verdi¤ini incelemekte ve Bay Rumsfeld’in gerçekleflece¤inden emin oldu¤u
14
yeni bir sald›r›ya karfl› nas›l haz›rl›k yapt›klar›n› tespit etmekte özgür.
“El Kaide’nin liderleri, bütçesi, komuta ve kontrol zinciri mevcuttur ve büyük zararlar verebilece¤ini
kan›tlam›flt›r, ancak ona geleneksel savafl çerçevesinde bir sald›r› düzenlenememektedir.”
"Bay Rumsfeld, tu¤la ve harçtan yap›lm›fl, flimdi de bombaya dayan›kl› k›r›lmaz camla kaplanan Pentagon’un
içinde, sanal bir düflmana karfl› daha iyi savaflabilmek için çelik ve elektronik devrelerden oluflan bir ordunun
tatbikatlar›na odaklan›yor.”
“ ‘fiimdiye kadar kulland›¤›m›z yöntemler art›k ifle yaramayacak,’ dedi. Ona göre çözüm, daha süratli ve daha
öldürücü savafl taktikleri gelifltirmek… ‘Büyük kurulufllar uyum sa¤lamak konusunda a¤›r, hantal ve yavafl
davran›yorlar, yeteri kadar atik de¤iller.’ Öte yandan, teröristlerin eriflim a¤lar›ndaki de¤ifliklikler, bizde oldu¤undan
daha az masrafl›, daha süratli ama önceden tespit edilemeyen bir dönemde gerçeklefliyor.’”– New York Times
Gazetesi, 3 Eylül 2002
“Sanayi Devrimi bir ölçek konusudur: genifl sanayi bölgeleri, gökdelenler ve tren yolu flebekeleri, hakimiyeti
büyük ülke yöneticilerinin ellerine teslim etmifltir ve bu sadece Bismarck ve Disraeli gibi sorumluluk sahibi yöneticiler
ile ilgili bir konu de¤ildir, Hitler ve Stalin de buna dahildir.… fakat Sanayi Devrimini takip eden dönemde herkes bir
cep telefonu ve bir torba patlay›c› sayesinde güçlü konuma gelebilmektedir. Amerika’n›n askeri üstünlü¤ü, bu tür yeni
düflmanlar›n bizim adalet anlay›fl›m›za uygun bir biçimde savaflmayacaklar›n› gösteriyor: aniden, düzensiz biçimde ve
en zay›f taraflar›m›za hedef alarak sald›racaklar.” – Robert Kaplan, Warrior Politics
Yan›t
ABD Genel Kurmay Baflkan› Eric Shinseki, teflkilat›n›n köklü biçimde yenilenen bir ortamda rekabet gösterebilmesi
için devrim yapmak konusunda son derece kararl›yd›. Askeri dönüflüm son derece güç bir ifltir ve RMA – Revolution
in Military Affairs – (Askeri ‹fllerde Devrim) ad› alt›nda 11 Eylül’den çok önce bafllat›lm›flt›r. Ancak bugüne kadar,
b›rak›n “devrimi”, de¤iflim bile yavafl seyrediyordu. fiu anda ise sistem nerdeyse bafltan afla¤› onar›m gerektiriyor ve
bask› dayan›lmaz hale geldi.
Ben de bir devrimin gereklili¤ine sonuna
kadar inan›yorum. Ordu eskiden beri de¤iflimden nefret eder… ve flu anda tümüyle
yeni (ve ölümcül) bir tehditle karfl› karfl›ya... iflte bu yüzden Shinseki’nin içinde bulundu¤u durumun çok zorlay›c›
oldu¤unu düflünüyorum. Hem de çok zorlay›c›.
Shinseki’nin Ordunun kulland›¤› yöntemlere getirmek istedi¤i de¤ifliklikler, özel sektör kurulufllar›n›n (e¤itim,
sa¤l›k hizmetleri, kamu hizmetleri, v.s. dahil) yapmas› gerekenleri yans›tmaktad›r… aksi takdirde askeri taktik
uzmanlar›n›n tabir etti¤i gibi düflman savafl alan›ndan arkas›na bakmadan kaçacakt›r.
Sizlere afla¤›da Shinseki’nin de¤iflim program›n›n baz› bölümlerini, Peter Boyer’›n New Yorker’da yay›nlanan “A
Different War” (Farkl› Bir Savafl) adl› muhteflem makalesinde aktard›¤› biçimde sunuyorum. (Ve askeri dönüflümde
“temel e¤itim” için, Sunufl bölümünün sonundaki “Kontrastlar” flemas›na bak›n›z.)
1. Yeni Strategy. Ordu da, di¤er tüm kurulufllar gibi, geri kalan son düflman ile savaflmaya uygun bir yap›ya sahiptir.
Yak›n zamana kadar, So¤uk Savafl ile mükemmel biçimde savaflmak üzere tasarlanm›flt›. Temel strateji fluydu: Bizim
A¤›r Malzemelerimize karfl› Sovyetlerin A¤›r Malzemeleri. Ve bizim A¤›r Malzemelerimiz hem daha “A¤›r” hem de
daha “‹yi” idi!
Herfley 11 Eylül'de de¤iflti.
O gün anlad›k ki, bundan sonraki savafl, baflka büyük bir savafl makinesine karfl› verilen bir savafl olmayacak. Yeni
kaderimizde, ele geçirilmesi son derece güç olan düflmanlarla uzun vadeli bir dizi çat›flma yat›yor. Bizler eskiden Kötü
Adamlar›n yerlerini tam olarak tespit edebilirdik. Ve ne Büyüklükte Bazukalar› oldu¤unu bilirdik. (Büyüklük o zaman
çok önemli idi.) Bu sefer nerede olduklar›n›… ya da kim olduklar›n›… ya da nas›l silahland›klar›n› bilemedik. (Çak›…
bir Kitle ‹mha Silah› olabilir mi?) Tek bildi¤imiz, ne amaç güttükleri idi. Sovyetler Birli¤inin So¤uk Savafl boyunca
güttü¤ü emellerinden çok farkl›, fanatizm diye adland›r›lan bir amaçt› bu. (Lenin bir fanatik olabilir. Ama Leonid
15
Brezhnev ve Yuri Andropov’u da hat›rlar m›s›n›z? Onlar tam olarak birer fanatik de¤illerdi!)
2. Yeni Taktikler. Eski günlerde, ordular›n karfl› karfl›ya gelmesi, yüz yüze karfl›laflmalar fleklinde olurdu. fiimdi ise…
“direkt” modelden ayr›l›p “dolayl›” modele yöneliyoruz. Yani, Ordunun yeni vurucu gücü olan Stryker Brigade’e.
A¤›r silahlardan hafif silahlara. H›zl› ve gizli hareketlere. Direkt temastan kaç›nmaya. Boyer’in kelimeleriyle:
“Hareket an›n› iyi tayin edin… biliflim teknolojisinden büyük çapta faydalan›n, haber alma, gözetleme ve keflif
yeteneklerinizi kullan›n.”
Sanal tanklardan bile söz ediliyor (Silikon Vadisinin izleri galiba). Sanal bir tank bir çok parçadan olufluyor – bir
k›sm› sensör, bir k›sm› silah. Çok mu ileri gidildi? Hay›r. K›sa süre önce bir askerin resmini gördüm, elinde Game
Controller’›n askeri anlamdaki yeni karfl›l›¤›n› tutuyordu. Modern Asker, kendisinin de k›sa zaman önce oyun amaçl›
kulland›¤› bu alet ile, uzaktan kumandal› robotik bir arac› Afganistan’daki potansiyel olarak ölümcül bir ma¤araya
sokuyordu.
Ordu uzun bir süre için, bu de¤iflimin gerekli oldu¤unu… savafl alan›nda daha büyük esneklik ve daha yo¤un
bilgi gerekti¤ini anlad›… Ama bu de¤iflimi uygulamak… teknik nedenlerden önce, “kültürel” nedenlerden ötürü…
dehflet verici derecede zordu.
Ben Amerikan Ordusunun yeni ilkesinin… Muhammed Ali’nin hat›ras›na istinaden… flöyle olmas›n›
öneriyorum:
“Kelebek gibi uç, ar› gibi sok.”
3. Yeni Asker. Ordu, eskiden kulland›¤› “Olabilece¤inizin En Fazlas›n› Olun” slogan›n› “Ben Tek Kiflilik Bir
Orduyum” fleklinde de¤ifltirdi. Ve gerçekten, Afganistan çat›flmas›ndaki ABD kara hareketi, I. Dünya Savafl›ndaki
siper savafl›n›n ç›lg›n anlar›n› ya da II. Dünya savafl›nda Iwo Jima ve benzeri yerlere yap›lan kanl› sald›r›lar› hiç
and›rm›yordu. Asl›nda hiçbir harekatta bir avuç insandan fazlas› bulunmuyordu.
Tam anlam›yla: Tek kiflilik Ordular.
Bir general, Mr. Boyer’e flöyle dedi: “Bilginin silah
yerine kullan›lmas› fikri, bir tankç› için rahats›z
edici bir fikirdir.” “Askerler savafl alan›n›n ne
durumda oldu¤unu bilmenin, üstlerindeki z›rh
kadar rahatlat›c› oldu¤unu zaman içinde
ö¤renecekler.”
Ne de¤iflim ama! Ve ne büyük bir “kültür de¤iflimi”! Bir bilgisayar ve bir dizi sensör ile silahlanmak, çevredeki
En Büyük Tank› kullan›yor olmaktan çok farkl› bir silahlanma tarz›. (Yeni Düflmana karfl›, En Büyük Tank pek ifle
yaramaz. Ayn› flekilde En büyük Uçak Gemisi ya da En Büyük Nükleer Denizalt› da yaramaz.)
4. Yeni Silahlar. Orduda eskiden “tanklar” ve “a¤›r silahlardan” söz edilirdi. fiimdi ise “Gelecek Zaman›n
Muharebe Sistemlerinden” söz ediliyor.
Hantal bir objeye (tank) karfl›n “Sistem” (yaz›l›m)?
Bir anlam çeliflkisi mi? Yoksa Bak›fl Aç›s›nda
Büyük
bir De¤ifliklik mi? San›r›m ikincisi.
Özel sektörde, UPS reklamlar› “Let Brown Do It” (B›rak›n onu Kahverengi Yaps›n) diyor. Yani UPS, Yafll› ve
16
Hantal Kahverengi Kamyonlar›n›n gittikçe azalan flekilde kullan›ld›¤› Lojistik Sistem Hizmetleri veriyor. UPS için
“Kahverengi Kamyon” ne anlama geliyorsa, Ordu için “tüfek” de ayn› anlama geliyor (ya da çok yak›nda ayn› anlama
gelecek.) Benzer flekilde, GE’nin eski devre kesici bölümü GE Industrial Systems flekline girdi. Bu bölüm eski Ekonomi
mant›¤› ile iflleyen bir üretim faaliyeti olmaktan ç›kt› ve flu anda büyük müflterilerin ihtiyac› olan bilgi yo¤un çözümler
üretiyor… ve bu arada da birkaç tane Çin yap›m› devre kesici imal ediyor.
K›sacas›, sistem(ler) çözüm yarat›yor ve hakimiyet yaz›l›m
programlar›n›n elinde.
Ve bu hem UPS için, hem GE için, hem de Shinseki ve ABD Ordusu için
geçerli.
5. Yeni Komuta ve Kontrol Modeli. Yeni Düflmana karfl› en büyük zay›fl›¤›m›z karfl›l›kl› iletiflim eksikli¤i. Ordu,
Donanma ve Hava Kuvvetleri aras›nda. CIA, FBI ve Gümrük aras›nda. Ve bunlar›n her türlü kombinasyonu aras›nda.
Bu sorunu çözmüfl oldu¤umuzu nas›l anlayaca¤›z?
Bence cevap son derece aç›k: CIA’de yeni göreve bafllam›fl 26 yafl›nda
bir saha çal›flan›, 26 yafl›ndaki bir FBI saha ajan› ile… en yeni
teknolojiyi kullanarak… ve her kurulufltan dört (befl?) (alt›?) tane
amirden izin almaya ihtiyaç duymadan iletiflim kurabildi¤i zaman.
Bu hedef bizim için hala çok uzakta – ama teknolojik sebeplerden de¤il, “kurumsal kültür” (orduda “gelenek”
tabir edilir) ve “iç politika” ile ilgili sebeplerden dolay›.
6. Yeni Düflman. Y›llar boyunca mahalli politika, askeri devrime destek oldu – örne¤in, eski moda silahlar›n daha
büyük versiyonlar›n› üretmek için kongre deste¤i almak gibi. Ordunun çevik olmas› gerekti¤ini teoride herkes
biliyordu – çünkü art›k Sovyetler en önemli tehdit unsuru olmaktan ç›km›flt›. Ama pratikte tan›mlayabildi¤imiz yeni
bir tehdit unsuru olmad›¤› için belli bir noktaya odaklanamad›k. Ve 11 Eylül sabah›, her fleyi de¤ifltirdi. Art›k Yeni
Düflman›m›z›n genotipini tan›yorduk: fanatik, tespit edilemeyen ve sanal.
Ah, rekabet coflkusu! FedEx olabildi¤ince iyi çünkü UPS (ve DHL ve
Ryder System ve saire) de bir o kadar iyi. Ayn› fley El Kaide karfl›s›nda
ABD ordusu için de geçerli.
Bahisler
Yeni Askerlik türünün ne tür bir askerlik olmas› gerekti¤i hususunda hepimizin az çok bir fikri vard›r. As›l sorulmas›
gereken soru: Buradan oraya (o uzak noktaya) bir felakete u¤ramadan gidebilecek miyiz? Yapmam›z gerekenleri
yapmaktan bizleri al›koyan bürokratik bata¤› aflabilecek miyiz yoksa de¤iflimin önderli¤ini yapmam›z gereken bir
durumda de¤iflimi “yönetmeye” çal›fl›rken bu bata¤a saplan›p kalacak m›y›z? General Shinseki, her ne kadar cesur da
olsa, yeterince cesur olamaman›n tehlikesini hissetti. Onun gibi devrim taraftar› olan patronu… Savunma Bakan›
Donald Rumsfeld… Shinseki’nin fazlas›yla bürokrasiye ba¤l› bir yarat›k oldu¤unu, dolay›s›yla otoritesinin
baltaland›¤›n› ifade etti.
Peter Boyer’›n aç›klamas› flöyle: “General, askeri ihtilali dizginlemeye, bu ifle pek gönüllü olmayan kendi teflkilat›n›n
17
kabul edebilece¤i ölçülerde gerçeklefltirmeye çal›flt›. Yap›lacak olan de¤ifliklik, eski teflkilat için fazla abart›l›,
devrimciler için ise yetersiz kal›yordu. Savunma dan›flman› Loren Thompson, Shinseki’nin rolünü Bolflevikler
taraf›ndan bast›r›lan Rus Devrimcisi Aleksandr Kerensky ile karfl›laflt›r›yor. ‘Shinseki, eski yöntemlere getirilen bir
de¤iflimi temsil ediyordu ama dünya onun kendi dönemi içerisinde baflarabilece¤inden daha çok de¤iflim talep
ediyordu,” diyor Thompson. ‘Ordunun gelenekleri ba¤lam›nda yeterli bulunan de¤iflimleri gerçeklefltirmeye haz›rd›.
Ama bu kurumsal ritmin haricinde kalan d›fl dünyan›n standartlar›nda, bu de¤iflim son derece tutucu ve yetersiz
kal›yordu.’”
‹flte de¤iflim böyle bir fley. ‹ster Terörle savaflta olsun. ‹ster Yeni ‹fl Aleminde olsun.
Askeriyenin karfl›laflt›¤› yeni sorunlar, global ticari kurulufllar›n karfl›laflt›¤› sorunlarla ayn›d›r. Tabii ki askerlikte
oynanan bahisler, örne¤in, perakende piyasas›nda oynanan bahislerden daha yüksek ama konu ve model aç›s›ndan,
dost ve düflman aç›s›ndan, her iki taraf da ayn› (AYNI!) özellikleri tafl›maktad›r.
Ve flahsi fikrimi sorarsan›z, bu bahisler eflit derecede yüksek. General Shinseki’nin kitab›n bafl›nda yazd›¤›m sözünü
hat›rlay›n:
“ E¤er de¤iflimden hofllanm›yorsan›z,
gündem d›fl› geliflmelerden hiç
hofllanmayacaks›n›z.”
! Kontraslar
ESK‹ YEN‹
“Eski Ekonomi” Ordusu “Yeni Ekonomi” Ordusu
Dik, bürokratik, çok “apoletli” Yass›, da¤›n›k, az “apoletli”
Yavafl ama emin H›zl› ve emin
A¤›r ve öldürücü Hafif ama daha az öldürücü de¤il
Manevra kabiliyeti düflük, ezici güç Manevra kabiliyeti çok yüksek, hassas donan›m
Var olan en büyük silahlar Dünyan›n en ak›ll› sistemleri
Tank kullanan ve a¤›r silah tafl›yan Ço¤unlukla teknoloji ile silahlanan ve silahlara
çok say›da asker uzaktan kumanda etme kabiliyeti olan, befl ila on
kifliden oluflan “tek kiflilik ordular”
Yo¤un atefl gücü Yo¤un bilgi
Hiyerarflik komuta ve kontrol Eriflim a¤› bazl›, özel amaçl› faaliyet planlamas›
yöntemi ile hareket eden ba¤›ms›z birimler yapan ve birbiri ile ba¤lant›l› hareket eden gruplar
Afl›r› sürtüflme, özellikle di¤er silahl› hizmetler Hem iç birimlerde hem de teflkilat›n di¤er bölümleri
ve devlet birimleri ile düflük seviyede koordinasyon ile sürtüflmesiz, aç›k iletiflim
Çok “gerçekçi” Çok “sanal”
Kurallar›
olmayan bir
kavgan›n
içindeyiz!
yeni !fl
yeni ba¤lam
Eski zamanlarda haritac›lar, haritas› ç›kart›lmam›fl sulara “Ejderha
ç›kabilir” levhas› asarlard›. 1991’de So¤uk Savafl sona erdi¤i ve
kapitalizmin bayra¤› tüm dünyada dalgalanmaya bafllad›¤› zaman
anlafl›ld› ki bütün ejderhalar katledilmifl.
O zamanlar bildiklerimiz son derece yetersiz kal›yordu.
Sönük geçen bir on y›l›n sonunda bütün ifller tersine döndü.
Ejderhalar her yere yay›ld›lar; art›k korkulacak çok fley vard›. Asl›nda,
bilinmeyen her zaman korkutucudur.
Bugünün ve yar›n›n bilinmeyenleri... Ekonomik De¤er yaratman›n
temeli demektir. Bilinmeyen… insan klonlama ve genetik
mühendislik ça¤›ndaki yaflam flekillerinin ana fikri demektir.
Bilinmeyen… Yapay Zeka ile güçlendirilmifl bir yaz›l›m›n senden ya
da benden daha ak›ll› oldu¤u bir ortamda bir iflin tan›mlanmas›
demektir. Bilinmeyen… düflman kim, düflman nerede, düflman›n
yerini nas›l saptar›z, vakit çok geç olmadan düflman› nas›l yeneriz?
…demektir.
Di¤er taraftan… evet, “di¤er bir taraf” gerçekten var… ve
bugünün Kaptan Cook’lar› ve Amelia Earhart’lar› gibi bu
bilinmeyenlerden avantaj sa¤layacak kadar cesaretli ve kararl› olanlar
için eflsiz olanaklar sa¤lamakta… ‹çinde yaflad›¤›m›z ça¤, kurallar›
y›k›p imkans›z›n peflinde koflanlara… ve büyük at›l›mlar yapanlara…
çok ihtiyaç duyuyor!
!
1 Dünyay› Yeniden Tahayyül Etmek:
“Eski” ‹ddialar Geçerli De¤il
! Çok Renkli Kurallar…
kurallar? Sat›yorum… Sat›yorum… Satt›m.
• Eski
çok h›zl› de¤iflen bir dünya.
• Bu“De¤erler”,
- Kapan›n elinde kal›yor
• (Kapt›¤›n ne?“varl›klar”
neyi kap›yorsun? nerede?)
bile bir mesaj› var.
• Karmaflan›n
karmaflan›n içinde verilen mücadelede... Büyük At›l›mlar gerçeklefliyor.
• BuDura¤an
çal›flmalar› fiilen bir ifle yaram›yor!
• Kavgan›nplanlama
ç›kar›n!
• “Daha h›zl›keyfini
bozguna u¤ray›n. Baflar›ya daha h›zl› ulafl›n.”
•
! ABARTIYORUM Henüz haz›r de¤iliz…
Sanki dot.com f›rt›nas› Yeni Ekonomiye Son Noktas›n› koymufl gibi davran›yoruz.
Ama asl›nda biz flu anda son bin y›l›n en büyük, en derin ekonomik de¤ifliminin
efli¤indeyiz.
Baflar›s›zl›ktan her ne pahas›na olursa olsun kaç›n›yoruz ve “düzen” ve
“verimlilik” gibi ideallerimize s›k› s›k›ya sar›lm›fl durumday›z. Halbuki
baflar›s›zl›klar›m›za da kucak açmam›z, gerçek yeniliklere zemin haz›rlayacak
karmaflalara, bozgunlara ve yetersizliklere de de¤er vermemiz gerekiyor.
! HAYAL ED‹YORUM
Yepyeni bir eleman hayal ediyorum. Çok iyi projelere imza atan bir eleman.
Çal›flt›kça kariyerinde aflama kaydeden. Peki, bu eleman›n yeniliklere karfl› tavr›
nas›l olmal›? Çok istekli olmal›! Hatta daha da çok istekli olmal›! En istekli o
olmal›!
Yepyeni bir Kurulufl hayal ediyorum. Bürokrasiyi neredeyse s›f›ra indirmifl
bir kurulufl. 80’li ve 90’l› y›llar›n “yetkilendirme” hareketine burun k›v›ran bir
kurulufl. Hareketli, çevik bir kurulufl. Yenilikçi. Giriflimci.
Yeni bir Sosyal Sözleflme hayal ediyorum. Genç kuflaklar›n eski kurallar›
y›karak geleceklerini yeniden icat etmelerine destek olacak toplumlar düfllüyorum: Giriflimci ruhlar› destekleyen politikalarla çal›flanlar›n hareket esnekli¤ini
cesaretlendiren, s›n›rlar›n› ve zihinlerini yeniliklere kapatmak yerine, global
yerleflime ve yenilikçi fikirlere aç›k toplumlar.
!
22
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
Haydan Gelen Huya Gider
YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM
!
Y›llar önce MCI’›n kurucusu merhum Bill McGowan ile bir görüflme yapm›flt›m. Kurdu¤u flirketin tüm sürecine tan›k olabilecek kadar uzun yaflamad›, ancak dünyan›n ne flekilde de¤iflti¤inin bilincine varm›flt› (Ne de olsa dünyay› de¤ifltirmek için çok çal›flt›!). Bir
gün bana “Tom” dedi, “eskiden bozgundan baflar›ya – baflar›dan bozguna dönen süreç
üç kuflak sürerdi, flimdi sadece befl y›l al›yor.”
(Asl›nda onun dönemi 20 y›l sürdü)
MCI, AT&T’yi sat›n ald›… ve kazançl› ç›kt›. Bernie Ebbers MCI’› sat›nal›p geniflletti, WorldCom’u yaratt›. WorldCom mali skandallara kar›flt› ve iflas etti. fiimdi ise
WorldCom küllerinden yeniden do¤maya ve ismini de¤ifltirip MCI yaparak bize World
Com’u unutturmaya çal›fl›yor… Anlay›n anlayabilirseniz.
Bu arada, Telekom kullan›c›lar› olan bizler, bu endüstrideki önlenemeyen rekabetten hayal bile edemeyece¤imiz derecede ç›kar sa¤lad›k.
Bu dünya… babalar›m›z›n dünyas› de¤il.
Yeni Kurallar
!
TÜM SEKTÖRLERDE
ESK‹ ‹DD‹ALAR
GEÇERL‹ DE⁄‹L
Yenilik her endüstriyi eflit flekilde etkilemez, de¤il mi?
Yanl›fl! Eski iddialar geçerli de¤il. Afla¤›daki listeye
bir göz gezdirin:
Finansal Hizmetler: "Centilmence iliflkiler", … "g›rtlak g›rtla¤a" rekabet halini
ald›.
Üretim: Hantal Ford & GM
& US Steel’in yerini… afl›r›
süratli, afl›r› verimli Dell ve
Cisco ald›.
Enerji: Piyasa hakimiyetinin ve stabilitenin yerini…
Orta Do¤u ve Latin Amerika’n›n toptan sat›fl› durdurmalar› tehditi ald›… Art›,
Birleflik Devletler d›fl›nda yeflil politikan›n hakim oldu¤u
bir dünya olufltu.
Telekomlar: Marjinal "geliflim" sunan monopollerden… yeni türeyenlerin yenilikçi politikas›na geçildi (Tabii baz›lar› iflas ediyor).
Sa¤l›k hizmetleri: Ola¤anüstü nakit ak›m garantisi
olan yüksek fiyatl› ilaçlar›n
üreticileri etraf›nda kurulu
piyasada… çal›flanlar ayakland›, teknoloji geliflti ve hakimiyet müflterinin eline geçti.
"Sakin bir vaha" bulabilir
misiniz? Ben bulam›yorum.
“Keçi Yollar›na Asfalt Döflemek”
Ayr›nt›: Wal Mart, Sears’i oyuna getirdi... ve Amerikan tarihindeki en ola¤anüstü ekonomik büyüme dönemlerinden birinin En Parlak Y›ld›z’›n› yaratt›.
Ayr›nt›: Microsoft IBM’i mat etti. Bir grup h›rpani serseri, dünyan›n en büyük flirketi oldu¤u düflünülen bu kurulufla y›llar boyu karmafla yaflatt›… ve dünyan›n en önde
gelen endüstrisine hakim oldu.
Ayr›nt›: Charles Schwab, Merrill Lynch’in içine korku sald›. San Francisco’dan ç›kan bu yeni zengin kalkt›, sigaralar›n, içkinin, klüplerin, hisse senetlerinin, tahvillerin s›radan dünyas›na “indirim” fikrini afl›lad›… ve Wall Street’i allak bullak etti.
Bu s›rada IBM uyuyor muydu? Sears uyuyor muydu? Merrill Lynch uyuyor muydu?
Hay›r. Hay›r. Ve hay›r.
Bunlar›n hepsi son mücadelelerini veriyorlard›. IBM, Fujitsu’ya ve Siemens’e karfl›
kendini savunmaya geçmiflti, Sears ise hala Montgomery Ward ile kap›fl›yordu. Merrill
Lynch, J.P. Morgan’›n hayaletine karfl› savafl›yordu. Ve sonunda yenik düfltüler… uyuduklar› için de¤il, yanl›fl yöne bakt›klar› için! Daha yeni do¤mufl olan ve Yeni Araçlar›,
Yeni Teknolojileri, Yeni Fikirleri daha iyi, daha h›zl› ve daha derinlemesine kullananlar
taraf›ndan yenilgiye u¤rat›ld›lar... enselendiler... utanç verici bir duruma düfltüler.
Hay›r, Sears’i suçlamay›n (Ya da IBM’i. Veya Merrill Lynch’i.) Sears perakendecilik kitab›n› farkl› bir dönemde yazd›… farkl› bir dönem için yazd›. Wal*Mart ise flansl›yd›. O
do¤ru zamanda do¤mufltu ve do¤ru zamanda büyümeye bafllad›. 1980’lerin bafl›nda, bilgisayarlar›n en revaçta oldu¤u ve perakende sat›fla haz›rland›¤› zaman, Wal*Mart da haz›rd›. (Ayn› süreç Microsoft ve Schwab’da da tekrarland›.)
Bir de¤iflim mühendisli¤i gurusu olan Michael Hammer, bu olay›n özünü 1990 y›l›nda Harvard Business Review’da yazd›¤› bir makalesinde aç›klad›. Yaz›s›nda, bilgisayar
devriminin ilk otuz y›l›n›n “keçi yollar›na asfalt döflemek” ile geçti¤inden bahsetti. (Bay›ld›m bu lafa!) Yani bu bizim 30 y›l›m›z› dünkü prosedürleri otomasyona tabi tutmaya
çal›flarak harcam›fl oldu¤umuzu gösteriyor.
Dahas›, bu keçi yollar› ço¤unlukla varmak istedi¤imiz yere ulaflmad›lar. Bunlar eskinin sistematize edilmesi çal›flmalar›yd›. (Yanl›fl Ejderhalar!)
Amerikan hükümetini ele alal›m. Amerikan hükümetinin bilgi ifllem teknolojilerine
olan açl›¤› ola¤anüstü boyutlardad›r. Ancak kullan›m prosedürleri son derece yanl›flt›r.
As›l konu $$$ de¤ildir. As›l konu duygulard›r: CIA’in IT (Bilgi Teknolojileri) sistemi pahal› ve genifl kapsaml›d›r… ancak pahal› ve genifl kapsaml› DEA IT sistemi ile uyum sa¤lamay› reddeder… o da Gümrük IT sistemi ile ba¤lant› kuramaz… o da FBI sistemi ile ifl
göremez… v.s. v.s.
Ak›ll› ‹nsanlar›n Ç›lg›n Yorumlar›
Sandia National Laboratories’in iktisat baflkan› Arnold Baker’a göre “Yak›nda, ma¤ara
Dünyay› Yeniden Tahayyül Etmek
‹ki Yönlü Risk Takibi
‹statistikçiler “karars›zl›k” ve “belirsizlik” aras›nda çok büyük bir fark oldu¤unu iddia
ediyorlar.
Karars›zl›k: ExxonMobil’in keflif departman›nda çal›fl›yorsunuz. Meksika Körfezi’nin dibinde bir delik açacaks›n›z. Varolan jeoloji ve jeofizik bilginize dayanarak, deldi¤iniz yerde hidrokarbon bulma flans›n›z›n, at›yorum, yüzde 57.5 ila yüzde 64.5 oldu¤unu
tahmin edebilirsiniz.
Bu, karars›zl›kt›r. Her fleyi bilmiyorsunuz ama bir fleyler biliyorsunuz ve bildiklerinizin bilmediklerinize oran›n›n ne oldu¤undan haberiniz var.
Belirsizlik: Kendinize flu sorular› soruyorsunuz:
Meksika Körfezi nerede? Hidrokarbon nedir? Kimin umurunda?
Bu, belirsizliktir.
Do¤ru soruyu sorup sormad›¤›n›zdan emin olacak kadar bile bilgi sahibi de¤ilsiniz.
Ve flimdi bizim bulundu¤umuz nokta budur.
Böylece bütün iddia ve bahisler kapanm›fl oldu.
Birinci ‹ddia Kaybedildi: Sistematik Planlama Ritüelleri
Kariyerim etkin bir hale gelmeye bafllad›¤›nda, yani 1970’lerin ortalar›nda, bir zamanlar›n “yenilmez” Birleflik Devletler ekonomisi, yeni nesil rakipler taraf›ndan… özellikle de
Japonlar taraf›ndan... bozguna u¤ramaya bafllad›. Japon mal› olan her fley “iyi” idi – genel bak›fl aç›s› buydu. Buna karfl›l›k yeni rekabet koflullar›nda ayakta kalmak için ifl dünyas›ndaki en iyi beyinler, en iyi fikirleri ortaya att›lar. Bunlar 20. yüzy›l›n son dönemlerinin büyük stratejik “iddialar›” idi.
‹lk iddia, Stratejik Planlama ‹ddias›’yd›. ‹nsanlar befl y›ll›k – on y›ll›k planlama kav-
!
BAK ANNE,
UÇAKTA P‹LOT YOK!
Economist dergisinin Aral›k
2002 say›s›ndan bir manflet:
"‹mdat! Kokpitte kimse yok.
Havayollar›n›n ileride pilotlara
ihtiyac› kalmayacak m›?" Sonuç: Bir Grumman Global
Hawk prototip uça¤› California’daki Edwards Hava Üssü’nden kalk›p Güney Avustralya’ya kadar… pilotsuz uçtu.
YUMRUK YUMRU⁄A
KAVGA ED‹N!
"Kurallar› olmayan bir kavgan›n içindeyiz." Xerox’un
eski CEO’su böyle diyor.
Bu kitaba vermek istedi¤im isimlerden biri de buydu, ama sonra bir kitap ismi
olarak çizmeyi aflacak gibi
göründü. Ama gönlüm hala
bu sözden yana. Bireysel kariyerler, kurumsal stratejiler, savafl ve devlet yönetimi
derken, kendimizi kurallar›
olmayan bir kavgan›n içinde
buluyoruz.
Pratik Getiriler: Çok fazla! Kurallar olmad›¤› takdirde,– amiral de olsak, orta
kademe yönetici de olsak ortama göre flirketi uçuracak kararlara ba¤l› olarak
para kazanaca¤›z. (Eskiden
"kuralc›" kiflilerin takdir
edildi¤i ve tepe yöneticilerin
dayak yedi¤i zamanlar›n aksine.)
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM
adamlar›n›n bafllatt›¤› takas ifllemlerinden beri dünya ekonomisinde görmedi¤imiz kadar
büyük bir yenilik bafl gösterecek” .
Genome adl› kitab›nda Matt Ridley flöyle diyor : “Bütün içtenli¤imle inan›yorum ki,
flu anda tarihin en entelektüel dönemini yafl›yoruz.”
AT&T’nin eski teknik dan›flmanl›k baflkan› olan risk sermayedar› Greg Blonder’›n
iddia etti¤ine göre; “Belki de 25 y›la kadar insanl›k tarihine ait bilgilerin tümünü kiflisel
bir cihaz içerisinde bulabileceksiniz”.
Bu tür al›nt›lar – ki bunlardan düzinelerce örnek verebilirim – “Ak›ll› ‹nsanlar›n Ç›lg›n
Yorumlar›” ad›n› verdi¤im grubun bir bölümü. Di¤er bir deyiflle, ayaklar› yere sa¤lam, çok
sa¤lam basan birçok kifli, yerin ayaklar› alt›ndan kay›p gitti¤i hissine kap›lmaya bafllad›.
fiu anda kay›yor.
Ve h›zla kay›yor.
Bana göre tüm bu olaylar›n baflkahraman›, birçok yenili¤e imza atm›fl ve say›s›z patente sahip bir bilgisayar gurusu olan, Ray Kurzweil’d›r. Kurzweil, temel de¤iflikliklerin
günümüzde çok daha h›zl› olufltu¤unu, matematiksel modelleme tart›flmalar›n› tüm insanl›k tarihine uygulamak suretiyle, gayet ikna edici bir dille savunuyor. Yapt›¤› tahmine göre M.S. 1000 tarihinden önce, insanlar›n olaylara bak›fl aç›s›nda ve düflünce yap›s›nda büyük bir de¤ifliklik – bir paradigma de¤iflikli¤i – oldu ve bu de¤iflikli¤i ortaya ç›karmak binlerce y›l ald›. (Beflinci s›n›fta ö¤rendi¤iniz bilgileri hat›rlay›n: Demir Ça¤›, Bronz
Ça¤›, v.s.). 1000 y›l›na gelindi¤inde ise, her yüzy›lda bir, bir paradigma de¤iflikli¤i oluyordu. De¤iflim h›z› giderek art›yordu: Sadece 1800’lerde, önceki 900 y›l boyunca yap›lan de¤iflikliklerden daha fazlas› gerçekleflti; daha sonra 20. yüzy›l›n ilk 20 senesinde yap›lanlar,
ç›lg›n 1800’lerdeki say›y› bile aflt›. Ve bundan sonra 2000 y›l›na kadar her 12 y›lda bir oluflan paradigma de¤ifliklikleri ola¤anüstü boyutlara ulaflt›.
Kurzweil, ileriyi görerek yapt›¤› tahminlerde, 21. yüzy›lda oluflacak olan teknolojik
yeniliklerin 20. yüzy›la oranla bin kat daha fazla olaca¤›n› öngörüyor. Bu iddiay› destekleyen kavram, “tekillik” unsuru” - “insano¤lunun bilgisayarlar ile bütünleflerek tek vücut
olmas›, o derece h›zl› ve etkileyici bir biçimde kendini gösteriyor ki, bu birleflme insanl›k
tarihi kumafl›n›n y›rt›lmas›n› simgelemekte”.
23
!
Do¤ru soruyu sorup sormad›¤›n›zdan emin olacak kadar bile bilgi sahibi de¤ilsiniz.
Dünyay› Yeniden Tahayyül Etmek
ramlar›n› benimsediler. Japonlar›n endüstriyel baflar›s›ndan tümüyle etkilenen bir strateji “guru”su, bir Japon firmas›n›n (galiba Canon’dan bahsediyordu) 500 y›ll›k planlama
yapt›¤›n› iddia etti. Wall Street’in üç ayl›k getiri beklentilerine köle olan baz›lar›m›z gözyafllar›na bo¤uldu. Hepimizin 500 y›ll›k bir perspektif oluflturdu¤unu bir düflünün!
Ah ne günlerdi onlar.
Meg Whitman uzun vadeli stratejilere olan inanc›n bafllad›¤› gibi bitti¤ini gördü. O,
ç›lg›nl›k derecesinde baflar›l› olan eBay’in Yönetim Kurulu Baflkan›... ve dot-com f›rt›nas›na ra¤men ayakta kalanlardan biri. Dedi¤ine göre, eski günlerde, kurulufllar›n strateji
toplant›lar› y›lda bir ya da iki kere yap›l›rd›. fiu anda, eBay Dünyas›nda, “strateji oturumlar›”n›n haftada birkaç defa yap›lmas› gerekiyor. B›rak›n 500 y›ll›k planlamay›, befl hafta
sonra anlaml› kalabilecek befl haftal›k bir plan yapabilirseniz flansl› say›l›rs›n›z.
‹kinci bahis, Kalite Olay› ‹ddias›yd›. Ad›n› ne koyarsan›z koyun. TQM (Toplam Kalite
Yönetimi) deyin, Six Sigma deyin. Japonlar›n dedi¤i gibi Kaizen... yani “sürekli geliflim”
deyin… Japonlar endüstride do¤ru ve kesin saptamalar konusunda çok derin fikirler
ürettiler. Yüksek s›n›f tamircilik hakk›nda bize çok fley ö¤rettiler. Bunda kötü bir fley yok.
Onlardan çok fazla fley ö¤rendik. fiahsen flu anda saati geri döndürmek istemem; ald›¤›m
o ac› ama de¤erli dersleri unutmak istemem. Yine de, o dersler Eski Ekonomi’nin Son
Sahnesini temsil ediyorlard›. fiu anda Japonlar, on senelik bir zahmetin ard›ndan bocalamaya bafllad›lar. Görünüfle bak›l›rsa 60’l›, 70’li ve 80’li y›llarda yapt›klar› ifl, Endüstri
Devrimi’nin çürüyen son elmas›n› parlatmaktan ibaretti.
fiu anda ihtiyac›m›z olan, iki yüz y›ld›r geldi¤imiz yere oranla “çok daha iyi” olmaktan Son Derece Farkl› bir fley. Art›k kendimizi Yepyeni Bir Oyun oynamak için e¤itmemiz gerekiyor… “‹flinizi Yeniden Yaratmak” adl› bu oyunda, “daha iyi” kavram›n› tan›mlayan eski kurallar art›k geçerli de¤il.
“”
fiAfiIRTICI VAKA
AOL Time Warner’›n eski Yönetim Kurulu Baflkan› Steve Case, "‹fl dünyas› büyük ihtimalle
önümüzdeki on y›lda, flimdiye
kadar hiç olmad›¤› kadar, belki
de tarih boyunca olmad›¤› kadar büyük bir flaflk›nl›k yaflayacak... ve de¤iflimin h›z› giderek
artacak." demiflti (...ki o son
y›llarda kendi pay›na düflen
flaflk›nl›ktan çok daha fazlas›n›
yaflad›.)
Ben de buna inan›yorum.
Ama Case’in yorumundan hofllanmam›n özel bir sebebi var:
"flaflk›nl›k" kelimesi. "Belirsizlik" kelimesi için güzel bir
eflanlaml› sözcük ve asl›nda
içinde bulundu¤umuz ça¤› karakterize eden kayg› ve heyecan› yans›t›yor.
Üçüncü ‹ddia Kaybedildi: Sürdürülebilir Rekabet Avantajlar›
Ve bunlardan baflka bir de Sürdürülebilir Rekabet Avantajlar› iddias› vard›. Basit olarak
söylemek gerekirse: Di¤er insanlardan daha iyi yapabilece¤iniz bir ya da iki ifl bulun… ve
bunlar› çok iyi yaparak avantajlar›ndan sonuna kadar faydalan›n. (Çok mu basite indirgedim? Pek say›lmaz.) Peki, bu iddia neden baflar›s›z oldu? Bu konuyu arkadafl›m Rich
D’Aveni’nin Afl›r›-rekabet: Stratejik Manevra Dinamiklerinin Yönetimi adl› kitab›nda
aç›klad›¤› kadar iyi aç›klayamam. Dartmouth’ta stratejik yönetim profesörü olan D’Aveni’ye göre:
“fiövalyelik dönemi kapand›. Yeni yönetim biçimi, savunulamayan rekabet avantajlar› yaratmak amac›yla, statükoyu bozmaya yönelik aktif bir strateji tayin etmektir. ‹çinde bulundu¤umuz ça¤, kaleler, hisarlar ve z›rhlarla savunmaya geçme ça¤› de¤ildir. Bu
daha çok bir kurnazl›k, sürat ve sürprizler ça¤›d›r. Baz›lar› için bunca mücadeleden sonra korunabilen avantajlar› rafa kald›rmak zor gelebilir. Ancak afl›r› rekabet, günümüzün
rekabet ortam›ndaki yegane rekabet seviyesidir, ki bu seviyede avantajlar›n savunulmas›
mümkün olmaktan ç›km›flt›r.
Afl›r› rekabet ortam›nda m›s›n›z? Ve bu da çeviklik gerektiriyor, de¤il mi?
Yeniden Tan›mlama Zaman›
‹fl alemi çok berbat bir dönem geçirdi. Önce dot-com ç›lg›nl›¤› bafl gösterdi… daha sonra dot-com bozgunu. Daha sonra Enron. Andersen. Sonra Merrill Lynch. WorldCom. ve
ImClone. El Kaide’yi de unutmamak laz›m.
Ve bu böyle uzay›p gidiyor. Bu rezaletin bir k›sm› ifl süreçlerinin çeflitlili¤inden kaynakland›. Büyümenin ard›ndan gelen küçülme. "Herfleyin mümkün oldu¤u" bir dönemin
ard›ndan, baz›lar› çok ›srarl› bir biçimde "s›n›rs›z olanaklar" sa¤lamaya çal›flt›lar.
Ancak benim görüflüme göre durumu ele geçirmenin anahtar› oldukça farkl› bir fley.
Evet, birçok kifli kanunlara karfl› geldiler. Evet, birçok kiflinin egosu ifrata kaçt›. Ve tüm
bu yanl›fll›klar›n yarat›c›lar›, yapt›klar› yanl›fll›klar›n hem yasal hem de mali sonuçlar›na
*Stratejik Planlaman›n Do¤uflu ve Yok Oluflu
BU K‹TABI ALMAYI
"PLANLAYIN"
Bence son 25 y›lda yaz›lm›fl
en iyi ekonomi kitab›, tart›flmas›z, Henry Mintzberg’in
yazd›¤›
The Rise and Fall of Strategic
Planning*
!
YÜKSEK BAH‹SLER
Uçak gemilerimizin prosedürlerini mükemmellefltirmek
bundan sonraki 19 teröristin
verece¤i hasar› engellemeyecek – belki de 11 Eylül bunlarla karfl›laflt›r›ld›¤›nda küçük kalacak.
Yeni Oyun. Yeni (süper
yüksek) Bahisler.
Gerekli olanlar: Yeni
Araçlar. Yeni Kurallar. Ve
(1 Numaral› Teflkilatlanma
Emri): Yeni bir çeviklik.
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM
‹kinci ‹ddia Kaybedildi: Kalite Olay›
25
26
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
“”
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM
SAVUNMADA KALMAYIN
Business Week’ten al›nt›:
Chrysler gibi bir flirketin
minivan gibi yeni bir ürünle
ortaya ç›k›p do¤rudan yüksek
kazanç sa¤lad›¤› günler art›k
geride kald›. ‘Bu tür endüstrilerde, ana ürün dal›n›z› gözetmek amac›nda olabilirsiniz", "Ama e¤er herkes taarruzdayken siz savunmadaysan›z, kaybedersiniz." diyor,
Chrysler’in üretim müdürü
Wolfgang Bernhard.
!
GENLER‹ fi‹fiEDEN
ÇIKARTMAK
Wired dergisi yazar› David
Ewing Duncan, Sequenom projesinin bafllat›labilmesi için
vücudunu denek olarak ba¤›fllad› ve konuyla ilgili flöyle bir
aç›klamada bulundu:
"Sequenom, SNP (Single
Nucleotide Polymorphisms) tan›mlama yöntemini endüstrilefltirmifl bulunuyor. Bana söylendi¤ine göre tarihte ilk kez
sa¤l›kl› bir insan›n genetik
hastal›klar› iflaret eden tüm
DNA yap›s› taramaya tabi tutuluyor.
Ufukta, genetik hastal›klar›n hamilelik testi gibi evde
teflhis edilebilmesi için
Wal*Mart’ta dahi sat›labilen
gen kitlerinin üretimi var."
!
fiOK OLDUM, fiOK!
Bunun bir s›n›r› yok mudur?
Görünüfle bak›l›rsa yok.
21 Mart 2003’te birliklerimizin Irak’a girmesinden sonra,
Sony "Shock and Awe" ad›nda bir video oyununun patenti için baflvurdu. Ancak halk›n fliddetle karfl› koymas›
üzerine bu baflvurusunu geri
çekti. Yine de, uygulamada
esas olan Yeni Ekonominin
Zirveye Tafl›nmas›d›r.
katlanmak zorunda kald›lar. Yine de ortada çok daha büyük bir olay var.
TEMEL KAVRAM: Biz flu anda kurulufl ve organizasyon tan›mlar›n›, hatta insan
olman›n tan›m›n›… ve nas›l de¤er yarat›ld›¤›n›n, nas›l "kariyer" yap›lmas› gerekti¤inin
tan›mlar›n› yeniden yapma aflamas›nday›z. ‹fl dünyas›nda "görevi kötüye kullanmak"
üzerine yapt›¤›m›z bütün hararetli tart›flmalar, "varl›klar" ve "giderler"in nas›l bir iflleme
tabi tutulaca¤›n›n d›fl›nda, dönüp dolafl›p yine bu kavramlar›n tan›mlanmas› konusuna
geliyor. Ve uzaktan basit gibi görünse bile, temel kavramlar›n tan›mlanmas› konusu, SEC
direktifleri ve Sarbanes-Oxley “Yasalar” sayesinde daha saydam bir hale gelece¤i yerde,
giderek daha karmafl›k bir hal al›yor.
De¤er Denilen fiey Nedir
Çok k›sa zaman öncesine kadar "varl›klar›n" "elle tutulur fleyler" oldu¤u bir dünyada yafl›yorduk. Örne¤in bir konveyör kay›fl›. Bir kiremit ve harç dükkan›. Daha sonra aniden
kendimizi, varl›klar›n – örne¤in Martha Stewart Omnimedia’n›n varl›klar›n›n… "Martha’n›n Maddi Olmayan Varl›klar›" fleklinde alg›land›¤› bir dünyada bulduk.
Her yerde bulunan Martha = Sermaye Piyasalar›nda Milyarlarca Dolar.
Hisse senetleri sat›fl›nda içeriden bilgi s›zd›rmakla suçlanan Martha = Çok (Çok!)
daha az
Geçifl süresi = Günler.
Harley Davidson’u ele alal›m. Bir "motosiklet üreticisi". De¤il mi? Ama bu sadece
devlet istatistikçilerinin düflüncesi. (Malzeme hakim!) Ancak Harley’nin eski CEO’su
Rich Teerlink böyle düflünmüyor. O Wall Street’ciler ile flirket’in tan›m› üzerinde y›llar
süren bir a¤›z dalafl›na girdi. "Onlara tekrar tekrar söyledim" dedi, "Bizim bir "yaflam tarz›" üretti¤imizi, "motorlu tafl›t üreticisi" olmad›¤›m›z› defalarca anlatt›m." (‹maj hakim!)
Sonuç olarak Teerlink galip geldi ve Harley’in piyasa de¤eri milyar$$$’a f›rlad›.
"Motorlu tafl›t üreticisi", "Yaflam tarz› flirketi". Bunlar bir anlam karmaflas› m›d›r?
E¤er öyleyse bile, bu anlam karmaflas›n›n kolektif de¤eri trilyon $$$ ile ifade ediliyor.. ve
bu karmafla, Dev Bir Ekonomi Bulmacas›n›n çözümünde yat›yor.
"De¤er" unsurunun (hemen hemen tüm de¤erler!) maddi olmayan varl›klara dayal›
oldu¤u bir dünyaya… elle tutulur objeler yerine, Ekonomik Hayal Ürünleri’nin dünyas›na… hofl geldiniz. Bunlar›n hiç birisi, muhasebe hilelerini ya da belgeleri ortadan kald›rmay› ya da yat›r›mc›lara yalan söylemeyi hakl› k›lmaz. Ancak, Önemli olan nedir? Gerçek olan nedir? De¤er ne demektir? gibi sorularla kafalar›m›z›n kar›flmas› için geçerli sebep say›labilirler.
Karmafladan Zevk Almaya Bak›n !
(Çünkü Her fiey Karmafladan ‹baret)
Karmafl›k bir hayat bu. Hem de çok karmafl›k. (Ben o yüzden ekonomi kitaplar› yerine
kurgu roman okuyorum. Ekonomi kitaplar›n›n ço¤u size "cevaplar" verir. ‹yi bir kurgu
romanda ise muhteflem sorular bulursunuz.) (Not: Umar›m cevap verebilece¤imiz sorulardan daha fazlas›n› buluruz. Bkz Bölüm 25: Liderin literatüründeki en önemli sözcük
fludur: "Bilmiyorum." ‹flte Araflt›rmac› çal›flanlar›n Büyük Sorgulamay› bafllatabilmesi de
bu mantra-sözcük sayesinde gerçekleflir.)
Richard Farson (büyük kahramanlar›mdan biri) ve Ralph Keyes’in birlikte yazd›klar› Kim Daha Çok Yanl›fl Yaparsa O Kazan›r ad›ndaki kitapta k›sa bir hikayeye yer verilmifl. Hikayede ünlü biri mezuniyet y›ll›¤› için yaflam› hakk›nda bir fleyler karal›yor. Önce nas›l baflar›dan baflar›ya kofltu¤unun reklam›n› yap›yor. Anlafl›l›yor ki son derece baflar›l› olmufl. Yapt›¤› ifller gerçekten çok beceri isteyen ifller. Ancak bir an duruyor … ve
hikayesini flu flekilde de¤ifltiriyor:
"Kolejdeyken bir tane bile "A" alamad›¤›m için t›bba giremedim. Sahil korumac›l›¤› yapt›m, ama yaz sonunda iflten at›ld›m. Ondan sonraki iflim Sar› Sayfalar için reklam
satmakt›, ama o s›rada baca¤›m› k›rd›m ve o ifl de yar›m kald›. Bundan sonraki üç ay boyunca hayat›m konusunda ne yapabilece¤imi düflünme f›rsat›m oldu. Kolejde psikoloji
dersleri çok hofluma giderdi. O yüzden okulda psikolog olabilmek için UCLA’n›n psiko-
Dünyay› Yeniden Tahayyül Etmek
Karmaflay› Çok E¤lenceli Bulurum!
Çünkü…
Karmaflan›n Verdi¤i Bir Mesaj Vard›r!
Baflar›s›zl›k Peflinde Kofl!
Silikon Vadisi’nin en baflta gelen pazarlama gurusu Regis McKenna ile entegre devrenin
mucitlerinden, Intel ile Silikon Vadisi efsanesinin yarat›c›lar›ndan merhum Robert Noyce aras›nda geçen konuflmaya bir göz atal›m:
McKenna: "Vadide çok say›da flirket baflar›s›zl›¤a u¤ruyor."
Noyce: "Belki de yeteri kadar çok de¤il"
McKenna: "Neyi kastediyorsun?"
Noyce: "Baflar›s›zl›¤a u¤raman, yeni yollar deneyeceksin demektir."
Ya da futurist Paul Saffo’nun dedi¤i gibi: "Bugünün Silikon Vadisi eskiden kazan›lan zaferlerden çok, kaybedilen mücadelelerin üzerine kurulmufltur."
Kontrol D›fl› adl› kitab›n yazar› Kevin Kelly ise konuyu flöyle yorumluyor: "Süratli
geliflimin s›rr› verimsizliktir, seri, fliddetli ve çok say›da u¤ran›lan baflar›s›zl›klard›r."
Çarp›k giden hiçbir fley yoksa, yenilik de olmaz. Bu Do¤an›n Temel Kanunlar›ndan
biridir.
Baflar›n›n s›rr›… Baflar›s›zl›kt›r.
Süratle elde edilen Baflar›n›n s›rr›… Süratle U¤ranan Baflar›s›zl›kt›r.
Büyük Baflar›n›n s›rr›… Büyük Baflar›s›zl›kt›r.
Dünyay› döndüren, baflar› de¤il, baflar›s›zl›kt›r. Çünkü baflar›s›zl›k tipik olarak bir
kiflinin güvence s›n›rlar›n› afl›p bir yenilik denemifl ve bozguna u¤ram›fl olmas›, bu esnada da de¤erli bir fley ö¤renmifl olmas› demektir.
Birkaç y›l önce Ekonomist dergisinde Silikon Vadisinin baflar› s›rlar› üzerine bir yaz› yay›nland›. "Risk Peflinde" manfleti alt›nda Vadiyi farkl› k›lan unsurlar›n listesi bulunuyordu.
Ekonomist, konuya aç›kl›k getirmek amac›yla, tipik bir yat›r›mc›n›n yapabilece¤i
20 farkl› yat›r›m›n ("iddian›n") sonuçlar›n› s›ralad›:
Dördü iflas eder.
!
ORDU EL‹NDEK‹
VER‹LERE GÖRE
HAREKET EDER
New York Times’›n raporuna
göre Birleflik Devletler Ordusunun yeni Komando Piyade
Birli¤inde 270 asker bulunacak – yani normal say›n›n
üçte biri.
Times ise flöyle yazd›:
"Her asker, teknoloji donan›ml› bir sensör" . Bu "sensörler" (mm... askerler) 140
tane robotik teçhizatl› kamyonla desteklenecekler.
“”
RAF ÖMRÜ DESTE⁄‹
26 Temmuz 2002 tarihli Inventor’s Business Daily dergisinden:
"Eskiden Williams-Sonoma
bir al›flverifl sezonunun bafllang›c›ndan bitifline kadar
müflterilerine afla¤› yukar›
hep ayn› mallar› sunard›,"
diyor Wedbush Morgan Securities araflt›rmac›s› Joan Bogucki-Storms, "Ve e¤er mallar›n modas› geçerse, sezon
sonunda hepsine indirim uygulard›." Ancak sezonun bitimine kadar müflteri ayn›
mallar› görmekten usan›yordu. O yüzden Willilams-Sonoma taktik de¤ifltirdi. Mallar›
daha çabuk satmak için her
iki haftada bir de¤ifltirmeye
ve daha s›k indirim yapmaya
bafllad›. Bogucki-Storms’un
söyledi¤ine göre, ‘Müflterilerinize sürekli yenilenen bir çeflitlilik sundu¤unuzu göstermelisiniz’. Strateji baflar›l›
oldu. Müflteriler yeni mallar›
görmek için daha s›k gelmeye bafllad›lar ve Williams-Sonoma’n›n ald›¤› sonuçlar bunu kan›tl›yor.
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM
loji ve e¤itim kurslar›na baflvurdum, ama dan›flman›mla anlaflamad›¤›m için asistanl›ktan kovuldum. Sahil korumac›l›¤›na geri döndüm. Daha sonra ünlü bir psikolo¤un bizim
okulda yaz kursu verece¤ini ö¤rendim ve sahil korumac›l›ktan ayr›l›p kursa yaz›ld›m. Bu
benim için son derece heyecan verici bir deneyim oldu. Psikolog bana Chicago Üniversitesinde kendisi ile birlikte çal›flmam› önerdi. Bu ciddi akademik kurulufl beni o kadar korkutmufltu ki, oraya gitmek için cesaretimi toplamam bir y›l ald›. Chicago’dan Ph.D.’mi
almadan az önce bana Harvard’da bir y›ll›k üniversite bursu teklif ettiler. Bu bir y›l›n sonunda oradan ç›karken hemen herkes bana k›zg›nd›..."
Tabii ki bu adam hikayesinin ilk fleklinde yazd›¤› gibi çok Büyük ‹fller baflarm›fl. Ancak görüyoruz ki onca yükse¤e ç›karken verdi¤i u¤rafl, kolay ve planl› olmaktan çok
uzak..
Kuralc›lardan kaç›n›n.
Do¤ru Yaflam için bir tak›m kurallar önerenlerden, sizi Tanr›lar›n Kat›na uçuraca¤› varsay›lan kurallar›n savunucular›ndan kaç›n›n.
O ifl öyle olmaz! Farkl› ifller yap›n! Karmafladan keyif almaya bak›n! fians da biraz
yard›m ederse, Bozguna U¤ram›fl bir Kariyerin kal›nt›lar› aras›ndan tekrar do¤arak– bir
Sahil Koruma olmaktan ç›k›p –Dünyay› De¤ifltirebilirsiniz!
Benim sevdi¤im… dolu dolu yaflanm›fl, u¤rafl verilmifl hayatlar.
O yüzden ben…
27
!
Art›k herfley üzerinde düflünmeye f›rsat b›rakmayacak kadar h›zl› gerçeklefliyor.
Dünyay› Yeniden Tahayyül Etmek
‹flin Temeli "Oyun"
Yenilikçilik gurusu Michael Schrage Ciddi Oyun (Serious Play) adl› kitab›nda basit ama
derin bir yorum yapm›flt›r: Kan›tlanmam›fl fikirleri önsezilerine güvenerek denemeye kalkanlar›n ve bu tür fikirlere yat›r›m yapanlar›n sürekli burunlar› kanar. Ancak onlar, Kavgaya Enerjik ve Güçlü Girmeleri sayesinde flanslar›n› ÇARPICI bir biçimde artt›rarak, yar›n›n ola¤and›fl› s›n›rlar›na flekil verecek az say›daki Gerçek Dünya flampiyonlar› aras›na
girerler.
Peki ya yerinde sayanlar? ‘80lerin ve ‘90lar›n Kaizen örne¤indeki gibi disiplin kurallar›n› uygulayanlar? Ürün ve hizmetlerini "dünküne oranla az daha gelifltirmeye" çal›flanlar? Aç›k söylemek gerekirse, onlar› kötü bir son bekliyor. Etrafta o kadar çok fley oluyor
ki, tamircilik yaparak baflar›ya ulaflmak pek mümkün de¤il. Sadece Zor Oyun’u oynayanlar›n – dünyay› de¤ifltirebilecek kadar ç›lg›nca fikirlerin peflinde koflanlar›n – ayakta
kalma flans› var. Bu tür risk alanlardan birço¤u (ekseriyeti) gerçekten yok olup gidecek.
Öte yandan, ayakta kalan bir avuç az›nl›k, bizi Yeni Hayallerin Gerçekleflti¤i As›r’a ulaflt›racak.
! Kontrastlar
NEYD‹ NE OLDU
Yaflamak için bir ifl Çeflitli ifllerle dolu bir yaflam
(Anahtar sözcük: Kariyer) (anahtarsözcük: "proje")
Hantal bürokrasilerle baflar›ya do¤ru Dinamik ortakl›klar›n baflar›ya
yavafl ad›mlarla ilerlemek ulaflamamas›
Muhasebecilik kurallar› Yenilikçilik kurallar›
Maddi varl›klar Maddi olmayan varl›klar
Baflar›dan baflar›s›zl›¤a geçifl Baflar›dan baflar›s›zl›¤a geçifl dönemi
dönemi y›llar sürer aylar sürer
Teknoloji de¤iflimi destekler Teknoloji, de¤iflimin itici gücüdür
Aniden yükselenler bazen batar Aniden yükselenler her zaman batar
Tafla oyulmufl endüstri kurallar› Kuma yaz›lm›fl endüstri kurallar›
Kitaba ba¤l› yönetim Teknoloji kitab›n› do¤açlama olarak
yeniden yazmak
!
NE KADAR "KARMAfiA"
VARSA, O KADAR ‹Y‹
Bertelsmann’›n eski CEO’su
Thomas Middelhoff. Vivendi’nin eski CEO’su Jean-Marie
Messier. Deutsche Telekom’un
eski CEO’su Ron Sommers.
Bu beyefendilerin üçü de
Avrupal›. Avrupa’n›n Giriflimcilere ‹htiyac› Var! Avrupa’n›n
daha fazla… Middelhoff’lara,
Messier ve Sommers’lara ihtiyac› var.
Buradan ç›kart›lacak ders:
Ekonomiyi yönlendiren ç›lg›n ve
cüretkar vizyonlar, "baflar›"
olarak nitelendirdi¤imiz unsurdan daha büyük önem tafl›yor
olabilir.
!
BOYD DEHASI
Anavatan›n Güvenli¤i Departman›’n›n (DHS) Resmi Kuruluflundan (27 fiubat 2003) otuz
alt› saat önce, Washington,
D.C.’de DHS’nin liderlerinden
oluflan bir gruba konferans veriyordum.
Topluluktakilere önerdi¤im
ilke flöyleydi:
"SIFIR HATAYA %100 KARfiIYIZ" BAYRA⁄INI ÇEK‹N. GURURLA SALLAYIN.
Eglin Hava Kuvvetleri Üssünde sallanan bu bayra¤›n
kökleri, baz›lar›n›n son bin senenin en orijinal stratejik zekas›na sahip oldu¤unu söyledikleri, devrimci askeri strateji uzman› Albay John Boyd’a kadar
gider. Ayn› Boyd, bir zamanlar
bir generale e¤itim esnas›nda
yeteri kadar pilot öldürmedi¤ini
söylemiflti. Ayn› Boyd’un pilotlar› Kore Savafl›nda çok daha
iyi teçhizat kullanan düflman›
yenmiflti.
"S›f›r Hata" … tan›d›k bir
çevrede… mükemmel olabilir.
Ama… bilinmeyen bir çevrede… Ölümün Ta Kendisidir.
O yüzden siz de bana kat›l›n. Bayra¤› çekin. S›f›r Hataya
%100 Karfl›y›z.
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM
Alt›s› zarara u¤rar.
Alt›s› "idare eder"
Üçü iyi durumdad›r.
Bir tanesi "onikiden vurur."
Böyle bir sonuç… 20’de 1 baflar› oran›… "muhteflem" olarak nitelendirilir. (Tamam, abartt›m. "‹yi durumda" olanlar› da hesaba katarsak, baflar› oran› 20’de 4’e ç›k›yor.)
Birçok flirkette ve birçok "talihsiz" kariyerde birinci flart olarak, her ne pahas›na
olursa olsun baflar›s›zl›ktan ve baflar›s›zl›¤›n getirece¤i utançtan kaç›nmak gerekir.
Bana sorarsan›z: "Baflar›s›zl›k" (Ç›lg›nca hayaller ve zorlu bir çal›flma ile desteklendi¤i takdirde) flirketlerin ve bireylerin kucak açmas› gereken bir unsurdur. Aç›kças›, hiç
bir fleyden kaç›nmamak gerekir.
Ç›lg›nl›k derecesinde bir u¤rafl vermezseniz, bu Kural Tan›mayan Kavgan›n ortas›nda Üstün -Baflar› denen mücevheri ele geçirmeniz mümkün de¤ildir.
29
!
2 Control Alt Delete:
Y›k›m fiart
! Çok Renkli Kurallar…
Kurallar›!
• Y›k›m
Do¤ald›r. (Ve do¤ada vard›r.)
• Y›k›m
hacimli flirket al›mlar› yapmak aptall›kt›r.
• Büyük
sözcü¤ü yüz k›zart›c› bir sözcüktür.
• “Ebediyen”
çözümler devri kapanm›flt›r.
• Il›ml›
sorumluluk almak zaman›d›r. Y›k›m zaman›d›r.
• Zaman
bir baflkas› de¤ifltirmeden önce siz de¤ifltirin."”
• “Kurallar›
ve müflteri tatmini konular›nda “teflkilatlan›n”.
• Performans
• Yenilenmek ve yenilik yaratabilmek için, var olan teflkilatlar› “y›k›n”.
! ABARTIYORUM Haz›r de¤iliz…
Eski kurallar› muhafaza etmek konusunda hala ›srarl›y›z. Ancak eski düzenin yok
olmas› kaç›n›lmazd›r.
Süreklili¤e de¤er veriyoruz. Ancak “süreklilik” , hayal gücünden yoksun
olanlar›n son kaç›fl noktas›d›r.
Biz de¤iflim yap›yoruz. Ancak “de¤iflim” yeterli de¤ildir.
! HAYAL ED‹YORUM
Kurulufllar›n Süreklili¤i fikrinin son derece garip karfl›land›¤› bir dünya…
Kendi kendini ‹mha etme (ve yeniden tasarlama) güdüsünün, fiirket
Birleflmelerine duyulan gereksinimi gölgede b›rakt›¤› bir dünya……hayal ediyorum.
!
32
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
Bir Sözcük Hakk›nda
"Y›k›m" (kardefl fiil - "y›kmak" ile birlikte) oldukça sert anlaml› bir sözcüktür. Yine de
eminim ki – iddia ediyorum ki – içinde bulundu¤umuz dönem için geçerli olan do¤ru sözcük budur.
Geçmifl y›l›n askeri ve ulusal güvenlik yap›lar›n› – yeni ve afl›r› esnek rakiplerimiz
karfl›s›nda kal›plaflm›fl oldu¤u gözlenen yap›lanmay› – gerçekten y›kmak zorunday›z.
Yeni teknolojilerin bize sa¤lad›¤› en küçük avantaj› dahi kullanmam›z› olanaks›z
hale getiren engelleri (Dell ve eBay gibi nadir istisnalar d›fl›nda) y›kmak zorunday›z.
Ve bu böyle devam edip gider…Karfl›m›za ç›kan tüm engelleri ortadan kald›rmak
zorunday›z. Okullarda. Hastanelerde. Silahl› Kuvvetlerde. CIA’de. Büyük bankalarda.
Büyük otomobil üreticilerinde.
Y›k›m. Bu sözcü¤ü özümsemeye çal›fl›n. Nas›l bir tat verdi¤ine dikkat edin. ‹lk baflta rahat (anahtar sözcük) hazmedemeyeceksiniz. En baflta kolay olmayacak.
YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM
!
!
YÖNET‹M‹
ÜSTLENMEK ZAMANI
‘Y›k›m’ bana keyif verir. Söylemesi kolay, de¤il mi? Peki,
ya yeni bafllayanlar, ya da
ancak yaflam›n› devam ettirmeye çal›flanlar ne olacak?
Asl›nda bu kitap kamu ya da
özel sektördeki büyük kurulufllar›n üst düzey yöneticilerine hitap etmiyor. Bu kitap,
befl kiflilik proje gruplar›n›n
ya da 30 kiflilik personeli bulunan IS* veya HR* departmanlar›n›n yöneticilerine yönelik bir kitap. Hemen akabinde belirtmek hatta vurgulamak isterim ki, her birimiz
kendi kuruluflumuzun (Ben
A.fi.) Büyük Patronu durumunday›z. Bütün içtenli¤imle
inan›yorum ki, kriz dönemlerinde her seviyede ve her yafl
grubundaki patronlar, eninde
sonunda her fleyi ortadan yok
edip yeni bir yol icat ederek
ayakta kal›rlar… Eski yöntemleri yenilemek ya da iyilefltirmek suretiyle de¤il.
O zaman...
‹dareyi elinize al›n.
Her tür iflte.
Her yaflta.
*Information Systems (IS):
Bilgi Sistemleri (B.S.)
*Human Resources (HR):
‹nsan Kaynaklar› (‹.K.)
Çok Ak›ll› ‹nsanlardan Daha Da Ç›lg›n Sözler
De¤iflim gözlemcisi Kevin Kelly bana, "Bir kuruluflu bat›rmak, onu bafltan afla¤› de¤ifltirmekten çok daha kolay bir ifltir." demiflti. Ben de ayn› fikirdeyim. Bu insafs›zca sarf edilmifl söz, hepimize... bütün kurulufllar›m›za… aç›k ve net bir mesaj iletiyor. Bir baflka deyiflle, e¤er bizler olmadan yaflam daha kolay olacaksa.. e¤er bir Wal* Mart yaratmak, Sears’i de¤ifltirmekten... ya da 52 yafl›ndaki ihtiyatl› bir web kullan›c›s›n› e¤itmek yerine, 26
yafl›ndaki bir internet zekas›n› ifle almak daha kolay olacaksa… bahisler son derece yüksek demektir. De¤iflikli¤e kucak açmak (asl›nda, de¤iflikli¤in çok daha ötesine geçmek)
flartt›r.
DURA⁄ANLI⁄IN (STATIS) DÜfiMANI
Virginia Postrel’in "Gelecek ve Düflmanlar›" adl› kitab›nda söyledi¤ine göre, "Gelecekte kaydedilecek olan geliflmeler
hakk›ndaki düflüncelerimiz, bir birey ve toplum olarak kim oldu¤umuzun göstergesidir. Bir "Statis" – teflkilatlanm›fl,
mühendislik ürünü bir dünya – aray›fl›nda m›y›z? Yoksa dinamizme mi – sürekli icat ve kefliflerin gerçeklefltirildi¤i
rekabet dolu bir dünyaya – kucak aç›yoruz? ‹lerleme için merkezi bir plan yapmak gerekti¤ini mi düflünüyoruz –
yoksa bu süreci merkezden uzak, evrimsel bir süreç olarak m› kabul ediyoruz? Yap›lan hatalar› kal›c› felaketler
olarak m›– yoksa deneyimlerin düzeltilebilir yan ürünleri olarak m› alg›l›yoruz? Sonuçlar› önceden tahmin edebilmek
mi istiyoruz – yoksa sürprizlerden mi hofllan›yoruz? Bu iki z›t kutup, yani statis ve dinamizm, politik, entelektüel ve
kültürel konumumuzu giderek daha iyi tan›ml›yor.”
Jack Welch, General Electric flirketinin CEO’su pozisyonunda ola¤anüstü bir çal›flma sergiledi. Bu, her fleyden önce, 1980 y›llar›nda biraz hantallaflan bu ma¤rur ve efsanevi kuruluflun hissedarlar› için yarat›lan de¤er aç›s›ndan ola¤anüstüydü. Ancak kendisini
ve flirketi görevinin sonuna kadar yenilemeye çal›flmas› da ayn› derecede ola¤anüstü say›l›r. Internet tam kapsaml› olarak kullan›ma aç›ld›¤›nda 60’lar›nda olmas›na ra¤men ona
çocuksu bir heyecanla sar›ld›. Net kullan›m› yay›lmaya bafllad›¤›nda ise Jack, yeni bir GE
yolunun aç›laca¤›n› ifade etti. Ve buna DYB.com ad›n› verdi. DYB burada "Destruct Your Business – ‹flinizi ‹mha Edin" anlam›na geliyordu. "Lanet olas› yap›y› rakipleriniz yok
etmeden önce kendiniz yok edin."
Peter Drucker’›n iflleri do¤ru yapmak gibi kötü bir huyu vard›r. Hem de çok do¤ru.
Hepimizin 20 y›l önündedir (Ben dahil). Ve eminim geçenlerde bana söyledi¤i laf da do¤ruydu : "fiirket Kavram› hepimizin bildi¤i gibi 120 yafl›nda ve 25 y›l daha ayakta kalmas›na ihtimal yok. Yasal ve mali aç›dan kal›r, ama yap›sal ve ekonomik aç›dan kalamaz."
Kevin Kelly bir kahindir… ama ç›lg›n bak›fll› radikallerden de¤il. Jack Welch ve Peter Drucker da de¤iller. Bu adamlar›n hepsi bilge insanlar. Ve buna ra¤men "öldürmesi
daha kolay", "iflinizi bat›r›n" ve "25 y›l daha ayakta kalamaz" gibi sözleri sarf ederken rahat bir tav›r sergiliyorlar.
Radikal olmayanlar›n radikal lisan konuflmas› ne demek olabilir?
Demektir ki… zaman de¤iflim zaman›. ‹mha zaman›.
Control Alt Delete: Y›k›m fiart
Süreklilik Masal›
Batmak Üzere Kuruldu
‹fl ve ekonomi dergilerinin yay›nlamaktan çok hoflland›¤› "en büyük"/"en iyi" s›ralamalar›n›n bafl›nda ilk olarak 1917 y›l›nda karfl›m›za ç›kan Forbes 100 gelir. Forbes, bu tarihten 70 y›l sonra, bir y›ldönümü say›s›nda, Ulusumuzun Eflsiz Ekonomisinin Liderlerinin
performans araflt›rmas›na yer verdi. McKinsey’nin yöneticisi Dick Foster ve meslektafl›
Sarah Kaplan tüm bu verileri incelediler ve yaz›ya döktüler. Yazd›klar› muhteflem kitab›n
ad› zaten bütün mesaj› veriyor.. Yarat›c› Y›k›m: Süreklilik Esas›na Göre Kurulan fiirketler Neden Düflük Performans Gösteriyor.
Yapt›klar› araflt›rman›n sonuçlar›n› okudu¤um zaman, Brando’nun Apocalypse
!
NETTE DOLAfiIYORUM
Yeni flirketler aras›nda favorim Netscape. Ya da flöyle
söylemeliyim: Yeni flirketler
aras›nda favorim Netscape
idi.
Netscape: Do¤du… Dünyay› de¤ifltirdi… Öldü.
Hepsi de befl sene içinde
olup bitti.
Bana anlaml› geliyor.
!
TOP DEL‹KTE
Tiger Woods, golf tarihinin en
iyi oyuncusudur (yani flimdiye
kadar). Yirmi y›l sonra K›demlilerin Turnuvas›na kat›lacak.
Tiger Woods. Do¤du…
golf dünyas›n› geriye dönüflü
olmayan bir biçimde de¤ifltirdi (daha iyiye do¤ru)… Ve
golf topunu günbat›m›na
gönderdi.
Bu da bana anlaml› geliyor.
!
MOZART BEN‹
A⁄LATIR
Çok güzel müzik yapt›¤› için.
35 yafl›nda öldü¤ü için. Bu
(farazi) mezar tafl›nda yazanlar› okuyun:
W.A.Mozart
1756 - 1791
‹çinde yaflad›¤› dünyay›
de¤ifltirdi.
‹nsanl›¤a büyük katk›larda
bulundu.
Sadece 35 y›l aram›zdayd›.
Düflünün bunu !
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM
Muhasebe 101 dersinde hemen hemen ilk ö¤rendi¤iniz fley, bir kuruluflun sürekli varolaca¤› gerçe¤idir (tamamen uydurma bir "gerçek").
Ben "süreklilik" fikrini biraz... ukalaca bulurum.
2003 y›l›nda ise, ifade edilemez derecede ukalaca bulmaya bafllad›m.
Son 20 y›l›n en çok satan ifl kitaplar›nda bir tanesi, Jim Collins ve Jerry Porras’›n
birlikte yazd›klar› "Built To Last – Kal›c› Olmak" ad›ndaki kitapt›r.
Bence "ayakta kalmak için kurulmufl" olmak fikri... son derece iticidir.
2003 y›l›nda ise, utanç verici derecede kötü oldu¤unu düflünmeye bafllad›m.
Jim ve Jerry’yi uzun zamand›r tan›r›m. Onlar› çok takdir ediyorum. Araflt›rmalar›na hayran›m. Ama Jim ve Jerry ile benim ayn› paralelde oldu¤umuzu söylemek yanl›fl olur.
Fast Company editörleri, Collins’in dergilerinde yay›nlanan bir hikayesi üzerine
yapt›klar› yorumda, Collins’in Dünyaya Bak›fl›’na herkes taraf›ndan yap›labilecek türde
bir elefltiri getirdiler: "Kal›c› Olmak" ›n yaklafl›m›ndaki sorun, romantik olmas›d›r. Büyük flirketler sürekli yenilik ve sürekli esneklik sa¤layamazlar. Baflar›l› flirketlerin ömürleri giderek k›salacakt›r. Kurulufl amaçlar› de¤er yaratmak olacak, ancak o de¤er tükendi¤inde ortadan yok olacaklard›r.
fiirketler için geçerli olan, bireysel kariyerler için de geçerlidir. Gerçekten Büyük Bir
Patlama, genellikle çok k›sa sürede oluflur. ‹sveçli iki profesör, Kjell Nordström ve Jonas
Ridderstrale, Funky Business adl› muhteflem kitaplar›nda bu konuya de¤iniyorlar: "‹htiflam k›sa sürelidir, büyük flirketlerin ihtiflam› daha da k›sa süreli olur. Bir kuruluflun, bir
ressam›n, bir sporcunun ya da bir brokerin esas amac›, uzun süre ayakta kalmaktan ziyade, k›sa bir zaman dilimi içerisinde afl›r› yüksek bir de¤er yaratabilmek olmal›d›r.”
Warren Bennis ve Patricia Ward Biederman, Organizing Genius adl› kitaplar›nda
yapt›klar› gözleme dayanarak flöyle ac› bir sonuca var›yorlar : "Büyük Gruplar uzun süre dayanmaz." (Bennis ve Biederman neden söz ettiklerini çok iyi biliyorlar. Bu genellemeyi, aralar›nda Disney’in ilk animasyon laboratuar›, Xerox PARC ve benzeri birçok kuruluflun bulundu¤u ve Manhattan Project ad›n› verdikleri En ‹yi fiirket Gruplar› üzerinde
gerçeklefltirdikleri detayl› araflt›rman›n sonucuna dayanarak yapt›lar.)
Büyük Gruplar. Kariyerler. fiirketler. Nereye bakarsan›z bak›n, ‹htiflam Modeli’nin
süreci ayn› olacakt›r… Büyük Bir Patlama Yap… ve Süratle Ortadan Yok Ol. Bunu do¤ada bile görebilirsiniz. En güzel çiçekler (örne¤in laleler) çabuk solarlar.
(Bazen kamu kesimi bu süreci destekler: 20. Yüzy›l ‹ngiltere’sinin en güçlü iki lideri – Churchill ve Thatcher – halk taraf›ndan ifllerinin bitti¤ine karar verildi¤i için gayri
resmi olarak görevlerinden uzaklaflt›r›ld›lar. De¤iflen liderler eninde sonunda taraftarlar›n› tüketirler.)
The Third Man filminde Harry Lime rolündeki Orson Welles de ayn› noktaya de¤indi… ve tarihi ba¤lamda Büyük bir ifade kulland›: "‹talya'da 30 y›l boyunca Burjuvalar›n emrinde savafl›ld›, terör esti, cinayet ifllendi, kan döküldü - sonuçta Mikelanj'›, Leonardo Da Vinci'yi ve Rönesans› yaratt›lar. ‹sviçre'de kardeflçe sevgi vard›, 500 y›l boyunca demokrasi ve sulh hüküm sürdü - ve sonunda ne yaratt›lar? Guguklu saati.”
Tabii ki bu do¤ru de¤il.
(Yoksa do¤ru mu?)
33
!
Sessizce? Erdemle? Güçlükle! Dünyay› Ekseni Üzerinde Sallad›lar?
Control Alt Delete: Y›k›m fiart
‹yi Yönetim’den Kaç›n›n
Peki, 1917’nin bütün süperstarlar› yorgun mu düfltü? Yöneticiler baflar›n›n sarhofllu¤una
kap›l›p nas›l yöneteceklerini mi unuttular? Keflke bu kadar basit olsayd›!
Harvard’›n ‹fl ‹daresi Profesörü Clayton Christensen, en çok satan kitaplar aras›ndaki
Yarat›c›n›n Bunal›m› adl› kitab›nda bu konunun derinine iniyor. Önce onun yaz›s›n› okuyun, sonra da benim versiyonumu.
"‹yi yönetim, lider firmalar›n endüstri s›ralamas›ndaki yerlerini muhafaza edememelerinin en önemli sebebiydi. Özellikle de, müflterilerini dinledikleri için, müflterilerinin
istedi¤i biçimde daha çok ve daha geliflmifl ürünler sa¤lamak amac›yla teknolojiye fazla
yat›r›m yapt›klar› için, piyasa trendlerini dikkatlice inceledikleri için ve en iyi getiriyi vaadeden yeniliklere sistemli olarak yat›r›m sermayesi ay›rd›klar› için, bu flirketler liderlik
pozisyonlar›n› kaybettiler."
Tekrar: Vay! (Veya: Aman Tanr›m!)
fiimdi bu paragraf› biraz de¤ifltirerek tekrar yazal›m. Sizi temin ederim ki, yap›lan
eklemeler (italik yaz›l› olanlar) bu kitapta sunulan genifl araflt›rma sonuçlar› kapsam›nda
do¤rudur.
"‹yi yönetim, lider firmalar›n endüstri s›ralamas›ndaki yerlerini muhafaza edememelerinin en önemli sebebiydi. Özellikle de, devasa ve bürokratik müflterilerini dinledikleri için, bu devasa ve bürokratik müflterilerin daha önce temin ettiklerinden daha fazlas›n› istedikleri için daha çok ve daha geliflmifl ürünler sa¤lamak amac›yla marjinal yenilikler yaratan teknolojilere fazla yat›r›m yapt›klar› için, sürekli olarak "Bir iki küçük de¤ifliklik ile eskisinden daha iyisini yap" diyen piyasa trendlerini dikkatlice inceledikleri
için ve en iyi getiriyi vaadeden ve her zaman konservatif olan yeniliklere sistemli olarak
yat›r›m sermayesi ay›rd›klar› için, bu dev ve bürokratik flirketler liderlik pozisyonlar›n›
kaybettiler."
Haks›zl›k m› ettim? Sanm›yorum. E¤er öyle ise bile, çok de¤il.
Eski Teknoloji = Yeni Tuzak
MIT’nin en gözde profesörlerinden olan Jim Utterback, Cambridge, Massachusettes’te-
“”
DE⁄‹fi‹M ZAMANI
The Company’de John Micklethwait ve Adrian Wooldridge, flirketlerin Fortune
500’den ç›k›fl oran›n›n 1970
ile 1990 aras›nda dört kat
artt›¤›n› yazd›lar. Söylediklerine göre, "Büyük olmak rahat olmak demek de¤il. Büyük olmak, esnek olamamak
anlam›na geliyor."
“”
MÜfiTER‹ HER ZAMAN
HAKLI DE⁄‹LD‹R
‹yi yönetim, en iyi müflterilerin beklentilerini karfl›lamakt›r, do¤ru de¤il mi?
Do¤ru. Ve sorun da zaten
burada. Yine Clayton Christensen The Innovator’s Dilemma’da yaz›yor: "Yüksek
performans gösteren flirketler… müflterilerinin henüz
talepte bulunmad›¤› hususlar› tamamen ortadan kald›rmak için çeflitli sistemler gelifltirmifllerdir. Bunun sonucu
olarak, müflterinin talep etmesine kadar geçen sürede,
y›k›c› teknolojilere yat›r›m
yapmak bu flirketlere çok zor
gelir – müflterinin henüz talep etmedi¤i fiyat avantajlar›
gibi. Müflteri talep etti¤inde
ise, vakit art›k çok geç olur."
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM
Now adl› filmindeki sözü akl›ma geldi. "Dehflet... Dehflet."
Sonuç aç›kça görülüyor: 1917’deki 100 adet Garantili ‹flin 61 tanesi 70 y›l sonra…
öldü. (Otuz dokuzu hayatta kald›.) Hayatta kalan bu 39’un 18’i, 1987’de hala en büyük
100 flirket aras›ndayd›. Buna ilaveten, "sa¤ kalan" bu 18 tane flirketin de¤eri, 1917 ve 1987
y›llar› aras›nda menkul k›ymetler borsas›nda %20 oran›nda düfltü. Sadece iki tanesi (yani, yüzde 2!) – GE ve Kodak – bu 70 y›ll›k dönem boyunca piyasa de¤erini yüksek tutmufltur. Ve flimdi, 16 y›l sonra, Kodak’a da veda edebilirsiniz.
Daha sonra Foster ve Kaplan, S&P’nin 1957 y›l›nda bafllatt›¤› Standard & Poor’s
500 ad›ndaki En Büyük fiirketler listesini incelemeye ald›lar. Bundan yaln›z 40 y›l sonra,
ilk 500 flirketten sadece 74’ü ayakta kald›, bu da demektir ki 426’s› (%80’in üzerinde) bu
savaflta öldü. Ve geri kalan 74’ün yaln›zca 12 tanesi (toplam›n %2.4’ü) bu 40 y›ll›k dönem
içerisinde yüksek performans gösterdi. Foster ve tak›m arkadafllar›n›n kendi yapt›klar› inceleme, daha da kötü bir tablo çiziyordu. Financial Times’›n Kas›m 2002 say›s›ndaki bir
yaz›da özetle flöyle yaz›yor: "Bay Foster ve McKinsey’den arkadafllar› 1000 adet ABD flirketi hakk›nda 40 y›l öncesine uzanan detayl› performans verileri toplad›lar. Elde ettikleri
sonuca göre, uzun vadede ayakta kalan flirketlerden hiç biri piyasada yüksek performans
gösteremediler. Daha da kötüsü, flirketler veri taban›nda ne kadar uzun süre kal›rlarsa,
performanslar› o derece düflüyor.
Foster’in ç›kartt›¤› sonuç: "Bu bir gerçek: Sa¤ kalanlar düflük performans gösteriyor."
Vay! (Belki de Ah! demek gerekir)
Neler oluyor buralarda?
Cevap (K›smen): Ç›lg›n ça¤›m›zdan çok önceki ça¤larda bile çok iri olan adamlar,
hantal olmaya e¤ilimli idiler… hem de çok hantal. Ve e¤er yok olmazlarsa, sonuçta ac›nacak bir duruma düflerlerdi.
35
36
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
“”
YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM
!
BOfi L‹STE
Boston Dan›flmanl›k Grubu’nun k›demli çal›flanlar›ndan ve New York Üniversitesi
strateji profesörü Mark Sirower, The Synergy Trap’de flöyle
yaz›yor: "Goldman Sachs’›n
eski yönetim kurulu baflkanlar›ndan biri olan Leon Cooperman, beklentileri karfl›lamakta olan sadece bir flirket birleflmesinin ad›n› vermesi istendi¤inde, yat›r›m politikalar›
komitesine flu cevab› verdi:
"Eminim etrafta bir çok baflar› hikayesi var. Ama flu anda
ben sadece bir çizgi çekiyorum." Lütfen bunu tekrar okuyun. Ve a¤lay›n."
ARILAR BÖYLE
YAPIYOR…
Belki de flirket evlilikleri ne
kadar "do¤al" ise, flirket ayr›l›klar› da o kadar do¤ald›r.
Bu argüman, ‹ngiltere’deki
Finansal Yenilik Çal›flmalar›
Merkezinin yöneticilerinden
biri olan David Lascollos taraf›ndan ileri sürüldü:
"Merger (flirket birleflmeleri) ç›lg›nl›¤› bu aralarda revaçta oldu¤una göre… ar›lardan ne ders alabiliriz...?
Basit: Do¤ada merging yoktur. Do¤an›n yöntemi bunun
tam tersidir. Büyüme, parçalanma ve da¤›lmay› içerir.
Megalomani yoktur, s›rf birleflmifl olmak için birleflilmez.
As›l nokta, büyüyen flirketlerin tersine… ar› kolonileri,
daha h›zl› de¤er yaratan, daha küçük kolonilere ayr›lma
zaman›n›n geldi¤ini anlarlar.
Ar›lar›n bize anlatmaya çal›flt›¤› fley, kurumsal dünyan›n
konuyu tümüyle yanl›fl kavrad›¤›d›r.”
ki Christensen’a yak›n bir mesafede çal›flmaktad›r ve Mastering the Dynamics of Innovation (Yenilik Dinamiklerine Hakim Olmak) adl› kitab›n yazar›d›r. Jim’in kitab› – bu alanda
kötünün iyisi – birçok flirketin sars›c› de¤ifliklikler karfl›s›nda izledikleri ak›l almaz yöntemleri aç›kl›yor:
"Bu analiz vakalar›nda (daktilo, DC-3, v.s.) vurgulanan örneklerden biri, güçlü rekabetçilerin eski ürünlerin durumunu daha da tehlikeye sokmak pahas›na sadece yenilik tehlikelerine karfl› de¤il, ayn› zamanda onlar› anlamak için gösterilen tüm çabalara karfl› gösterdikleri direncin seviyesi ile ilgilidir. Bunun sonucunda, eski teknolojiyi hiç görülmedik seviyelere ç›kartan bir verimlilik ve performans art›fl› olacakt›r. Ancak ço¤unlukla bu, her an gelebilecek bir ölümün habercisidir."
Utterback’in verdi¤i örneklerden biri flöyle: Elektrikli ayd›nlatma endüstrisi, yüz y›l önce ortaya ç›karak, uyuklamakta olan gazla ayd›nlatma endüstrisini tehdit etti. Ancak böyle
büyük bir tehditle karfl› karfl›ya kalan gaz-ayd›nlatma sanayicileri, uzun uykular›ndan uyan›p ifle koyuldular ve verimliliklerini süratle artt›rd›lar. Yapt›klar› atak ile çok k›sa sürede
baflar›ya ulaflt›lar ve elektrikli ayd›nlatma sektörünün birçok öncüsünü sektörden uzaklaflt›rd›lar. Tabii ki söylemeye gerek yok ama, günümüzde flehirlerimiz elektik ile ayd›nlat›l›yor. (Bu örnek sürekli olmayan de¤ifliklikler döneminde "sürekli geliflim" fikrinin beni neden
ürpertti¤ini yeterince aç›kl›yor mu?)
Büyük adamlar hiç mi ders almayacak? Bunun üstüne bahse girmeyin! Bugünün (zengin) ilaç endüstrisi hakk›nda Wall Street Journal’›n yapt›¤› yorumu ele alal›m:
"Bir çok ilaç, tavsiye edilen hastalar›n neredeyse yar›s›na iyi gelmiyor ve uzmanlar bunun genetik farkl›l›klardan kaynakland›¤›na inan›yorlar. Günümüzde bu tür genetik test teknolojilerinin uygulamas›na baflland›... Ama bu teknik, büyük ilaç firmalar› aç›s›ndan son derece y›k›c› olabilir ve büyük kazanç sa¤lad›klar› ilaçlar›n sat›fl›n› k›s›tlayabilir. Dolay›s›yla
birçok ilaç flirketi bu teknolojinin kullan›m›na karfl› ç›k›yor."
Bu adil bir de¤erlendirme midir? Bilmiyorum. Ama büyük ilaç firmalar› hakk›nda bildiklerime göre, afl›r› karmafl›kl›¤a olan e¤ilimleri ve flirket birleflmelerine giderek artan düflkünlükleri... ve çok kazanç sa¤layan ilaçlara olan tutkular› var oldu¤u sürece… san›r›m bu
oldukça adil bir de¤erlendirme say›l›r.
Devasal›k: Do¤ru Yan›t De¤il
E¤er "iyi yönetim" kavram›n›n, baflar›n›n devam›na engel oldu¤unu kabul edenlerden iseniz, geriye yap›lacak fazla bir fley kalm›yor, do¤ru de¤il mi? Asl›nda ben de ‘do¤ru’nun
tam olarak ne oldu¤unu bilmiyorum. (Ben o derece ukala de¤ilim.) Ama neyin yanl›fl oldu¤unu biliyorum. (O derece ukalay›m.)
Nedir yanl›fl olan? Her fleyden önce, yanl›fl fludur: Çeviklik ve esneklik aranan bir dönemde tam aksi yöne gitmek… Kümeleflmek ve Birleflmek… APTALLIKTIR.
Teoride flirketler verimlilik (örne¤in, gereksiz idari ifller) ve sinerji (örne¤in, farkl› flirketlerin varl›klar›n› de¤er yaratmak için birlefltirmek) amac›yla, tercihlerini birleflmeden yana
kullan›rlar. Teoride herhangi bir yanl›fl yok.
‹flin yürümeyen taraf›, uygulama k›sm›d›r.
Büyük flirket birleflmelerinin her biri, bir "holding" yarat›yor – ki "holdingciler" bu
konuya ne fliddette itiraz ederlerse, do¤ru ç›kma olas›l›¤› o denli art›yor. Ve bu tür itirazlar›n çok geçerli bir nedeni var. Zira New Yorker’›n sözünü sak›nmayan ekonomi uzman› James Surowiecki, konuyu insafs›z bir biçimde özetledi: "Holdingler ayakta kalamaz."
M&A fenomeni üzerine bir y›¤›n araflt›rma yap›l›yor. Ve sonuç çok aç›k: Büyük flirket birleflmelerinin ço¤u iyi sonuç vermiyor. Vaadedilen "verimlilik" seviyesine ulaflam›yorlar. Beklenen "sinerjiyi" yaratam›yorlar. Baz› inceleme sonuçlar›na göre bu tip flirket
birleflmelerinin %50si baflar›l› olam›yor. Son olarak 2002 y›l›nda Business Week’te karfl›ma ç›kan bir araflt›rma, birleflmelerin baflar›s›zl›k oran›n›n %61 oldu¤unu (hissedarlar›n
büyük kayba u¤rad›¤›n›) ortaya koydu. Zaten gördü¤üm hiçbir incelemede, bunlar›n yar›s›ndan ço¤unun baflar›l› oldu¤u sonucu ç›kmad›.
Bunu bir düflünün.
Control Alt Delete: Y›k›m fiart
37
Hesaplamay› Yap›n (1+1= 0)
Afla¤›daki tablo 1998 – 2002 dönemindeki en büyük on flirket birleflmesinin yaratt›¤›
finansal etkileri özetlemektedir.
Al›m Tarihinden Sonra *
Yarat›lan De¤er (+) veya De¤er Kayb› (-)
AOL/Time Warner (2001)
Vodafone/Mannesmann (2000)
Pfizer/Warner-Lambert (2000)
Glaxo/SmithKline (2000)
Chase/J.P. Morgan (2000)
Exxon/Mobil (1999)
SBC/Ameritech (1999)
WorldCom/MCI (1998)
Travelers/CitiCorp (1998)
Daimler/Chysler (1998)
- 148 milyar $
- 299 milyar $
- 78 milyar $
- 40 milyar $
- 26 milyar $
- 8 milyar $
- 68 milyar $
- 94 milyar $
+ 109 milyar $
- 36 milyar $
*1 Temmuz 2002 itibariyle. "Büyüklük Bir Strateji De¤ildir" den. Fast Company.
Eylül 2002.
Ama bugün, 2003 y›l›nda, fazla derin düflünmenize gerek kalm›yor. Sadece gazete okuyun yeter. 2002 y›l›n›n ilk çeyre¤inde, yeni muhasebe kurallar› uyar›nca flirketlerin yeni yapt›klar› al›mlardan bir trilyon dolar (evet, trilyon!) masraf göstermeleri gerekiyor.
Dehflet verici.
K›smi Yan›t: Düzeni Bozun
Büyümenin her zaman baflar›s›zl›kla sonuçlanaca¤›n› m› söyledim? Holdinglerin mutlaka bataca¤›n› m› söyledim? Pek say›lmaz. Foster-Kaplan analizini hat›rlay›n. Forbes100 flirketleri aras›nda
86 y›ll›k bir dönem süresince piyasan›n en önde gelen flirketi GE olarak belirlenmifltir ve GE, en
büyük flirket olman›n yan› s›ra, al›mlara da en s›cak bakan flirkettir.
Ancak burada bir ironi var: GE’nin Dev fiirketler aras›nda en da¤›n›k, en düzensiz flirket
oldu¤u söylenebilir. Disiplinsiz de¤il. Ama düzensiz. GE, Giriflimci Edison Ruhu ile kurulmufl
bir flirkettir. Ve bir yolunu bulup, bu ruhu varl›¤› boyunca korumay› baflarm›flt›r.
Jack Welch bu konuyla son zamanlarda çok ilgilendi. Ama bunu yaln›z bafl›na yapmad›.
Büyük ve Gürültücü bir Kuruluflu devrald›. Baz›lar› Welch’ten önce GE’nin ç›lg›na döndü¤ünü
düflünür. Asl›nda öyle de¤ildir. Evet, 1981’de, Welch en tepedeki uzun ve flerefli görev sürecine
bafllad›¤›nda, GE’de bürokrasi kayn›yordu. Benim bilmem normal. O zamanlar tüm itibarl› projelerinde GE’ye dan›flmanl›k yap›yordum. Louisville’de, Kentucky’de. Pittsfield’de, Massachusettes’de. Rutland’da, Vermont’da. GE’nin oralardaki patronlar›, flirketin idare merkezinde bulunanlar›n önünde yerlere e¤ilirlerdi… ama sadece daha sonra keyif çatabilmek için. Geri plandaki faaliyetlerde riayetsizlik hüküm sürüyordu.
K›sacas›, GE kendi kendini tahrip eden bir flirkettir. Bu hep böyle olmufltur. Ve Welch’in dehas›, bu durumu daha da ileri götürmesinde sakl›d›r. (Hat›rlay›n: ‹flletmenizi ‹mha Edin.com.)
Benim görüflüme göre, ayakta kalan birkaç "holding", "Kendini ‹mha Etmek" konusunda
baflar›l› olanlard›r.
K›smi Yan›tlar (Ço¤ul): Hamel’in Gözünden Dünya
Bir strateji de¤erlendirmecisi olan Gary Hamel, hayatta kalan kurulufllar›n s›rlar› üzerine
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM
K›sa Zaman Önce
Gerçekleflen Birleflmeler (Y›l)
!
SEKTÖRLER‹N BATIfiI
Bir gecede olmad›. 20 ya da
30, hatta 40 y›l sürdü. Ama
bir zamanlar›n güçlü imparatorluklar› olan endüstriler,
f›rt›naya yakaland›lar ve bat›p gittiler.
Arabalar. Amerika’n›n Üç
Büyü¤ü yenilmezdi. Ama sonra Honda ve Hyundai geldi.
Vaay..
Bilgisayarlar. IBM hakimdir. Peters ve Waterman bunu
onaylam›flt›r. Ve sonra Microsoft ve Intel ortaya ç›kt›. Ve.
Ve...
A-a!..
Televizyon. NBC, ABC,
CBS… bütün ihtiyac›n›z›
karfl›lard›. Ve sonra kablo
geldi.
A-a!..
‹laç. Big Pharma = Ölümsüz. Ve yeni bilim do¤uyor…
ve düzinelerce bio-tech türedi.
A-a!..
Perakende. Sears!
Macy’s! Kmart! Ve sonra The
Gap… Wal*Mart... Home Depot.
A-a!..
Finans. Wells. Chase. Citi. Ve sonra Schwab, Fidelity
ve baflka düzinelercesi.
A-a!…
38
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM
!
UZMAN SATINALMAK
GE, Welch zaman›nda, binden fazla flirket sat›nald›.
Bunlar›n aras›nda tan›d›¤›n›z
bir flirket var m›? Benim cevab›m: Sadece bir tane var.
NBC’nin yarat›c›s› olan RCA.
Bundan flu sonuç ç›k›yor: Bunun d›fl›nda al›nanlar, isimsiz flirketlerdi. Geri kalan›,
özellikle piyasada bulunan
GE Capital benzeri, kendi
alan›nda en baflar›l› marka
olan mütevazi boyutlardaki
uzmanl›klard›.
!
YED‹ "BÜYÜK" F‹K‹R
"Konsolidasyon" plan› için
k›lavuz ilkelerim:
1. Büyük+Büyük = Felaket.
(‹statistiki olarak.) (‹stisnalar
vard›r: örne¤in, Citigroup.)
2. Büyük topluluklar›n birleflmesi sonucu tasarlanan sinerjiyi yaratma ihtimali: Yüzde
10
3. Büyük flirketler iyi uzmanlar istihdam ederler. E¤er
"ne gerekiyorsa yapmaya" karar verdiyseniz, en yetenekli
olandan vazgeçmeyin.
4. Büyük Ölçek Avantajlar›,
tahmin edilenden çok daha küçük çapl› flirketlerde sa¤lan›r.
5. Genel yanl›fl: Büyük flirketlerin tehditi alt›ndaki vasat
ve s›radan kurulufllar, di¤er
vasat ve s›radan kurulufllarla
birleflerek hacimlerini artt›rmaya çal›fl›rlar. Sonuç: Büyük
Vasatl›k.. veya daha kötüsü
(Ço¤unlukla perakendeciler ve
da¤›t›m firmalar› tekrar tekrar
bu tuza¤a düflüyor.)
6. Hangi boyutta olursa olsun, e¤er bir flirket yapt›¤› iflte
baflar›l› ise o flirket hem yerel
hem de uluslararas› platformda baflar›ya ulaflabilir.
7. Ortakl›klar giderek, flirket evliliklerinden daha fazla
de¤er yarat›yor – ve esnekli¤i
aç›kça destekliyorlar. (Uyar›:
Stratejik Ortakl›k Yönetimi Sanat›n› çok iyi icra etmek zorundas›n›z.)
bir yaz› yazd›. Kurulufllar›n nas›l de¤iflmesi gerekti¤i konusunda benim kendi görüflümü
de yans›tan bir yaz›. Afla¤›da onun bu "s›rlar›ndan" üç tanesini bulabilirsiniz:
1. Bir sat›fl tarihi saptay›n. Her iflletmenin bölümünün de¤erini kan›tlayaca¤› ya
da "dükkan› kapataca¤›" tarihi belirlemesi gerekir.
2. "D›flardakileri içeriye çekin." Yenilikçilerin aras›ndan en iyi olanlar›
bünyenize tafl›mak amac›yla genç flirketler sat›n al›n (Cisco, GE)
3. "‹çeridekileri özgür b›rak›n." fiirketinizde çal›flan giriflimci tiplerin sizin
kanatlar›n›z›n alt›nda uçmas›na izin verin. Projelerini bafllatabilmeleri için onlara
fon ve destek sa¤lay›n. E¤er bu yeni yetmelerden bir tanesi baflar›l› olursa…
onu geri sat›n al›n (prim konusuna da ald›rmay›n)!
Çok güzel sözler! Ve henüz yeni bafllad›k.
EKONOM‹K BÜYÜMENIN SA⁄LANAMAMASI
John Kay, Financial Times’›n Mart 2003 say›s›nda ç›kan "En ‹yi Uyum Sa¤layan Ayakta Kal›r, En fiiflman Olan De¤il"
bafll›kl› yaz›s›nda flöyle diyordu: "T›bbi ilaç üreticilerinden, savunma araçlar› üretenlerden... Kamu hizmetleri
yöneticilerinden ve reklamc›l›k alan›ndaki yöneticilerden… Bankalardan ve avukatl›k bürolar›ndan… hep ayn› fleyi
duyuyorum. Hepsi de otomobil endüstrisinin gösterdi¤i gibi bir geliflme kaydetmek istiyor. Giderek küreselleflen bir
pazarda, olgunlaflmakta olan sanayiler, ekonomik yo¤unluklar›n› günden güne artt›racaklard›r. Sonuçta sadece az
say›da büyük flirket hayatta kalacak.”
"Ancak bu k›yaslamalarda bir sorun var. Motor endüstrisi hakk›nda söylenenler do¤ru de¤il. Otomobil sanayinin
büyümesi 1950lerin bafl›nda zirveye ç›kt› ve o günden beri önemli ölçüde bir düflüfl gösterdi… Konuya ne aç›dan
bakarsan›z bak›n, küçük çaptaki otomobil üreticileri büyük üreticilerin s›rt›ndan düzenli olarak pazar pay› elde
ediyorlar. 1960’larda en genifl çapta 10 otomobil üreticisinin pazar pay› %85 idi; bugün ise bu oran %75’e
düfltü… fiirket evliliklerinin zay›f firmalar› sindiriyor olmas›na ra¤men, ekonomik büyüme azald›.”
"Piyasa gelifltikçe, farkl›l›k konusu giderek daha fazla önem kazan›yor.. Motor endüstrisinin baflar›s› hacim ve
ölçekten de¤il, faaliyetlerde rekabet avantaj› yarat›lmas›ndan ve bu avantajlar›n uluslararas› piyasalarda
pazarlanmas›ndan kaynaklan›yor. Ayn› fley t›bbi ilaç ve savunma araçlar› için, kamu hizmetleri ve bankac›l›k için,
telekomünikasyon ve kitlesel iletiflim araçlar›n›n üreticileri için de geçerli."
K›smi Yan›t: Ak›ll›ca Birleflin
Zaman, savunma kaleleri ve hisarlar infla etmek zaman› de¤il… "holdingcilik" kavram›n›n alt›nda yatan fikir ise budur. Eski Reuter CEO’su Peter Job, "Al›mlar," demiflti, "pazardan pay kapma fikriyle ilgilidir. Bizim yapmaya çal›flt›¤›m›z ifl ise, pazar yaratmak.
Arada fark var."
Müthifl.
Asl›nda ben, al›mlar›n belli bir rol oynad›¤›n› kabul ediyorum. Ancak al›mlar, Cisco Systems’dan John Chambers’›n ortaya koydu¤u modele uygun olmal›d›r. Ya da
GE’den Welch’in. Ya da büyük reklam ajans› Omnicom’dan John Wren’in modeline. Bir
baflka deyiflle, Bir Hantal Dev’in Bir Baflka Hantal Dev’e intikalini içeren al›mlar de¤il –
sat›nalma yeniliklerini temsil eden al›mlar yap›lmal›d›r. Büyük hacimli al›mlar yerine, orta büyüklükte ve gelecek vaadeden "uzman kadro al›mlar›" yap›lmal›d›r.
Tabii ki, bir uzmanl›k flirketini büyük bir kurulufla dahil etmek kolay ifl de¤ildir.
Hiçbir al›m kolay de¤ildir. Bu durumda genellikle sat›n alan taraf, sat›n ald›¤› flirketin önde gelenlerine istemeden de olsa bask› yapar, onlar da ifli terk ederler. Ancak birkaç flirket, örne¤in Cisco, beyin kanamas›n› durdurman›n ve uzman›n yarat›c› k›v›lc›mlar›n› sadece piyasa baz›nda de¤il, ayn› zamanda kendi genifl müflteri kitlesine de kanalize etmenin yollar›n› buldu.
Ak›ll›ca bir birleflmenin di¤er bir yolu sanal birleflmedir. Internet her fleyi de¤ifltiriyor! (Her zamanki gibi!) (Bkz. Bölüm 4.) Richard Rosecrance, yazd›¤› "The Rise of the
Virtual State" (Sanal Devletin Do¤uflu) ad›ndaki baflar›l› kitab›nda flöyle yaz›yor: "Sanall›k, yöresel büyüklük kavram›n›n ekonomik sorunlara çözüm getiremeyece¤ini kabul etmektir…"
Control Alt Delete: Y›k›m fiart
‹ntihar Etmenin
20 Yolu
10. Ola¤and›fl› müflteriler ve Ola¤and›fl›
üreticiler aray›n.
11. Görüfl birli¤ini de¤il, tansiyonun
yükselmesini teflvik edin..
12. Karfl›t pozisyondaki birinin yerine geçin.
13. Al›nan sonuçlar› takdir edin… Büyük
Power Point Sunumlar›n› de¤il.
14. Baflar›s›n› ispat etmifl olanlar› ‹lk 100’e
al›n. Bunlar›n ço¤u sektör d›fl›ndan (çok
d›fl›ndan) gelsin.
15. Çeflitlilik!
(Çeflitlilik = Yarat›c›l›k.)
fiirket d›fl›ndakilere, kilit iflletmelerden
birer az›nl›k hissesi sat›n!
16. Kilit departmanlar› yeni ve enerjik
mekanlara nakledin.
17. E¤er global bir flirketseniz, yönetici
tak›m›n›n genifl ölçüde uluslararas› bir
ekip olmas›n› sa¤lay›n.
18. Orta kademe yönetimi %90 oran›nda
azalt›n.
19. Tümüne sahip olaca¤›n›z yeni bir ba¤l›
ortakl›k kurun (daha sonra bir tane daha
kurun).
NEW VALUE PROPOSITION
1. Her iflletme departman› için bir "sat›lma"
tarihi belirleyin
2. ArGe "sat›n al›n" (Cisco-Omnicom ‹ktisap
Modeli). Yapt›¤›n›z al›mdan azami fayda
sa¤layabilmek için gereken karfl›l›¤›
ödeyin!
3. Dünyan›n En ‹yisini istihdam edin...
ve Dünyan›n En Yüksek Bedelini ödeyin.
4. Yüksek kademedeki yöneticilerin görev
lerini her 36 ayda bir de¤ifltirin.
5. Çok BÜYÜK bir Risk Sermaye fonunu
devreye sokun (Örnek: Intel.)
6. Tüm iflletme ünitelerinde önde gelen
icraatç›lardan ve uyum sa¤layamayan
elemanlardan kurulu bir tak›m›n, yönetim
bask›s› olmadan, ola¤and›fl› bir çal›flma
yapmas›n› destekleyin.
7. Yönetim Kurulu’nuzun Yeterince Acayip
Kiflilerden oluflmas›n› sa¤lay›n… (Silik
Yönetim Kurulu = Silik fiirket)
8. Farkl› ve renkli e¤itmenlerle e¤itim
programlar›n›z› renklendirin.
9. "Ya ayakta dur, ya da Git" Felsefesini
gelifltirin (ve telkin edin).
!
!
NEW BUSINESS
fiirketinizi bir intihar ("yeni bulufllar" olarak alg›lay›n) makinesi haline getirebilmeniz için
Gary Hamel’in önerilerine b›rakt›¤› yerden,
devam etmek istiyorum..
39
40
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
Marjinal Geliflimcilik :Do¤ru Yan›t De¤il
YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM
!
‹DD‹AYA
G‹RERM‹S‹N ...?
Çok güçlü olanlar bile y›k›labiliyor! Ama bir Wall*Mart
ya da Dell’in y›k›labilece¤i
akl›n›za gelmez, de¤il mi?
Bana da öyle geliyor. Ama
1917 listesini hat›rlay›n:
1917’de Big Steel’in ölümünü kim önceden tahmin
edebilirdi?
Sears’›n bat›fl›n›? 30 yafl›ndaki okuyucular›ma söylüyorum: fiu andaki tahminime göre, siz benim yafl›ma
geldi¤iniz vakit, Wal*Mart
ve Dell ortadan yok olmufl,
ya da gündem d›fl› kalm›fl
olacak.
GÜL PEMBE SENARYO
Kaizen’den "Kessene"’ye..:
Bilinçli budaman›n getirilerini sayfa 44’te bulabilirsiniz.
Hamel’in çal›flmas›nda, ya da makul bir perspektife sahip di¤er herhangi bir incelemede,
flöyle bir yorum bulamazs›n›z: "Yar›fllar, yavafl ve muntazam ad›mlarla kazan›l›r. Her defas›nda bilinçli birer ad›m at›n."
Korkar›m günümüz flartlar›nda "bilinçli" bebek ad›mlar› ifle yaramayacakt›r. Hay›r, bugünün CEO’lar›n›n mücadelesi, uzun ad›mlar gerektiriyor… büyük planlar… büyük riskler gerektiriyor.
Herkes bu mücadele ile pençelefliyor… fiilen uluslar›n gelece¤ini belirleyecek olan
bir mücadele. Aral›k 2000’de, ‹sviçre ‹leri Araflt›rma ve E¤itim Merkezi’nin eski baflkan›
Xavier Comtesse, ülkesindeki insanlar hakk›nda aç›kça flöyle bir de¤erlendirmede bulundu:
"Bir ‹sviçrelinin ‘Dünyay› de¤ifltirmek istiyorum’ dedi¤ini asla duyamazs›n›z… Bizler,
daha fazla risk almak zorunday›z."
Ve Japonlar çok derinlere kaz›nm›fl olan "sak›n kay›¤› devirme" kültürünün getirilerini geç de olsa sorgulamaya bafll›yorlar. Japonya’n›n Nobel ödülüne lay›k görülen (flafl›lacak derecede az say›da) bilim adamlar›ndan kimyac› Hideki Shirakawa, ülkesinin dev
bir "bilim a盤›" ile karfl› karfl›ya bulundu¤unu söylüyor. Shirakawa bu sorunu genlerine
iflleyen pirinç çiftçili¤i kültüründe "farkl›l›k" kavram›n›n bast›r›lmas›na yoruyor. Japon
bilim adamlar› k›dem baz›nda terfi ederler. Shirakawa’n›n dedi¤ine göre, Japonlar görüfl
birli¤ine inan›rlar ve tart›flmalardan hofllanmazlar –özel hayatlar›nda dost olabilen, ancak ifl bilim tart›flmalar›na gelince birbirlerine düflman kesilebilen Amerikan bilim adamlar›na bu aç›dan hiç benzemezler. Japon otomobil ve çelik üreticilerinin Kaizen ("sürekli
geliflim") taraftar› olmas›, Japonya’n›n bilim dallar›n› da etkiliyor. Buna ilaveten, Shirakawa, Amerika’da bilime damgas›n› vuran kaba ve yontulmam›fl "emsal tarama" yöntemine taban tabana z›t düflen rekabet ve elefltirel de¤erlendirme noksanl›¤›ndan da dem
vuruyor. Japon bilim adam› Syukuro Manabe ise konuyu flöyle ortaya koyuyor: "Bizim
(Japonlar’›n) daha fazla rekabet yaratabilmek için yapmam›z gereken fley, ifl güvenli¤i
oluflturmaktan çok, ifl güvensizli¤i oluflturmakt›r."
‹sviçre ve Japonya. Birbirinden çok farkl› iki ülke. Çok güçlü bir bulgu: Sürekli olmayan
de¤iflimlerin hüküm sürdü¤ü bir dönemde, esas düflman marjinal geliflimdir.
Belki de marjinal geliflim için "esas düflman" sözü hafif kal›yor. "En kötü düflman" desek
nas›l olur? Bu benim laf›m de¤il zaten. Bu laf› çald›¤›m MIT Media Lab’›n patronu Nicholas Negroponte’nin dedi¤ine göre: "Marjinal geliflim, yenilikçilik kavram›n›n en kötü
düflman›d›r."
Üzücü gerçek: Büyük kurulufllar… yap›lar› itibariyle… marjinal geliflime düflkündürler. Ne kadar
iyi niyetli olurlarsa olsunlar ya da ne kadar iyi yönetilirlerse yönetilsinler, süreklili¤i kesinlikle kabul etmeyen bir ortam›n gerektirdi¤i de¤ifliklikleri çok nadir uyguluyorlar.
Bunun sonucu olarak… Wal*Mart ortaya ç›k›yor. Tüm kurallar de¤ifliyor. Baz› dev perakendeci rakipler onunla
bafla ç›kamaz hale geliyorlar. Kmart. Montgomery Ward. Bradlees. Baz›lar› ise, örne¤in Sears,
(en az›ndan bir süre daha) giyotine gitmemek için etkileyici bir dönüfl yap›yor.
Ama kabul edin ki birçok Büyük Kurulufl, yeni kurulan flirketler ile girdikleri mücadeleden, eski varl›klar› sayesinde sa¤ ç›k›yorlar. Hala ayaktalar. Hala büyükler. Ama art›k liderliklerini sürdüremiyorlar.
Asl›nda büyük flirketlerden baz›lar› durumu kavrayabiliyor. 2001’de dünyan›n en
büyük finansal kurulufllar›ndan birinin CEO’sunun, çal›flanlar› karfl›s›nda yapt›¤› bir konuflmay› dinlemifltim. Bir süre kendi endüstrisinde oluflmakta olan devrimsel nitelikteki
geliflmeleri ve bu geliflmeler ile ilgili olarak tayin etti¤i stratejiden söz etti. Daha sonra da
Control Alt Delete: Y›k›m fiart
flöyle dedi: "Burada sessiz sakin oturup kendimden ‘Tamirciler Kral›’ olarak söz ettirmeye hiç niyetim yok." Ama onun gibilere çok ender rastlan›yor.
Varolan iflleri "gelifltirmek" için yeterli zaman kalm›yor. Seçiminizi yap›n.
"Geliflin" .. ya da "Y›k›n ve yeniden infla edin". Gelece¤in siren sesleri ister istemez
ikinci yönden geliyor.
K›smi bir Yan›ttan Daha Fazlas›: Y›k›n, Y›k›n, Y›k›n
+29M = -44M + 73M
+4M = +4M – 0M
Amerikal›lar +29.000.000’a ulaflmak için tam 44.000.000 kiflinin ifline son vermek
cüretini gösterdiler… hem de hiç nazik olmayan bir biçimde. General Motors’da.
Ford’da. Sears’de. Chrysler’de. AT&T’de. IBM’de. Ve daha sonra kaybedilen bu ifllere
karfl›l›k 73.000.000 yeni istihdam yaratt›lar. Microsoft’ta. Dell’de. CNN’de. Genentech’de. Amgen’de. Fidelity’de. Charles Schwab’da. Avrupa Birli¤i ise 4.000.000 gibi düflük bir say›ya, varolan hiçbir ifli yok etmeden, 4.000.000 adet yeni boflluk yaratarak ulaflt›… ki bunlar›n hepsi kamu kurulufllar›nda yer al›yordu. (Daha da kötüsü, baz› yorumlara göre, kamu çal›flanlar›n› doyurabilmek için özel sektörden milyonlarca çal›flan›n ifline son verilmiflti.)
Mesaj (BÜYÜK mesaj): E¤er (iflleri) y›kmak için cesaretiniz yoksa, asla genifl ölçekli (istihdam) yaratamazs›n›z.
Ki bu da benim bir ‹MHA FANAT‹⁄‹ olmam›n (en büyük) nedeni .
Amerika = Yeni Yarat›mlar
Asl›nda zaten Amerika bafll› bafl›na bir y›k›m dünyas›, huzursuzluk dünyas›, yeni icatlar,
yeni yarat›mlar dünyas›d›r. Biz 400 y›l önce bu yüzden "ülkemizi" –‹ngiltere’yi - terk ettik ve bilinmeyen bir k›taya do¤ru yola ç›kt›k (Ejderha ç›kabilir.) Bu yüzden, 200 y›l kadar önce tekrar "ülkemizi" – New England’› - terk ettik ve Bat›’ya yöneldik (Karfl›n›za
da¤lar ç›kabilir.) Amerikanizm = Huzursuzluk
Ve bu yüzden bugün ço¤umuz böyle bir huzursuzluk dürtüsüne kap›l›r›z. Eski düzeni bozmak, kafam›za rakun kürkünden flapkam›z› takarak, bir kere daha Kaflif olmaya kalk›flmak gibi bir dürtü… Hücre hapsinin prangalar›n› kopart›p atmak… Yaflamlar›m›z› de¤ifltirmek… Yeniden icat etmek... Ve yeniden yaratmak gibi bir dürtü.
Hiç kolay olmayacak… Ayn› o cesur ailelerin üstü kapal› at arabalar›nda tozlu ve
kurak yaylalardan geçip afl›lmas› imkans›z gibi görünen Rocky ve Sierra da¤lar›na do¤ru
yapt›klar› yolculu¤un kolay olmad›¤› gibi. Ama gökkufla¤›n›n sonunda (daha kesin söylemek gerekirse, Kuzey Kaliforniya’da) her zaman alt›n bulunmasa bile, hemen her zaman yeni bir keflif yapma f›rsat› ç›kard›. Yeni bir bafllang›ç yapma f›rsat›. Yeni bir kiflilik
bulma f›rsat›.
!
KEND‹N‹ZE SORUN
Sen... evet sen… 200 kiflilik
bir bölümün lojistik ifllerinden sorumlu 42 yafl›ndaki
Proses Müdürü.
Sor kendine: Web’den faydalan›p elindeki sistemi mi
gelifltireceksin? Yoksa Yeni
ve Devrimci bir tedarik-zinciri modeli yarat›p... bir miniDell kurarak, yapt›¤›n at›l›mla insanlar›n ödünü patlatmay› m› düflünüyorsun?
Bu senin seçimin.
(Maalesef senin seçimin!)
Düflün bunu.
(‹yi düflün.)
“”
BAfiKA B‹R BÜYÜK
SÖZCÜK
Hayran oldu¤um insanlardan
biri de Avusturyal› ekonomist
Joseph Schumpeter’dir. Onun
söyledi¤ine göre, ekonomide
baflar›, "yarat›c› imha rüzgarlar›"ndan kaynaklan›r.
(‹mha Rüzgarlar›: Son derece önemli bir kavram› tarif
etmek için bulunmufl mükemmel bir söz)
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM
"Y›k›n ve yeniden infla edin" fikri… mesela (çok güçlü bir örnek veriyorum) Amerika’n›n
Büyük ‹stihdam Mucizesinin, temelini teflkil ediyor. A.B.D. ekonomisi üzerine yap›lan incelemelerden ç›kan sonuçlardan biri flöyle: 1980 ve 1998 y›llar› aras›nda, tam 29.000.000
yeni istihdam yaratt›k. Bunlar›n üçte ikisine yüksek ücret ödüyordu ve ço¤u da 1980 y›l›ndan sonra kurulmufl olan endüstrilerde yer al›yordu.
Lee Iacocca’n›n 1980’in bafllar›nda yapt›¤› tahmine göre tüm yeni istihdamlar Wendy’s
benzeri hizmet veren flirketlerde gerçekleflecekti. Ancak bu karamsar tahmin do¤ru ç›kmad›. Ayn› dönemde, A.B.D.’den nüfusça daha büyük olan Avrupa Birli¤i’nin yaratabildi¤i istihdam say›s› 4.000.000’dur.
+29.000.000 ve +4.000.00 - aras›nda, görünürdeki 25.000.000’dan baflka ne fark
vard›r? Bu soruyu iki basit denklem ile yan›tlayabiliriz (konu basit olmaktan çok uzak olsa bile).
41
42
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM
!
BATIYA G‹DEN
GENÇ ADAM
1966 y›l›nda Do¤u Yakas›ndaki evimden ç›k›p Los Angeles’in 65 mil kuzeyinde, Port
Hueneme’deki Deniz Kuvvetlerinde atand›¤›m göreve
bafllad›m. Ve bundan sonra
California’da 35 y›l, 8 ay ve
21 gün yaflad›m. Bu sürenin
sonunda Do¤u’ya döndü¤ümde, California’n›n geniflli¤ini
ya da atmosferini özlemedim,
ama California’l› Tom’dan
vazgeçmek benim için hayli
zor oldu. Yeni bir bafllangݍ
yapm›fl olmak fikrinden, kendimi yenilemek kavram›ndan
s›yr›lmak bana son derece
güç geldi.
!
YEN‹ ( E ) BEN
Galiba, bu yeniden-tasarlama meselesi oldukça yayg›n
bir hal ald›. Öncelikle flu çocuklara – ve büyüklere- bir
bak›n! Bütün topluluklardan
takma isimler ve takma roller
ile Internete giriyorlar. Bu
"basit" ve çocuksu olay, büyük bir sonuç do¤uruyor: Yeni
kimliklerle ortaya ç›kmak
flimdiye kadar hiç bu kadar
kolay olmam›flt›.
A.B.D.’yi ele alal›m:
Yönetim: 13 yaygarac› koloni, 50 yaygarac› eyalet fleklini ald›. Birleflik Devletler’de
Federalizm (yetkinin eyaletlere ve yüksek mevkilere devredilmifl durumda olmas›)– dünyadaki di¤er ülkelerin fiilen fark›nda olmad›¤› derecede- canl› ve etkin durumda.
Din: Bizim di¤er milletlerden çok daha aktif rekabet yaratan mezheplerimiz ve tarikatlar›m›z var. Çünkü biz "Religion" (Din) dahil, bafl› re... ile bafllayan HER fiEYDE yar›flmaya kalk›fl›r›z. ‹fl. Spor. Hatta Ruhani konular da dahil.
‹fl dünyas› (ama sadece çal›flmaktan bahsetmiyorum): Piyasan›n yeni yetmelerinehenüz kurumlaflmam›fl olan ve kurumlaflm›fl olanlar› tahtlar›ndan indirenlere- karfl› sayg›m›z› koruyoruz. Ancak bunun akabinde, bu yeni yetmeler birer kurulufl fleklini ald›klar› zaman, onlar› da devirmeye çal›fl›yoruz (Martha Stewart’› devirdi¤imiz gibi.)
K›sacas›… Biz iflleri "kar›flt›r›yoruz." Kendimizi kavgan›n ortas›na atmaktan çok
hofllan›yoruz.
Kurulufllar›n De¤iflen Ekonomi Politikleri
Gerçekten derinine inerseniz, bu konunun – Amerikan Tarihinin kilit meselesi olan bu
kavgan›n – bir yönetim meselesi oldu¤unu görürsünüz. Kim yönetiyor? Nas›l yönetiyor?
Ne kadar yönetiyor? Düzen – Özgürlük dengesi (ne derece sa¤lanabiliyor?)
Ayn› sorular flirketler için de geçerlidir. Sonuçta bütün kurulufllar kendi içlerinde birer millet say›l›rlar. Bu kurulufllardan baz›lar› Çin’in ekonomik modelini yans›t›r
(Wal*Mart); di¤erleri ise Monaco’nun modelini (Tom Peters fiirketi). Her iki flekilde de
bu "ç›lg›n" dönemin gerektirdi¤i organizasyon becerileri ve uygulanan stratejiler, eski zamanlar›n sakin dönemlerinden oldukça farkl› bir biçimde ortaya ç›k›yor… eskiden endüstrilerin ço¤u herkesçe tan›nan ve az say›daki rekabetçi firmalardan oluflurdu. Ama art›k Muntazam Çal›flan Oligopollerin Ça¤› geçmiflte kald›.
Ben eski oligopolistleri, o dönemin Sosyalistleri olarak görüyorum. Buna karfl›l›k,
yeni dönemde çok daha aktif kurulufllara gereksinim var ve bu türün örneklerini de Serbest Piyasa Demokratlar› olarak nitelendiriyorum ("Demokrat" derken, Aç›k Demokrasi taraftarlar›ndan söz ediyorum, belli bir siyasi partinin üyelerinden de¤il.) Bana sorarsan›z bu tehlikeli dönemden sadece Serbest Piyasa Demokratlar› sa¤ ç›kacak. (Yandaki
sayfada bir "Kontrastlar" listesi bulacaks›n›z… Bu listeye burada yer vermemin nedeni,
Kurulufllar›n yeni Ekonomi Politiklerinin eskiye oranla göstermifl olduklar› de¤iflimi vurgulamak.)
Ebedi "Yönetim" Gerilimi
‹flletmelerin y›k›l›p yeniden tasarlanmas› hakk›nda yapt›¤›m bu inceleme esnas›nda karfl›ma ç›kan iki kitap yüzünden, yönetim konusunun tümü üzerinde yeni bafltan oturup
düflünmek zorunda kald›m.
Bunlardan birincisi, John Adams’›n David Mc Cullough taraf›ndan yaz›lm›fl olan
muhteflem biyografisiydi – Adams ve meslektafllar›n›n aras›nda geçen, insano¤lunun do¤as› ve yaratt›klar› idari yöntemler hakk›ndaki hararetli tart›flmalar›n hikayesi. Burada
rol alan kiflilerin konuya bak›fl aç›lar› birbirinden farkl›yd›. Hamilton, merkezileflme,
standardizasyon, sa¤lam ve stabil bir kur oluflturmak istiyordu. Jefferson ise yay›lma,
halka yak›n demokrasi, toprak kanunu esas›nda gelifltirilen giriflimcilik ideallerine ba¤lanmak taraftar›yd›. Hamilton’cular ve Jefferson’c›lar aras›ndaki tart›flmalar o günden
beri sürüyor! (Bilginize: Hamilton bir düelloda öldü.)
‹kincisi, Garry Wills’in A Necessary Evil: A History of American Distrust of Government (Lüzumlu Bir Bela: Amerikan Halk›n›n Hükümete Karfl› Duydu¤u Güvensizli¤in Tarihçesi) adl› kitab›yd›. Wills kitab›nda McCullough ile afla¤› yukar› ayn› temay› iflliyor ve Amerikan halk›n›n eyalet kurulufllar›na karfl› tak›nd›¤› tavr› betimleyerek bafll›yor:
"Hükümet, varl›¤›na tahammül etmek zorunda oldu¤umuz ve ayn› zamanda içerledi¤imiz, ihtiyaç duyulan bir bela olarak kabul ediliyor. Biz onun mümkün olan en az k›sm›n› istiyoruz, çünkü o gereken asgari seviyenin alt›na düfltü¤ünde, özgürlüklerin biri ya
Control Alt Delete: Y›k›m fiart
! Kontrastlar
"ESK‹ EKONOM‹"DE "YEN‹ EKONOM‹"DE
SOSYAL‹STLER SERBEST PAZAR DEMOKRATLARI
Korumak
‹çeriden terfi ettir
Adam kay›rma
Konuflmay› k›s›tla
"Dalkavukluk"
Kaplumba¤alar
K›dem
"S›ran› bekle"
Merkezileflmek
Yönetim Merkezinin kurallar› geçerlidir
(Tek devlet = Tek yol)
Kuruluflu koru
Yöneticilere sayg› duy
Kemer s›kma
Savunma
Yabanc›lar› dostça karfl›la
Yarat›c› istihdam
Özgür ifadeyi ödüllendir
Muhalefet
Dönemsel yöneticilik
Tavflanlar
Yüksek zeka s›n›f›
"Ya ayakta dur ya da git"
Yay›lmak
Bölge (Eyalet) kurallar› geçerlidir
(50 eyalet = 50 Bölge)
Kuruluflu devir
Giriflimcileri onurland›r
Yeni tasar›mlar
Hücum
Kalabal›k Yönetim
Yal›n Yönetim
Merkez yönetimi
Çevre yönetimi
Eflit ödeme
Ücret skalalar›n› dikkatli ayarla
Uyumsuzlar› uzaklaflt›r
"Daha büyük olan iyidir"
Üstün baflar› ödülü
Yüksek performansa yüksek ödül
Uyumsuzlar› yücelt
"Daha iyi olan iyidir"
Kötümserlik
‹yimserlik
Sadizm
Mazoflizm
Korku
Ma¤lubiyetten kaç›n
Tekdüze olmaya çal›fl
En iyi uygulamalar
Tek yönlü düflünce
"‹fller iyi gidiyor"
Sakin. Sessiz. Stabil.
Açgözlülük
Zafer tak›nt›s›
Mükemmel olmaya çal›fl
Yeni uygulamalar
Çok renkli hayaller
"fiapkan›z› havaya f›rlat›rs›n›z"
Ç›lg›n. Gürültülü. Çalkant›l›.
Polisler
Avukatlar
Brahms
Dylan
Eskiye sayg› duy!
Plan
Haz›r. Niflan al. Atefl.
Düzen & ‹taat
Kap›lar› s›ms›k› kapat
!
fiAPKA ÇIKARIN!
Charles Schwab!
Her y›l "temel stratejilerini" de¤ifltirirler. Kendi (görkemli) geçmifllerini bir kenara iterler. Yeni Teknolojilere
afl›kt›rlar. Kendilerini de¤iflime adam›fllard›r.
Schwab baflar›r. Dura¤an
olmad›¤› için. Yeni bir Yöne
do¤ru 89.5 derece sapmaya
son derece istekli oldu¤u ve
hemen harekete geçti¤i
için… E¤er gerekirse. (Ve
genellikle gerekir.) (Yaklafl›k
her 24 ayda bir gerekir.)
Yeniyi selamla!
Faaliyet
Haz›r. Atefl!. Niflan al.
Düzensizlik & Baflkald›r›
Pencerelerini ard›na kadar aç,
"Yarat›c› Y›k›m Rüzgarlar›" içeri girsin
!
RENKLER‹N TEFS‹R‹
Ben bir mühendisim.
Mant›k çerçevesi içinde düflünmek üzere e¤itildim: "Bu
siyaht›r. Bu beyazd›r."
Ama aradan y›llar geçti
ve anlad›m ki gerçek hayatta
ifller böyle yürümüyor. Gerçek
hayatta, tutuculuk ve yenilik
aras›ndaki çekiflmeden….
Düzen ve özgürlük aras›ndaki
çekiflmeden... Teflkilat ve
teflkilats›zl›k aras›ndaki çekiflmeden kurtulufl yok. Bu ne
anlama geliyor? Biz bundan
sonra ne siyah, ne de beyaz
olan soluk ve s›k›nt› verici bir
griye mi mahkumuz?
Hay›r! Siyah/beyaz’›n alternatifi gri de¤il… çok
renkliliktir! Çok renkli bir
hayat yaflamakt›r!
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM
Ömür boyu yöneticilik
Bozmak
43
44
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM
!
PARADOKS BULUNDU
Terörle bafla ç›kmak için önce
terörle mücadele esnas›nda
korumaya çal›flt›¤›m›z baz› özgürlük koflullar›n› sorgulamam›z laz›m. Bu da paradoksun
ta kendisi! Yani büyük oynaman›n ta kendisi!
da ötekisi ortadan kalkacakt›r."
Aynen benim tavr›m!
Asl›nda bu ve bunun gibi bütün yöneticilik üzerine yaz›lm›fl olan kitaplar›n temas›,
yönetimin esaslar› üzerine tart›flmakt›r. Bu tart›flma tüm ulus baz›nda da olabilir… farkl› bir yöntem gelifltirmek için çal›flan yedi kiflilik bir proje grubuna yönelik de olabilir.
Var olan yöntemi ele al›p, en kötü yetersizliklerinden ar›nd›rd›ktan sonra onu "daha verimli" bir hale getirmek ve daha "s›k› kontrol alt›na almak" isteyen bir Hamilton taraftar›n› m› dinlemeliyiz? Yoksa bütün bunlar›n "palavra" oldu¤unu, konuya çok farkl›
bir aç›dan bakmak gerekti¤ini, dünyay› yeniden keflfetmek zorunda oldu¤umuzu söyleyen matrak bir Jefferson ruhu mu ar›yoruz?
‹flte, konservatif düflünce ile yenilikçi düflünce aras›ndaki ebedi ve ezeli rekabetin
–afl›r› çekiflme, varolmas› gereken ve hiç sona ermeyen gerginli¤in – esas› budur. Sonunda hangi taraf kazanacak? Bunun cevab› yok. Ya da belki de cevap, bir cevab› olmad›¤›n›n bilincine varmakt›r.
DAHA ÇOK COLLINS; DAHA ÇOK YA⁄CILIK
!
(DAHA DA) ACI
GERÇEK
Asl›nda büyük kurulufllar›n
niyeti iyidir. Onlar› afla¤› çeken, tafl›d›klar› yüktür.
2003’ün bafllar›nda büyük
sorunlarla karfl› karfl›ya kalm›fl büyük bir flirketin üst kademesine dan›flmanl›k yapt›m.
Yöneticiler oldukça bilinçli insanlard›. Hepsi de
bulunduklar› durumdan haberdard› (ve hiçbir seçeneklerinin kalmad›¤›n›n fark›ndayd›lar.) Yine de ifl de¤ifliklik yapmak konusuna gelince,
çekingen davran›yorlard›. Yeni "programlar" yap›lm›flt›
ama bunlar›n her biri kompleks algoritmalar›n aras›nda
kaybolup gidiyordu. "Biz onu
19XX’de denedik, olmad›" diye geçifltiriyorlard›. Bir Kurulufl Olman›n getirdi¤i risklere
bu kadar yak›ndan flahit oldu¤um çok enderdir.
‹yi flanslar!
Jim Collins, en son kitab› "‹yi"den "Mükemmel" fiirkete’de "arka planda kalan, sessiz, çekingen, hatta utangaç" olan
ve büyük yenilikler getiren liderleri övüyor. Örneklerle birlikte.
Aferin, Jim.
Yönetim uzman› ve psikolog Michael Maccoby ile fikirlerimiz genellikle uyuflmaz. Ama bu defa öyle de¤il. Michael
yeni yazd›¤› kitab›nda s›n›rlar›n› aflan liderlerden söz ediyor... Örne¤in: "büyük vizyonlar› olan egoistler, çekici
kiflilikler, riske girenler." Verdi¤i örnekler flunlar: Carnegie. Rockefeller. Edison. Ford. Welch. Gates.
Tabi ki Messier, Middelhoff, Ebbers ve Lay’i de dahil edebilirdi. Yine de Michael’in listesini Jim’inkine tercih
ederim.
Bir süre önce A.B.D. üzerinde yapt›¤›m bir uçufl esnas›nda "sessiz" ve "hatta utangaç" sözleri kafama öylesine
tak›ld› ki, okudu¤um casus roman›n›n arkas›na ç›lg›n gibi bir tak›m isimler karalamaya bafllad›m.
Bu karalamalardan daha sonra okuyabildiklerim flunlar:
T.Paine/P.Henry/A.Hamilton/B.Franklin/A.Lincoln/U.S.Grant/W.T.Sherman/M.L.King,Jr/M.Gandhi/G.Steinem/
W.S.Churchill/M.Thatcher/Picasso/Mozart/Copernicus/Newton/J.Welch/L.Gerstner/L.Ellison/B. Gates/S. Ballmer/S.
Jobs/S. McNealy.
Gül Bahçesi Vaat Etmek
De¤iflim kaç›n›lmazd›r. Y›k›m, içinde yaflad›¤›m›z dönemin gere¤idir.
Evet, bu y›k›m laf› beni çok keyiflendiriyor.
(Siz de bu lafa giderek al›fl›yorsunuz de¤il mi?)
Yine de... hem gerekli hem de çözümü olmayan ikilem hala mevcut: Teflkilatlanmaya karfl› Da¤›lma. Düzene karfl› Bozuk Düzen (Kaos, ya da Özgürlük de denebilir).
Ancak bu yelpazenin bir taraf›na daha fazla e¤ildi¤imiz zaman, Düzen ve Bozuk Düzen
(ve benzerlerinin) bir arada varolmas› için gerekli görülen karmafl›k yöntemlerin müzakeresini yapmam›z gerekiyor.
Bu konuya aç›kl›k getirebilmek için Üst Düzey Yönetimin sorunlar›n› bir kenara b›rak›p... mütevazi bir gül bahçesini ele alal›m. Royal Dutch/Shell’in strateji planlamas›na
öncülük etmifl olan Arie de Geus, The Living Company adl› kitab›nda afla¤›daki bahç›vanl›k benzetmesini yapm›flt›:
"Gül yetifltirenler her ilkbaharda bir tercih yapmak zorunda kal›rlar: gülleri nas›l
budamal›… Bir gül bahçesinin ömrünün ne kadar uzun olaca¤›, yap›lacak bu seçime ba¤l›d›r… E¤er çevredeki en büyük ve en uzun ömürlü güllere sahip olmak istiyorsan›z, sert
budama yapman›z gerekir. Her gülü en fazla üç dala indirmelisiniz… Bu yöntem düflük
tolerans ve s›k› kontrol ifade eder. Bitkinin elindeki kaynaklar› "ana faaliyete" yönlendirip, azami seviyede kullanmas›n› sa¤l›yorsunuz. Ancak, e¤er o y›l flanss›z bir y›l olursa
(uzun süreli don, geyikler, yeflil sinek bask›n›) ana dallar›, hatta bütün bitkiyi kaybedebilirsiniz. Sert budama, flartlar›n önceden tahmin edilemedi¤i ortamlarda tehlikeli bir yöntemdir. O yüzden, e¤er do¤an›n size oyun oynayabilece¤i bir bölgedeyseniz… tercihinizi
Control Alt Delete: Y›k›m fiart
Tahribata Yönelmek
Clayton Christensen’in ileri sürdü¤ü Büyük Fikri hat›rlay›n: "‹yi Yönetim", büyük firmalar›n baflar›s›zl›¤a u¤ramas›n›n 1 numaral› nedenidir (Kupa As›). Çünkü genellikle "iyi
yönetim" demek, büyük, bürokratik, kof çal›flanlar› olan... büyük, bürokratik, kof müflterilerle ilgilenen… büyük, bürokratik, kof üreticileri bulunan büyük bürokratik balonlar demektir…
Art›k bu durumu de¤ifltirmek zaman› geldi. Hem de kökünden.
Art›k kendi kendimizi yok etmek zaman›. (Yeni teknoloji… ve yeni tehlikeler .. de
bize bu konuda bir hayli yard›mc› oluyor.)
Yenisini infla etmek zaman›.
‹çinde bulundu¤umuz dönem, Ürkütücü bir dönem. Keyifli bir dönem. Her ikisi de
eflit derecede. Afl›r› de¤ifliklik zamanlar›nda bu hep böyle olmufltur.
Bu bölümdeki amac›m: Duydu¤um huzursuzlu¤u sizin de hissetmeniz.. Düzensiz
bir Dönemde, Düzen güçlerinin hala hüküm sürmesine karfl› duydu¤um k›zg›nl›¤›m› hissetmeniz. Ve buna ilaveten, sizin "‹MHA" sözcü¤ünü sözde ve uygulamada daha rahat
kullanman›z› sa¤lamak.
Mantra: DEVAMSIZLIK konusunu benimseyin… YEN‹ YETMELERe kucak aç›n
.. SAYGISIZ MESLEKTAfiLARINIZa (ve müflterilerinize, üreticilerinize, çal›flanlar›n›za)
sayg› duyun .. ‹MHA ETMEK fikrini benimseyin.
Mesaj: ‹mha kurallar› geçerlidir! Yaratmak için y›k. Bu sözcü¤ü sevmeyi ö¤ren ..
YIKIM. Aksi takdirde… (Aksi = Yetersizlik).
! Kontrastlar
NEYD‹ NE OLDU
‹stikrarl›l›k zaferinin köleleri ‹stikrars›zl›k kural›n›n efendileri
Sizi bulundu¤unuz noktaya getirenleri Sizi bulundu¤unuz noktaya
onurland›r›n ve koruyun getirenlerin aya¤›n› kayd›r›n (sat›n)
A¤›rdan al›n! Atik olun!
Üstünlük kurmak için kal›c› al›mlar Hedefe ulaflmak için geçici
yap›n anlaflmalar yap›n
BÜYÜK ‹fiLER al›n ‹LG‹NÇ ‹fiLER* al›n
(*‹pucu: ‹lginç ifller genellikle küçük
çapl› olur)
Ö¤ren… Hat›rla… Ö¤rendiklerini akl›ndan ç›kart… Unut
Varolan› onurland›r… De¤erlendir Varolan› yok et… Yeniden yarat.
“”
DEVAMI
GELE(MEYE)CEK..
Dick Foster ve Sarah Kaplan’›n Creative Destruction
adl› kitab›ndan bir al›nt›:
"Zorluklar›n kayna¤›, varolan
faaliyetleri kontrol alt›nda tutma ihtiyac› ile yeni fikirlerin
geliflmesine imkan tan›yacak
bir çevre yarat›lmas› – ve eskilerin vaktinde ölmesi gerekti¤i – aras›ndaki iç çat›flmalard›r. ‹nan›yoruz ki, flirketlerin bir ço¤u, süreklilik varsay›m›ndan vazgeçilmedi¤i sürece piyasaya ayak uydurman›n ya da piyasa standartlar›n› aflman›n olanaks›z oldu¤unu kabul edeceklerdir."
!
YÜZDE B‹R ÇÖZÜM
1917 y›l›n›n "en iyi" 100 flirketinden sadece 1 tanesi,
bundan sonraki 86 y›l boyunca ortalaman›n üzerinde
kalmay› baflarabilmifltir.
Pek etkileyici de¤il.
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM
yüksek toleranstan yana kullanabilirsiniz. Bitkinin üzerinde daha fazla dal b›rakabilirsiniz... Bu durumda hiçbir zaman çok büyük gülleriniz olmaz… ama her y›l gül yetifltirebilmek için daha fazla flans›n›z olur. Bunun yan› s›ra, bitkiniz kendini yavafl yavafl yeniler… K›sacas›... toleransl› budamadan iki türlü sonuç al›n›r: (1) Beklenmeyen çevre koflullar› ile daha kolay bafla ç›kars›n›z (2) Bitki kendisini sürekli yeniler. Tolerans yöntemi
kaynaklar› tüketir... fazla goncalar bitkinin sap›ndan gelen besinleri kullan›r... Ama önceden kestirilemeyen çevre koflullar›nda bu yöntem, gülün daha sa¤l›kl› bir biçimde büyümesine yol açar. ‹ronik olarak zay›fl›k, gülün uzun vadede daha güçlü büyümesini sa¤lar."
Ben gül yetifltiren biri de¤ilim. Yine de - üçüncü, dördüncü, beflinci, alt›nc›, hatta yedinci kez okuduktan sonra – bu pasaj›n, tüm Stratejik Teflkilatlanma Mesajlar› aras›nda,
bu tür konular üzerine 35 y›ld›r kafa yoran biri olarak, en iyisi oldu¤una karar verdim.
45
Yeni
Teknolojilerin
etkileri… her
fleyi
de¤ifltiriyor.
Evet… her
fleyi!
yeni !fl
yeni teknoloji
Modern bilgisayarlar yar›m yüzy›ldan fazla bir süredir bizimle birlikte.
Ancak 1990’lar›n bafllar›nda ya da ortalar›na kadar, kurulufl
stratejisinin belirleyici bir unsuru olarak de¤il, sadece bir destek
eleman› olarak kabul ediliyordu. Daha sonra, Internet’e karfl› do¤an
acil ihtiyaç ve iletiflim teknolojisinin önlenemez büyümesi sonunda,
her fley de¤iflti. Hem de neredeyse bir gecede.
Gerçek flu ki, sektörel kargaflaya ve son iki ya da üç y›lda
u¤ran›lan hayal k›r›kl›klar›na ra¤men, biliflim teknolojisinin hala
bebeklik ça¤›nday›z. Kurulan flirketler süreklili¤i reddeden bir sürece
haz›r de¤iller. 40 yafl›ndaki baflar›l› orta düzey yöneticiler de haz›r
de¤il. Tam tersine, kurulufllar ve hiyerarfliler, yeniliklere karfl› ç›karak
kendi sahalar›n› korumaya çal›fl›yorlar ve flöyle dua ediyorlar “Bu da
geçecek.”
Hay›r, geçmeyecek…
!
3 Namlunun Ucunda:
Beyaz Yaka Felaketi
! Çok Renkli Kurallar
üzere, art›k Beyaz Yaka istihdam› öldü.
• Bilindi¤i
yeniden yaratmak için gereken süre (e¤er flansl›ysan›z) 15 y›ld›r.
• ‹flinizi
bürokrasi (bürokratlarla dolu yüksek kuleler olarak okunacak) dönemi kapand›.
• “Eski”
beyaz yaka yaz›l›m sistemleri = Zihin kald›raçlar›
• Yeni
pahal› bir mikroçiptir.
• BirE¤erbürokrat,
elinizden gelirse, hiçbir fleye sahip olmamaya bak›n.
• Akla gelmedik
fleyler yapmay› düflünebilirsiniz. Hay›r: Yapabilirsiniz
•
! ABARTIYORUM
Haz›r de¤iliz…
Beyaz yaka verimlili¤ini her yerde artt›rmaya çal›fl›yoruz. Bunu yapaca¤›m›z
yerde, var olan bürokratik süreçleri ve bürokratik yap›lar› imha edip, yeni bir
temelin üzerine yeniden infla etmemiz laz›m.
“‹fl güvenli¤i” ile ilgili alelacele mevki yaratmaya çal›fl›yoruz… Ama art›k ifl
güvenli¤inin tek bir çal›flana verilen bir görev olmaktan ç›kt›¤›n› kabul etmemiz
laz›m…
“Pazarlanabilir uzmanl›k alanlar›” gelifltirmeye odaklan›yoruz. Bunun yerine,
önem tafl›yan tek unsuru – Herfleyin Mümkün Olabilece¤i Anlay›fl›n› gelifltirmeliyiz
! HAYAL ED‹YORUM
Hücre Mahkumlar›n›n – ve onlar›n verdikleri uyufluk, yetersiz hizmetin – Ölümünü
hayal ediyorum.
Ortalama bir kariyerin 3 farkl› sanayi dal›nda… 5 farkl› flirkette… 10 farkl›
görevden olufltu¤unu hayal ediyorum.
Yeni Gelecekler Yaratacak Güce sahip olan kiflilere, Ola¤anüstü Olanaklar
sa¤layan görevler hayal ediyorum.
“BURASI BENDEN SORULUR!” dedirten bir öz güven hayal ediyorum.
!
50
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
Yüzde 98.5 Faktörü
“”
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹
KISA DEVRE
Otomasyon sektöründeki kurulufllar giderek sürat kazan›yor. IBM’in yeni kurulan çip
fabrikas›n› New York Times
flöyle tarif etti: "Ortalama 20
gün süren 500 aflamal› üretim sürecinde yonga plakalar›na insan eli de¤miyor. Çiplere monte edilen devrelerin
kal›nl›¤› bir saç teli kal›nl›¤›n›n binde birinden az. Maksimum verimlilik sa¤lamak
amac›yla sistemi kontrol etmek, hatalar› yakalamak ve
ince ayar yapmak için çal›flan teknisyenler bulunuyor."
Arkadafl›m Richard King’in eskiden Londra doklar›nda sendikac›l›k yapm›fl yafll› bir
adamdan duydu¤una göre, 1970 y›l›nda bu limanlara yanaflan kereste yüklü bir gemiyi
boflaltmak için 108 adam›n befl gün boyunca çal›flmas› gerekiyormufl.
540
adam/gün
eder (meflakkatli ‘adam/gün’ler).
Bu
‹flte o günlerde ortaya yeni bir fley ç›k›yor… "konteynerizasyon" (standart konteyn›rlar
kullanarak boflaltmak, yüklemek) denen bir fley.
Ve yine bizim yafll› adam›n Richard’a söyledi¤ine göre, bundan otuz y›l kadar sonra, yeni yüzy›l›n bafl›nda (ve milenyumun bafl›nda), ayn› flehirde ayn› limanlara yanaflan kereste yüklü bir gemiyi 8 kifli bir günde boflaltmaya bafllam›fl.
8
adam/gün
eder. (Üstelik: Bu "mavi yakal›" adamlar flu anda
Bu
ço¤unlukla bilgisayar kontrollü ve "beyaz yakal›" çal›fl›yorlar.)
% 98.5.
!
"AfiIRIYA KAÇMAK MI?"
"BEN M‹?"
Yüzde 98.5 Faktörü! Bunlara
gerçekten inan›yor muyum
yoksa sadece sizi korkutmaya m› çal›fl›yorum (diye
soracak olursan›z),
Cevap: Gerçekten inan›yorum. Ve sizi korkutmaya çal›fl›yorum.
Varsay›mlara dayanarak konuflmuyorum. Abart›l› bir
söz söyledi¤imde … abart›l›
bir örnekle karfl›laflm›fl›m
demektir… Ve böyle bir örnek karfl›ma ç›kt›¤› zaman… kendime soruyorum:
(NEDEN OLMASIN?) Ben her
zaman elimdeki verilerden
yola ç›karak bir sonuca var›r›m… bunlar uç örnekler
olabilir … ama kesin ve
do¤ru bilgilerdir.
Temel bir ifl için geSonuç belli:
reken mavi yaka iflgücü ihtiyac›ndaki düflüfl oran›. Ben bu istatistikleri aç›klad›¤›m zaman, ister Nebraska’n›n hiç sahili bulunmayan Omaha kentinde olsun, ister Birleflik
Arap Emirliklerindeki Dubai liman›nda olsun, kimse hayrete düflmüyor. Herkes konteynerizasyonun limanlara… forkliftin da¤›t›m birimlerine… ya da robotlar›n otomobil endüstrisine ne gibi de¤ifliklikler getirdi¤ini gayet iyi biliyor.
Mavi Yaka Devrimine hofl geldiniz.
Ne de olsa çok gezdik, çok gördük. Kaç›n kuras›y›z, de¤il mi?
Beyaz Yaka Bunal›m›
Mavi yakal›lar dünyas› bir bak›ma fazla önem tafl›maz. Bu kesimde– en az›ndan geliflmifl
ülkelerde- çok az say›da insan çal›fl›r. Birleflik Devletlerde çal›flanlar›n dörtte üçü hizmet
sektöründe çal›flmaktad›r. Ancak bu yan›lt›c› bir orand›r çünkü üretim sektöründe çal›flan insanlar›n yüzde 80’i (hatta belki de yüzde 90’›) fiilen üretim yapmaz… Bunlar muhasebecilik, avukatl›k, mühendislik, sat›n almac›l›k, finans ve insan kaynaklar›nda çal›fl›rlar. Caterpillar’da çal›flan bir muhasebeci iseniz, istatistikçiler sizin üretim sektöründe
çal›flt›¤›n›z› söyleyeceklerdir. Ayn› pozisyonda Airborne Express ya da DHL’de çal›fl›yorsan›z, servis sektöründe çal›fl›yor say›l›rs›n›z. Görünüfle bak›l›rsa sadece istatistikçiler aradaki fark›n dikkate de¤er oldu¤unu düflünüyor.
Gerçek flu ki, son yüz y›l boyunca – en az›ndan ifl ve zaman etütleri ile mavi yaka verimlili¤inde gerekli olan devrimi gerçeklefltiren Frederick Winslow Taylor zaman›ndan
beri – mavi yaka üretimi bize s›k›nt› verdi. Bir baflka mavi yaka üretim ç›lg›nl›¤› da 1980’li
y›llarda, biz Amerikal›lar, Japonlar taraf›ndan – gemi yap›m›nda, çelik üretiminde, otomobil üretiminde, hatta yar› iletken malzeme üretiminde - baltaland›¤›m›z› fark etti¤imiz
zaman bafl gösterdi. Bu arada –Omaha’dan Dubai’ye kadar her yerde – beyaz yaka üretimini çok az dikkate ald›k. O yüzden, Mavi Yaka Dünyas› gerçekten önem kazand›.
Çünkü Mavi Yaka Dünyas›nda gerçekleflen devrim, biraz k›l›k de¤ifltirerek, çok yak›n zamanda yan› bafl›n›zdaki Beyaz Yaka Dünyas›nda da kendini gösterecek.
fiu anda sahne ›fl›klar› Beyaz Yaka Dünyas›’na çevrili. Yeni yaz›l›m devriminin temeli burada yat›yor. Bu devrim, (baflar›l› ya da baflar›s›z) çekici web siteler ile alakal› de¤ildir; bu
!
Mavi Yaka Devrimine Hoflgeldiniz.
52
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
devrim beyaz yaka ifl sürecinin, çok dikkatli bir biçimde tasarlanan ve çekicilikle hiç ilgisi olmayan, flirket içindeki ve ilgili ortaklar aras›ndaki yeniden kavranma tarz› ve otomasyonu ile ilgilidir.
100 Ayak2 Faktörü
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹
NAMLUNUN UCUNDA
Kritik nokta: Bu gördü¤ünüz,
kendi kendinin patronu
olan, büyük kitlelere konferans veren Tom Peters de¤il. Bu gördü¤ünüz, ilk dersi
en önce kendisine veren
Tom Peters.
Otellerin balo salonlar›nda yönetim konulu seminerler veren "konuflan kafalar"›n günleri art›k say›l›.
Ben de en az, siz Beyaz Yakal›lar kadar, namlunun
ucunda say›l›r›m.
Kan›t m› istiyorsunuz?
IBM’i ele alal›m. Getirdi¤i
y›¤›nla de¤iflikli¤e ilaveten,
Big Blue k›sa zaman önce
e¤itim faaliyetlerinin ço¤unu dersanelerden al›p masa
üstüne transfer etti. Bunun
sonucu olarak flirketin y›ll›k
giderlerinde çeyrek milyar
dolar azalma kaydedildi.
Daha da önemlisi, flirketin
masa üstü e¤itim alan çal›flanlar›, dersanelerde e¤itilenlere oranla müflterilerden daha olumlu tepkiler ald›lar. Bu çok önemli bir de¤iflim, çünkü s›n›fta verilen
e¤itimler konusunda IBM
her zaman en iyinin de iyisi
olmufltur. Buna ilaveten, bugünün e¤itim amaçl› yaz›l›m
programlar› bundan 10 y›l
hatta 5 y›l sonra, yani "Gameboy" kufla¤› ifl hayat›na
at›ld›¤› zaman, hayli ilkel
kalm›fl olacak.
Üç ad›m at›n, bir kere sekin. Bu afla¤› yukar› 10 ayak mesafe demektir. Sonra 90 derece dönün.
Üç ad›m daha at›n. Bu da 10 ayak demektir. Bunu iki defa daha tekrarlay›n. Böylece 100 ayak
karelik bir alan› çevrelemifl oluyorsunuz… bu da ortalama bir yedek yatak odas› büyüklü¤ünden az bir alan demektir!
Yüz ayak kare. Bu alan kabaca Dell Computer flirketinin günde 80,000 adet özel yap›m
bilgisayar üreten OptiPlex ad›ndaki yeni üretim tesislerinin yedek parça deposu için gerekli
olan aland›r.
Yüz ayak kare… Bunu benim akl›m alm›yor.
Y›llar önce, Stanford’da yüksek lisans ö¤rencisi iken, ESM hesaplamas›n› ö¤renmifltim.
(Ekonomik Siparifl Miktar›); yani sat›fllarda belirli bir seviyeyi tutturmak ve teflkilata özgü bir
tak›m zorluklarla bafl edebilmek için gereken stok miktar›n›n hesaplanmas›. (Sonuç: Saçma sapan yöntemler = Çok Yüksek Stok Miktar›)
Yüz ayak kare… ESM ile dalga geçiyor.
"100 Ayak Kare Faktörü"nün gerçek anlam›: Bürokratik Saçmal›klar›n her zerresi
Dell’in ‹leri Tedarik Zinciri Familyas›ndan sökülüp at›lm›flt›r.
2
100AYAK
Tedarik Zincirinizi S›k› Tutun
Bir keresinde bir arkadafl›m bana dedi ki: "Hey Tom, orta düzey yöneticinin do¤ru tan›m› nedir?" Ben: "Hiç fikrim yok." Arkadafl›m: "Bir orta kademe yönetici, gücü imza atmama kabiliyeti ile ölçülen kiflidir."
Yani, diyoruz ki: "Vay! Dick Jones ne güçlü bir adam. Benim proje teklifim masas›nda iki haftad›r duruyor, daha elini bile sürmedi."
Komik mi? Belki
Trajik mi? Galiba.
Do¤ru mu? fiüphesiz
‹flte "100 Ayak Kare Faktörü" burada devreye giriyor. Dell Dünyas›nda, ka¤›t parçalar› Dick Jones’un veya herhangi birinin masas›nda iki saniye bekleyemez… veya iki
dakika, ya da iki saat, veya iki gün. B›rak›n iki haftay›. Dell Dünyas›nda, tüm ortaklar›n
onaylad›¤› stratejik ve taktik kararlar ›fl›k h›z›yla gerçekleflir. ‹flte size Dell’de ifllerin nas›l
yürüdü¤üne bir örnek: Dell’e bin tane terminal siparifli veriyorsunuz ve bunlar›n ASAP*
(en yak›n tarihte) gönderilmesi gerekti¤ini belirtiyorsunuz. Ama o arada kuzey Meksika’da bir yerlerde bir toz f›rt›nas› yüzünden sevkiyat gecikiyor. Dell’in "tedarik zinci*As Soon As Possible
Namlunun Ucunda: Beyaz Yaka Felaketi
Zihin Kald›raçlar›
Kepazelik. Teknoloji gurusu Michael Schrage’nin Beyaz Yaka Dünyas›n› tan›mlayan tüm
"ifl süreci" için – yani bütün bofla gitmifl emekler için - kulland›¤› terim budur.
Schrage: "‹fl alemindeki kepazeli¤in sürtünme katsay›s› inan›lmaz derecede yüksek!". Bu
sadece sözel versiyonu. Bunun görsel versiyonunu Scott Adams’›n çizdi¤i ve y›llard›r dünyan›n en popüler ifl "metni" olan, Dilbert karikatüründe bulabilirsiniz. Dilbert bize, 2003
y›l›nda dahi, tüm "ifl süreçlerinin" asl›nda büyük oranda bir kepazelikten ibaret oldu¤unu gösteriyor… yani pislik üzerine pislik.
Ancak biz tüm savunma kuvvetlerimizi bu kepazelik üzerine e¤itiyoruz!
Ve silahlar›m›z, k›saltma sözcüklerden oluflmufl bir örgüt fleklinde ilerliyorlar.
Örne¤in: ERP* (Kurulufl Kaynak Planlamas›.) ASPs**. (Uyguluma Hizmeti Sa¤layanlar.)
Her neyse. Konu aç›k: Yeni beyaz yaka yaz›l›m sistemleri zihin kald›raçlar›ndan baflka bir
fley de¤il (ne fazlas› var ne de eksi¤i). Bu yeni yaz›l›m program›n›n amac›, ifl süreçlerini
bu kepazelikten ar›nd›rmak… Dilbert’in Hücre Hapsindeki çal›flanlar›n› bu kepazelikten
kurtarmak. Hepsini kurtarmak. Wal*Mart, en yeni teknolojiyi kullanarak, beyaz-yaka
üretim baraj›n› aflt› ve baz› araflt›rmalara göre, 1990 y›l›nda Amerika’n›n toplam üretim
art›fl›n›n dolayl› ya da dolays›z olarak üçte birini gerçeklefltirdi.
Do¤al olarak, e¤er sistemlerdeki bütün pisli¤i temizlerseniz, "verimlili¤i artt›rmak"
tan daha fazlas›n›, çok daha fazlas›n› yapm›fl olursunuz. Endüstrinin ve ilgili tüm yan sanayilerin temel unsurlar›n› yeniden tan›mlam›fl olursunuz. Hay›r, bu bir "geliflim" hikayesi de¤il – bu, Yeniden ve Birlikte Kurulan Hayallerin gerçek destan›d›r.
eLIZA and Co.
Benim Beyaz-Yaka Devrimi tabir etti¤im devrimi düflünün. Muhtemelen, bir bankan›n ya
da bir sigorta flirketinin arka bürolar›ndan birinde günlük k›rtasiye iflleri yapan ve y›lda
35,000 ABD Dolar› kazanan bir memurun yerine geçen mikroçip gelecek akl›n›za. Ancak yeni geliflmeler, 239 dolarl›k bir mikro-ifllemcinin y›lda 35,000 dolar kazanan bu memurun eskiden emrinde çal›flt›¤› ve y›lda 150,000 dolar kazanan müdürü onikiden vuraca¤›n› gösteriyor. Bu yeni geliflmelerden biri de… eLIZA projesi.
eLIZa projesi, IBM’in üzerinde çal›flmakta oldu¤u en büyük araflt›rma projesi, "artilect" tabir edilen… yapay zekalara odaklan›yor. eLIZA ürünleri, çökmüfl olan bilgisayar sistemlerinin yepyeni çözümler yaratarak tamir edilmesini hedefliyor… daha önce
hayal bile edilmemifl çözümler. Deep Blue’dan, IBM’in bilgisayarl› satranç maestrosundan çok daha kapsaml›, gerçek bir Yeni Kuflak Düflünce Makinesi yarat›yor eLIZA.
*ERP: Enterprice Resource Planning **ASP: Application Service Providers
Ç‹PLER VE ‹NSANLAR
Dan›flmanl›k ve yönetici e¤itmenli¤i yapan Dan Sullivan,
Beyaz Yaka felaketini flöyle
yorumluyor: "Bürokrat, pahal›
bir mikroçiptir." Benzer flekilde, MCI’›n ola¤and›fl› büyüme
gösterdi¤i zamanlardaki
CEO’su olan merhum Bill
McGovan "Bir orta kademe
yönetici insan k›l›¤›nda bir
mesaj dü¤mesidir" demiflti.
“”
F‹NLAND‹YA D‹L‹NDE
SON SÖZ: "ON" DA
KALIN!
Hareketsiz patronlar! Dikkat!:
E¤er dikkatli olmazsan›z, teknoloji üzerinizden atlay›p geçecek.
Finlandiyal› bir mobil yaflam gurusu olan Risto Linturi’nin yorumu da flöyle: "Finlandiya fiirketlerinin yöneticileri telefonlar›n› sürekli aç›k
tutarlar. Müflteri çabuk yan›t
ister… (Ve) e¤er amirinize
ulaflamazsan›z, kendi insiyatifinizi kullanman›z gerekir.
E¤er idareciler çal›flanlar›n›n
verdikleri kararlarda etkin bir
rol oynamak istiyorlarsa, telefonlar›n› aç›k tutmak zorundalar."
‹nfoTech’in insanlara saçmal›klardan (ve patronlardan
?) ar›nmak konusunda nas›l
yard›mc› oldu¤unu ö¤renmek
istiyorsan›z, SmartMobs adl›
kitab› okuyun. Howard Reingold’un yazd›¤› muhteflem bir
kitap.
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹
ri"nin ana bilgisayar sistemi sizin civar›n›zda bulunan tüm terminal üreticilerinin stoklar›n› tar›yor. Sistemin bulgular›na göre, sizin siparifl etti¤iniz model stoklarda yok, ama biraz daha büyük olanlar› mevcut – ancak bunlar›n birim fiyat› di¤erlerinden 100 USD daha fazla. Dell sistemi size an›nda geri dönüyor ve daha büyük monitörlerin var oldu¤unu
haber veriyor ve e¤er sipariflinize karfl›l›k bu monitörleri kabul ederseniz, adet bafl›na 50
USD indirim teklif ediyor (hem de vaktinde teslim flart› ile.)
Bu ne anlama geliyor? Eski korkunç günlerde, mesela 1998’de, bu süreç orta kademe yöneticilerin üç ya da dört farkl› seviyesini ilgilendiren "stratejik fiyatland›rma kararlar›n›n" al›nmas›n› gerektirirdi. Yeni mikro-ifllemciler bu tür "stratejik karar alma" sürecinin alt›ndan kalk›yor… ve bunu saniyenin milyarda biri gibi bir zamanda – bir nanosaniyede gerçeklefltiriyorlar.
Sonuç? Memnun müflteriler! ‹nan›lmaz bir verimlilik! Ve neredeyse tüm orta kademe "beyaz yaka" ifllerinin – memuriyet olsun yöneticilik olsun hepsinin – Dell Tedarik
Zincirinden tasfiye edilmesi! (Bu da Dell’in IBM, eski Compaq ve Hewlett-Packard gibi
flirketleri geride b›rakmas›n›n en önemli sebebidir.)
53
54
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
!
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹
‹fi‹N NABZI
Bir hastan›n elektrokardiogram›n›n (ECG) izlenerek kalp
krizi geçirmifl olup olmad›¤›n›
saptamak konusunu ele alal›m. Bir bilgisayar›n bu ifllemi yap›p yapamayaca¤›n› görebilmek için, ‹sveçli bilim
adam› Lars Edenbrant, nispeten ilkel say›labilecek bir
yaz›l›m program› haz›rlad› ve
bu yaz›l›mdan elde etti¤i verileri tecrübeli doktorlar›n
bulgular› ile karfl›laflt›rd›. Örne¤in, University of Lund
Hospital’›n koroner bak›m
baflkan› Hans Öhlin’den, yar›s› kalp krizli oldu¤u bilinen
2,240 adet ECG’yi incelemesini istedi. Öhlin, bu 2,240
sonucu incelemek için istedi¤i kadar zaman ay›rd›ktan
sonra 1,120 kalp krizi vakas›n›n içinden 620 tanesini
do¤ru teflhis etti. Öte yandan
Lars Edenbrant’›n yaz›l›m›,
1,120 kalp krizi vakas›ndan
738 tanesini do¤ru saptad›
ve Dr. Öhlin’i geride b›rakt›.
Complications adl› kitab›nda Edenbrant’›n çal›flmas›na yer veren Dr. Atul Gawande, ayn› kitapta yapay
zeka konulu 100 çal›flman›n
araflt›rma sonuçlar›n› da
tart›fl›yor (ve hat›rlay›n: Al
teknolojisinin büyük bir k›sm›
henüz oldukça ilkel seviyede.)
Bu incelemenin sonucu ise
flöyle: "Görünen tüm vakalarda, istatistikisel düflünce, insanlar›n verdikleri kararlara
eflde¤er sonuç verdi, ya da
bunlar› geçti".
Mesaj: Doktorunuzun yerini bir mikro-ifllemci alabilir.
Ve e¤er onun yeri doldurulabilecekse… senin yerin de,
benim yerim de, doldurulabilir!
Ben bu konularda uzman de¤ilim. Ama d›fl bir gözlemci olarak, ifl yapay zekaya gelince, eLIZA’n›n Bir Numara oldu¤unu rahatl›kla iddia edecek kadar bilgim var. Bundan
sonraki 25 y›l yapay zeka konusunda ve ilgili biliflim teknolojisi dallar›nda muazzam geliflmeler olacak.
Birey için anlam›
Muazzam.
Muazzam.
Kurulufl için anlam›
Zaman Sand›¤›n›zdan Daha ‹leri
Bir tahmin yapmama izin verin: Bundan sonraki 15 y›l içinde, bugün bilinen beyaz-yaka ifllerinin en az yüzde 80’i, ya tümden yok olacak ya da tahmin edebildi¤imizden çok
daha fazla de¤iflime u¤rayacak. Yani 2003 y›l›nda 35 yafl›nda olan çal›flanlar, 2018 y›l›nda 50 yafl›nda gelince bugünküne hiç benzemeyen flartlarda çal›flacaklar. Benim için söylemesi kolay, de¤il mi? Ben sadece a¤dal› cümleler kurarak kitaplar yazan – ama sonuçlar yanl›fl da ç›ksa hiçbir bedel ödemeyen - yönetim gurular›ndan biriyim. Peki, belki de
bu do¤ru. Ama GE’nin CEO’su Jeff Immelt için ayn› fleyi söylemezsiniz. Wall Street analistleri onun a¤z›ndan ç›kan her kelimenin üzerinde fazlas›yla duruyorlar, dolay›s›yla o
da sözcüklerini son derece dikkatli bir biçimde harc›yor. 2002’nin bafllar›nda yapt›¤› bir
röportajda Jeff, üç seneye kadar GE’nin yönetim kat›ndaki ifllerin ve geri plandaki ifllerinin yüzde 75 oran›nda dijitallefltirilece¤ini (mikroifllemciler ve bilgisayarl› telekomünikasyon a¤lar› ile gerçeklefltirilece¤ini söylüyor.
Ulu Tanr›m! Ben "15 sene" diyorum, GE’nin 1 numaras›, "3 sene" diyor.
"Yüzde 98.5 faktörü"nü hat›rlay›n. Mavi-Yaka Dünyas›n›n adam-saat say›s›nda
yüzde 98.5 oran›ndaki azalman›n Beyaz-Yaka Dünyas›nda -en son adam saate kadargerçekleflmeyece¤ine inanmak için hiçbir sebep göremiyorum.
Bu benim dünyam... ve ayn› zamanda sizin.
‹hracat: Sizin ‹fliniz
Mikro-ifllemciler ve yo¤un network esasl› bilgisayarlar birço¤umuzun yerini alacak (belki benimkinin bile). Ama flu anda etkin olan tek güç bu de¤il. Geliflmifl ülkelerde yaflayan
bizler, son yirmi seneyi mavi-yaka ifllerini di¤er ülkelere nakletmekle geçirdik. ‹lk olarak
bu tür ifller Amerika gibi ülkelerden ç›karak, Kore ve benzeri ülkelere nakledildiler. Kore’den Tayvan’a geçtiler. Daha sonra Tayvan’dan Çin’e, Endonezya’ya ve Hindistan’a
gittiler.
Ve flimdi… beyaz-yaka ifllerinde de ayn› ifllemi… enlemleri ve boylamlar› aflarak
uyguluyoruz.
Bilgisayar gurusu Michael Detouzos’un 1999 y›l›nda dedi¤ine göre, Hindistan 50
milyon beyaz yaka iflini her biri 20,000 USD’dan alarak, k›sa süre içerisinde Gayrisafi
Milli Has›las›n› 1 trilyon dolar artt›racakt›. Bu bir mübala¤a de¤il. fiimdiden, havayolu flirketleri, bankalar, sigorta flirketleri ve daha birçok flirket, "arka odada" yap›lan rutin ifllerden tutun, ileri yaz›l›m-tasar›m ifllerine kadar birçok iflin büyük k›sm›n›, halen
Namlunun Ucunda: Beyaz Yaka Felaketi
55
Silikon Vadisinden sonra dünyan›n ikinci büyük yaz›l›m merkezi olarak kabul edilen
Bangalore ve Haydarabat bölgesine sevk etmeye bafllad›. Mesela flu anda ben, bir uydu
a¤› sayesinde Bangalore ve Haydarabat’a, Chicago veya Miami’deki kap› komflum kadar yak›n›m.
Ve bu sadece daha ilk ad›m. Hindistan’da ücretler yükseliyor (ayn› 20 y›l önce Kore’deki imalat iflçilerinin ücretlerinin yükseldi¤i gibi) ve bundan sonraki beyaz-yaka ihraç devresi flimdiden bafllad›. Örne¤in k›sa süre önce Aetna büro arkas› görevlerinden
büyük bir k›sm›n› Ghana’da yapmaya bafllad›. Yani mavi yaka ifl gücünün geliflmekte
olan ülkelerin birinden birine aktar›m›nda Endonezya Kore için ne idiyse, Ghana da flu
anda beyaz yaka tafleron flelalesi aç›s›ndan Hindistan için o demek.
!
Kemerlerinizi Ba¤lay›n – Kasisli Bir Yolday›z
Yass› Organizasyon Modeli
fiirketin organizasyon flemas›, Beyaz-Yaka Devriminin etkilerini görebilece¤iniz tek yer
de¤ildir. Çal›flt›¤›m›z yerlere bir bak›n.
Sadece yüz y›l önce, Amerikal›lar›n ço¤u çiftliklerde yafl›yordu. Bundan sonraki
yar›m yüzy›l süresince, giderek daha fazla Amerikal› flehirlere göç etti… ve fabrikalarda
çal›flmaya bafllad›. Daha sonraki yar›m yüzy›l boyunca, bu fabrikalar› terk ettik ve Beyaz-Yaka Kulelerinde çal›flmaya bafllad›k.
fiimdi, 21. yüzy›l›n bafl›nda, Beyaz-Yaka Kulelerinin devri kapanmaya bafllad›. Silikon
Vadisini düflünün. Birbirlerine yak›n mesafede alçak binalar. Ve yass›, nispeten bürokrasiden uzak teflkilatlar.
Sears-Wal*Mart karfl›laflt›rmas›n› hat›rl›yor musunuz? Görmek ister misiniz? fiu
iki foto¤rafa bak›n o zaman.
Birinci Foto¤raf: Sears Kulesi, Chicagodaki Michigan gölünün kenar›nda. Yak›n
zamana kadar bu yüz katl› dev bina, Sears’›n merkez binas›yd›. Ve Sears’›n muhteflem
bir resmi.. Ürkütücü Bürokratlara ait 100 kat… üst üste y›¤›lm›fl durumda.
‹kinci Foto¤raf: Arkansas’›n Bentonville kentinde, ne oldu¤u belli olmayan bir bina – kule bile de¤il. Gözleme gibi yamyass› bir bina. Buras› Wal*Mart. Düz. Çabuk. Çevik. Saçma sapan fleyler yok. Her türlü kepazelikten uzak.
Sonuç: Yüksek Kule… ve Eski Beyaz-Yaka ‹fli… öldü.
Da¤›n›k Kurulufllar
Geleneksel anlamda kaya gibi sa¤lam olan kurulufllar, art›k da¤›lmaya bafllad›lar. 239
dolarl›k bir mikroçip birçok görevi üstleniyor. Hintliler ve Ganal›lar da giderek daha çok
ifl üstleniyorlar. Her türlü ifl taflerona veriliyor: Eczac›l›k araflt›rmas›.
Müflteri hizmetleri. ‹nsan kaynaklar›. Finans. Lojistik. Ve… HP’nin baflkan vekili
Jim McDonnell, "Tüm fikri mülkiyet haklar›n› elimizde tutuyoruz ve bütün direk iflçili¤i
taflerona veriyoruz” demiflti.
AYAKKABI ALMAK
ZAMANI
Forrest Gump, hani flu ismi
duyulmam›fl yönetim gurusu,
henüz tam fleklini alamam›fl
kurulufllar›n gelece¤i hakk›nda flu yorumu yapt›: "E¤er
elinizden gelirse, hiçbir fleye
sahip olmay›n. Mümkünse,
ayakkab›lar›n›z› bile baflkas›ndan kiralay›n."
!
BEYAZ YAKALILARIN
SONU MU GELD‹ ?
Biraz fazla ileri gitmifl gibi
olaca¤›m ama,… 11 Eylül
2001’de Dünya Ticaret Merkezinin yerle bir olmas›, terör
hareketinin anlam›ndan biraz
daha fazlas›n› ifade eden bir
etkisi oldu. Yani: Yüksek Kulelere Hapsolunan Çok Say›daki ‹nsanlar›n devri sona
erdi. Bitti... Tarih oldu.
‹nsanlar hala Yüksek Kulelerde çal›fl›yorlar. Ama ne onlar›n yapt›klar› ifle, ne de o kulelere eskisi gibi bakabilece¤iz.
YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹
Bildi¤imiz gibi, beyaz-yaka istihdam› öldü. Geçifl süresi Çirkin olabilir. Hatta ac› verici
olabilir. Ama bu süreç hayal edilemeyecek derecede bir ç›lg›nl›k halini ald› bile.
Önümüzdeki 25 y›l içinde var olan tüm kurulufllar›m›z – bafltan afla¤› – yeniden yap›land›r›lacak. Son üç ya da dört kuflak boyunca ö¤rendi¤imiz ifl güvenli¤i konusu tümüyle sona erdi. Bitti ve gitti.
fiimdi, yukar›dakilerin ço¤u için iyi ki gitti diyece¤im. Ama tüm bu de¤iflikliklerin
ne kadar sinir bozucu olabilece¤ini ben de kabul ediyorum. Özellikle, e¤er 35 yafl›n üzerindeyseniz ve e¤er a¤z›n›zda joystick ya da elinizde Mouse ile do¤mad›ysan›z… Ama ürkütücü olsun ya da olmas›n… iflte bafll›yoruz.
Hat›rlay›n: Vazgeçme butonu diye bir fley yok.
!
Sears Kulesi ve WalHMart
Namlunun Ucunda: Beyaz Yaka Felaketi
Bir kurulufl tam olarak ne derece da¤›labilir? 2020 y›l›nda 10 milyar dolarl›k bir kuruluflun sadece yedi tane tam gün çal›flan› bulunmas›n› hayal etmek hiç de güç gelmiyor
bana. Bunun biraz ileriye gitti¤ini kabul etmek laz›m. Ama itiraf etmeliyim ki, ben hayal
edilemeyecek fleyleri giderek daha kolay hayal edebilmeye bafllad›m. Art›k bana hiç bir
fley abart›l› görünmüyor.
Hayal edilemeyecek hiçbir fley yoktur!
Hayal edin bunu!
! Kontrastlar
NEYD‹ NE OLDU
Yüksek Kuleler Alçak Binalar
Ka¤›t Silikon
B›kt›r›c› toplant›lar Gerekti¤inde e-Gruplar
Planlama, planlama, planlama ‹craat. Test. Uyarlama. H›z.
Stabiliteye tap›yoruz. Ç›lg›nl›ktan zevk al›yoruz.
"Rütbeme de¤er ver" "Kat›l›m yetene¤ime de¤er ver."
Tüm ifllerin yüzde doksan› angarya Angarya ifllerin ço¤unu mikro-ifllemciler yap›yor.
"Eski Tak›m" ile çal›fl›yoruz Tak›m arkadafllar› sürekli art›yor
‹yi tan›mlanm›fl, s›n›rlar› belli organi- Hareketli organizasyonel gruplar
zasyonlar
Ürünün ömrü befl y›ld›r Ürünün ömrü bir haftad›r
Muhasebe Yenilik
Çal›flanlar Yetenek
“”
‹fi‹N‹Z‹N … KISA
TAR‹HÇES‹ M‹
DESEM?
E¤er bana inanm›yorsan›z,
dünyadaki en ak›ll› insan
olarak kabul etti¤i Stephan
Hawking’e inan›n. Alman
dergisi Focus ile bir röportaj›nda flöyle demiflti. "‹nsanlar
genetik yap›lar›nda farkl›l›k
yarat›p DNA’lar›n› de¤ifltirmedikleri takdirde, bilgisayarl› robotlar dünyay› ele geçirecek."
‹mdat! Ben robotlar›n iflleri elimizden alaca¤›ndan
bahsediyorum. O ise kalkm›fl
dünyay› ele geçireceklerini
söylüyor.
!
DE⁄‹fiEN ÜCRETLER
Beyaz Yaka Dünyas›nda sadece ürkütücü de¤ifliklikler
olmaz. Baz›lar› oldukça.. karmafl›kt›r. Örnek: Business
Week’e göre, 2002’nin bafllar›nda bir ara, Amerika’daki
iflsizlik normal seviyesinin
yüzde iki üzerine ç›kt› ve rekor k›rd›. Normal olarak öyle
bir iflsizli¤in ücretleri afla¤›
çekmesi gerekiyordu. Ama bu
defa öyle olmad›! Gerçek-ücret art›fl› 1960’lardan beri en
yüksek seviyesine eriflti. Bu
sonuç Beyaz Yaka Devriminin
gerçekleflti¤ini gösteriyor.
fiirketler gerilemeden do¤an
bask›lar› mazeret göstererek
"marjinal" çal›flanlar› iflten
ç›kartt›lar ve kilit personele
eskiye oranla çok daha fazla
de¤er vermeye bafllad›lar.
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹
Sadece Amerika Birleflik Devletlerinde, 2002 y›l›n›n Mart ay›n›n sonlar›na do¤ru
157.000.000 kiflinin Web kullan›c›s› olaca¤›n› birkaç sene önce kim tahmin edebilirdi ki?
Evet, her fley mümkündür. Asl›nda bir varsay›m ne kadar delice ise, o derece gerçekleflme flans› var demektir. (Tekrar ediyorum: 19 tane teröristin Internet kullanarak, silah
olarak ise sadece b›çak kullanarak, Birleflik Devletleri dize getirece¤ini kim tahmin edebilirdi? )
Her fley mümkün.
Her fley muhtemel.
Haz›r m›s›n›z?
De¤iflim geliyor... ve süratle geliyor.
Her kurulufl ve her birey, tek bir soru ile yüzlefliyorlar: De¤iflime karfl› savaflmak m›,
yoksa bir kenara tutunup bu yolculu¤un keyfini ç›kartmak m› laz›m.
Ben derim ki: Keyfini ç›kart›n!
Zaman, zannetti¤inizden daha ileri.
57
!
4 Biliflim Teknolojisi Her fieyi De¤ifltiriyor:
“Bu Otobüse Binecek misiniz? …
Yoksa Onu Kaç›racak m›s›n›z?”
! Çok Renkli Kurallar…
her fleyi de¤ifltiriyor. (Her fley = Her fley.) Ona sar›l›n. Tümden. Ya da...
• Web
(Baflka bir çözüm yok gibi)
Otobüste ya da de¤il. Bu iflin ortas› yok. Aptallardan faydalanmaya bak›n!
• Mesaj:
E¤er rakibiniz IS/IT* projelerini k›s›tl›yorsa, siz gayretinizi iki kat›na ç›kar›n! (Ve
•
•
•
•
tabii bütçenizi de!)
eTicaret bir “teknoloji oyunu” de¤ildir. ‹nsanlar›n oynad›¤› bir oyundur, bir kuvvet
oyunudur, politik bir oyundur.
Önemli olan politika’d›r.
“Hiper ba¤lant›lar hiyerarfliyi devirir!”
Internet daha önce hiç görmedi¤imiz rüyalar› görmemizi sa¤l›yor!
! ABARTIYORUM
Haz›r de¤iliz…
Ekonomi düflüfle geçti¤i zaman IS/IT bütçemizi k›sar, “büyük projeleri” erteleriz.
Ama ekonomik krizlerden tek ç›k›fl yolu, IS/IT’ye tümüyle teslim olmakt›r.
“Teknoloji Patlamas›”ndan (ve ona efllik eden “Teknoloji Çöküflü”nden) söz
ediyoruz. Sanki teknolojik beklentiler geçmifl zamana ait bir fleymifl gibi… Ama
insan› as›l serseme çevirecek IS/IT maceras› henüz bafll›yor.
Biz, “kan›tlanm›fl” ifl modelimizde Web’den fayda sa¤lamaya çal›fl›yoruz.
Ama as›l yapmam›z gereken, o ifl modelini WEB ve Total Ba¤lant› sayesinde
(dahili ve harici olarak) yürütülebilecek flekilde yeniden yaratmak olmal›d›r.
!V‹ZYON
2005 y›l› civar›nda, bir pazarlama ve hizmet kuruluflunun gururla yükseliflini
hayal ediyorum: Bu “flirket”te 300 kifli çal›fl›yor. Bunlardan 6 tanesi sabit
çal›flanlar: CEO, CFO**, ba¤l› kurulufllar›n yönetici baflkan yard›mc›s› ve üç tane
Süper Proje Koordinatörü. Geri kalan 294’ü ba¤›ms›z tafleronlar. Bir tafleron 19
yafl›nda ve bu onun çal›flma hayat›ndaki ilk deneyimi. Bir di¤eri 42 yafl›nda ve
sahneye 9uncu ç›k›fl›. fiirketin bir “merkez bürosu” yok. Sabit çal›flan alt› kifli
baflta olmak üzere, flirketin en alt kademeye kadar tüm çal›flanlar›, m-güç
(telsiz, mobil telefon) ile çal›fl›yor.
*IS: Information Systems: Bilgi Sistemleri / IT: Information Technology: Bilgi Teknolojisi
**CEO: Chief Executive Officer: Yürütme Kurulu Baflkan› / CFO: Chief Financial Officer: Finansal ‹fller Baflkan
Yard›mc›s›
!
60
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
Web: Hepsi – veya Hiç biri De¤il
Ben bu konuda uzman de¤ilim. (Özür dilerim.) Çok inançl› biri de de¤ilim. (Çok yorgunum.) Pembe gözlükler takm›yorum. (Çok eskidi.) Ama bir tek fleye inan›yorum: Web
Dünyas›=Bütün Her fley.
Bir teknoloji konferans›nda esas konuya geçmeden önce, Web (eriflim a¤›) hakk›ndaki inançlar›m› gözler önüne seren tek bir PowerPoint slayt göstermifltim:
Web… iflinizin tüm iç organlar›n› harekete geçirir.
Web… tüm arz-talep zincirinizin ba¤lant› noktas›d›r.
Web… faaliyet gösterdi¤iniz endüstrinin tam tan›m›n› yeniden alg›laman›z› sa¤lar.
Web/B2B(Business To Business), "malzeme üreticilerinin" en dakik uyand›rma servisidir.
Web… durgunlu¤un, verimsizli¤in, tembelli¤in, bürokrasinin, kay›p ya da eksik
müflteri bilgilerinin bafl düflman›d›r.
Web… insan› tümüyle saran bir yaflam biçimidir.
Web = HER fiEY DEMEKT‹R (ürün gelifltirmeden sat›fl sonras› hizmetlere kadar)
Web sizi, yapt›¤›n›z en iyi ifle odaklanmaya… ve geri kalan›n› çöpe atmaya zorlar.
Web her boyutta kuruluflun, her konuda Dünya Birincisi olabilmesi için imkan sa¤layan KOMfiU KURULUfi VE ‹fi ORTA⁄IDIR.
Görünen potansiyel budur. Ve e¤er çevrenizdeki biri oraya sizden önce var›rsa,
muhtemelen mahvoldunuz demektir… ve sand›¤›n›zdan çok daha süratli bir flekilde.
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹
Web: Çeviride Bulunur
Ayn› konuflmamda, insanlar›n Web Dünyas›n› tan›mlamak için kulland›klar›, kötü ama
(ne yaz›k ki) gerekli olan bir tak›m yak›flt›rma ve anlafl›lmaz terimler sundum.
Bürokrasiden uzak: Düz (Yal›n) organizasyon, saçmal›k yok, "kepazelik" yok ("100
ayak kare faktörünü hat›rlay›n")
Sistematik entegrasyon: Arz-talep zincirinin tümü s›k› ba¤lant› halinde (üreticinin
üreticisi, müflterinin müflterisi ile ba¤lant› halinde), sürtüflmeden uzak
Internet-yo¤un: Her fleyi Web üzerinden yap!
Bilgi tabanl›: Eriflime aç›k… her fleye… herkese… bireysel çal›flandan… arz-talep
zincirinin tüm üyelerine kadar. ("halk›n yan›nda, halk için" sözünün yeni I-net versiyonu)
Zaman ve mekan kavram›ndan uzak: Her oyuncunun neyi, nerede ve ne zaman yapaca¤›, kendi iste¤ine ba¤l›d›r… ve ›fl›k h›z›nda gerçekleflir.
An›nda yan›t veren: Sürat fleytanlar›!
Müflteri odakl›: Müflteri karar verir! Müflteri yönetir! Her fley Müflteri iste¤ine göre uyarlan›r.
Kitlesel-özel üretim sa¤lamak: Her ürün ve her hizmet, müflterinin özel, garip ve acil
gereksinimlerini karfl›layacak biçimde üretilir.
Bunlar "çeviriye" ra¤men hala pek anlafl›l›r gibi de¤il. Ama giderek artan Web potansiyeli kavram›n› toplu bir biçimde gösteriyor.
Web = Her fley. (Ya da…)
Otobü
AT ÖNE ÇIKTI
Business 2.0’da ç›kan bir yaz›: "Bir satranç oyunu düflünün, her alt› hamleden sonra, tafllar›n yeri ayn› kal›yor
ama hareket biçimleri de¤ifliyor: Atlar fil gibi, filler ise at
gibi hareket ediyor… Teknolojinin yapt›¤› iflte budur. Endüstrileri birbirinden ay›ran
s›n›rlar› yok eder. Birden bire
farkl› yönlerden ortaya ç›k›veren, farkl› beceriler gelifltirmifl rakiplerle karfl› karfl›ya
kal›rs›n›z. Kahverengi kamyonetlerde yol alan vasat kamyoncular, birden bakars›n›z
birer lojistik uzman› olmufllar.
Power Point
Birkaç y›l önce dev bir Elektronik Ticaret toplant›s›na davetli konuflmac› olarak gittim.
Heyecanl›yd›m. Ses tonumu ayarlamam laz›md›, çünkü konuyu benden daha iyi bilen
binlerce kifliye hitap etmek zorundayd›m. O yüzden onlar› iflin bafl›nda iyice ürkütmeye
karar verdim.
Kendimden emin bir biçimde yerime geçtim ve konuflmaya bafllad›m. "Her biriniz
çal›flt›¤›n›z kurulufl için büyük stratejik önem tafl›yan bir proje üzerinde çal›fl›yorsunuz. Benim tahminime göre, aran›zdakilerin yüzde 75’i ac›nacak derecede baflar›s›zl›¤a u¤rayacak, bunun sonucu olarak da kariyerlerini mahvedecekler ve proje amac›na eriflemeyecek."
Hey… dikkatlerini çekmeyi baflard›m.
Biliflim Teknolojisi Her fieyi De¤ifltiriyor
Daha sonra endiflelerimi aç›klayan iki PowerPoint slayt gösterdim.
Birinci Slayt: eTicaret bir teknoloji oyunu de¤ildir! eTicaret, yeni teknolojiler sayesinde gelifltirilen bir iliflkidir, bir ortakl›kt›r, bir teflkilatlanma ve iletiflim oyunudur.
‹kinci Slayt: Güven telkin etmeyen, iletiflimi bozuk, alt› katl› bir organizasyonda, etkin bir B2B (iflletmeden iflletmeye eTicaret) ya da Internet-tedarik zinciri stratejisi diye bir
fley yoktur.
Baflka türlü söylemek gerekirse… Önemli olan, politikad›r! Yanl›fll›k yapma: Bütün hikaye kudret kaynatan bir çaydanl›ktan ibaret…Yetkinin yal›n ve ç›plak bir biçimde yeniden da¤›l›m›ndan ibaret.
Cennet Ertelendi: Kime Güveniyorsunuz?
üste
Verimsiz Patronlar Ülkesi: Yönetim Düflman›n Elinde
Arkadafllar›mdan biri, uluslararas› bir ‹ngiliz firmas›n›n Avrupa’daki perakende sat›fl firmalar›nda SAP’›n en sofistike yaz›l›m program›n› bafllatabilmek için tam üç y›l harcad›.
Çok u¤raflt›. En iyi dan›flmanlarla çal›flt›. Ama ne yaz›k ki, uygulama baflar›s›z oldu.
Sorun nerede? Sorun flurada: e¤er kuruluflun sabit üst yap›s›nda. SAP R/3’ü do¤ru
uygularsan›z… küçük ka¤›tlar orta kademe müdürlerin masalar›nda saatlerce, günlerce,
haftalarca ya da aylarca paraf bekleyerek geçerlili¤ini yitirmez. Ama bu durumda, daha
yüksek kademeler zarar görmeye bafll›yor: SAP R/3’ü do¤ru uygularsan›z… "baronlar›n"
– Bay ‹talya, Bay Almanya, Bay ‹ngiltere, Bay ‹sviçre, v.s.’nin – geleneksel "güç" karargahlar› yerle bir olur. Ancak bu baronlar gecenin karanl›¤›nda sessizce uzaklafl›p kaybolmaya hiç niyetli görünmüyorlar.
Burada bir ironi var. Limanlarda konteynerizasyon uygulamas›na bafllamam›z›n ard›ndan (hat›rlay›n: 108 x 5’ten 8 X 1’e), sendikalar ile çat›flmalar yaflanm›flt›. Yani teflkilat›n en alt kademesi isyan etmiflti. Bu defa s›ra "üstte". Yeni Teknoloji bu defa "üst" kademeyi, yani baflkan yard›mc›lar›n› ve onlar›n hemen alt›nda yer alan hizmetkarlar›n›
tehdit etmeye bafllad›. SAP R/3’ye karfl› açt›klar› savafl, Hiyerarflinin Zirvesini, Toptan
De¤iflimin Bafl Düflmanlar› flekline sokuyor.
Peki, o zaman ne yapmal›? Gereken cevap: ‹flin… politik taraf›n›… ciddiye al›n.
Çok ciddiye al›n. Öncelikle, bu bir "teknoloji oyunu" de¤ildir. Bu insanlar aras›nda oynan bir oyundur, bir güç oyunudur, politik bir oyundur. Teknoloji buna olanak sa¤lar.
Ama burada konu teknoloji de¤il. Birinci s›n›f uygulama ile ikinci s›n›f teknoloji, ikinci
s›n›f uygulama ile birinci s›n›f teknolojiyi aç›k ara yener.
Alternatif: Delete “Control”
Evet, Internet’in vaat ettikleri politik gücün yal›n bir biçimde yeniden da¤›t›labilmesine
ba¤l›. Ancak, daha genel anlamda, bu Bafltan Afla¤› Yenilenmifl Bir Yaflam Tarz› demek.
!
10 ÜZER‹NDEN 2
‹Y‹ DE⁄‹L
Bir görüflme esnas›nda bana
büyük flirketlerin bilgisayar
kullan›m›nda (enterprise
computing) ne derece baflar›
elde ettikleri sorulmufltu.
Verdi¤im cevap: 1’den
10’a kadar bir ölçek üzerinde, büyük flirketler… ortalama 2 al›r. Bir ço¤u yeni araçlar kullan›yor. Ama çok küçük
bir k›sm› faaliyetlerini, temelden bafllayarak, Tamamen Sürtüflmesiz bir ‹letiflim,
Karar Verme ve Uygulama
baz›nda yeniden kurmak için
yepyeni bir sayfa açabiliyor..
!
S‹YAS‹ B‹L‹MLER
Bir fikir: Belki de bütün o internet tabanl› süreçleri uygulamaya çal›flan proje ekiplerinin, teknik dan›flmanlardan
çok, sosyolog ve antropologlar›, hatta eski politikac›lar›
istihdam etmeleri gerekir. Art›k "Net’in güçlendirilmesi"
hakk›nda daha az konufluluyor. As›l gündemde olan, kurumsal hayat›n "iktidar iliflkileri" üzerine uzmanlaflmak.
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹
Red Herring dergisinin okuyucular›na sunmufl oldu¤u "Web ile mutlu yaflam" rüyas›n› size aktar›yorum: "X fiirketindeki Joe Çal›flan, browser’›n› açt›¤› zaman, X fiirketinin özel
web sitesine girebiliyor. X fiirketi dünyas›ndaki herkesle - müflterilerle, di¤er çal›flanlarla, distribütörlerle, sat›c›larla, üreticilerle, dan›flmanlarla – iletiflim kurabiliyor. Bu browser – yani portal – X fiirketi için özel olarak haz›rlanm›fl bir My Yahoo sayfas›n› and›r›yor ve X fiirketi ile iliflkilendirilmifl eriflim a¤›na ba¤lan›yor… Buradaki as›l önemli nokta, Joe Çal›flan’›n, ifl ortaklar›n›n ve müflterilerin ofiste bulunmak zorunda olmamalar›.
Kendi cep telefonlar›ndan, Palm Pilot’lar›ndan, pager’lar›ndan ya da home office sistemlerinden ba¤lant› sa¤layabiliyorlar."
Bay›ld›m ben buna. Ama ne yaz›k ki bu, geleneksel flirketlerin ço¤unun flu anda bulundu¤u noktaya fazlas›yla uzak. Asl›nda birçok flirket, çekingen rakiplerinin elinden pazar› tam alabilecekleri anda, geri çekilmeyi tercih ediyor. En önemli engel: Red Herring’in
kurdu¤u hayal, "tedarik zincirinin" tüm bilgilerine eriflebilen Joe Çal›flan’a tamamiyle güvenmemizi gerektiriyor. Ancak biz, 10 olay›n 9.95’inde arkadafl›m›z Joe’ya güvenmiyoruz, dolay›s›yla yukar›da yaz›lanlar sadece kötü bir espri.
61
!
NEW
Yeni Web Düzeni, Kat› Kurallarla K›s›tlanmam›fl Ba¤lant›lardan Oluflur.
Biliflim Teknolojisi Her fieyi De¤ifltiriyor
Cluetrain Manifesto’nun yazarlar› durumu flöyle özetliyorlar: "Hiper-ba¤lant›lar hiyerarfliyi altüst ediyor!"
Gerçek: ‹nsanlar›n emir almay› bekledi¤i ve masalar›n›n üzerindeki o lanet olas› ka¤›tlar›n toz tuttu¤u hiyerarflik bir kuruluflun, tümüyle Web tabanl› bir kurulufl olmas›n›
beklemek mümkün de¤ildir. Bizim Cluetrain Manifesto’cu arkadafllar›m›z yeni teknolojiye gösterilen direniflin sebebini flöyle aç›kl›yorlar: "Bütün bunlar›n alt›nda kontrolü kaybetmek korkusu yat›yor."
"Kontrolü kaybetmek korkusu" mu? Bir de flöyle desek: "Kontrolün Kaybedilmifl
Oldu¤u Gerçe¤i". Eski (hiyerarflik) standartlara göre, Internet tabanl› çal›flan ve herkesin birbiriyle "7/24" rahatça konuflabildi¤i bir flirket, "kontrol d›fl›" bir organizasyondur.
Hayvanat bahçesini hayvanlar yönetmektedir!
!
Rehbersiz Web Dünyas›
Git, Alice’e Sor
"U¤raflmaya de¤mez," dedi Alice. "Öyle fley olmaz."
"San›r›m yeteri kadar deneyimin olmam›fl," dedi Kraliçe. "Ben senin yafl›ndayken,
bu ifli her gün yar›m saat yapard›m. Bazen kahvalt›dan önce tam alt› tane olmayacak fleye inan›rd›m."
Bu sözler Lewis Caroll’un Through The Looking Glass adl› kitab›ndan... ve ben bu
sözlere bay›l›yorum. Bunlar benim bu bölümün ana fikrine ulaflmam› sa¤lad›lar.
Evet, az önce elimden geldi¤i kadar yüksek sesle ba¤›rd›m (yaz›da): IT’de politika
hakimdir! Büyük Teknoloji Devrimi Oyunu’nun aç›k ad›, yetkilerin, kirli, pasakl› ve ham
bir biçimde yeniden da¤›l›m›d›r.
fiimdi de madalyonun öbür yüzüne bakal›m. Evet, Teknoloji Devrimi bir politika
iflidir. Evet, bu devrim sofistike teknoloji iflidir. Evet, bu devrim, bu sofistike teknolojiye
fahifl fiyatlar ödemek demektir.
Ama bir fley daha var... di¤erlerinden daha da önemli bir fley.
K›saca flöyle: Internet daha önce hiç görmedi¤imiz rüyalar› görmemizi sa¤lar.
Rüyalar. Evet, rüyalar. Plastik. Yok olup giden. Hareket eden. Fantastik. Saçma.
“”
KAH‹N ZEKASI
Bunu söyleyen sadece yenilikçi gençler de¤il. Business
2.0’da ç›kan yaz›da, Oracle’›n
eski baflkan› ve halen Kleiner
Perkins ad›ndaki risk sermaye flirketinde ortak olan Ray
Lane, engin tecrübesine istinaden flöyle diyor: E-business, bir teflkilat›n tepeden
t›rna¤a yenilenmesini gerektirir. fiimdiki flirketlerin bir
ço¤u Internet’ten faydalanmak üzere kurulmufl flirketler
de¤il. Bunlar›n ifl süreçleri,
onay süreçleri, hiyerarflileri… çal›flt›rd›klar› adam say›s›… bir e-business sürdürmek için uygun de¤ildir."
Tekrar okuyun, lütfen.
A¤›r a¤›r.
YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹
Internet gurusu David Weinberger "Small Pieces Loosely Joined" ad›nda çok güzel bir kitap yazd›. Benim burada aktarmaya çal›flt›¤›m ruhu çok iyi yakalam›fl:
"Farz edin – sadece farz edin – ki, Web yeni bir dünya ve biz de içinde yaflamaya daha yeni bafllad›k. Birleflik Devletlere gelen eski Avrupal› göçmenler gibiyiz. Nerede ne var
bilmiyoruz ve her ne ise onu bulmak için tam olarak ne yapmam›z gerekti¤ini de bilmiyoruz: yan›m›za da¤ k›yafetleri mi alal›m, çöl k›yafetleri mi, kano mu, yoksa hepsini mi?
Ama bu göçmenler, Yeni Dünya’n›n co¤rafyas›n› bilmeseler dahi, en az›ndan orada bir
co¤rafya oldu¤unu biliyorlard›. Web’de ise ne bir co¤rafya var, ne de bir manzara. Uzakl›k kavram› da yok. Burada do¤a ile ilgili hiç bir fley yok. Birkaç tane davran›fl kural› var,
birkaç tane de yetki alan› var. Burada Sa¤ Duyu ifle yaram›yor. Sa¤ Olmayan Duyu da henüz ortalarda görülmedi."
Muhteflem!
Weinberger son derece fliirsel konufluyor – ve fliir, Web’in sundu¤u sonsuz hizmet
yelpazesi aç›s›ndan hayati önem tafl›r. Organizasyonlar› yeniden yap›land›rma yollar›.
‹nsanlarla iletiflim kurman›n yeni yollar›. Ticaret "yapman›n" yeni yollar›. Politika yapman›n yeni yollar›. (Örne¤in, Var olan iktidara büyük ve ani bask›lar getirebilmek gibi –
bkz Howard Rheingold’un daha önce sözünü etti¤imiz Smart Mobs adl› ola¤anüstü yaz›s›.) E¤itimin yeni yollar›. (Neden dokuz yafl grubundakiler bir araflt›rma projesinde
6,000 mil, ya da daha iyisi 10,000 mil uzaktaki arkadafllar› ile birlikte çal›flamas›n?) Sa¤l›k hizmeti vermenin yeni yollar›. (Doktorun Beyaz Gömle¤inden Korkmayan, Bilinçli
Hastalar Devrine hofl geldiniz) Savaflman›n yeni yollar›. (Ne yaz›k ki savafl›n yeni fleklini
bize ö¤retenler, teröristlerdi.)
63
64
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
HAYAL ED‹YORUM
…‹nan›lmaz Bir ‹flletme Verimlili¤i
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹
CISCO
GE
Gerçek flu ki, Cisco Sistemleri y›ll›k 19 milyar dolarl›k ifl hacminin yüzde 90’›n› web
üzerinden yap›yor, bu da günlük 50 milyon
dolarl›k Web sat›fl› demek.
Bu Cisco örne¤i özellikle hofluma gitti
çünkü Cisco sofistike ve yüksek entegre
sistemler sat›yor – ve bu sistemlerin parçalar› dünyan›n çeflitli yerlerinde kurulmufl
Cisco d›fl›ndaki bir çok fabrikadan geliyor.
K›sacas› Cisco’da, siparifl, üretim ve teslimat süreçleri olabildi¤ince karmafl›k. Ama
yine de flirket bütün ifllerini sanal olarak
web üzerinden yapabiliyor. Ve web üzerinden ifl yapan müflterilerden, di¤erlerine
oranla daha fazla puan al›yor.
Sonuç: Cisco’nun tahminlerine göre
2000 y›l›nda müflterinin kendi kendini yönetmesi dolay›s›yla servis ve teknik destek
alan›nda yap›lan tasarruf, yar›m milyar
dolardan fazla yekün tutuyor.
Baflta bulundu¤u son dört y›l içerisinde
Jack Welch, Web’e s›cak bakt›. Bunun baz›
istatistiki sonuçlar› afla¤›daki gibidir.
2000 y›l›nda GE’de Web üzerinden sat›nalma: 5 milyar dolar. 2001’de: 15 milyar dolar.
1999 y›l›nda GE’de Web üzerinden sat›fl: 1 milyar dolar. 2000’de: 7 milyar dolar. 2001’de: 20 milyar dolar.
Kurum seviyesinden biraz daha afla¤›
inin: GE Power Sistems flirketinin bir kuruluflu olan Parts Edge, önemli bir jeneratör
sorununun çözülmesi için gereken zaman›,
iki haftadan bir güne indirdi. (Tekrar söylüyorum: Neden sürekli olarak Abart›l› bir
Lisan kulland›¤›m› anl›yor musunuz? ‹ki
hafta. Bir gün. Abart›l›.. De¤il mi?) GE
Appliances’da, web tabanl› bir hizmet
ça¤r›s›na karfl›n bir Hizmet Temsilcisi
araman›n maliyeti, s›ras›yla, 0.20 dolar ve
Web öncesi, 5 dolard›r (GE’nin her y›l bu
türde 20 milyon ça¤r› ald›¤›n› göz önünde
bulundurursak, arada büyük fark var.)
ORACLE
Yar›m milyar dolarl›k tasarruftan söz etmiflken söyleyeyim, … Oracle’›n tasarrufu
bunun iki kat›! Ve Oracle bu tasarrufu flirketin tüm ifl sürecini Web’e aktarmaya karar verdikten (KEND‹ ÇÖZÜMÜNÜ KEND‹
BULDU) bir y›l kadar sonra gerçeklefltirdi.
Oracle’›n Baflkan Yard›mc›s› Ralph Seferian’›n söyledi¤ine göre, 1998 y›l›nda al›nan uzun bir teknik hizmet ça¤r›s›n›n
Oracle’a 300 dolar maliyeti vard›. 18 ay
sonra ise ayn› ça¤r› 1.50 dolara tamamland›.
Yaflas›n!
$
TAS
20
Dakikada
Hasar
Tazmini
ARR
UFL
ARI
IBM
Big Blue, Web’e inan›lmaz bir flevkle sar›ld›. Sat›nalma uygulamalar›na bir göz at›n.
2000 y›l›nda Sat›nalma fiefi John Paterson,
"Bütün sat›c›lar›m›za bildirdik," dedi, "Y›l
sonuna kadar sadece ‹nternet üzerinden
sat›nalma yapaca¤›z." Bu "sat›nalma"n›n
tutar› 50 milyar dolar ve tüm dünyadan
küçüklü büyüklü 18 bin sat›c›y› kaps›yor.
Asl›nda Industry Standard’›n 2000 y›l›nda
yay›nlad›¤› habere göre, IBM 42 milyon online ifllem yap›yordu.. ve bu süreç içerisinde 1 milyar dolara yak›n tasarruf gerçeklefltiriyordu.
… Sürat, Sürat, Sürat
GEL‹fiEN S‹GORTA SEKTÖRÜ
Peter Lewis bir radikaldir. Asl›nda "radikal" kelimesi normalde bir "sigortac›" ile ba¤daflmaz. Progressive’in CEO’su Lewis, k›sa süre önce flöyle
dedi: "Biz art›k sigorta satm›yoruz. Biz sürat sat›yoruz." Bir üyenin sigortal› arabas› kazada hasar görürse, Progressive’in kaza destek arac›n›n
arand›ktan birkaç dakika sonra kaza yerine gelmesi ola¤and›fl› say›lmaz.
Son telsiz teknolojisi ve sofistike veri tabanlar›n› kullanarak Progressive’in
hasar talep düzenleyicisi hasar›n türünü tespit edip nihai çeki haz›rlayabilir… olay yerinde… teneke tenekeye çarpt›ktan sonra 20 dakika içinde. Benim görüflüme göre bu herhalde endüstri normlar›n›n yar›m y›l ilerisinde (yar›m y›l de¤ilse bile buna çok yak›n.) Bu tür bir sürat sa¤lad›¤›n›z zaman temelde endüstriyi yeniden icat etmifl oluyorsunuz. Ve bu… her yerde yap›labilir.
Biliflim Teknolojisi Her fieyi De¤ifltiriyor
65
… Müflteri Baz›nda
Muazzam Tasarruflar
AUTOBYTEL.COM
2001’de 20,000 dolarl›k bir araba sat›n alan bir kifli, e¤er sipariflini Autobytel.com’ üzerinden yapt›ysa, 400 dolar tasarruf etmifl oluyordu. Bu
önemli bir rakam m›? Aç›kças› evet, 400 dolar büyük para. Az daha üstü
kapal› bir cevap: Bir bayinin bir arabadaki sat›fl marj› iki yüz dolard›r.
Bu ba¤lamda, 400 dolar büyük parad›r.
WALL*MART
Wal*Mart’›n dolayl› ve dolays›z etkinli¤i üzerine yap›lan bir araflt›rmay› aktar›yorum.
Wal*Mart’› al›n, etraf›nda tüm ticari bölgesini
de kapsayacak flekilde bir daire çizin. Bu
alandaki fiyat seviyelerine bak›n. Business
Week’in raporuna göre Wal*Mart’›n "bölgesinde" / etki alan›nda, perakende fiyatlar
Wal*Mart "bölgesinin" d›fl›nda kalanlara oranla yüzde 13 daha ucuz. Dolay›s›yla
Wal*Mart’›n sadece "orada" olmas›, çevredeki
perakendecilerin marj›n›, normal bir perakendecinin marj›ndan befl kat fazla etkiliyor.
…Pürüzsüz ‹fllemler
ELLIE MAE
Top
lar
k›m
k ba eb’in
o
ç
r
W
. Bi
om,
orum et.c
eviy Truckn wTruck n ans
k
o
a
w
o
ini ç çok. To diyor. T . o zam e¤ifls
e
t
M .com si n daha emsil e çarp›n.. r fleyi d
O
C
t
e
et
he
ET. uckN GE’d a iyi lyonla p…
KN n, TowTr M ya da yetini dahar bir mi dar erifli
C
e
RU . Be a IB bili tekr e ka
çekm tWT kNet.com isco ya d bilme ka arp›n… köflelerin
z da myone la
O
r
i
a
i
T Truc da C erifle la ç cra
an b iyor. K ›ndan
r
and
Tow Dell ya er yere milyon ›n en ü
te y rler ve çok yak
r
n
Ö
i
h
a
n
.
b
e
y
y
e
n
da nü v
eBa da hab tleri ile
l›n… , dü
ü
bir
ergüc om’u a ki, Web hiptir.
çük hakk›n amyone
mV
ü
c
a
k
z
.
›
t
i
s
aba wTruck r
a
k
r
e
Ne aks›n etine
l
a
e
m
t
(
›
e
k
m
o
.
?
n
k
r
a
T
c
rka
y
m
o
e
a
b
i
a
a
l
y
a
l
u
Ç
y
i
r
la
iyor ç). Am vsiye, plukab im bun om, bi e kam luyor.
m
e
n
i
a
o
o
r
t
e
m
k
m
c
t
k
›
tir Peki,
bir
ilgil
r ha
. Ya
Net.
ilgi,
›mc
. Çe
ite.
ruck e ilgili a yard li bir s ile pek amanla k" – b i-yo¤un 00,000
T
w
l
u
z
l
k
,0
g
ri
To leri i ›m›nd
l
e
u
›
1
e
i
l
r
l
x
¤
b
e
p
t
›
g
d
t
t
to
ne
e " (Yine:
için
plan
yone
e sa
bu "
t" v
myo
kam al›m› v uluklar me ka ura sa Çünkü marke .
k
l
r
m
r
.
i
e
n
p
o
a
i
ler lan to ben ç nda ç iyorum üçük b ns›t›y
a
o
u
k
r›
n
gili Do¤rus r ayla ilgile an - " m›n› y
ha as›yla ›s›nd
nla
a
a
b
ç
s
l
›a
t’ta
faz
esa
mon om ile t ortam eb’in
W
e
c
Net. k, ticar y›s›yla .)
a
a
l›
dafl k", dol ha fazl
lu a da
d
...
Bü
ü
tün
yle
…Bir Lojistik
Devrimi
CEMEX
%50–%15 zaiyat
‹lk bak›flta ipotek ifli (ipote¤e ba¤l› gayrimenkul finansman›) oldukça kolay bir ifl gibi görünür. Emlak komisyoncular› üçüncü pazardaki arac›
kurumlar - küçük, giriflimci firmalar – ile çal›fl›rlar. Finansman› ilk sa¤layan kurum bu borcu üzerinde tutmaz ve Countrywide, Washington
Mutual ve Wells Fargo gibi büyük finansman kurulufllar›na satarlar.
Dedi¤im gibi… kolay görünüyor. Ama burada her fleyi altüst eden (yetersiz bilgi sistemleri gibi) bir "kepazelik faktörü" var. Sistem o kadar
karmafl›k ki, ortalama bir kredi 61 kifli taraf›ndan gözden geçiriliyor ve uygulaman›n bafllat›lmas›ndan fonun sa¤lanmas›na kadar 45 gün
geçmesi gerekiyor
Ellie Mae’nin web sitesine girin!
Ellie Mae dört yafl›nda bir flirket, dot-com’dan sonra sa¤ kalanlardan biri ve giderek büyüyen, benim "ifl bitiren" ya da "ifli kolaylayan"
tabir etti¤im türden bir flirket. Dot-com’dan zarar gören flirketler öncelikle iflin görünür taraf›na odakland›lar: örne¤in bize çeflitli market
ürünleri ya da ev hayvanlar› için malzeme gönderdiler. Ama Ellie Mae gibi ayakta kalanlar, iflin temelindeki görünmez noktaya odakland›lar –
ve ipotek bankac›l›¤› endüstrisinin karmafl›k süreçlerini ortadan kald›rmay› hedeflediler.
Ellie Mae, k›demli sanayici Sig Anderman’›n zeka ürünü. Anderman, 1997 y›l›nda "emekli" olduktan sonra California’da Sonoma County’ye yerleflti ve "‹nternet ile hafl›r neflir olmaya" , ‹potek Bankac›l›¤› raporlar› ile ilgilenmeye bafllad›. ‹ki y›l sonra Ellie Mae do¤du ve onunla birlikte, en önemli ürünü olan ePASS ‹fl Merkezi kuruldu. Bu, internet-bazl› bir platform, veya Sig’in bana tarif etti¤ine göre, tüm oyuncular›n birbirleriyle süratli iletiflim kurabildi¤i "evrensel bir kredi aktar›m›". Anderman raporlar›na göre, Ellie Mae sadece Mart 2003’te 700,000
adet ifllem gerçeklefltirdi, bunun sonucu olarak da endüstriyi 100,000 saatlik kay›p iflgücünden kurtard›. Büyüme h›z› ayl›k yüzde 10. Ellie Mae, gereksiz, karmafl›k ve pahal› k›rtasiye ifllemlerini ortadan kald›r›yor. fiirketin kurucu orta¤› Scott Cooley buna istinaden flöyle
bir yorum yapt›: "Ellie Mae, Amerika ormanlar› için Greenpeace’in yapt›klar›ndan çok daha
fazlas›n› yapabilir".
Bazen, iflin temeline inmifl dahi olsalar, insanlar›n ifltahlar› o kadar çok kabar›yor ki,
bunun sonucu baflar›s›zl›kla noktalan›yor (Esas örnek: Büyük efsanevi Silikon Vadisinin giriflimcisi Jim Clark, sa¤l›k hizmetlerindeki gereksiz ifllemleri ortadan kald›rmak için Healthron’u kurdu ve biz onu flu anda WebMD olarak tan›yoruz.) Halen Tek Bir Evrensel Temizlik
Arac›’na ulaflmak için daha çok yolumuz var. Ama bu yeni ve henüz tan›nmayan Web drenaj
uzmanlar›... sistemleri ve endüstrileri birer birer temizleyerek… dünyay› de¤ifltiriyorlar.
BÜYÜME
HIZI
AYLIK
% 10
Meksika’n›n en büyük çimento üreticisi. Birleflik
Devletler piyasas›na girmek için kendisine çeflitli yollar aç›yor. Bu iflin
s›rr› ne? Bu bir bak›ma
mümkün gibi görünmeyen bir flirket anlaflmas›
– Meksika menfleli bir çimento
flirketi (Cemex) ile bir Amerikan lojistik-yönetim flirketi (FDX – FedEx’in
ana flirketi) aras›nda bir anlaflma. Görünen
o ki, çimento kamyonlar›ndan yüzde ellisi
›skartaya ç›k›yor, çünkü flu ya da bu sebepten ötürü, inflaat alan›, çok kolay bozulabilir nitelikteki bu ürünü teslim almaya haz›r
bulunmuyor. Ama Cemex ve FDX, birçok
anakentte bu sorunu çözme aflamas›ndalar.
Cemex inflaat alan›na geliyor. Ve yükü teslim alacak kimsenin bulunmad›¤›n› ö¤reniyor. O zaman floför, kamyondaki bilgisayar
sistemini çal›flt›rarak süratle e-Bay benzeri
bir müzayede sitesine giriyor ve çimento ihtiyac› olanlardan çimentoyu bozulmadan
götürebilece¤i uzakl›kta bulunanlar› tespit
ediyor. Son derece süratle eriflilebilen bu
müzayede siteleri sayesinde Cemex, zaiyata
u¤rayan kamyon oran›n› yüzde 50’den yüzde
15’e düflürüyor.
‹nflaat sektörü mülti-trilyon dolarl›k bir
endüstridir ve bu endüstride Araflt›rma ve
Gelifltirme çal›flmalar›na çok az yer verilir.
Cemex destan› bunun çok ufak bir bölümü
de olsa, yine de Web’in bu devasa endüstriye katabilece¤i üstün gücü gözler önüne
seriyor.
Bunun sonucu olarak inflaat sektörü
sürat kazan›yor,… verimlilik art›yor.
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹
%13
DAHA
UCUZ
i
Yen
uk
lul
66
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
Derin. Microsoft ad›nda bir rüya. Dell ad›nda bir rüya. eBay ad›nda bir rüya. Ve ben …
Karfl›l›kl› Dayan›flma ‹lan›
“”
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹
HAYAT‹ B‹R ÖRNEK
Çeflitli araflt›rma sonuçlar›na
göre, Birleflik Devletler’deki
hastanelerde yanl›fl uygulamalar sonucu y›lda 50,000
ila 100,000 hasta hayat›n›
kaybediyor. (Belki bir-iki milyonu da sakatlan›yor.) Bu
dehflet verici sonuçlar›n as›l
sebebi, eski moda manüel
yöntemlerin kullan›lmaya devam edilmesi ve hemflirelere
hastaya ne dozda ilaç verece¤ini gösteren bar kodlu bilek bantlar› gibi yeni yöntemlere karfl› gösterilen ilgisizlik.
Ama yine de ümit var gibi
gözüküyor. ‹nsanlar bir tak›m… ba¤lant›lar yapmaya
bafllad›lar.
Indiana Heart Hospital’›n
CEO’su David Veillette’in
Healthleaders’a verdi¤i beyanattan bir bölüm: "Tüm tesislerimiz dijitaldir. Ka¤›t,
film, kay›t gibi fleyler bulundurmay›z. Ve hepsi birbiri ile
entegre çal›fl›r – laboratuardan röntgene, kay›tlara, doktorlar›n siparifl girdilerine kadar.. Hastalar hiçbir fley için
beklemek zorunda kalmazlar.
Doktorun muayenehanesi ile
kay›t bölümü birbiri ile ba¤lant›l›d›r. ‹lgili doktora hastas›n›n geldi¤i haberi an›nda
e-mail ile bildirilir. Buras›
kablosuz bir yap›. 800 adet
notebook kablosuz çal›fl›yor.
Doktorlar önceden programlanm›fl bir notebook ile etrafta dolaflabilirler. Doktor isterse, bu ba¤lant›y› evine de tafl›yabiliriz. Böylece evinde
oturup network’e ba¤lanabilir. Bir tetkik sonucunu 100
mil öteden inceleyebilir.
Bir ö¤retim üyesi olan Richard Rosecrance (rüya görenler aç›s›ndan!) çok kullan›fll› bir
kitap yazd›: The Rise of the Virtual State: Wealth and Power in the Coming Century (Sanal Ülkenin Do¤uflu: Gelecek Yüzy›lda Zenginlik ve Güç). Rosecrance’a göre bu internettabanl› yüzy›ldaki yeni prototip… Hong Kong flehri. Hong Kong’un gelirinin yüzde seksen üç’ü hizmet sektöründen geliyor. Yüzde sekizi ise üretim sektöründen. Bu tür istatistikler birkaç y›l önce – Hong Kong’da bile – akla gelmezdi. fiu anda ise, dünyadaki bütün
Büyük Kentsel Merkezlerde – bulunduklar› ülkenin geliflim seviyesi her ne olursa olsun son derece akla yak›n geliyor.
Ayr›ca, herfleye sahip ol ilkesi süratle de¤iflerek, "Elinden geliyorsa hiç bir fleye sahip olma. Mümkünse ayakkab›lar›n› bile kirala" flekline giren bir dünyada Yepyeni bir
Ba¤l›l›k fiekli do¤du. Ya da, Roseacrance’›n dedi¤ine göre, "yeni tür dayan›flma". "Yeni
tür dayan›flma yaratarak ve baflkalar›n›n ülkesindeki üretken varl›klara güvenerek ifl yapmak, yabanc›lar›n dürüstlü¤üne ve bar›flç›ll›¤›na azami derecede itimat etmek demektir."
… En basit flekilde söylemek gerekirse, sanal ülke, tüm dünyada geçerli olacak yeni bir
politika sistemi – bir çok ülkenin meyilli oldu¤u ideal politika modelini - gelifltirme imkan›na sahiptir.
Peki bu nas›l olacak? Yeni Politika neye benzeyecek? Yeni Etkileflim fiekli nas›l iflleyecek? Birbirimize daha m› fazla güvenmemiz laz›m? Birbirimize daha fazla güvenebilecek miyiz? Yeni savafl türlerinin (terör gibi) giderek artt›rd›¤› flüpheye ra¤men böyle bir
güven mümkün olacak m›? Bizimkisi, Büyük Karmafla Zaman›.
Tarihin en eski hikayesi: Büyük Karmafla = Büyük ‹mkanlar. Hem "iyi adamlar"
için (Silikon Vadisi, Singapur, Bangalore), hem de "kötü adamlar" için (El Kaide).
David Weinberger’in sözünü hat›rlay›n: Burada yol haritas› yok. Yolun ne oldu¤unu bile bilmiyoruz. Tüm bildi¤imiz, bunun eski standartlar ile tan›mlanmad›¤›.
Cennet ‹drak Edildi
Mucizeler gerçekleflebilir. Business 2.0’da ç›kan flu hikayeye bir göz at›n:
"Savunma Bilgi Sistemleri Dairesi’nden Dawn Mayerreicks, 21nci yüzy›l›n en önemli askeri ça¤r›lar›ndan birini yapt›. 11 Eylül’den sonra… Mayerreicks’in departman›, Orta Asya’ y› içeren mevcut tüm radyo vericilerini kiralad›. … Görünen o ki önümüzdeki
y›llarda Birleflik Devletlerin tüm askeri görüflü de¤iflecek."
"Amerikan Kuvvetleri’nin Talibana karfl› bafllatt›¤› savaflta yapt›¤› bomba sald›r›s›
pek de etkili olmay›nca, Washington birkaç ordu bölü¤ü yollay›p yollamamak konusunda
tereddüde düfltü. Donald Rumsfeld, General Tommy Franks’a oradaki 250 kiflilik Özel
Kuvvetler Birli¤ini yetkilendirmesini söyledi. Hava sald›r›lar›n›n çok etkili olabilmesi için
uydu telefonlar›, Predator gözetim simülasyon araçlar›, GPS ve lazer bazl› hedef sistemleri
kullan›ld›. Asl›nda yapt›klar› ifl, ara kademedeki yetkilileri atlayarak, do¤rudan oyuncularla çal›flmak ve savafl alan›n› harabeye çevirmekti. Veriler o kadar süratli aktar›l›yordu ki,
merkezdekiler istihbarat incelemecilerini ve sald›r› planlamac›lar›n› birlikte çal›flt›rarak harekat yöntemlerini revize ettiler. … Bu arada en sevdikleri fley, güvenli bir eriflim a¤› üzerinden an›nda mesaj al›p gönderebilmeleriydi."
Bu benim y›llard›r duydu¤um en can al›c› haber. Ve bu haber, böyle bir baflar›n›n gerçekleflebilece¤i en son noktadan geliyor. Etkin bir hiyerarflisi olmayan Kötü Adamlar… Web’i çok
ustaca kulland›lar. Belki gün gelir, ‹yi Adamlar da kullanabilirler.
Burada verilen as›l mesaj nedir? Elektronik Malzeme Tüketicileri Birli¤i’nin 2002’deki y›ll›k ticari fuar› hakk›nda New York Times’›n att›¤› manflet flöyle: "Elektronik Malzeme Tüketicileri Birli¤i Fuar› –Konuflulan tek konu Ba¤lant›."
Benim uyarlamam: Yeni Web Düzeni’nin temeli Kesintisiz Ba¤lant›larda yat›yor.
Görülen rüya budur: kesintisiz ba¤lant›lar.
Arada s›rada… gerçekleflen bir rüya.
Biliflim Teknolojisi Her fieyi De¤ifltiriyor
67
Kendi Evrenimiz Kendi Elimizde
Zorluk Ç›karan Müflteriler mi? Daha Hiçbir fiey Görmediniz!
Uzmanlar ayn› fikirde…
American Express’ten Anne Busquet, "Bunun ad› ‘‹nternet Ça¤›’ de¤il asl›nda. En
iyisi siz buna, ‘Müflteri Ça¤›’ demeyi deneyin," dedi.
Silikon Vadisinin pazarlama gurusu Regis McKenna, tamam› bu konuyu iflleyen bir
kitap yazd›. Kitab›n bafll›¤›na bay›l›yorum (içeri¤ine de tabii): The Age of the Never Satisfied Customer (Asla Tatmin Olmayan Müflteri Ça¤›)
‹sveçli iki ifl idaresi profesörü, Kyell Nordström ve Jonas Ridderstraele, Funky Business’da flöyle bir yaz› yay›nlad›lar: "IT tam saydaml›k sa¤l›yor. Gerekli bilgilere eriflebilen insanlar yetkiye karfl› mücadele etmeye bafllad›. Aptal, dar görüfllü ve alçakgönüllü
müflteriler, çal›flanlar, vatandafllar, art›k öldü."
Next’in yazar› Michael Lewis konuya flöyle kat›ld›: "Ebeveynler, patronlar, brokerler, hatta askeri liderler bir zamanlar sahip olduklar› yetkileri kaybetmeye bafllad›lar. Üstlenilen rollerin art›k hepsi, ayr›cal›kl› bilgilere eriflim vas›tas›yla farkl›lafl›yor. Bizim flahit
oldu¤umuz fley de, avantaj›n, prestijin ve yetkinin bozguna u¤ramas›d›r."
Ve Deloitte Research, "Winning the Loyalty of the eHealth Consumer" (eSa¤l›k Tüketicisinin Kazan›lmas›) bafll›kl› yaz›da flu sonucu aktard›: "Sa¤l›k hizmetlerinde sismik
bir de¤iflim bafl gösteriyor. ‹nternet, tüketicilere genifl bilgiler ve yeni seçenekler aktar›yor
– beklentilerini artt›r›yor ve ço¤u zaman, kontrolü ellerine veriyor. (Sa¤l›k hizmeti) tüketicileri köklü ve esasl› bir de¤iflim geçiriyorlar."
‹liflki Muhabbeti
CRM. Müflteri ‹liflkileri Yönetimi. Bu yak›flt›rma bir terim. Çeviri: Yeni Teknolojiler,
müflterilerimizle eskiye oranla daha fazla iletiflim kurmam›za olanak sa¤l›yor. Tabii ki
öncelikle onlar› elimizde tutmak için. Ama ayn› zamanda, e¤er do¤ru bir yöntemle yaklafl›labilirse, onlar›n Yak›n & Faydal› & ‹steklerine Karfl›l›k Veren Arkadafllar› olabilmek
için…
2001 y›l›nda New York Times’da ç›kan bir yaz›: Sadece New England’da alt› milyon E-ZPass kullan›l›yor. Bunlar bizim giflelerden daha çabuk geçmemizi sa¤l›yor.
Muhteflem.
fiimdi bu E-ZPass üreticileri McDonald’s’da, benzin istasyonlar›nda ve otoparklarda test uygulamalar› yap›yorlar. Yani yak›nda E-ZPass bize hayal etti¤imizden daha fazla… çok daha fazla... kolayl›k sa¤layacak.
ÇAN (E⁄R‹S‹) ÇALMAK
Kulland›¤›m örnekler
üzerine k›sa bir yorum…
Ben burada reklam
yapm›yorum. Gerçekler
hakk›nda konufluyorum.
Öte yandan, "taraftar
toplamaya" çal›flt›¤›m
gerçekler, henüz herkesin örnek al›p uygulad›¤› gerçekler de¤il. Henüz de¤il.
Bu konuda "düflünmek" gerekti¤ini sanm›yorum. Ama "bulmak"
gerekti¤ini düflünüyorum. Günümüzde 2013
y›l›n›n e-dünyas›nda
yaflayanlar› aray›p bulmak gerekti¤ini düflünüyorum. (Progressive.
Cemex. Ellie Mae.. gibi.)
Büyük Rakamlar›n
eski Kanunu’dur bu.
Normal Da¤›l›m/Çan
E¤risi’nin çürütülemeyen mant›¤›d›r. 2003
y›l›nda yaflay›p 2013
y›l›n›n iflini yapan "four
sigma" insan›n›
(10,000’de bir) bulun.
Bu da Çan E¤risinin
son noktas›n› ifade
eder … ki benim u¤raflt›¤›m ifl bu noktada
yer al›yor.
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹
IS gurusu Don Tapscott bir hayalcidir. Olmayacak Rüyalar kurar. Ama art›k imkans›z
olmayan rüyalar. Yaz›s›nda, "Öyle bir dünya hayal edin ki," diyor, "içinde yaflayan biri
dünyay› tarayarak "benim ülkem" diyebilece¤i, içinde kendi iste¤ine göre en iyi flekilde
uyarlanm›fl, müflteri odakl› hizmetlerin verildi¤i bir ülke yaratabilsin. Hollanda’dan sa¤l›k hizmeti als›n, Malezya’da ifl ortakl›¤› olsun."
Hiç bir fleyi hayal etmek imkans›z de¤ildir! (Yaklafl›k) her fleyi hayata geçirmek
mümkündür. (Ve birkaç y›la kadar bu "yaklafl›k" da ortadan kalkacak.) ‹nsanlar›n ‹nterneti bu kadar süratle benimsemesi, en kötü psikoloji ö¤rencisi için bile fazla garipsenecek
bir fley de¤il. Psikologlar çok nadir mutab›k kal›rlar. Ama Önemli Bir Konuda hemfikirler: Dünya üzerinde var olan tüm kudretlerin en büyü¤ü, … kendi evrenimi kendi kontrolum alt›nda tutabilmek için duydu¤um ihtiyaçt›r.
‹nternet’in tam olarak bize verdi¤i de budur. Belki gerçekten tüm kontrolü ele geçiremeyiz... ama bizim bunu böyle alg›lamam›z› sa¤lar.
‹fl aleminin ak›ll› insanlar› bunu anl›yor. Ray Lane, Oracle’›n baflkan› iken, "‹fl süreçlerindeki de¤ifliklikler self-servis yöntemini ön plana ç›karacak," demiflti, "‹flletme aç›s›ndan maliyetler düfler ve alg›lanan hizmet seviyesi yükselir, çünkü müflteriler kendi kendilerini idare ediyorlar."
68
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
!
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹
YEN‹ Ç‹FTÇ‹LER‹N
PAZARI
Kontrol mekanizmas›n›n alg›lanmas› ifli, giderek daha
gerçekçi bir hal al›yor. Vermont’un West Tinmouth kasabas›ndaki küçücük çiftli¤imden, afla¤›da sayd›klar›m› istedi¤im anda yapmam
mümkün:
1 milyon dolarl›k bir ev ya
da 1.95 dolarl›k ofis malzemesi sat›n alabilirim.
Küçükten büyü¤e her türlü finansal ifllemimi gerçeklefltirebilirim.
Doktorumla ya da dünyan›n en iyi t›p uzmanlar›yla ya
da sa¤l›k deste¤i veren mütevazi gruplarla akl›n›za gelebilecek tüm sa¤l›k konular›nda iletiflim kurabilirim.
Yapt›¤›m projeye yard›mc›
olmas› için … dünyan›n herhangi bir yerinden.. yetenekli
insanlar bulup görevlendirebilirim.
Herhangi bir zamanda,
herhangi biriyle birlikte çal›flarak bir doküman haz›rlayabilirim.
Kurnaz fikirlerimi dünya
ile paylaflabilirim.
Her yerden herkes ile, her
zaman chat yapabilirim.
Herhangi bir konuda
araflt›rma yapabilirim. (Ve
k›sa zamanda… baz› uzmanlardan daha fazla.. uzmanlaflabilirim… tabii bir
yere kadar.)
Sushi piflirmenin inceliklerinden tutun, ileri software
tasar›m›na kadar herhangi
bir konuda kurs görebilirim.
94 yafl›ndaki annemle
ba¤lant› kurabilirim (Veya üç
yafl›mdaki ye¤enimle).
Vakit geçirmek için türlü
çeflit oyun oynayabilirim.
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Ayn› flekilde, GM’in flu anda iki milyon OnStar üyesi var. OnStar her geçen gün daha fazla hizmet sunuyor. (Belki de OnStar’la dünya tersine dönecek. GM’dekilerden baz›lar› öyle düflünüyor."
Yine: Muhteflem
“Güler Yüzlü Hizmetin” Ötesinde
Peki, e¤er CRM o kadar baflar›l› ise, bir ‹ngiliz dan›flmanl›¤› grubu olan Butler Group neden CRM’in "beklentileri karfl›lamak konusunda neredeyse tüm dünyada baflar›s›z oldu¤unu" savunuyor?
Bunun cevab›n› tahmin edebiliyorum.
San›r›m, Londra Financial Times, CRM üzerine haz›rlanan özel bir yaz›da tamam›yla yanl›fl bir yorum yapt›: "Hedef, müflterilerin elektronik ça¤dan önce oldu¤u gibi kiflisel bir hizmet alabilmeleridir."
Ben bunun do¤ru oldu¤unu sanm›yorum. Ben "kiflisel" servis istemiyorum.
Ben daha önce hayal edilemeyen fleyleri yapabilmek istiyorum. Bir hastal›¤› araflt›rabilmek istiyorum. Bir kitab› Güney Do¤u Asya’da seyahat etti¤im esnada Amazon kanal›yla bir arkadafl›ma çok k›sa bir zamanda gönderebilmek istiyorum. "Kiflisel" olarak alg›lanmay› düflünmüyorum. Sipariflimi verirken Amazon’un bana güler yüz göstermesini istemiyorum.
Ben… iflleri kontrol alt›na almak… istedi¤im fleyleri yapt›rmak, istedi¤im anda yapt›rmak istiyorum.
Paul Cole, Enst&Young’›n CRM uygulama baflkan›. Problem, bizim yeterli derecede genifl düflünememifl olmam›zdan kaynaklan›yor, diyor.
Ben de "Amin" diyorum.(Alice ve Kraliçe’nin izleri)
Cole’un düflünce tarz› benimkine çok uyuyor. ‹ddias›na göre, buradaki fikir "uyumlu ifllem yapmak" de¤il. Ve "yapt›¤›m›z ifli daha iyi yapmak" da de¤il. Bunun yerine "sistematik f›rsatlar" aç›s›ndan konuyu de¤erlendirmek taraftar›… "genel flirket stratejisini
tekrar gözden geçirmek" taraftar›.
Yani, bu konunun "iyi muamele" ile, ya da "dün yapt›¤›m›z ifli bugün daha iyi yapmak" ile bir alakas› yok. Burada esas konu, idareyi ele alabilmem ve iflleri istedi¤im gibi,
istedi¤im zaman halledebilmem için gereken derin, sorunsuz, yüksek seviyede entegre bir
ba¤lant›.
Cole çok yüksek engelli bir yar›fla soyunuyor. Ve bunu itiraf ediyor. Müflteriye,
müflterinin istedi¤i biçimde flirketin tüm hizmet/ürün kaynaklar›na ve tedarik zincirine
eriflebilmesini sa¤layacak "Sistematik f›rsatlar" sunabilmenin, Teflebbüsün Tümüyle Yeniden ‹cat Edilmesi’nden daha afla¤› kal›r bir yan› yok.
Herkes Binsin! (Otobüs Kalk›yor)
Tüh! Yine bafllad›m!
Kitaba "‹mha" konulu bir bölüm ile bafllad›m. Sebebi. "‹mha" gereklidir!
Do¤ru… gereklidir!
Tüm iç engeller ortadan (tamam›yla) kald›r›lmad›kça, "sinerjik" ve/veya "sistematik" "f›rsatlar" sa¤layamazs›n›z. Biz (kurulufl) ancak, Müflteri Tom Peters’›n emrine Tüm
Lanet Olas› Tedarik Zincirinin bütün kaynaklar›n› verebildi¤imiz zaman bu f›rsat›
sa¤lam›fl oluruz. Yani sat›c›n›n sat›c›s›n›n sat›c›s›n›n sat›c›s›ndan… lanet olas›
müflterinin müflterisinin müflterisine kadar... Hepsini!
Sorun istemiyorum!
O lanet olas› kitab› istiyorum!
fiimdi istiyorum!
Onu en iyi arkadafl›ma gönderebilmek istiyorum.!
fiimdi!
O ilac› istiyorum!
Bugün gönderilmesini istiyorum!
Yan etkileri hususunda bilgi istiyorum!
Biliflim Teknolojisi Her fieyi De¤ifltiriyor
Detayl› olarak!
Çocuk muamelesi görmek istemiyorum!
Her türlü bilgiyi almak istiyorum!
Kolayl›k sa¤lanmas›n› istiyorum!
‹stedi¤imi alabilmeliyim!
Hemen! fiimdi!
"fi›mar›k velet," diyorsunuz. "Aynen öyleyim," diye cevap veriyorum. Web benim
aynen böyle olabilmemi sa¤l›yor: fi›mar›k, her-istedi¤im-olacak-diyen bir velet.
O zaman bu ba¤lamda, geleneksel, flemalar–ve–kutularda oluflan "organizasyon"
ne ifle yarar? Biliyorsam ne olay›m.
Siz bulun.
Buna haz›r m›s›n›z? Hayal kurabilir misiniz? Buradaki güç unsurlar› ile bafl etmeye
cesaretiniz var m›?
Web Dünyas› ilginçtir. Yani, e¤er korkudan ölmüyorsan›z. E¤er hayal gücünüz geniflse. E¤er yarat›c› iseniz. E¤er ters yüz olmufl bir dünya hayal edebiliyorsan›z. E¤er…
Otobüse binebilirseniz.
! Kontrastlar
NEYD‹ NE OLDU
Bir kuruluflun ba¤lant› noktalar›nda Eriflim a¤› kuruluflun kendisidir.
Teknolojiden faydalan›l›r.
Tüm departmanlar IS/IT kullan›r. Tüm departmanlar Web’de yaflar.
Departman = Bölüm Eriflim = Baflar›
Herkes "bilinmesi gerekenler"e ait Tüm çal›flanlar›n her yere eriflim
kat› kurallar alt›nda çal›fl›r olana¤› vard›r.
Proje gruplar› düzenli olarak Proje gruplar› 365 gün 24 saat
telekonferans yaparlar 60 dakika 60 saniye "toplant›" yaparlar
Ba¤›ms›zl›k taraftar›y›z. Dayan›flma taraftar›y›z.
"Müflteriye yak›n" olmaktan "Müflteri ile birlikte" olmaktan gurur
gurur duyuyoruz duyuyoruz.
Titizlikle üretilen Müflteri bilgileri ile beslenen
"Kaliteli ürün" satar›z. "Muhteflem deneyimler" satar›z
Bugün buraday›z... Bugün buraday›z…
Yar›n da buraday›z. Yar›n yeniden yap›land›r›lm›fl olarak
buraday›z.
Tak›m elbiseli adamlar. Kad›nlar yönetimde.
!
YOLUMUZ UZUN MU?
WELLS FARGO’DA DE⁄‹L.
Baz› büyük flirketler "ifle uyanmaya" bafll›yorlar. Örnek:
Wells Fargo. Müflterilerinin
üçte biri (3 milyon kifli) banka
ifllemlerini online yap›yorlar.
Wall Street Journal’da ç›kan
istatistikler oldukça flafl›rt›c›:
Online ifllem yapan müflterilerde kay›p oran› yüzde 50
oran›nda daha düflük.
Online ifllem yapanlar›n
hesap bakiyeleri, off line kalmay› tercih eden karfl›t gruba
oranla fazladan yüzde 50 büyüme gösteriyor.
Online ifllem yapanlar
karfl›l›kl› al›m sat›ma daha
yatk›n.
Journal’›n raporuna göre,
"Online ifllem yapan gruplar
daha memnun ve banka ile
iliflkilerini daha uzun süre
devam ettiriyorlar."
•
•
•
•
!
OTOBÜSE ‹STEKS‹ZCE M‹
B‹ND‹N‹Z?
Kitab›n bu bölümünde verilen
mesajdan biraz rahats›z oldum. Oldum, çünkü benim
prensiplerime sald›r›yor:
‹lerlemenin yolu, yeni bir fleyi
denemek, ifle yar›yor mu bakmak, e¤er yar›yorsa biraz daha fazlas›n› denemek, yaram›yorsa a¤›rdan almakt›r, diye düflünüyordum. Ama görünüfle bak›l›rsa Web Oyunu
böyle oynanm›yor.
Dell’de böyle oynanm›yor.
Oracle’da böyle oynanm›yor.
Cisco’da böyle oynanm›yor.
Scwab’da böyle oynanm›yor.
Fidelity’de böyle oynanm›yor.
Ya yeni yöntemi sat›n al›n
ve tamamen uygulamaya bafllay›n, ya da hiç zahmet etmeyin. Web Dünyas›nda bunun
bir "ortas›" yok
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹
Ne kadar ilginç.
Ne kadar garip.
Ne kadar tedirgin edici.
Ne kadar devrimci.
69
De¤er
yaratman›n
esaslar›
de¤ifliyor!
yeni !fl
yeni de¤er
Çok basit. Yeni Ekonomi Ç›lg›nl›¤› ile bafl etmek için Yeni bir ‹fl
Modeline ihtiyac›m›z var. “‹fl Modeli” laf›n› kullanmamay› çok
isterdim. Ama buna benzer bir fleye gerçekten ihtiyac›m›z var…
Maddi Olmayan Varl›klarda De¤er Yaratmak ‹çin Yeni, Radikal ve
Derin Fikirler / Fikri Sermaye/ Yarat›c›l›k Baz›nda / H›zl› Deveran
Eden / Teknolojik bir Ç›lg›nl›k Ekonomisi.
II. Bölüm bitti¤ine göre, san›r›m yolcu¤umuza bafllarken
ataca¤›m›z ilk ad›m flu olmal›: Sürtüflmeden uzak organizasyonlar›n
ve tüm de¤er zincirlerinin norm kabul edildi¤i, yayg›n bilgi ve
iletiflim araçlar› ile desteklenen, kalite ve uygunluk aç›s›ndan en
üstün hizmetin ola¤an kabul edildi¤i bir as›rda, “ifl”in ne oldu¤u ve
ne olmas› gerekti¤inin yeniden de¤erlendirilmesi. Saat gibi iflleyen
flirketler (Dell-, Amazon-, Ellie Mae- ya da Wal*Mart benzeri
flirketler) e¤er sadece girifl ücretini ödemifl kabul ediliyorlarsa,
“özgün” bir flirket kim bilir neye benzer.
!
5 “Masraf Merkezinden” Y›ld›z Olmaya
Giden Yol: PSF / Profesyonel Servis
Firmas›na Geçifl
! Çok Renkli Kurallar…
Yaka Dünyas›nda yap›lan her ifl (her türlü ifl!)... kazanç sa¤lamak amac›yla
• Beyaz
“d›flar›da”da yap›l›r! (Profesyonel Servis Firmalar›n›n Görüflü)
katma de¤erini sadece bir fley… tek bir fley… kanal›yla yarat›r: Yarat›c›
• BirFikriPSF,Sermaye’nin…
birikimi ve uygulamas›
tür görevi bir “ürün” olarak kabul et. Hepsini Web’e yükle. “En iyi” yapamad›¤›n
• Her
iflleri, onlar› “en iyi” yapanlara devret. Ve geri kalan Az Miktardaki Çok De¤erli k›sm›
•
elinde tut.
Bir PSF olman›n yolu, “geliflim” sözcü¤ünden kurtulup, “de¤iflim” sözcü¤ünü
benimsemekten geçer... Ve siz de bir PSF olun… Hemen.
! ABARTIYORUM Haz›r de¤iliz…
Departman baz›nda “verimlilik” ve “etkinlik” unsurlar›n› gelifltirmeyi hedefliyoruz.
Ama “gelifltirmek” sözcü¤ü, her ne kadar etkileyici gözükse de, as›l önemli olan
noktaya de¤inmiyor. Hatta oldukça yanl›fl yönlendiriyor. “Departmanlar›” ortadan
kald›r›p – h›rsl›, hayal gücü kuvvetli, giriflimci “Profesyonel Servis Firmalar›”
(PSF’ler) yaratmal›y›z. PSF’leri Yarat›c› ‹fl Makineleri olarak benimsemeli, …
dolay›s›yla Kuruluflun tüm Katma De¤eri olarak alg›lamal›y›z.
!HAYAL ED‹YORUM
Yarat›c› hizmetlerini flirket s›n›rlar›n›n çok d›fl›na ç›kartan “Heyecan verici”
Finans Departmanlar› hayal ediyorum…
Kuruluflun her “Departman›nda” bir “McKinsey Yaklafl›m›,” bir “IDEO
Yaklafl›m›” hayal ediyorum. (“Biz ‹fl Aleminin Y›ld›zlar›y›z” demiflti McKinsey’nin
patronu, ve ben de sevinerek onaylam›flt›m.)
Departmanlar›n› PSF’ye çeviren bu kurulufllar›n hepsinde WOW projeleri
gerçeklefltirmek için cesur, küstah, kozmopolit, yarat›c› bir “yetenek” oldu¤unu
hayal ediyorum… (fiu kelimeyi kullanmaya al›fl›n: “WOW!”)
!
74
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
!
BABAN NE ‹fi
YAPIYOR?
Sara babas›n› çok seviyor.
Babas› çok çal›fl›yor.
Bu ikilinin aras›nda geçen
farazi bir sohbet trajedisi:
Sara (meraktan gözleri
faltafl› gibi olmufl) : Baba,
sen tam olarak ne ifl yap›yorsun?
Baba (gö¤sü kabarm›fl,
gururlu): Ben bir "masraf
merkezi" yönetiyorum hayat›m. "Ek Yük" dedikleri fleyden sorumluyum. 20 tane
muhteflem "karanl›k bürokrat›n" patronuyum. Bizim
grup içi "müflterilerimiz"
bize "finans bölümünün hergeleleri" derler. Bizden ne
zaman bir fley isteseler, onlara bir sürü form doldurturuz – ve sonunda, tahammül
etmesi imkans›z bir bekleme süresinden sonra, istediklerinin olamayaca¤›n›
onlara bildiririz."
FORREST GUMP, CEO?
Hat›rlay›n: "E¤er becerebilirseniz hiç bir fleye sahip
olmay›n. Elinizden gelirse,
ayakkab›lar›n›z› bile baflkas›ndan kiralay›n."
Bir zamanlar, bir flirketin y›ll›k strateji toplant›s›nda, s›k›nt›l› oldu¤u gözlenen
bir CEO’nun, tüm dinleyicilerin yüzünün bembeyaz kesilmesine sebep olan bir fley
söyledi¤ini duydum.
"Ben bu ‘kâr problemini’
15 dakikada çözerim" diye
ba¤›rd›. "Herkesi kovar›m.
Sonra da ba¤›ms›z tafleronlar›n en iyilerini istihdam
ederim."
“Genel Giderler” Öldü
Haftada 50 saat çal›fl›yorsunuz. S›rt›n›z› a¤r›t›yorsunuz. Bir sürü saçmal›kla mücadele
ediyorsunuz. Ve size ne isim veriyorlar? "Masraf Merkezi". Sizin için "ek yük" diyorlar.
Asl›nda, aç›k söylemek gerekirse, daha da kötüsünü söylüyorlar.
Kimsiniz siz? Siz yüzde 90’›n bir parças›s›n›z. Sat›nalmada... lojistikte... finansta...
insan kaynaklar›nda... bilgi ifllemde... mühendislikte çal›flan yüzde 90’l›k kesim.
Sizin "ek yük" mü olman›z gerekiyor? Kaderiniz bu mu? "Masraf Merkezi" olmak
m›?
Bence de¤il!
Asl›nda öyle olmad›¤›n› biliyorum ve kan›tlayabilirim.
3. k›s›mda çekinmeden belirtti¤im gibi, bugünkü beyaz yaka ifllerinin yüzde seksen
ya da daha fazlas›, en geç önümüzdeki 15 y›l içinde ortadan yok olacak ya da tahmin edilemeyecek derecede büyük bir de¤iflikli¤e u¤rayacak. (Hat›rlay›n, GE’nin patronu 3 y›l diyor.) Beyaz Yaka dünyas›n›n tüm al›fl›lagelmifl ifllerini – tüm a¤›r yükü – Hintliler, Ganal›lar ve 2.39 dolarl›k mikroçipler üstlenecek. (EKG sonuçlar›n› okumaya kadar gider bu ifl.)
O zaman çal›flanlar›n say›s› giderek azalacak ise, kurulufl ne ifle yarayacak?
Belki de fazla bir ifle yaramayacak.
Bize ne kal›yor yapmak için?
Belki de fazla bir fley kalm›yor.
Ama sadece belki…
B2B Ça¤›nda Rock Y›ld›zlar›
New Orleans’a gittim. Ulusal Sat›nalma Yönetimi Birli¤i’nde (NAPM) – (fiimdi Sat›fl
Yönetimi Enstitüsü oldu) konuflma yapmak için. Karfl›mdaki binlerce insan›n yüzlerine bakt›m. Ço¤u orta yafltayd›. Ço¤u beyazd›. Hepsi de "sat›nalma profesyonelleri" idi.
Gruba bakt›m. Ve en yüksek (cam k›racak kadar yüksek) sesimle ba¤›rd›m: "Size
bak›nca, B2B ça¤›n›n Rock Y›ld›zlar›n› görüyorum!"
Beni deli sand›lar.
‹flin komik yan›, flaka filan yapmam›flt›m.
Çok Ciddiydim.
Son iki k›s›mda da belirtti¤im gibi, e-Ticaret Devriminin her fleyi içine alan Gücüne tüm kalbimle inan›yorum. (Hat›rlay›n: "Ya otobüse bin. Ya otobüsten in. ‹kisinin
ortas› yok."
Bunun ötesinde, e-Ticaret Devriminin sat›nalmac›lar, lojistikçiler, Bilgi ifllemciler
ve finansç›lardan oluflan bir grup taraf›ndan gerçeklefltirilmesi gerekti¤ine de inan›yorum. Yani ben gerçekten, o konufltu¤um sat›nalma profesyonellerinin kendilerini birer
Rock Y›ld›z› olarak… devrimci olarak… cesaret gerektiren de¤iflimlerin flampiyonu…
tehditkar teknolojilerin destekçisi… teflebbüsün yeni mucidi olarak görmeleri gerekti¤ine inan›yorum.
Zeki adamlar. Zeki kad›nlar.
‹fllerini yeniden yaratanlar.
Ben onlar› böyle görüyorum.
… Ve Rüzgarl› fiehirdeyim
Chicago’day›m. Chicago ‹nsan Kaynaklar› Yönetimi Birli¤i – HRMAC’da bir konuflma
yap›yorum. Karfl›mda yüzlerce dinleyici var. ‹tiraf etmeliyim ki.. yine ba¤›rd›m. "Destek
görevi görmekten s›k›lmad›n›z m›? Bir masraf merkezi olmaktan b›kmad›n›z m›? Size
bakt›¤›m zaman ne görüyorum biliyor musunuz? Yetenek ça¤›n›n Rock starlar›n› görüyorum."
Ayn› mant›k benim Sat›nalmac› arkadafllar›m için de geçerli. (Rock-Star-eDünyaDevrimcileri demek istedim.) ‹nsan Kaynaklar›nda Çal›flanlar (HR’c›lar) biraz flüphey-
!
Size bakt›¤›m zaman ne görüyorum biliyor musunuz? Yetenek ça¤›n›n Rock starlar›n›.
76
YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
!
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
fi‹MD‹YE KADAR
YÜRÜTÜLEN MANTIK
1. Beyaz Yaka iflleri BUHARLAfiIP G‹D‹YOR.
2. Hintliler, Ghanal›lar, ve
239 dolarl›k mikro-ifllemciler tüm rutin ifllerinizi elinizden alacak.
3. Art›k "Departmanlar"a
"ek yük" gözüyle bak›l›yor.
4. Departmanlar›n kendilerini yeniden yaratmalar› gerekiyor
5. Yeniden yaratman›n en iyi
flekli: Rock Y›ld›z› olmak
6. Bu tür "Rock Y›ld›zlar›"
flimdiden (PSF’lerde) varl›k
göstermeye bafllad›lar bile.
7. Personelin yapt›¤› iflleri
art›k PSF’ler d›flar›dan, kâr
amaçl› olarak yap›yorlar.
!
ODA SERV‹S‹ M‹?
ODANIN KEND‹S‹
B‹R SERV‹S.
Starwood’un Sheraton Otelleri
bir Otel Zinciri’dir, de¤il mi?
Ve bu zincirde var›lacak en
son nokta otelin sahibi olmakt›r, de¤il mi?
Eh, k›smen öyle.
Hawaii-Kaua’i’deki Sheraton
Princeville’de Starwood’un
"sahip oldu¤u" varl›klar:
marka, müflteri baz›nda çeflitli veriler, Müflterilere Unutulmaz Deneyimler yaflatmak
için yöntemler ve bir yönetim
sözleflmesi. Hepsi bu. (Yönetim d›fl› personel bordroda gözükmüyor bile.) Starwood üzerine kay›tl› hiçbir gayrimenkul
bulunmuyor. Sheraton PSF’ye
(.. otele) hiç girdiniz mi son
zamanlarda?
le bakt›¤›m›z… k›rtasiyeci, flekilci, "hay›r" demeye meyilli bürokrat "yöneticilere" klasik bir örnek teflkil ederler… Belki de bu s›fat› çal›flarak kazand›lar. Belki gerçekten bürokrat gibi davrand›lar. Belki de bu sadece geçmiflte kald›. (Umar›m.) Biz bu ça¤›n Fikri Sermaye baz›nda de¤er yaratma ça¤› oldu¤unu kabul etmifltik. (De¤il mi?) Bu nokta
yeterince aç›ksa, ça¤›m›z›n Safl›¤› Bozulmam›fl bir Yetenek Ça¤› oldu¤unun da kabul
edilmesi laz›m. Ve bu a¤›r ad›mlarla yürüyen mant›k silsilesini daha ileri götürmek gerekirse.. ve e¤er bu Safl›¤› Bozulmam›fl Bir Yetenek Ça¤› ise.. O ZAMAN BU GEÇ‹T
TÖREN‹NE K‹M ÖNDERL‹K EDECEK, K‹M BU DE⁄ER YARATMA SÜREC‹NE
ENERJ‹ VERECEK?
‹K’c›lar.
E¤er görevlerini do¤ru alg›layabilirlerse. E¤er ellerindeki muazzam f›rsat› iyi de¤erlendirebilirlerse.
e¤er... e¤er...
PSF Çözümü: Görüfl Mesafemizde Sakl›.
E¤er ne?
Belki de cevab›m›z zaten haz›rd›! Belki de oturdu¤umuz yerden olan› biteni biliyorduk. Ama önem vermedik. Hiç önem vermedik! (Gerçekten.)
fiu anda sanal olarak faaliyet gösteren ve sadece "kafalar›n› kullanarak" çal›flan bir
dizi organizasyon var ve bu organizasyonlar›n kurulufla de¤er katt›klar› tek bir kanal var:
Yarat›c› Fikri Sermayenin birikimi ve uygulanmas›.
Bunlara PSF diyelim.
Profesyonel Servis Firmalar›.
Belki de zaman onlar›n zaman›d›r.
Ve san›r›m öyle.
Bir Profesyonel Servis Firmas›, 100,00 küsur çal›flan› olan Accenture ya da EDS gibi
bir kurulufl olabilir. Ya da Xerox’un son küçülme furyas›nda ifline son verdi¤i 46 yafl›nda
eski bir muhasebecisi olan bir kad›n›n tek bafl›na, evinin bofl bir odas›ndan yürüttü¤ü, at›yorum, New York’un Rochester kasabas› ve çevresine küçük çapl› stratejik finansal dan›flmanl›k verdi¤i tek kiflilik bir muhasebe flirketi olabilir.
(Veya belki de bu tek kiflilik muhasebe flirketi dünya çap›nda özel hizmetler sunuyordur.. Internet sayesinde. E¤er iflinizi yeterince iyi yap›yorsan›z, o kullan›lmayan oda,
PSF’nin Global Merkezidir…)
Firman›n Sa¤lad›¤› Hizmetler
Profesyonel Servis Firmalar›
…Güvenlik sa¤larlar (Kroll.) (Guardsmark.)
… ‹laç firmalar›na klinik deneylerde yol gösterirler (Radiant Research.) (nTouch
Research)
… ‹laç firmalar› için araflt›rma yaparlar. (Health Decisions.) (Covance.)
… Otomobil üreticileri için prototip haz›rlarlar. (ESG Automotive)
… Her türde ofis malzemesi sa¤larlar. (OfficeZone.)
… Call Center’lar› yönetirler. (Tel*Asist.) (Convergys.)
… Büyük flirketlere her tür seyahat hizmeti verirler. (Rosenbluth.)
"Masraf Merkezinden" Y›ld›z Olmaya Giden Yol
… Okullar› idare ederler. (Edison Schools.) (Mosaica.) Ve hapishaneleri. (Correctional Systems Inc.)
… CEO atamas› yaparlar. Ve geçici CEO bulurlar. (Heidrick & Struggles.) (Yüksek ve Orta Düzey Yöneticiler)
… Adrese teslim lojistik hizmet verirler. (Ryder.) (UPS.) (FDX.)
… Çal›flanlara sa¤lanan faydalar›n yönetimini yaparlar (Accord Human Management.) (Back Office Solutions.)
… E¤itim faaliyetleri düzenlerler. (Forum Corporation.)
… Müflteri ‹liflkileri Yönetim faaliyetlerini yönetirler. (Accenture.)
… Tüm faaliyeti yönetirler. (Yine… Accenture)
… Tüm bilgi-ifllem sistemini çal›flt›r›rlar. (EDS.)
Temel fikir: Beyaz Yaka Dünyas›nda yap›lan her (h-e-r) ifl (tüm ifllerin yüzde 90’› –
hat›rlay›n), kâr etmek amac›yla d›flar›da da yap›labilir. (Bir PSF kanal›yla.)
Kara Delik
Neden?
Neden?
Eminim, bir Amerikan otomobil fabrikas›nda can›n› tehlikeye atarak çal›flan her bir
kifliye karfl›l›k Muhasebe Departmanlar›nda Hücre Hapsinde çal›flan 50, hatta 150 kifli
vard›r.
Yine Yolculuk Var
2001 y›l›nda Uluslararas› ‹nsan Kaynaklar› Bilgi Yönetimi Derne¤i – IHRIM’de bir konuflma yapt›m. Sunuma haz›rlan›rken, Derne¤in Gazetesinde John Sullivan’›n harika bir
makalesini okudum. Bafll›k: "e-‹K: 21. Yüzy›l›n ‹K Departman›nda Bir Gezinti."
Amaç çok aç›k. "‹K Departman›", "e-‹K" olarak de¤iflecek. Yani her ‹K faaliyetinin online oldu¤u ve dolay›s›yla de¤erlendirme sürecine önderlik etmekten e¤itime
ve sa¤lanan faydalar portföyünün seçimine kadar kendi ifli ile ilgili tüm konular›n yönetimini kendisinin yapabilece¤ini iddia eden her çal›flana (Çal›flan Joe’yu hat›rlay›n)
aç›k olan Web tabanl› bir departman.
Art›k HR’›n rutin ifllerine de otomasyon uygulad›¤›m›za göre, geriye ne kald› yapacak? Çok basit, diyor Mr. Sullivan: ‹K Departman› "ÜDM" olacak... bir Üretim Dan›flmanl›k Merkezi. Ve ‹K’c›lar da Meflhur PSF’nin Ciddi Katma De¤er Yaratan Üyeleri olacak. (Ya da "Yetene¤in Halk Ozanlar›" nas›l?)
!
HR = HARD ROCK?
GE, yetenek gelifltirme ifline
bay›l›r. Bob Nardelli GE’de
e¤itim görmüfltü. Daha sonra
Home Depot’un CEO’su oldu.
Ve hemen EVP yay›n›n›n bafl›na GE’deki eski ‹K yöneticisi
olan David Donovan’› getirdi.
Economist’te yaz›lana bak›l›rsa, Donovan 2001 y›l›nda bu
transferden 21 milyon dolar
ald›.
Bu Rock Y›ld›zlar›na yap›lan bir ödeme.
Home Depot’ta ‹K dünyas›,
Rock Star dünyas› say›l›r.
Ya sizin flirkette?
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
Profesyonel Servis Firmalar›. Kimse onlar› ciddiye almaz. Çelik fabrikalar›nda çal›flan
"erkek adamlar"la karfl›laflt›r›ld›¤›nda "soft" ifller yaparlar. Kimse PSF’leri incelemez. Bu
konuda bir kitap bulun bana. Çok az. Çok çok az. (Nerdeyse hiç yok.)
Borders’a gidin. Barnes & Noble’a gidin. Ekonomi kitaplar› bölümünü gezin. Genel Kalite Yönetimi hakk›nda yirmi-otuz tane kitap bulursunuz. En az oniki tane de,
otomobil fabrikalar› ya da ka¤›t fabrikalar› için yaz›lm›fl, "kendi kendini yöneten çal›flma gruplar›n›n kurulmas›" konulu kitap bulursunuz.
Ama Son Derece Baflar›l› Muhasebe Departman›... ya da Amantanr›mgözlerimeinanam›yorum ‹nsan Kaynaklar› Departman› hakk›nda tek bir kitap bile bulamazs›n›z.
Ola¤anüstü Araflt›rma Gelifltirme Faaliyetleri konulu bir kitap için de kendiniz bir isim
bulun.
ARKA SAYFALARIM
PSF fenomeni ile ilgili tek bir
kitap var ilgimi çeken. Onu
da 1999’da ben yazm›flt›m.
Kitab›n ad›, Profesyonel
Servis Firmas›50: "Departman›n›z›, ticari markas› h›rs
ve yenilik olan bir Profesyonel
Servis Firmas› flekline dönüfltürebilmenin 50 Yolu"
Gidip al›n bir tane. (David Maister’in bu konuda
yazd›¤› kitaplar› da al›n. Mesela: Profesyonel Servis Firmas›n›n Yönetimi-Managing
The Professional Firm.)
77
78
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
PSF Modeli:
Basit Olsun. Mükemmel Olsun.
John Sullivan’›n "e-‹K" fikrinden yola ç›karak, afla¤›daki modeli tasarlad›m.
Bu tasar›m, finans, bilgi ifllem, lojistik ve mühendislik departmanlar›n›n hepsi için eflit derecede geçerlidir.
Burada dört tane temel yap› tafl› bulunuyor.
Ürün-lefltirin
YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
!
Her "departman›n" faaliyetini ayr› bir PÖD‹ (Para Ödemeye De¤ecek ‹fl) "ürünü"olarak tan›mlay›n. "Ürün-lefltir" sözü çirkin bir söz... kötü bir yak›flt›rma. Ama bir anlam tafl›yor. Sonuç: E¤er
flu anda yapt›¤›n›z› B‹R‹N‹N PARA ÖDEYEREK ALMAK ‹STEYECE⁄‹ bir "ürün" olarak
göremiyorsan›z, … o zaman en iyisi o ifli b›rak›n gitsin. (Buraya kadar tamam m›?)
Web-lefltirin
Yani: Hepsini. Elinizdeki "z›mb›rt›lar›n" (ürünler!) yüzde 100’ünü Web’e yükleyin. ‹stihdam.
E¤itim. Sa¤lanan Faydalar. Standartlar. Yöntemler.. Hepsini. (yüzde 100 = yüzde 100)
E¤er bunlar mükemmel de¤ilse, taflerona baflvurun.
PSF’nizin sorumlu oldu¤u bütün faaliyetleri ya da "ürünleri" gözden geçirin: e¤itim, faydalar, yönetim, istihdam, de¤erlendirme, her neyse. E¤er bir konuda Gerçekten Mükemmel de¤ilseniz, onu Gerçekten Mükemmel olan birine devredin... Bu da halen yapt›¤›n›z
ifllerin yüzde 75 ila 95’lik k›sm›n› kapsayacakt›r. Dalga geçmiyorum. (... yüzde 100 de olabilir. O zaman art›k yoksunuz demektir.)
E¤er mükemmel ise, bunu kutlay›n
Geriye ne kal›yorsa o, "Global Mükemmeli¤in Merkezi" olacakt›r. Onu al›p zirveye tafl›y›n! Basit bir mesaj bu asl›nda. Yapt›¤›n›z En iyi (Son Derece ‹yi) (Dikkate flayan derecede iyi) ("Dünya Çap›nda"
iyi) ifle s›k› s›k›ya sar›l›n ve onu… baflkalar›na (hatta rakiplerinize dahi)… para karfl›l›¤› sat›labilecek bir hale getirin. (C‹DDEN ‹Y‹ olmal›.)
Görünüflte bu "basit bir model". Ama bu model, ne yaz›k ki, flu anda uygulad›¤›m›z yöntemlerden çok farkl›. (Hat›rlay›n: "Masraf Merkezi," "Ek Yük.") Tekrar ediyorum: Her fley bir "ürün" haline getirilir. Bunlar›n yüzde 100’ü Web’e yüklenir. ‹yi olmayan ürünler, onlar› iyi üretenlere transfer edilir. Geride kalan ve bize para (ÇOK
FAZLA PARA) kazand›racak olan ufak bir k›sm›n› elimizde s›k› s›k›ya tutar›z.
Eskisini Çöpe At, Yeni Kartvizitini Al
Pekala, rahat bir koltukta oturuyorsunuz. Cüzdan›n›za uzan›p bir kartvizit ç›kart›yorsunuz. Kartvizitin üzerinde flöyle yaz›yor: Janice Nelson-Smith, E¤itim Direktörü, BilmemNe Bölümü, XYZ Corp.
fiimdi yapman›z› istedi¤im fley flu, Janice: Aya¤a kalk. fiöminenin yan›na git.
(Umar›m orada harl› bir atefl yan›yordur.) O kartviziti al. Atefle at. Yan›fl›n› seyret.
Yar›n da gidip… kendine yeni kartvizit bast›rman› istiyorum. ‹lk sat›r› de¤ifltirme… içinde ismin olan sat›r›. Ama kart›n›n üzerinde art›k flöyle yazs›n: Janice
Nelson-Smith, Yönetici Ortak, Rock Y›ld›zlar› E¤itimi, A.fi.
(RYE A.fi., XYZ flirketinin BilmemNe Bölümünün ba¤l› ortakl›¤›.)
Janice, art›k sen bir Yönetici Ortak’s›n!
"Masraf Merkezinden" Y›ld›z Olmaya Giden Yol
(" ‘Ek yük’ ne demek?" Art›k bu sen de¤ilsin.)
Özgür Ol: Masraf Merkezini Kazanç Merkezi Haline Getir
!
KAZANÇ ‹Ç‹N KOfiUYOR
Frank Eichorn, Wells Fargo
Ev ‹pote¤i Bankac›l›¤›n›n
Kredi Risk Yönetimi Veri
Grubu Direktörü.
Donuk ve s›k›c› olmal›,
de¤il mi?
Hay›r!
‹flte Eichorn "genel gider"/ "masraf merkezi"ni
nas›l bir de¤iflikli¤e tabi tuttu¤unu anlat›yor:
"Normal olarak bir ipotek flirketinde ya da finans
hizmeti veren bir flirkette
"risk yönetimi" bir genel gider say›l›r. Bir kazanç merkezi de¤il. Biz daha iyisini
yapt›k. Hem kendimize kazanç sa¤l›yoruz hem de flirkete."
Eichorn bu süreç esnas›nda SAS’tan yard›m ald›.
SAS son derece iyi bir yaz›l›m
flirketi. Sofistike istatistik paketleri haz›rlayarak departmanlar›n yapt›klar› ifli zirveye
tafl›malar›n› sa¤l›yor.
GM + RS* = PSF Lideri
Tebrikler, Janice. Tebrikler, David. Her ikiniz de art›k Yönetici Ortaks›n›z!
Bu tam olarak ne demek?
Siz bana göre flu anda iki çok özel "tip" sergiliyorsunuz.
Tip 1: Profesyonel Sporlar Genel Müdürü. Bir Profesyonel Sporlar Genel Müdürü ne yapar? Sadece bir tek ifli vard›r: Dünyan›n En Büyük Yeteneklerinin istihdam› ve
geliflimi. Baflka bir deyiflle, En ‹yilerin ‹sim Listesini oluflturur.
Tip 2: Risk Sermayedar›. Bir risk sermayedar› ne yapar? Sadece iki ifl yapar: "Yetenekler" üzerine "bahisler". "Projeler" (Fikirler) üzerine "bahisler". Yani, risk sermayedar›n›n elinde bir "listesi" olur. Bu listeye "portföy" denir. Bunun içinden baz›lar›
risksizdir. Baz›lar› ise radikaldir – ya ac›nacak derecede kayba u¤rar, ya da inan›lmaz
derecede kazan›r.
Tekrar ediyorum. Bir Yönetici Ortak (eskinin sönük ve ruhsuz "departman flefi")
sadece iki ifl yapar:
Genel müdür… Çok büyük yetenekler gelifltirir.
Risk sermayedar›… Çok büyük projelerin portföyünü haz›rlar.
Departman flefinin rolü budur!
Departman flefinin hayat› budur!
Departman flefinin gelece¤i budur!
E¤er bunu gerçeklefltiremezlerse, Janice ve David, … Bay ve Bayan "genel gider"
olarak kalacakt›r.
Siz hem Genel Müdürsünüz... hem de Büyük Portföyler oluflturan bir RS’siniz.
*Venture Capitalist = Risk Sermayedar› - RS
"PSF" OPERASYONU
2003’te Irak savafl› esnas›nda Katar’daki Kumanda Merkezi hakk›nda ç›kan haberi
hat›rlay›n.
Eli silahl› adamlar m›
vard›? Hay›r!
Bilgisayarlar›n üzerine
e¤ilmifl çal›flan kad›nl› erkekli düzinelerce insan vard›. E¤er bu kumanda merkezi bir PSF’i temsil etmiyorsa, art›k ne eder bilmem.
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
David Yang…
Farz et ki 2000 çal›flan› olan bir bölümün Finans Direktörüsün. Altm›fl sekiz kifli sana ba¤l› çal›fl›yor.
Bu durumda ben flöyle düflünüyorum: Senin, flirketinden biraz ilerideki Deloitte &
Touche bürosunda çal›flan 68 kiflinin flefinden bir fark›n yok.
Tamam, yalan söyledim.
Bir fark var. Hem de büyük bir fark.
D&T ofisinin Yönetici Orta¤› ay sonunda müflterilerine fatura gönderir. Ve müflteriler de ödemelerini yaparlar. Çünkü o, müflterilerine de¤erli bir hizmet vermifltir.
Ya sen, David? Sen kalk›p oradaki "flirket içi" müflterilerine fatura kessen ne olur?
Nas›l tepki gösterirler sence? Bence kat›la kat›la gülerler... ya da kalp krizi geçirirler.
Bu çok üzücü bir durum, de¤il mi?
Deliler gibi e¤itim gördün.
Yapt›¤›n ifli son derece iyi yap›yorsun.
Kim bilir kaç defa terfi ettin.
De¤erli hizmetler veriyorsun.
Peki, o zaman neden bütün bunlar "fark" edilmiyor? Neden sana "ek yük" ad›n› takt›lar? David, neden sana "masraf merkezi" demekte inat ediyorlar?
Saçmal›¤› bir kenara b›rak, Dave. Art›k De¤erli bir ‹fl yapman›n zaman› geldi. Seni Yönetici Ortakl›¤a terfi ettirelim. Hem sen istemesen bile yak›nda ucuz bir mikroifllemci yapt›¤›n ifli elinden alacak. (Senin iflinle birlikte kalp doktorunun iflini de alacak, hat›rla.)
79
80
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
!
PFS: Kestirme Yol
Profesyonel Servis Firmas› (PFS) Modeli, Yeni Ekonomi dünyas›n›n kilit noktas›d›r. Peki, bu kilit noktas›n› belirleyen unsurlar nelerdir? Buna iliflkin haz›rlad›¤›m "ilk dokuz" ilkeyi afla¤›da s›ral›yorum:
1.YKD (Yüksek Katma De¤er) Projeleri
Yapt›¤›m›z iflin yüzde yüzü (yuvarlama fark› yok!) YKD (Yüksek Katma De¤er) projeleri olacak. Çal›flmalar›n Tümü = Çok Baflar›l› Proje Çal›flmalar›. Mesaj: Katma de¤eri olan projeler. (Nokta) (Ya da… Control Alt Delete.)
2.Öncü Müflteriler
Öncü Müflteriler edinmek suretiyle, "Departmanlar" baz›nda bir "Devrim" gerçeklefltirin. "Grup içi hizmet veren" biri olarak, di¤er bölümlerden gelen tüm ça¤r›lara cevap vermek zorundas›n›z. Bu normal. Ama hepsine eflit
derecede ilgi göstermek zorunda de¤ilsiniz. Öylesi zaten aptall›k olur. Yal›n gerçek: Sizin amac›n›z, grup içi müflterilerinizden en iyi olanlar›, "deli", "ç›lg›n", "devrimci", "öncü" olarak tan›mlananlar› bu ifle tahsis ederek, muhteflem projelere imza atmak. Mantra: Öncü müflterilerimize verdi¤imiz kaliteli hizmet ile tan›naca¤›z! (‹nan›n,
bunun arkas›ndan çok daha fazlas› gelecek. Çok, çok daha fazlas›.)
"Masraf Merkezinden" Y›ld›z Olmaya Giden Yol
81
3. Sadece Dünya Harikas› (WOW) ‹fller
Dünya Harikas› ifller (WOW!) yap›n! Hepsi bu! Doktor Bey, o lanet olas› 239 dolarl›k mikroçip elektrokardiogram’› senden daha iyi yorumluyor. Peki, sen ne ifl yap›yorsun? Cevap: Ben Çok Özel ‹fller Yap›yorum, ya da "ifli"
b›rak›yorum. fiimdi bütün dikkatinizi toplay›p, Kantitatif WOW Testini bütün "ifl"lere uygulay›n (Bkz. Bölüm 15).
4. Büyük Yetenekler
Bütün mesele… YETENEK ile ilgili. De¤er yaratma (Gerçek katma de¤er) konusunun özünde yatan tüm fikir bu. ‹ster bir
beysbol tak›m› olun, ister bir senfoni orkestras›, ister bir tiyatro... ya da bir lojistik departman› (flu anda Rock Y›ld›z› olan PSF!).
Büyük Yeteneklerin Peflinden Koflun!
Büyük Yetenekleri ‹stihdam Edin!
Büyük Yeteneklere diledikleri gibi hareket edebilecekleri genifl mekanlar ay›r›n! Büyük Yetenekleri Terfi Ettirin!
(Tüm bunlar›n – örne¤in flu yetenek konusunun – detayl› analizini 20. K›s›mda bulabilirsiniz.)
5.Macerac› Kültür
6.Büyük fiirketlerin Bak›fl Aç›s› / Büyük fiirketlerin Yöntemleri
‹fl yapman›n "GE tarz›" vard›r. ‹fl yapman›n "McKinsey tarz›" vard›r. Böyle büyük flirketlerin yöntemlerini gerçek profesyonel servis firmalar›nda kullanmak, milyarlarca dolarl›k kazanç sa¤layabilir. Peki, hangi büyük flirketin bak›fl aç›s› / yöntemi sizin finans, lojistik, BS, ‹K ve e¤itim bölümlerinizi tan›ml›yor?
Sizin neyiniz (ç-o-k) özel?
Baflkas›nda (Dünyada sizden baflka hiç kimsede) olmay›p da sizde olan ne var? (Umar›m buna verecek iyi bir cevab›n›z vard›r.) (Çok az say›daki "iç" departman buna cevap verebilir, ne yaz›k ki.)
7.PÖD‹/Para Ödemeye De¤ecek ‹fl
Tüm de¤erli çal›flmalar bir faturay› hak eder! Ve yüklü bir fatura! E¤er kimse verdi¤iniz hizmetin karfl›l›¤› olan
(yüklü) faturay› ödemiyorsa… o zaman yapt›¤›n›z ifl, yapmaya de¤er bir ifl de¤il demektir. (Bu konuda bana pek
"güvenmeyin" – ama "düflünün" üzerinde.) Meflhur avukatlar rutin olarak saat bafl›na 500 dolar fatura keserler.
Ya da daha fazlas›n›. Neden… çok baflar›l› bir PSF’ye dönüflen departman›n›zda görev yapan... Dünyan›n En Büyük Lojistikçisi de böyle bir fatura kesemesin?
8. D›fl Müflteriler
Yapt›¤›m›z iflte yabanc›lar›n en az yüzde 25 oran›nda pay› bulunmas› gerekir. Tüm PFS’ler Piyasa Testinden
geçmek zorundad›r. DIfiARIDAN B‹R‹S‹ BUNA PARA ÖDER M‹? PEK‹, TOMARLA PARA ÖDER M‹?
9. Ne Zaman? : fiimdi!
Belki de "PSF’cili¤in" tüm dokuz aflamas›ndan geçebilece¤inizi düflünmüyorsunuz. Kuruluflunuz henüz bu ifle haz›r de¤il. Ama flüphesiz ki bu dokuz aflamadan… duygusal anlamda geçebilirsiniz. Hem de hiç vakit kaybetmeden. Bu "fikir" (Dahili PSF), bir yaklafl›m biçiminden (yüzde 90) ve akitten (yüzde 10) do¤an bir konudur.
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
"S›k›c› muhasebe departman›" kavram›ndan s›k›ld›m art›k! B›kt›m, usand›m! E¤er bir muhasebe departman› "s›k›c›" ise, bunun sebebi, o muhasebe departman›n›n müdürünün… s›k›c› olmas›d›r. Macerac›... Finans Departman›! (Evet!) Macerac›… Lojistik Departman› (Evet!) Macerac›… Sat›nalma Departman›! (Evet!) E¤er Fikri
Sermaye ve Yarat›c›l›¤›n birikimi ve uygulamas› ile (çok miktarda) katma de¤er yaratacaksak, ... bu "masraf
merkezlerinin"/ "genel gider" birikimcilerinin… ola¤anüstü ve korkunç heyecan verici olmalar› gerekiyor. NEDEN OLMASIN? (E¤er çok ileri gitti¤imi düflünüyorsan›z… buyrun siz de bir fley söyleyin. Ve e¤er benimle ayn› fikirde de¤ilseniz… o zaman… büyük bir yanl›fll›k yap›yorsunuz. (VE BAfiARISIZLI⁄A MAHKUMSUNUZ.)
82
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
“”
DÜfiÜN…
Asl›nda ben bu fikri IBM’in
efsanevi patronu Thomas
Watson’dan çald›m. Birisi
ona sormufl, "Mükemmel olmak için ne kadar süre gerekir" diye, o da, "Bir dakika"
demifl.
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
!
MUHTEfiEM
TAKIM – MÜKEMMEL
OYUNCULAR
Bir NFL* bayi a¤› – yani 48
tane faal oyuncunun "yetenek
paketi" de¤erli bir PSF demektir!
48 oyuncusu olan profesyonel bir futbol tak›m› ile 48
kiflinin çal›flt›¤› bir Lojistik
Departman› (PSF) aras›nda
hiçbir fark göremiyorum.
Futbol tak›m›nda, figüran
oyuncular bile Dünyan›n En
‹yi oyuncular›d›r.
Neden ayn› standart Logistics Inc.’da da geçerli olmas›n?
!
G‹T KEND‹ ‹fi‹N‹ BUL
Designworks/USA, BMW’nin
Birleflik Devletler’deki tasar›m flirketi. Münih’teki BMW
merkez ofisinden verilen talimatta, birim faaliyetlerinin
yüzde 50’sinin, d›fl müflterilere yönelik (yak›n rakipler dahil) ve kâr amac› güden üretimden oluflmas› gerekti¤i
bildirildi.
Buradaki ana fikir flu:
E¤er Steelcase için muhteflem koltuklar üretiyorsan›z,… bu yarat›c›l›k eninde
sonunda BMW’nin yeni modelinin iç tasar›m›na girecek.
Ve e¤er "gerçek dünyada"
"d›fl müflteriler" ile çal›flam›yorsan›z, o zaman bu iflin
içinde olmaman›z gerekir.
Art›: ‹fliniz ne kadar enteresan ise, ekibinize kat›lacak
olan kifliler o derece iyi olacakt›r.
*National Football League
Tav›r De¤iflikli¤i
Bir "departman"›n / "genel gider"/ "masraf merkezi" olmaktan ç›k›p "büyük de¤ifliklik"
geçirerek tam kapsaml› bir "PSF" haline gelmek ne kadar sürer?
Y›llar sürer, de¤il mi?
“bir dakika”
"Tam kapsaml›" laf›n› b›rakal›m bir kenara flimdilik. Ve yüzde 99’u tav›r ve yaklafl›m biçiminden kaynaklanan "büyük de¤ifliklik" k›sm›n› ele alal›m. Ve bence iflin bu "tav›r" yan›… Bir Dakikada Ulafl›lan Mükemmeliyettir.
10 y›l boyunca haftal›k köfle yaz›lar› yazd›m. Yaklafl›k 520 adet yaz›. Bunlardan yar›m düzine kadar› oldukça sert tepki gördü.
Bir tanesinin afla¤›daki gibi garip bir bafll›¤› vard›:
"Bir Dakikada Mükemmellik"
Sorun flu ki… bunu ben yazd›m... üstelik inanarak yazd›m.
Bütün olay kiflisel bir taahhüde girmek meselesidir. Kiflinin bir daha hiçbir surette
tümüyle mükemmel olandan vazgeçmeyece¤ine dair kendi kendine üstlendi¤i "basit" ama kararl› bir yüklenifltir. fiimdilik iflin formalite k›sm›n› unutun. "Departman›n›z›n" resmi olarak bir E¤itim A.fi., ya da XYZ fiirketinin BilmemNe Bölümünün ba¤l› ortakl›¤› olup olamayaca¤›n› düflünmeyin flimdi. Onun yerine kendinize "PSF Yaklafl›m›n› nas›l edinebilece¤inizi" sorun.
Size düzenledi¤im k›lavuz ilkeleri aktar›yorum:
Kültür De¤iflikli¤i "Kurumsal" de¤ildir.
Kültür De¤iflikli¤i bir "Program" de¤ildir.
Kültür De¤iflikli¤i "seneler" boyu sürmez.
Kültür De¤iflikli¤i "Bugün" bafllamaz.
Kültür De¤iflikli¤i "fiimdi" bafllar.
Kültür De¤iflikli¤i "Bu anda" yaflan›r.
Kültür De¤iflikli¤i Sizin Elinizde olan bir fleydir.
Bir PSF olabilmek… bir PSF olmaktan geçer.
Hemen flimdi.
Bir de flu Mantra’y› deneyin:
Biz… Hayatta Kalaca¤›z
Biz… Çok Geliflece¤iz
Biz… Dünya Harikas› ‹fller Yapaca¤›z
Biz… Öncü Müflteriler Bulaca¤›z.
Biz… Dilbert’in k›nad›¤› kepazeli¤i tam otomasyona geçirece¤iz.
Biz… bizi özel
ve farkl› k›lan ifllere
odaklanaca¤›z.
Biz… dünyada en
iyi yapt›¤›m›z ifli zirveye
tafl›yaca¤›z.
Biz… Hemen ‹fle
Koyulaca¤›z!
fiimdi... Hemen.
"Masraf Merkezinden" Y›ld›z Olmaya Giden Yol
! Kontrastlar
!
NEYD‹ NE OLDU
Maliyet Merkezi Kazanç Merkezi
Prosedür odakl› Müflteri odakl›
Masraflar›n minimize edilmesi Katma de¤erin maksimize edilmesi
fiirketin duvarlar› fiirket d›fl›nda müflterilerle
aras›nda kalmaya mahkum çal›flmakta tümüyle serbest
Toplam iflçi say›s›n›n düflürülmesi... Süperstarlar›n görevlendirilmesi
ve buna uygun istihdam ve buna uygun ödeme
Pasif: "‹flleri" istenildi¤i gibi yapar Aktif: WOW projeler yarat›r –
içinden geldi¤i gibi
Hücre mahkumlar› Gururlu Profesyoneller
Tutuculuk Yarat›c›l›k
Her fley sonuçta fluna var›yor… 5-aflamal› bir program.
1
PROFESYONEL SERV‹S F‹RMALARINI
C‹DD‹YE ALIN. ÇOK C‹DD‹YE ALIN.
2
ONLARIN Ö⁄RETT‹KLER‹N‹ KAVRAYIN.
3
KURULUfiUNUZUN HER BÖLÜMÜNÜ
YILDIZ G‹B‹ PARLAYAN B‹R
"PROFESYONEL SERV‹S F‹RMASI" HAL‹NE
GET‹R‹N.
"DEPARTMAN BAZINDA MÜKEMMELL‹YET" F‹KR‹NDEN
ASLA TAV‹Z VERMEY‹N, DAHA
AZINI KABUL ETMEY‹N.
5
DEPARTMANLARINIZDA (PSF!) KONUYU
ANLAMAYAN/KARfiI
ÇIKAN OLURSA…
MERAS‹MS‹Z B‹R B‹Ç‹MDE… KOVUN.
ARTIK K‹BAR B‹R
ADAM DE⁄‹L‹M
Bu bölümü yazarken iyiden
iyiye k›zmaya bafllad›m. Bütün bunlar hakk›nda befl y›ld›r yaz›yorum, çiziyorum,
bir sürü dil döküyorum. Bu
befl senenin ilk 4.9’unda
kendimi emniyete alacak
türden sözler söyledim. Dedim ki, Profesyonel Servis
Firmas› Modeli "oldukça iyi
bir fikir".
Art›k buna da inanm›yorum. fiu anda bunun …
MUHTEfiEM B‹R F‹K‹R oldu¤una inan›yorum.
Ve hakl› oldu¤umu biliyorum.
Mikroifllemcilerin – ya
da Hintlinin ve Ghanal›lar›n
– beyaz yaka ifllerinin yüzde
80’ini alacaklar›na inan›yorum. Birleflik Devletler’in
üretim sektörüne odakl› bir
ulus olamayaca¤›na inan›yorum. Katma de¤erimizin
fikri sermayeden kaynaklanaca¤›na inan›yorum. Muhteflem projelere imza atacak olan muhteflem yeteneklerden kaynaklanaca¤›na.
Tolerans›m› tükettim!
PSF’in "oldukça iyi bir fikir"
oldu¤unu kabul etmiyorum
art›k. De¤iflken bir hayat bu.
‹nifl-ç›k›fllarla dolu. Ama bu,
kesinlikle DO⁄RU F‹K‹R.
(Tamam, bazen yan›l›yorum. Ama yukar›da yazd›klar›m› okuyun. Ya… hakl›ysam? Ya benim bu fikre
yaklafl›rken gösterdi¤im
tepki, fikrin kendisine gerçekten uygun düflüyorsa?
Bana bir iyilik yap›n: DÜfiÜNÜN BUNUN ÜZER‹NDE. C‹DD‹ B‹R B‹Ç‹MDE DÜfiÜNÜN.)
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
PSF’ye Giden Yol: 5 Kolay Ad›m
4
83
!
6 PSF’lerin Amac› ‹fl Yapmakt›r:
Çözüm Yaratman›n Koflullar›
! Çok Renkli Kurallar…
“Bugünlerde, en iyi server’› kurmak yeterli olmuyor. Bu sadece iflin girifl ücreti.”
• “Müflteriler
sa¤layanlar›” tercih ediyorlar, çünkü farkl›
• düflünmeleri‘düflük-maliyet
için büyük flirketler yeterli bir gerekçe göstermediler.”
olan›n kopyalanmas› kural say›l›yor.
• Mükemmel
tekdüzelik deryas›nda yuvarlan›p gidiyoruz.
• BirFarkl›l›k
yaratman›n tek yolu... gerçekten bir farkl›l›k yaratmakt›r.
• “E¤er hizmet
vermiyorsan›z, kendinizi bir emtia cehenneminde bulursunuz.”
• “Müflteri tatmini”
out. “Müflteri baflar›s›” in.
•
! ABARTIYORUM Haz›r de¤iliz…
Mükemmel bir ürün veya mükemmel bir hizmet sunman›n yeterli oldu¤una
inan›yoruz. Oysa flunu idrak etmeliyiz ki, bir ürün ya da bir hizmet - her ne kadar
mükemmel de olsa -sadece bir girifl ücretidir, bir bafllang›ç aflamas›d›r. Yeni
teknolojilerin sistematik uygulamas›, dünya genelindeki ücretlerin taban yapmas›,
kalite ve müflteri tatmininde 25 y›ld›r süregelen ve ola¤anüstü sonuçlar veren
global kampanya, her tür üreticiye zarar veriyor.
! HAYAL ED‹YORUM
Asla tatmin olmayan müflterilere sofistike çözümler bulan ve hayranl›k
yarat›c›/hat›ralarda kalan/parlak/keyifli “deneyimler” yaflatacak flirketlerin bulundu¤u bir dünya hayal ediyorum. (Bir sürü yak›flt›rma sözcük kulland›m, biliyorum)
(Ama arkadan aç›klamas› gelecek.)
“2015 Model” bir ekonomi hayal ediyorum ve bu modelde baflar›n›n formülü
flöyle olacak: Dell (“Gereksiz olan her fleyi yok et”) + IBM (“Yaz›l›m hizmetlerinde
afl›r› katma de¤er”) + Harley-Davidson (“Bu bir yaflam tarz›”) = Sihirbaz
Profesyonel Servis Firmas› kavram›n›n, kurulufllarda katma de¤erin temelini
teflkil etti¤i ve bilinen en önemli Fikri-Sermaye-Kat›l›m Arac› oldu¤unun herkes
taraf›ndan idrak edildi¤i bir dönem hayal ediyorum!
(En az›ndan önümüzdeki y›llarda.) (Her fleyin de¤iflece¤i zamana kadar.)
!
86
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
Büyük Gün
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
!
MABED’DE AYRILIK
Dipnot: HP-PwC anlaflmas›
bir çok nedenden dolay› feshedildi. Bundan bir y›l kadar
sonra HP, Compaq’› sat›n ald›. Az bir zaman sonra da
IBM, Pricewaterhouse-Coopers’› sat›n ald›! Otuz bir bin
dan›flman. O zamanlar teknoloji piyasas› karma kar›fl›kt›,
ve IBM sadece 3.5 milyar dolar alarak ayr›ld›. Buna daha
sonra geri dönece¤iz.
!
BAfiKA TAL‹PLER VAR
HP’nin haberinin ç›kmas›ndan az önce, Sun Microsystems’›n servis bölümünün yöneticileri ile konuflmufltum.
Sadece alt› y›l kadar önce
Sun’›n kâr›n›n sadece ufak
bir yüzdesini temsil ediyorlard›. fiimdi ise bu pay yüzde
20’ye do¤ru gidiyor. Patronlar› bu oran›n k›sa zaman içinde ikiye hatta üçe katlanabilece¤ini söylüyorlar.
"Nas›l yap›yorsunuz bunu?" diye sordum. "Basit"
dedi, "PricewaterhouseCoopers dan›flmanlar›n› adam
bafl› birkaç yüzbin dolara sat›nal›yoruz."
San›r›m, HP’nin PwC’ye
fiyat talebi yaparken hedefledi¤i, PwC dan›flmanlar›n›
oyun sahas›ndan kendilerine
çekerek Sun (ve IBM...) gibi
flirketlerden uzak tutmakt›.
Ben ona böyle diyorum: BÜYÜK GÜN. Afla¤› Manhattan ve Kuzey Virginia’daki terör
sald›r›lar›n›n oldu¤u günden tam bir y›l önceydi. 9/11 – 11 Eylül 2001 tarihini dün gibi
hat›rl›yorum. ‹ronik ama 11 Eylül 2000 tarihinde Yahoo!’ya ba¤land›¤›m günü de çok
iyi hat›rl›yorum… Ö¤le zaman›yd›.
Çok fley gördüm hayatta. O yüzden dünyada beni çok flafl›rtabilecek pek az fley var.
Ama o gün floka girdim.
Bafll›k flöyleydi: Hewlett-Packard, Pricewaterhouse-Coopers’›n Dan›flmanl›k fiirketine 18 milyar $ teklif ediyor!
HP, dünyada en baflta gelen üretim flirketlerinden biridir. Bu büyük mühendislik ve
üretim flirketi - kalite bilinci ve yenilik tak›nt›s› olan bu flirket - diyordu ki:
"Biz salt mühendislik ve üretim yapamay›z."
Peki ama neden?
HP hizmet kuruluflunun patronu Ann Livermore, konuyu yal›n bir biçimde ortaya
koydu: "Bugünlerde, en iyi server’› kurmak yeterli olmuyor. Bu sadece girifl ücreti."
Girifl ücreti!
fiöyle de söyleyebilirdi: "Katma de¤er zincirini z›playarak ç›kmam›z gerekiyor – sadece t›rmanmak yetmiyor- Dan›flmanl›k Hizmetlerinin entegre edilmesi laz›m. IS-Kurulufl Transformasyonu, Teflkilat Baz›nda Yeniden Tasar›m ve Genel Uygulama hizmetleri sunaca¤›z. Ve… belki de bir HP server’›.. hatta 10 HP server’› bu ifle ay›raca¤›z."
HP tam olarak böyle söylemedi – ama flirketin yapmak istedi¤inin alt›nda harfi
harfine bu fikir yat›yordu.
Ben bu aç›klamay› birçok yönden flafl›rt›c› buldum. Öncelikle, PSF’lerin gerçekten
bir fiyat› oldu¤unu gösteriyordu. (18 milyar $ iyi para!) Ama daha genifl bir aç›dan bakarsak, HP’nin bu hareketi birçok küçük firman›n çal›flmalar›n›n karfl›l›¤›n› almas› demektir. Ve kurumsal dünyan›n her köflesinden ayn› hikayenin farkl› versiyonlar›n› duyuyorum.
Büyük Problem: Farkl› Seçim ‹çin Yeterli Sebep Yok
Kendimi afl›yorum…
Yak›n zamanlarda, dünyan›n önde gelen sigorta flirketlerinden birinin liderlik konferans›na kat›ld›m. Bu flirket tam anlam›yla "katma de¤er" havuzuna dahil bir flirket.
(Pazarlamas› aç›s›ndan.) Benim konuflmamdan önce bir endüstri uzman› söz ald›. Ben
de söylediklerini not ettim: "Müflteriler ‘düflük-fiyat sa¤layanlar›" tercih ediyorlar, çünkü büyük flirketler ve markalar onlar›n farkl› düflünmeleri için yeterli bir gerekçe bulamad›lar.."
Bu çok büyük bir iddia! Progressive ve GEICO gibi flirketlerin sundu¤u hizmetler
güzel ve çekici, çünkü "katma-de¤er liderleri" bu flirketler kadar de¤er yaratm›yorlar.
Ayn› fley ticari havayollar› için de geçerli ki bu endüstri (görünüfle bak›l›rsa) sigorta kapsam›ndan çoktan ç›kart›ld›. Sayg›s›zca davran›fllar›na ra¤men bütün havayollar› gayet
iyi çal›fl›yor. Uçaklar zaman›nda kalk›yor. Zaman›nda iniyor. Bagaj teslim ifllemleri mucizevi bir biçimde hatas›z yap›l›yor. Ve güvenlik sistemleri… hayret edilecek derecede
iyi.
Ama hiç birinin verdi¤i hizmetlerde art›k "özel s›n›f" kategorisi yok. Yani "büyükler" bize, kendileri ile ‘uçmamam›z’ için, yeterli bir sebep gösteremiyorlar. ‹nsanlar yemek hariç bir bilete yüzlerce dolar verip USAir ile uçmak yerine, Amerika’n›n herhangi bir yerine… ayn› guruldayan mide ile… 70 dolar verip SWA ile neden uçmas›n ki.
Büyük Tuzak: Tekdüzelik Deryas›
10
Sonuç: Bizler (zengin, pahal›, yüksek-ücretli, geliflmifl dünyan›n insanlar›) üreticilik yapa-
PSF’lerin Amac› ‹fl Yapmakt›r
may›z. Hemen hemen sat›n ald›¤›m›z her fleyin üzerinde "Made in China" etiketi var.
Buna uçak kanatlar› dahil… beyzbol flapkalar› bile.
Mükemmel olan›n kopyalanmas› art›k kural say›l›yor. Süveterlerden tutun bilgisayarlara, restoranlara kadar. Hemen hemen herfleyin kalitesi mükemmel. Bir fleyin çal›fl›yor olmas› garipsenmiyor. Çal›flmamas› tuhaf karfl›lan›yor. Bir tekdüzelik deryas›nda
yuvarlan›p gidiyoruz. Yüksek-kalitede tekdüzelik... ama yine de tekdüzelik.
Farkl› bir fikir… sadece bir kaç hafta, azami bir kaç ay boyunca farkl› görünüyor.
Ondan sonra s›radanlaflmaya bafll›yor. Ve bu böyle devam edip gidiyor.
Büyük Fikir: 10X/10X Fenomeni
Büyük Hayaller Kurmak
Sigorta ifline geri dönelim: 2002’deki ilk konuflmam› Farmers Group’un bayi yöneticilerinin y›ll›k toplant›s›nda yapt›m. CEO Mary Feinstein, GEICO ve Progressive aras›ndaki çekiflmenin gayet iyi fark›ndayd›: "Biz art›k sadece sigortalayan bir flirket de¤iliz" dedi, "Bugün müflterilerimize hayallerinin gerçekleflmesinde yard›mc› olacak
ürünler ve hizmetler de sunuyoruz. Bu bir finansal güvence olabilir, bir araba sat›n almak olabilir, ev tamirat›, ya da rüyalar›n›n tatili olabilir."
Tabii ki "Hayallerin gerçekleflmesine yard›mc› olmak" türünden laflar, insanda
"cüzdan›m hala yerinde duruyor mu" gibi bir merak uyand›r›yor. Ancak Farmers Group’da gösteriflli pazarlama taktiklerinden daha fazlas› var. Örne¤in Feinstein, bayilerinin hisse senedi sat›fl› yapabilmeleri için onlar› NASD s›navlar›na tabi tutuyor. Daha binlercesi lisansl› finans planlamac›s› olarak yetifltiriliyor. Yani, çal›flt›rd›¤› insanlar, Müflteriye Tam Kapsaml› Hizmet Veren Mali Dan›flmanlar ve Hayal Tacirleri
olabilmek için da¤arc›klar›n› dolduruyorlar ve bunun yan› s›ra da, arada bir, bir kaç
sigorta poliçesi sat›yorlar.
Hemen hemen her fleyin düzgün bir flekilde çal›flt›¤› bir dünyada farkl›l›k yaratabilmek son derece zor bir ifl. Yine de baz› flirketler bunu baflar›yorlar.
“”
DENEY‹M, ‹fiLER‹
MÜKEMMELLEfiT‹R‹YOR
Danimarkal› pazarlama fenomeni Jesper Kunde, ayn› noktaya de¤iniyor: "fiirketler uygulamalar konusunda o kadar mükemmellefltiler ki flimdi hepsi birbirine benziyor."
“”
HP’N‹N YOLUNDAN
ÇEK‹L‹N
HP’nin CEO’su Carly Fiorina,
HP flapkas›n› bafl›ndan ç›kartt› ve flöyle dedi: "Her
gün üç yeni ürünün tan›t›m›n› yap›yoruz. Bunlar› akl›nda
tutabiliyor musun? Müflterilerimiz hat›rlayam›yorlar!"
HP son on y›lda yeni
ürünlerin pazarlama zaman›
dönemini çok k›sa tutmaya
bafllad›.
Yine de bu laf› söylemek
Fiorina’n›n hofluna gidiyor:
"Müflterilerimiz HP ürünlerini
hat›rlar›nda tutam›yorlar."
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
Sürekli bir yar›fl halindeyiz. Birbirimizi takip ediyoruz. Hollywood’dan Silikon Vadisine,
oradan Madison Avenue’ye. ‹sveçli ekonomi profesörleri Kjell Nordström ve Jonas Ridderstrale’nin Funky Business dergisinde yazd›klar› gibi, "Yüksek kazançl› toplumlarda,
birbirine benzeyen, benzer e¤itim alm›fl… benzer fikirlerle ortaya ç›kan, benzer fiyat ve
kalitede benzer üretimler yapan kiflileri bünyelerinde çal›flt›ran bir çok benzer flirket bulunur."
Ben buna "10X/10X fenomeni" diyorum.
10 kat iyi.
10 kat daha az farkl›.
fiubat ay›nda Vermont’ta -20F’da arabalar›n çal›fl›yor olmas› art›k ola¤and›fl› say›lm›yor. Funky Business’da Nordström ve Ridderstrale konuya flöyle yaklafl›yorlar: "Baflar› gösterebilmek için bu kadar normal olmaya bir son vermemiz laz›m. Kazanan›n her fleyi al›p götürdü¤ü bir dünyada, Normal = Hiç bir fley."
Paul Goldberger, New York Times Dergisinde perakende mallar üzerine yazd›¤›
"Eflyalar›n Ayn›l›¤›" bafll›¤› alt›ndaki yaz›da flöyle diyor: "Her fley eskisine oranla daha iyi
olabilir ama giderek hepsi birbirine benzemeye bafllad›."
Ana fikir: "‹yi mal" kavram› s›radanlaflmaya bafllad›. "Normal = Hiç bir fley." Art›k herhangi bir fleyin çal›fl›yor durumda olmas› istisnai bir durum de¤il. Bu da demek
oluyor ki, ‘farkl› olman›n’ ç›tas›… fazlas›yla yükseldi.
87
!
BAfiARIYI
GARANT‹LEMEK
Bir baflka deyiflle: Bir Fark
Yaratman›n Tek Yolu.. gerçekten bir Fark Yaratmakt›r.
E¤er bir sigorta flirketi
iseniz, sigorta poliçesi satmak (bir zamanlar var olman›z›n tek sebebi) bu iflin sadece girifl ücretidir.
Tekrar: Normal = Hiç bir
fley!
fiu fikrin geçerlili¤ini destekleyin: Baflar›lar›yla övünen bir sigorta flirketi olan
Northwestern Mutual, son zamanlarda sat›fl elemanlar›n›
NMFN… Northwestern Mutual Financial Network’e yöneltti. Çeviri: Daha fazla say›da
hizmet sunumu. (Ya da: daha çok hayalin gerçeklefltirilmesi)
0X/10X
88
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
!
GAYRET, BIG BLUE
Daha önce de sözünü etti¤imiz gibi, Gerstner’in ayr›lmas›ndan sonra yerine geçen
yeni CEO Sam Palmisano,
PricewaterhousCoopers’› sat›n ald›. Hewlett Packard,
IBM’in Global Services’daki
büyük baflar›s›ndan dolay›
olacak, önce PwC’nin peflinden gitti, baflar›l› olamay›nca
da Compaq’› sat›n ald›…
Tüm bunlar›n sebebi, IT çözümlerinin büyük oyuncusu
olarak kalmak için gösterilen
ç›lg›nca çaba.
YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
!
!
SÖZÜNÜ TUTANLAR
IBM’in hikayesi çok dolambaçl›. Örne¤in 1999’da, Gerstner ›srarla üst kademe yöneticilerinden, IBM müflterilerine, IBM taraf›ndan üretilmifl
olmasa bile piyasadaki en iyi
araç veya yaz›l›mlar› sa¤lamalar› için, bir taahhütname
imzalamalar›n› istedi. Gerstner ve flirketi, ciddiyetlerini
kan›tlamak için, grup d›fl›ndan stratejik ortaklara odaklanmak amac›yla, in-house
program ve projelerinin bir
ço¤undan vaz geçtiler. Örne¤in IBM’in CRM alan›nda tercih etti¤i orta¤› olan Siebel,
IBM’in önemli bir in-house
girifliminin yerini ald›, ancak
bu anlaflma daha sonra bozuldu.
!
T MODEL‹NDEN PSF
MODEL‹NE
The Company’de John Micklethwait ve Adrian Wooldridge, Ford’un bir "araç markas›
sahibi" olmak istedi¤ini yaz›yor. Bu sayg›n "üretici" art›k
otomobillerin "tasar›m, mühendislik ve pazarlama" hizmetlerini verecek, ama otomobil "üretmeyecek". (!)
‹leri PSF Ekonomisinde bir Gezinti
Bu, kurulufllar dünyas›n›n tümünde geçerlidir: "Ürünlerin" ve "hizmetlerin" bir zamanlar kaplad›¤› yeri, art›k "çözümler" alacak. Noktalar›
birlefltirin, yeter…
IBM. 2002 y›l›n›n bafllar›nda, Lou Gerstner IBM’in Büyük Patronu olarak
geçirdi¤i benzersiz bir dokuz y›l›n ard›ndan emekliye ayr›ld›.
Onun patronlu¤u esnas›nda flirketin sat›fllar› 20 milyar dolar civar›nda art›fl kaydetti. Bunun ne kadar› IBM’in "M"sine – daha iyi "makine" (bilgisayar) üretimine - tekabül ediyor?
Cevap basit:
Hiç. S›f›r. S-›-f-›-r.
IBM kendi tesislerinde hala çip ve bellek üretimi yap›yor. Ama
bilgisayar "yapm›yor" art›k.
Gerçekte IBM’in gösterdi¤i büyümenin tümü... hatta belki tümünden de fazlas›... IBM Global Services firmas›ndan kaynaklan›yor. Bu kurulufl Gestner’in patronlu¤u zaman›nda (erkek adam hizmet
etmez… ya da bunun gibi) basit bir düflünceden ortaya ç›karak 35 milyar dolar kazanç sa¤lad›.
IBM Global Services nedir? Basit: DÜNYADAK‹ EN BÜYÜK "PSF"D‹R. GERSTNER
GELD‹⁄‹NDE, EDS’N‹N SADECE B‹R KÜSURATI KADARDI. G‹TT‹⁄‹NDE ‹SE, EDS’N‹N B‹R BUÇUK KATINA ULAfiMIfiTI.
BusinessWeek’in yorumuna göre, Gestner’in yöneticili¤indeki IBM’in hedefi, ilk tercih edilen sistem entegratörü
haline gelmekti. Gerstner e¤itimini… PSF’lerin öncü flirketi olan ... McKinsey&Company’de ald›. Ve IBM’de, tüm
PSF’lerin en büyü¤ünü kurdu! Gestner’in bu stratejide yürüttü¤ü mant›k, bold ve italik yaz›lmay› hak ediyor: "E¤er
hizmet sektöründe faaliyet göstermiyorsan›z, kendinizi bir emtia cehenneminde bulursunuz."
Ve gerçekten de IBM, Gerstner gitti¤inde hizmet sektörüne girmiflti – milyarlarca dolar kazanç sa¤lamaya bafllam›flt›.
‹flte flirketin "Stratejik Dan›flmanl›k Hizmetlerinin Entegrasyonu" ad› alt›nda paralar› cebe indirmesi böyle oldu.
S›ras› gelmiflken söyleyeyim (I), Gerstner yak›n zamanlar›n "tüm dünyadaki en büyük yöneticisi" olarak oyumu alm›flt›r.
S›ras› gelmiflken söyleyeyim (II), bu ifl kolay ifl de¤ildi. Gerstner bir "strateji adam›" idi – ve American Express ve
Nabisco’da da yüksek mevkilerde bulundu. Ama IBM’deki "dan›flmanl›k hizmetleri transformasyonu"’nun farkl› bir
yeri var. Daha sonra eskiyi hat›rlay›p flöyle dedi: "IBM’de geçirdi¤im dönemde anlad›m ki, ‘kültür’ kavram› bu oyunun bir parças› de¤il –oyunun kendisidir." Böyle bir anlay›fla eriflmek kolay ifl de¤il.
AT&T. AT&T, Bell Breakup’tan
(yerel telefon flirketlerinin birbirinden ayr›lmas›ndan) sonraki 15 y›l
süresince dokuz ayr› "hayat" yaflad› (ve ço¤u da ölümle sonuçland›).
fiimdi ise flirket, David Dorman’›n
baflkanl›¤›nda, yeni bir "hayata" bafllamay› hedefliyor. Di¤er taraftan, bu yeni
"hayat›n" ad› (uzun mesafeli görüflmelere geri dönüfl). Biraz modas› geçmifl gibi görünse de "geri dönüfl" ile hiç bir alakas› yok. Bu daha çok… Business Week’in
yazd›¤› gibi… "kurumsal hizmetlerin" sat›lmas› ile alakal›. Yani Merrill Lynch, MasterCard ve Hyatt gibi dev kurulufllara yaz›l›m programlar› ve dan›flmanl›k hizmetleri satmay› planl›yorlar. Bu arada belki biraz da milletleraras› konuflma "kapasitesi" sa¤layacaklar.
Ama bu sadece Büyük Hikaye’nin bafllang›c›. IBM ifle yaramayan unsurlar› ortadan kald›rd› (Tonlarcas›n›). AT&T de
ayn› fleyi yapt›. Yap›lan bir tahmine gore Mr. Dorman, entegre dan›flmanl›k servisine ihtiyaç duyan ve yüksek-katmade¤er sa¤layacak abonelere odaklanabilmek için AT&T’nin flu anda elinde bulunan milletleraras› abonelerinin yüzde
50’sini elden ç›kartacak (bu da 25 milyon müflteri demek).
PSF’lerin Amac› ‹fl Yapmakt›r
ERICSSON. AT&T’nin hayli can›n› ac›tan ‹sveç menfleli rakibi Ericsson, görünüfle bak›l›rsa ayn› amac› güdüyor. Bu "imalatç›", üretiminin yüzde 50’sini Solectron ve Flextronics firmalar›na tafleronluk olarak yönlendirdi ve ARGE’sinin önemli bir bölümünü de Hindistan’a sevketti. Hizmet Dünyas›na… hoflgeldiniz!
Lisans teknolojisinde yeni bir bölüm do¤uyor ve bir
gözlemcinin vard›¤› sonuca göre bu flirket, üretimden
çok, hizmete dayal› bir kablosuz iletiflim uzman› olmay› ve metalden çok know-how’a odaklanmay› hedefliyor."
!
B‹RAZ DA AHLAK
Ne olursa olsun, bu fikir Enron stratejisinin ana fikrine
de çok yak›nd› ("boru hatlar›ndan pazarlamaya"). Sadece GE Power Systems bu
stratejiyi Enron’a oranla bir
iki nebze daha namuslu bir
biçimde uygulad›.
GE POWER SYSTEMS. 2000 y›l›nda - GE’nin Eski Ekonomi merkezinde bulunan 20 milyar dolar toplam kaynakl› GE Power Systems’›n o zamanki büyük patronu Bob Nardelli’yi ziyaret ettim.
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
B‹LG‹SAYAR DEL‹KANLILARI
Nardelli’nin yönetici kadrosu ile konuflmaya haz›rlan›rken fark›na vard›¤›m bir fley beni çok flafl›rtt›. GE dünyas›n›n
Nardelli’ye ait olan k›sm›, flirketin en karl› k›sm›yd›. GE’nin neflriyat k›sm›ndan da daha karl›yd›. T›bbi araç bölümünden de. Hatta GE Capital’dan da.
Benim pek akl›ma yatmad›, o yüzden Nardelli’ye bunu nas›l baflard›klar›n› sordum (flu anda Home Depot’un CEO’su
ve Yönetim Kurulu Baflkan›).
"Vizyonumuzun uygulamas›ndan kaynaklan›yor," dedi. "Biz elektronlar›n hava trafik kontrolörü olmak istiyoruz." Yani
GE Power Systems sadece "fabrika üretimi kutular" … yani bir eflya (ama mükemmel bir eflya tabii) üreticisi olmak
istemiyor. GE Power Systems, … Arktika’dan Antarktika’ya kadar herhangi bir yerde bir elektrik dü¤mesinin aç›l›p
kapanmas› hareketinin bile bir parças› olmay› hedefledi. Baflar›l› olabildi mi? diye soracak olursan›z, Power
Systems hizmetleri sektöre çok küçük bir pay ile girdi ve k›sa sürede 10 milyon dolar kazanç elde etti.
Buna ilaveten Nardelli, lügatindeki en yasakl› sözcüklerin "müflteri tatmini" oldu¤unu söyledi. Bunun yerine, Nardelli
ve ekibi "müflteri baflar›s›"n› hedeflediler.
Buna anlaml› bir kelime oyunu diyebilirsiniz. Ama ben öyle demiyorum. Ben bu iki söz aras›ndaki fark›n, as›l tart›flma konumuzun flah damar› oldu¤unu düflünüyorum.
"Power Systems Alt› Sigma Kalite Yöntemi konusunda her gün daha iyiye gidiyor", dedi Nardelli, ama… "müflterinin
karl›l›¤›" konusunu gerçekten iyi düflünmemiz laz›m. Müflterilerin tasarrufu gerçekten bizim onlara sa¤lad›¤›m›z miktarla m› s›n›rl›?
GE’nin "kara kutu"sunun çal›fl›yor olmas› çok önemli. Vaktinde ulaflmas›
da çok önemli. Ama bunlar yeterli de¤il. Hiç yeterli de¤il. Bu tür performans, tekrar ediyorum, sadece "girifl
ücreti bileti"dir. As›l soru: "Elektrik
santrali müflterisi GE’nin ürün ve servis paketini sat›n ald›¤›nda, örne¤in
Siemens’den ald›¤›na oranla daha
fazla kâr ediyor mu? "Anahtar Teslim
GE Deneyimi" müflteriye, dikkate de¤er… (salt) tatminden daha fazla…
bir "baflar›" kâr, sa¤l›yor mu?
Memnun kalmak önemli bir fley ("Seninle ifl yapmak güzeldi, Bob."). Bir baflkas›n›n GE’den mal sat›n almaya karar
vermesi ise tamamen ayr› bir fley.("Bob, sen tam bana göresin!")
89
!
TERM‹NOLOJ‹K
FARKLAR
Bu iki kavram aras›ndaki
fark› akl›n›zda tutun (daha
sonra bu konuya dönece¤iz): MÜfiTER‹ TATM‹N‹ ve
MÜfiTER‹ BAfiARISI. Çok
önemli bir konu. En önemli
konu oldu¤u dahi tart›fl›labilir. ‹fl aleminde yeni farkl›l›klar No.1.
90
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
NEREDE DURACA⁄INI
K‹MSE B‹LEMEZ
Benim tavsiyem: Biraz durup flu örneklerin üzerinde
iyice düflünün:
HP’nin hikayesi IBM’in
hikayesinin ayn›! AT&T’nin
hikayesi nedir? Ericsson’›n
hikayesi nedir? GE Power
Systems’›n hikayesi nedir?..
fiimdi okumaya devam
edebilirsiniz...
!
GE INDUSTRIAL SYSTEMS.Yine GE.
Bir zamanlar, GE’de .. Devre Kesici Üreten Bir Avuç Adam›n Bölümü diye
adland›r›lan bir bölüm vard›. Tam olarak böyle olmasa da temel fikir buydu. fialter üreten… bir kaç adam. Zaten eflya üreticili¤i daha baflka ne
olabilir.
Bugün, bu bölüm... GE Industrial Systems ad›nda 10 milyar dolarl›k bir
ifl. Son birkaç y›ld›r GE Industrial Systems bir sat›nalma furyas› bafllatt›… önüne gelen her türlü sistem ve software flirketini sat›nald›.
Ve flu anda bu bölüm "entegre tesis hizmetleri" satabiliyor (evet!) …
ve bu arada da laf olsun diye ortaya bir kaç devre kesici üretiyor.
9
10 $
YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
se
a hiç kim
onusund
k
t
e
y
de
li
ti
e
e
kemm
n flirk
bir Alma
timde mü
iç
re
H
Ü
.
.
z
le
e
S
iy
N
ndis
vünm
SIEME
›ndan ke
ndisiyle ö
elli¤i aç›s
kadar ke
r
m
neden bu
la
m
n
e
a
ra
k
o
ü
Alm
bu rap
retim m
n
ü
a
k:
r
›k
a
ç
d
e
a
k
’t
bir gerçe
orbes
Siemens
en küçük
yüzden F
in
O
il
lama
.
B
u
z
"
g
a
:
y
iz
m
u
y
abilirsin
n büyük
y
gurur du
e
la
n
›n
a
n
›
a
y
r,
dün
fl›rd›¤›m
röntgenle
alan›nda
kadar fla
saklanan
a sa¤l›k
d
k
n
n
ra
e
a
d
la
u
e
o
fl
l
k
Dijita
avuzlu
Siemens
rmas›d›r.
s›nda k›l
a
fi
una
n
n
B
s
e
re
r.
t
e
o
v
a
eklefliy
ameliy
rç
hizmeti
e
ra
g
a
rl
e
il
to
k
r›
›mla
a, do
uth’a
ens yaz›l
HealthSo
kay›t tutm
iemens,
epsi Siem
h
‘S
,
’
–
r
re
o
ö
y
la
g
i sunu r.
kamera
d›¤›na
astanesin
es’in yaz
h
rb
l›
o
n
F
a
,
b
n
ilavete
dijital ta
tamamen
iyor..
gelece¤in
sürüp gid
le
y
ö
b
u
b
Ve
!
BÜYÜK ÖLÇEKL‹
OTOPARK
Di¤er faaliyetlerinin yan› s›ra,
UPS Logistics, 4.5 milyon
Ford marka arac›n 21 üretim
alan›ndan Kuzey Amerika’daki 6,000 sat›c› firmaya tafl›nmas› ifli ile ilgili entegre lojistik faaliyetlerini de birlikte
yürütüyor.
(Ve tabii bunlar Kahverengi kamyonlarda gelmiyor!)
UPS. Gazetede ç›kan bir yaz›ya göre, "UPS, tafl›d›¤› paketlerin temsil etti¤i malzemenin, bilgilerin ve sermayenin sonsuz döngüsü içerisindeki en
iyi yeri kapmaya haz›rlan›yor." Bana göre "eflyalar›n, bilgilerin ve sermayenin sonsuz döngüsü içerisindeki en iyi yer", "elektronlar›n hava trafi¤i kontrolörleri" sözüne fazlas›yla benziyor. fiu anda UPS, gelece¤in yat›r›mlar›n› UPS lojistik sistemlerinin faaliyetlerine
yönlendirmifl durumda. Asl›nda UPS
"Brown Sizin ‹çin Ne Yapabilir" slogan› ile
sürdürdü¤ü yeni pazarlama kampanyas›nda tüm misketlerini ortaya koyuyor.
Bu kampanya "brown" renkli kamyonlar›n farkl› bir göreve… Anahtar Teslim
Sistemler ve Çözümler üretmek üzere,
IBM Global Systems’›n lojistik anlay›fl›na
benzer bir faaliyete yöneltilmesini amaçl›yor. "Brown" bunun yan› s›ra sigorta gibi ihtiyaç duyulan finansal hizmetler ve "tedarik zinciri"
faaliyetleri ile ilgili finansman sa¤lamak gibi birçok
hizmetler de sunuyor.
PSF’lerin Amac› ‹fl Yapmakt›r
UTC. United Technologies Corporation’da ArGe
yöneticilerinin toplant›s›na kat›ld›m. UTC’nin
Otis bölümündeki asansör üreticileri baflar›ya
giden s›rr› çözdüklerini söylediler. "Kutu (asansör) satmaktan" ziyade, "entegre bina sistemleri" satmay› hedefliyorlar. (Bindi¤im bir asansörde 7. kattan 37. kata ç›k›l›rken, borsan›n durumu, spor karfl›laflmalar›n›n sonuçlar›, hava durumu, v.s. görüntüleniyordu. Bu belki küçük bir
örnek, ama fikir çok güzel. Tamir bak›m ifli de
var. Asansörler gerekti¤inde UTC’nin tamir bak›m tesisleri ile (içeride bulunanlara fark ettirmeden) iletiflim kurabiliyorlar.
UTC’nin Carrier bölümünde klima üreticileri de
bulunuyor. Peki, bunlar›n "stratejik" hedefleri
nedir? Bunlar, "Kutu (klima) satmaktan ziyade,
"entegre bina sistemleri" satmay› hedefliyorlar.
Asl›nda Carrier genellikle havaland›rma sistemleri kiral›yor – ve o demode kutular›n yerine art›k so¤utucu üniteleri sat›yor.
!
EV‹N‹Z, KAZANÇ
SA⁄LADI⁄INIZ YERD‹R
Nardelli’nin baflka örnekleri:
Perakendeci müflterileri
ile daha derin bir sat›fl iliflkisi gelifltirebilmek amac›yla,
Proje Yönetim Sistemi kurdu
–ev projeleri yönetimi için
yaz›l›m ve hizmet sa¤lama
iflini bafllatt›.
Ve inflaat sektöründeki
profesyonelleri kazanmak
için, bir "pro shop" hizmeti
veren ve Home Depot dahilinde faaliyet gösteren Pro Set’i
yaratt›.
JOHN DEERE
Bob Nardelli yaln›z de¤il. En
az›ndan bu sahaya göz diken bir tane Büyük Rakibi
var: Deere & Co.
Adrian Slywotszky ve arkadafllar› "Pazar Büyümedi¤i Takdirde Nas›l Büyünür"de flöyle diyorlar: "Tar›m Sektörü" çal›flanlar›n›n
hepsi Deere marka araçlar›n potansiyel al›c›lar›d›r.
Ama bunun yan› s›ra, çok
büyük miktarlarda bitki, bitki malzemeleri, gübre, saman, bitki g›das›, böcek ilac› gibi tüketim malzemeleri,
sulama araçlar›, arazi bak›m malzemeleri ve di¤er
ürünlere de ihtiyaç duyuyorlar. "Tar›m Sektörü", her
fley dahil y›ll›k 100 milyar
dolar ciro yap›yor.
Böylece JDL…do¤uyor.
John Deere Landscapes. Bu
hedefe ulaflmak için çaba
gösteren grup içi giriflimciler önceleri alay konusu oldular. Ancak yeni CEO, "Bunu afl›n.. Bu bizim gelece¤imiz" dedi.
YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
!
“”
HOME DEPOT. HP, Sun, IBM, AT&T, Ericsson, hatta sermaye-yo¤un
GE Power Systems veya GE Industrial Systems, ya da Siemens gibi flirketlerde "entegre anahtar teslim dan›flmanl›k hizmetleri"ne yer veriliyor olmas› akla yak›n gelebilir. Ama ya perakendecilik sektöründe? Hiç gerçekçi olmaz, de¤il mi?
Ancak bizim Bob Nardelli böyle düflünmüyor. Jack Welch’ten
sonra GE’nin CEO’su olma flans›n› yitiren Bob, Do-It-Yourself’ten
(DIY) y›ll›k 58 milyar dolar kazanç elde eden Home Depot’un en
üst mevkiine yerleflti. Ve inan›lmaz bir hedef belirledi: 2005 y›l›na kadar… flirket kazanc›n› ikiye katlayarak… 100 milyar dolara
eriflmek.
Bunu nas›l gerçeklefltirmeyi planl›yor?
Ma¤aza açarak m›? Tabii…
Dünya pazarlar›na aç›larak m›? Tabii.
Ama as›l cevap.. ki flimdiye kadar tahmin ettiniz san›r›m… Entegre Hizmetler’in bafllat›lmas›. Bir incelemecinin raporuna göre, Nardelli’nin as›l hedefi "ürün satmaktan ziyade, ev hizmetleri satmak. Ev tamirat› konusunda nereye
ve nas›l olursa olsun harcanan her kuruflu kapmak istiyor."
‹stisnai bir durum: Nardelli, At-Home-Service (Evde Hizmet) ad›nda yeni bir fley bafllatt›. Bu iflte, 2005 y›l›na kadar
10 milyar dolar kazanç hedefleniyor.
Home Depot yöneticilerinden birinin söyledi¤ine göre, ev-hizmetleri ifli iyice dallan›p budaklanm›fl durumda. fiirket, "Turuncu Kutu" logosunun gücünden istifade ederek, bahçe bak›m›, havuz bak›m›, ev temizli¤i, ev tipi elektronik aletler ve e¤lence araçlar›n›n tesisat› ve bak›m›, ev-güvenlik sistemleri ve tabii, iç mimari projeleri gibi ihtiyaçlar için baflvurulan tek "ma¤aza" halini alabilir. Bu tür bir f›rsat, telafl içinde yaflayan iki-çal›flanl› aileler için biçilmifl kaftan! Ve do¤al olarak, bu alanlar›n her birinde onlarca milyar dolarl›k sat›fl potansiyeli bulunmakta…
Bir yorum (ve fazla yanl›fl say›lmaz): Wal*Mart nas›l indirimli "ürünler" dünyas›n›n hakimi ise, Home Depot da
"ev hizmetleri" dünyas›na hakim.
91
92
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
!
Ç‹Z‹M MASASINA
DÖNÜfi
SMPS iflinden birkaç ay sonra, Amerikan Mimarlar Odas›n›n (AIA) y›ll›k kongresinde
bir konuflma yapt›m. Ortaya
koydu¤um tema fluydu: Ya
Avs›nd›r, Ya Avc›.
Di¤er bir deyiflle: Ya Accenture tasar›m için mimar
istihdam edecek, ya da AIA
üyeleri firmalar›n›n IFMS (Entegre Tesislerde Yönetim Sistemleri) iflinde lider konuma
gelebilmesi için muhasebeci
ve yönetici istihdam edecek.
Bunun bir sonu gelmeyecek mi?
Görünüfle bak›l›rsa gelmeyecek.
!
DAHA FAZLASI
GEREK‹YORSA, ‹fi‹N
USTASINI ARA
Asl›nda son ald›¤›m duyuma
göre, EOP, Zell binas›nda yer
kiralayan Profesyonel Servis
Firmalar›na yönetici e¤itimi
sa¤lamak için benim e¤itim
flirketimle anlaflma yapmaya
çal›fl›yormufl. Yani, Zell’in
EOP’si yer kiralayan müflterilerine "anahtar teslim profesyonel hizmet" da sa¤layacakt› – sadece banyo, parlak
›fl›klar ve uygun bir mekan
de¤il.
M‹MARLIK fi‹RKETLER‹. 2001’deki seminer turumun di¤er bir dura¤› beni SMPS – Society for Marketing Professional Services (Profesyonel Hizmetler Pazarlama Derne¤i) - üyelerinin karfl›s›na ç›kartt›. Bu
toplulu¤un üyeleri mimarl›k, mühendislik ve inflaat iflleri ile ilgileniyorlar.
Ve ne duyay›m dersiniz?
AYNI H‹KAYE. HEM DE EN KÜÇÜK AYRINTISINA KADAR.
SMPS yöneticilerinden biri bana "Mimarl›k bir emtia fleklini almaya bafllad›". "Kazanç elde eden kesim, daha çok "anahtar teslim tesis yönetimi" sa¤layanlar aras›ndan ç›k›yor." dedi.
Bunlar sadece "çizimler" ya da "inflaat sürecinin denetimi" ile s›n›rl› kalmayacaklar.
Müflteriye, bafl›n› a¤r›tan tüm tesis sorunlar›n› ortadan kald›rmak amac›yla, bir hizmet paketinin
tüm detaylar› dahil olmak üzere, her türlü hizmeti sa¤layacaklar. Bu SMPS hikayesi ile ilgili olarak sizi ufak bir s›nava tabi tutuyorum: Amerika’n›n 2000 y›l› mimarl›k okulu mezunlar›n›n bir
numaral› iflvereni kimdi?
Tik. Tak. Tik. Tak.
Zaman›n›z doluyor.
Ve, SMPS’deki arkadafllar›m›n kanaatine göre cevap : Accenture. "EDS’nin "anahtar teslim IS
yönetimi" için yapt›¤› iflin ayn›s›n›, "PSF" Accenture, "anahtar teslim tesis yönetimi" fleklinde
yapacak.
SPRINGS. Springs Industries, havlu, çarflaf ve yast›k k›l›f› üretir. Bana bir eflya üreticisi gibi geliyor! Ama modern tekstil üreticilerinden biri olan Springs Industries, Yeni
Oyunu oynamaya bafllad› bile. Springs, çok küçük olanlar dahil her boyut ve
çeflitteki müflteriye hizmet verirdi. fiimdi ise bütün faaliyetlerini dev firmalara yönlendiriyor. Hedef: Wal*Mart. Ve birkaç benzer kurulufl. Springs,
Wal*Mart’a kamyonlar dolusu "ucuz" çarflaf ve yast›k yüzü mü gönderiyor? Pek say›lmaz. Yapt›¤› ifl flu: Kendi pazar araflt›rmas›n› yap›yor ve
örne¤in, Wal*Mart’ta sat›lacak deniz havlular›n›n yan›nda deniz
flemsiyesi ve piknik sepeti de sergilerseniz, daha çok deniz havlusu
sat›l›r, gibi önerilerde bulunuyor.
Soru: Springs deniz flemsiyesi veya piknik sepeti yapm›yor. O
zaman önerisini Wal*Mart’a götürüp "Birkaç piknik sepeti de al›n
arkadafllar" m› diyor? O ifl pek öyle de¤il.
Springs bu piknik sepetlerini kendisi temin ediyor. (Belki
Çin’den?) Deniz flemsiyelerini de öyle. (Belki Tayland’dan?). Bütün Tabloyu bir koleksiyon ("sistem" olarak okunacak) fleklinde bir araya getiriyor. Ticari ifllemlerini yap›yor. Etraf›na promosyon malzemelerini yerlefltiriyor. Ve sonuç olarak milyonlarca Wal*Mart dükkan›n›n milyonlarca vitrini için özel bir mekan yönetimi hizmeti veriyor.
Eski Springs: "Paketlenmifl çarflaf" sat›c›s›. Yeni Springs: Anahtar Teslim Entegre Sistemlerin
Pazarlama Yönetim fiirketi… Tabii bu arada birkaç çarflaf ve havlu da üretiyor... laf olsun diye.
EQUITY OFFICE PROPERTIES. Geliflenlerden söz
ederken... yine emlak ifline dönelim. "Mekan, mekan, mekan." (Olmazsa olmaz.) Kimse ticari emlak iflini Sam
Zell’den daha iyi yapamaz çünkü Equity Office Properties
flirketi, etraftaki di¤er herhangi bir flirketten daha fazla
ofis binas›na sahip. Ancak Sam, verdi¤i "ürün"/ "servis"
profilini de¤ifltiriyor.
2001 y›l› sonlar›na do¤ru New York Times bir bask›s›nda
konuyu flöyle özetledi: "Sam Zell verdi¤i kararlar›n sonucundan flüphe etmiyor… Birleflik Devletlerdeki yaklafl›k 700 ofis
binas›n›n sahibi bulunan kamu flirketlerinin hepsi Mr. Zell’in
kontrolu alt›nda… Mr Zell, REIT’lar›n› (Real Estate Investment Trusts - Gayrimenkul Yat›r›m Tröstleri) birer milli marka haline getirerek emlak piyasas›n›n fleklini de¤ifltirece¤ini
söylüyor. Mr. Zell, müflterilerin bu ofislere fiyat ve semt kriterleri ile sat›n al›nan bir maldan daha farkl› bir gözle bakmaya bafllayacaklar›na inan›yor."
PSF’lerin Amac› ‹fl Yapmakt›r
OMNICOM. Ne kadar aptal›m! Reklam ajanslar›n›n reklam ifli yapt›klar›n› san›rd›m. Eskiden reklam ifli dedikleri alanda faaliyet gösteren ve 7 milyar dolarl›k dev bir flirket olan Omnicom’un yöneticileri ile konuflma f›rsat› bulana kadar da böyle düflünüyordum.
Bana DAS antetli ka¤›tlarda bir tak›m yaz›lar geliyordu. DAS’›n ne oldu¤u sonradan ortaya ç›kt›. Diversified
Agency Services (Çeflitlendirilmifl Bayi Hizmetleri) anlam›na geliyormufl. Daha sonra, Omnicom’un toplam kazançlar›n›n yar›s›n›n bu hizmetlerden kaynakland›¤›n› ö¤rendim.
Buradaki ana fikir ne?
Ayn›... Hep Ayn›.
Omnicom halen – tahmin ettiniz herhalde – entegre pazarlama hizmetleri ifline girmifl durumda. Örne¤in, bir GM
kuruluflu yak›nda tüm pazarlama faaliyetlerini Omnicom yada WPP gibi bir flirkete devredebilir. Tabii bu flirketler bu
arada laf olsun diye birkaç reklam da yaparlar art›k.
ABD ORDUSU. Ordu mu? Evet. Kesinlikle. "Savafl" art›k bir "silaha karfl› silahlanma" hareketi olmaktan
ç›kt›. (Kimin silah›n›n daha büyük oldu¤u da önemini yitirdi.)
Gelece¤in görünürdeki düflman›, yüksek motivasyonlu,
ele geçirilemeyen, hiçbir ulusa ait olmayan "sanal
bir teflkilat."
Bu yüzden, Yeni Ordu’nun silahl› hizmet
veren di¤er teflkilatlardan, gizli servislerden ve benzerlerinden "entegre kaynaklar" sa¤lamas› gerekiyor. As›l ustal›k
ve rekabet avantajlar›, (çevikli¤i ve
araziye uyma gibi becerilerinin yan›
s›ra) eldeki "entegre" "sistematik"
"bilgi birikimi"nin derecesi ile
orant›l›d›r. Bu da bu bölümde tart›flt›¤›m konuya tamam›yla paralel
bir olgudur.
TEKRAR …
EN BAfiTAN
Sizi verdi¤im örneklerle bombard›mana tutuyorum ama
amac›m bu trendin ne kadar
genifl kapsaml› oldu¤unu sizlere anlatabilmek.
Hat›rlarsan›z, sigorta endüstrisinden bahsetmifltik.
Büyük sigorta flirketleri batma tehlikesi ile karfl›lafl›yorlar çünkü düflük maliyet sa¤layan flirketler son derece iyi
hizmet veriyorlar.. ve çok daha düflük bir fiyata. O yüzden
Farmers Group’un CEO’su
Marty Feinstein flöyle bir beyanatta bulundu: Biz art›k
sadece bir sigorta flirketi olmaktan ç›kt›k. Bugün müflterilerimize hayallerini gerçeklefltirmede yard›mc› olacak
ürün ve hizmetler de sunuyoruz. Bu bir finansal güvence
olabilir, bir araba sat›n almak olabilir, ev tamirat› yapt›rmak, hatta rüyalar›ndaki
tatili gerçeklefltirmek olabilir."
Tekrarlad›¤›m için özür
dilerim. Önemliydi.
H‹ND‹STANA
G‹DEN YOL
3. bölümde beyaz yaka ifllerinin Hindistana göç etmesinden bahsetmifltim. Ama
"çözümlere" giden yol, Hindistana giden yoldan iyidir,
de¤il mi?
Pek de de¤il…
2003 Economist Special
Report’ta ç›kan yaz›ya bir
göz at›n: "Hindistan›n önde
gelen tafleronlar›, daha büyük miktarlarda tafleronluk
hizmeti al›p katma de¤er
zincirinde iyice yukar›ya t›rmanarak uzun vadeli refaha
eriflecekleri kan›s›ndalar."
Bahis oynayan tipe mi
giriyorsunuz?
Ben 5’e 6 koyuyorum ki
bundan sonraki "Katma De¤er Hizmetleri"nin Süperstar› … Hindistan olacak.
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
RCI. 2002 ortalar›nda, Resort Condominiums International ad›nda gerçekten muhteflem bir flirkete
rast geldim. RCI (bu ismiyle daha çok tan›n›yor) devre mülk sat›fllar›n›n pazarlamas›nda en önde gelen
flirket – flu anda dev bir endüstri olmak yolunda. ("hayal tacirleri"nden söz etmifltik!)
2002’de RCI Dünyas› Sistemi’nde 3,700 resort (dinlence yeri) var. Üye say›s› 100 ülkede yaklafl›k 2.8
milyon. 1999’da 2.000.000 takas. Ana fikir: Jackson Hole’da iki haftal›k devre mülk sat›n al›yorsunuz. Ama RCI
kanal›yla al›rsan›z, pefl pefle 20 yaz/k›fl oraya gitmek zorunda de¤ilsiniz. RCI bu haftalar›n›z›, bir puan sistemi
arac›l›¤›yla, kendi kat mülkiyetinizi baflkas›na transfer
etmenizin karfl›l›¤›nda, flirketin di¤er üyelerinden birinin
yerinde geçirebilme imkan› sa¤l›yor. RCI takas usulü
devre mülk ifllemlerinde pazar›n yaklafl›k yüzde 70’ine
sahip. Ama bu yetmiyor. (Onlar böyle düflünüyor.)
RCI’›n patronu Ken May’in a¤z›ndan ç›kan flu sözlerin
ne anlama geldi¤ine dikkat edin: "Bizim misyonumuz
dünyan›n en büyük devre mülk flirketi olmaktan – ki
bu küçük bir endüstri içinde gelifltirilmifl büyük bir fikirdir - yola ç›karak, bizim tabirimizle global seyahat
ve e¤lence endüstrisinin pazar yarat›c›lar› olmakt›r.
‹fle sadece devre mülk aç›s›ndan bakmay›p, seyahat ve e¤lence pazar›n›
oluflturanlara daha çok f›rsat vermeliyiz."
Bugün RCI’›n bafll›ca iki tür müflterisi var: devre mülk sahipleri ve bu devremülk mekanlar›n› infla
eden müteahhitler.
RCI flu anda bu katma de¤er zincirinin tepesine do¤ru t›rmanmakta… seyahat ve e¤lence dünyas›n›n
en ince noktalar›nda bile quarterback (yönetici oyuncu) rolü oynamaktad›r! (Seyahat ve E¤lencenin hava
trafik kontrolörleri!)
93
94
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
(Gerçekten) Büyük Fikir: Anahtar Teslim Ulus
!
YÜKSEK ÜCRETLER
2003 y›l›n›n ortalar›nda deflasyon endifleleri gazetelere
manflet oldu. Do¤rudur. Ama
geride olup bitenlere bir
göz atarsak, bu bölümde
tart›fl›lan konunun kuvvetle
desteklendi¤ini görürüz.
Wall Street Journal’da yay›nlanan fiyatlar› (2002 fiyat
de¤iflikliklerini) veriyorum:
YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
!
Televizyonlar (-%12)
Kablo TV hizmeti (+%5)
Oyuncaklar (-%10)
Çocuk bak›m› (+%5)
Foto¤raf malzemesi (-%7)
Foto¤rafç› ücretleri (+%3)
Spor ekipmanlar› (-%2)
Spor karfl›laflmalar›na girifl
ücreti (+%3)
Gelece¤e yapt›¤›m›z bu yolculukta bütün ekonomiyi gözden geçirmifl oldum. Sonuç: fiafl›lacak kadar çok say›da endüstri lideri ayn› hedefe yönlenmifl durumda… hizmet/üretim mükemmeliyetinden uzaklafl›p… Nardelli’nin tabiri ile anahtar teslim "müflteri baflar›s›" sa¤lamaya odaklan›yorlar.
Listeye bir göz at›n:
Hewlett-Packard ... Bilgisayarlar & IS/IT Entegre Hizmetleri
Sun Microsystems ... Bilgisayarlar & IS/IT Entegre Hizmetleri
Farmers Group ... Sigorta & Finans Hizmetleri
Northwestern Mutual Financial Network ... Sigorta & Finans Hizmetleri
IBM ... Bilgisayarlar & Entegre IS/IT Hizmetleri.
AT&T ... Telekomünikasyon & Komünikasyon Sistemleri
Ericsson ... AT&T ile ayn›
GE Power Systems ... Kamu Hizmet Sistemleri
GE Industrial Systems ... Alt Sistem Kurulmas›
Ford … Araç Markalar›n›n Mülkiyeti
Siemens ... Sa¤l›k Hizmetleri
Home Depot ... DIY & Ev ‹le ‹lgili Entegre Hizmetler
Deere & Co. ... Yeflil Sistemler
UTC Otis ... Alt Sistem kurulmas›
UTC Carrier ... Alt Sistem kurulmas›
UPS ... Lojistik Sistem ve Hizmetleri
Springs Industries ... Tekstil & Entegre Pazarlama Hizmetleri
RCI ... Devre mülk & Seyahat-Tatil ‹fllem & Hizmetleri.
Equity Office Properties ... Emlak & Entegre Ofis Hizmetleri
Architectural firms ... Tasar›m & Anahtar Teslim Tesis Hizmetleri
Omnicom ... Reklamlar & Entegre Pazarlama Sistemleri
The U.S. Army ... Silahlar & Uygulamalar› Biliflim Tabanl› Sistemlerin Gücü
India ... Yine…Global Sistemler
fiimdi ise bu yapt›¤›m›z tart›flman›n hat›r›na, "2005 Modeli"ni sunuyorum.
Yeni otomobil (-%2)
Dell + IBM + Harley-Davidson = Sihirbazl›k :
Araba tamiri (+3%)
Dell = Gereksiz olan› at (100 ayak kare.)
IBM = Yaratt›¤›n katma de¤er "yaz›l›m esasl›"/ "entegratif"/ "anahtar teslim" / "baflar› amaçl›" olsun... Ve Çok (Çok!) fazla olsun.
Harley Davidson = Gerçekten Ciddi bir Deneyim olsun.
Gereksiz olan› at. Yaz›l›m tabanl› hizmet de¤eri yarat. Ak›llarda yer etsin.
Bütün hikaye bundan ibaret… ve bundan sonraki iki bölümde konu daha da netleflecek.
Benim reklam devi arkadafl›m do¤ru mu söylüyor? Bilgisayar ekipmanlar›n›n
CEO’su ne diyor? Son sayfalarda ba¤›ra ba¤›ra anlatt›klar›m yanl›fl m›?
Hay›r.
Ya da, en az›ndan hepsi yanl›fl de¤il.
Her yi¤idin bir yo¤urt yiyifli vard›r. Hepsini dikkate alman›z gerekiyor. (Bu mümkün de¤il tabii ya neyse.)
Bu "entegre sistemler" / "entegre çözümler" konusu bana oldukça büyük anlam ifade ediyor. Ama sadece… Orijinal Ürün (yani "girifl bileti")... ola¤anüstü iyi ise. Sadece iyi
de¤il, ola¤anüstü iyi olmas› gerekiyor.
Ben sihirli perilere inanmam. E¤er siz Yeni bir Ürüne yöneliyorsan›z… o ürün Büyük
Devrimler yaratacak flekle gelene kadar... "entegre hizmet" konusuna fazla konsantre ola-
Mutfak gereçleri (-%1)
Restoranda yemek (+%2)
San›r›m yukar›daki verilerden anlafl›lan trendi tarif
etmek zorunda de¤ilim.
"Eflya üreticilerine" güle
güle.
"Hizmet verenlere" merhaba.
PSF’lerin Amac› ‹fl Yapmakt›r
mazs›n›z. E¤er ayn› zamanda, örnek veriyorum -"entegre pazarlama hizmetleri" ifline de
odaklan›yorsan›z, o zaman ürününüz zarar görebilir.
Peki, ç›kar yol nedir?
Çok basit: Bir ç›kar yol yok.
Varsa bile, sadece bir tane var.
O da perileri akl›n›zdan ç›kartman›z.
Her konuda çok iyi olmak mümkün de¤ildir.
‹nan›n bana. (Lütfen.)
Özet: Zorlu Bir Yolculuk
!
S‹STEMLER BASKIN
ÇIKIYOR
Bir keresinde bir bilgisayar
ekipman› üreten bir firman›n
CEO’u beni azarlad›. Ama iflin
do¤rusu bunu hak ettim. "Hepimiz bu ‘entegre çözümler’
rutinine paye vermiyoruz" dedi, "Mesela ben.. Ben aç›kça
itiraf ediyorum ki, flirketim
gerçek ve yenilikçi üretime
odakl› – ve onu çevreleyen
sistem ve hizmet konular›n›
sadece ikinci planda ele al›yoruz."
Bir reklam endüstrisi gurusu da buna benzer bir yorum yapm›flt›: "Peki ‘mükemmel reklamlar’ ne olacak,
Tom?" Buna o zamanlar verdi¤im cevap flöyleydi:
"Mmmm… Eh.."
Aferin Tom, iyi cevapt›.
Ama siz okumaya devam
edin.
HEPS‹ BU.
! Kontrastlar
NEYD‹ NE OLDU
"Ürün" & "Hizmetler" "Deneyim" & Çözümler"
Seri üretim yapan, "siyah olmak Her müflteri için özel olarak
flart›yla her renginden sat›n sunulan deneyimler
alabilirsiniz" fikrini güden yaklafl›m
Üretim Kurallar› Geçerlidir! Gelifltirilmifl bir tedarik zincirinin
tüm güçleri bir araya getirilerek
müflterinin hizmetine sunulur
Kök salarcas›na de¤iflmezlik Sonsuz esneklik
Kurallar› biz (üreticiler) koyar›z! Kurallar› onlar (müflteriler) koyar!
"Ürün" esasl› "Bilgi ve Paketleme" esasl›
HEY, ÇOCUKLAR,
HAD‹ fiOV YAPALIM
Kelimelerle oynamaya bay›l›yorum. Mesela: Ürün tedarikçisinden Çözüm Emprezaryosuna.. Nas›l?
Önce sizi Rock Star yapt›m.
fiimdi de merhum Bill Graham ya da daha iyisi, Don
King’in yerini alman›z› istiyorum. Rodale’nin Sinonim
Bulucu’su, emprezaryo için
flu karfl›l›klar› sunuyor: direktör, üretici, maestro, koro flefi, kilisede müzi¤i idare eden kimse, coryphaeus.
Hepsi de kula¤›ma iyi geliyor – "coryphaeus" hariç,
her ne demekse.
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
Son birkaç k›s›mda yap›lan aç›klamalar›n üzerinden k›saca geçelim:
1. 108x5x8 1/eLIZA/100AK. Eskiden kereste yüklü bir gemiyi boflaltmak için 108 kiflinin befl gün çal›flmas› gerekiyordu. fiimdi ise sekiz kiflinin bir gün çal›flmas› gerekiyor.
Bu da mavi yaka iflgücünde yüzde 98.5 oran›nda azalma demektir. IBM’in eLIZA Projesi, ileri yapay zeka uygulamas› ile y›lda 100,000 dolar kazanan çal›flanlar›n yerine mikroifllemci kullanmay› hedeflemektedir. Dell Computer günde 80,000 adet özel bilgisayar
üretimi yap›yor, ancak bu fabrikay› desteklemek için gereken deponun kaplad›¤› alan sadece 100 ayak kare. Sonuç: Gereksiz ifllemleri ortadan kald›ran ekip ifl bafl›nda.
2. Departman baz›ndan PSF/PÖD‹’ye dönüflüm. Eskiden "departman" dedi¤imiz "genel gider"/ "masraf merkezleri" vard›. fiimdi ise, sadece Para Ödemeye De¤ecek ‹fller Yapan PSF’lerimiz / Profesyonel Servis Firmalar›m›z var.
3. Kuruluflun Katma De¤eri PSF’lerden ve "Çözümlerin" / "Müflteri Baflar›s›n›n" getirisinden kaynaklanmaktad›r. Bir Profesyonel Servis Firmas›, hangi sektörde olursa olsun (Emlakç›l›k, sigorta, devre mülk, bilgisayar, transformatör, asansör, klima, savafl, veya her ne konuda faaliyet gösterirse göstersin..) eflde¤er flirketlerle ifl birli¤i yaparak verdi¤i "entegre servisler"in katma de¤erini yükseltmelidir, ki zaten bu da fiirketin Çal›flma
Yönteminin esas›n› temsil eder.
95
!
7 Çapraz Fonksiyonlu Dünyaya
Hofl Geldiniz: 50 Çözüm
! Çok Renkli Kurallar…
• Kurallar m›? Sizlere içinde 50 kural bulunan güzel bir paket haz›rlad›m.
! ABARTIYORUM.
Haz›r De¤iliz…
Yüksek düzeyli “entegre çözümler” üretece¤imizden ve Profesyonel Servis
Firmas› Modelinin temsil etti¤i “müflteri baflar›s›n›” artt›raca¤›m›zdan söz
ediyoruz. Ama bu “vizyonun” ötesine geçmemiz ve... Z›rva ‹fllere son vermemiz
gerekiyor. Bizler (özellikle kurulufllar›n en tepesindekiler) birbirleri ile Savaflan
Prens ve Prenseslerin kulelerini y›k›p iflbirli¤ine girebilmeleri için gerekli en ufak
ayr›nt›y› bile dikkate almal›y›z.
Müflteriye muhteflem deneyimler yaflataca¤›m›zdan ve ilgili her türlü
ifllemde bütün kaynaklar›m›z› seferber edece¤imizden söz ediyoruz. Ama daha
da ileri do¤ru Dev bir Ad›m atmam›z ve çapraz fonksiyonlu iletiflime engel
olacak her türlü bariyeri aradan ç›karma/atma/yok etme iflleminin, Tek ve En
Büyük Stratejik Öncelik oldu¤unu alg›lamam›z gerekiyor.
Tek.
En Büyük.
Stratejik.
Öncelik.
Kurumsal iletiflimin yayg›nlaflmas› için gerekli olan ilac›n Yeni Teknoloji
oldu¤unu söylüyoruz. Ama öte yandan bunun ‹nsan›n Do¤as› ile ilgili bir konu
oldu¤unun da fark›nda olmal›y›z. En etkin ifl süreçlerini kuran ya da bozan
unsur, günlük insan iliflkileridir. Dolay›s›yla üst yönetimden bu konuya genifl ve
detayl› bir biçimde yer vermesini talep etmemiz gerekir, zira bu noktada ifle
Tanr› kar›fl›yor!
! HAYAL ED‹YORUM
Görebilmeyi umut etmedi¤im bir fley bu: Tarihin en eski ça¤lar›ndan beri
birbirleri ile savaflan kabilelerin sonunda iletiflim kurabildi¤i bir dönem hayal
ediyorum. ‹fl bölümlerini birbirinden ay›ran duvarlar›n y›k›ld›¤› an› hayal
ediyorum. Bu öyle bir an ki, “Vizyon” yeteri kadar aç›k. Fakat, as›l önemli olan
detaylar.
!
98
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
“Sadece bir Mühendis…”
KADIN HER ZAMAN
KADIN
‹nsan Kaynaklar› Baflkan
Yard›mc›s›, bu toplant›ya kat›lan yaklafl›k 25 üst düzey
yöneticisi aras›ndaki tek kad›nd›. Bu bir tesadüf mü?
Asla de¤il. ‹lerleyen bölümlerde konunun kad›nlarla ilgili k›sm›na çok daha genifl
yer verece¤im. Bkz 13. ve 21.
K›s›m.
YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
!
“”
BELED‹YE BUNUNLA
MÜCADELE
EDEB‹L‹R M‹?
New York Times’›n birinci
sayfas› (20 A¤ustos 2002):
"BELED‹YE BAfiKANI DO⁄AL
FELAKETLERE DAHA ÇABUK
MÜDAHALE ED‹LECE⁄‹N‹
SÖYLED‹: Bloomberg Polis ve
‹tfaiye Görevlilerini ‹flbirli¤i
Yapmaya Ça¤›r›yor."
Belediye Baflkan› Michael
Bloomberg, acil durum müdahele birimlerinin birbirleri
ile iletiflim halinde olmalar›n›
istiyor. Bu kolay olmayacak.
Times flöyle yaz›yor: "Bu plan›n merkezinde zorlu bir
amaç yat›yor: Uzun ve sürtüflmeli bir rekabet döneminin ard›ndan, Polis ve ‹tfaiye
departmanlar›n›n kültüründe
çok önemli de¤ifliklikler yap›lmas› gerekiyor."
‹yi flanslar, Bay Belediye
Baflkan›: Siz bir milyarder
olabilirsiniz – ama bu, acil
durumlarda aralar›ndaki sürtüflmenin efsaneleflti¤i polis
ve itfaiye müdürlerini birbirleri ile konuflturabilece¤iniz
anlam›na gelmez.
Mühendisler ne kadar aptal oluyor. (Ben de bir mühendisim, ... bilirim.)
Kritik bir dönem geçiren büyük bir havac›l›k flirketinin üst düzey Yönetim toplant›s›na kat›ld›m. fiirket bo¤az›na kadar batm›fl durumdayd›. ‹ki günün sonunda, yaklafl›k
bir düzine kritik nokta belirlendi ve "iyilefltirme" çal›flmalar› için sorumluluk belirleme
zaman› geldi.
En Büyük Bafl, ki kendisi de bir mühendistir, iyilefltirme iflleminin gayet s›radan bir
ifllem olaca¤›n› söyledi. Ne de olsa, dedi so¤ukkanl›l›kla, tüm bunlar sadece "basit iletiflim sorunlar›.” (fiaka yapm›yorum...)
"Böyle bir fleyi sadece bir mühendis söyleyebilirdi" diye m›r›ldand›m kendi kendime. Pek de kendi kendime de¤il herhalde ki, yan›mda oturan ‹K Baflkan Yard›mc›s› bana
bakt› ve s›r›t›fl›n› gizleyemedi.
‹srailliler ve Filistinliler. "Sadece bir iletiflim sorunu."
New York fiehrinin ‹tfaiye Teflkilat› ile Polis Teflkilat›. "Sadece bir iletiflim sorunu."
Finans ve Pazarlama. "Sadece bir iletiflim sorunu."
Annemle Babam'›n boflanma davas›. "Sadece bir iletiflim sorunu."
As›l konu iflte bu konu. Bu konu bir yandan ezeli bir konu. (Hatta genetik…) Öte
yandan, bu "ezeli" konu flu anda, eskisinden çok daha zorlay›c› olmaya bafllad› ama yeni
Teknolojiler sayesinde biraz daha tamire yatk›n hale geldi. (Cepten Mesaj Çekmek bir
numara. Ya da nerdeyse bir numara.)
Duvarlar… Kahrolas› Duvarlar!
Son iki bölümde ba¤›ra ça¤›ra anlatt›¤›m tüm bu "entegre çözümler" / "müflteri baflar›s›"
gibi fleylerin büyük bir k›sm› z›rval›k. Büyük bir k›sm›, çünkü, bir kuruluflun "entegre çözümler" üretebilmesi, ya da "müflteri baflar›s›" sa¤layabilmesi için, o kuruluflun tüm unsurlar›n›n – asl›nda tüm arz ve talep zincirinin –arada engeller olmaks›z›n birbirleri ile uyum
içinde çal›flabilmeleri gerekiyor.
‹yi flanslar, dostum!
Y›llard›r serbest çal›flan bir arkadafl›m var. Çok iyi tasar›m ifli yap›yor. Sat›fllar› gayet
iyi. Kendi stüdyosu var ve tek bafl›na çal›fl›yor. Daha sonra bu arkadafl›m lisans ifline giriflti. Ve dev flirketlerle çal›flmaya bafllad›. 50 y›ll›k hayat›nda ilk kez, dev flirketlerin iç
alemlerini "keflfetti." Ve keflfetti¤i fley… afl›lmas› mümkün olmayan bir sürü duvard›. Birkaç saatte halledilebilecek olan "gayet aç›k" bir konu, haftalar... hatta aylar sürdü. Arkadafl›m müflterisi olan flirketteki ‘sol elleri sa¤ ellerle’ tan›flt›rmak zorunda kald›. Uzun
y›llard›r tan›k oldu¤um b›kt›r›c› ifl dünyas›n› onun saf gözlerinden görmek benim aç›mdan hem flafl›rt›c›… hem de biraz üzücü oldu.
Bu, Tüm Konular›n Anas›d›r. Bu konu ile bir türlü bafl edemiyor olmam›z… ve onu
"sadece bir iletiflim sorunu" olarak alg›lamam›z… "sinerji" hakk›nda her söyleneni alaya
almak demektir.
Kimin Taraf›n› Tutuyorlar?
Günümüzde Milli Güvenlik Dünyas›n›n en büyük sorunu nedir?
Basit. CIA, FBI ile konuflmuyor… o da Gümrük ile konuflmuyor... o da INS ile konuflmuyor... o da Hava Kuvvetleri ile konuflmuyor... o da Ordu ile konuflmuyor… o da Deniz Kuvvetleri ile konuflmuyor. (Duvarlar›n üzerinden konuflmaya çal›flanlar ise, ordu ya
da deniz kuvvetlerinin "200 gururlu y›l›"na sadakatsizlik etmifl oluyorlar.) Ve bu böyle devam edip gidiyor.
El Kaide gibi "sanal ülkeler" ile savaflmak, ulusal ve uluslararas› güvenlik kuvvetlerinde kesintisiz (Çok önemli kelime) entegrasyon gerektirir. Asl›nda, medeni dünyan›n ulusal ve uluslararas› güvenlik varl›klar›n›n entegrasyonudur bu. Bu nas›l gerçeklefltirilebilir?
Bu soru 64 dolarl›k bir soru de¤il. 64 trilyon dolarl›k bir soru. Yeni Terör Savafllar› ile ilgili … ölüm kal›m meselesi olan bir soru.
!
" Sadece bir iletiflim sorunu!"
100
‹flinizi Yeniden Yarat›n!
!
‹NSANIN DO⁄ASI!
Internet iletiflim sorununu çözebilir mi? Rüyan›zda belki!
Yeni teknoloji… bir araçt›r.
Kurallar› belirleyen unsur,
insan do¤as›d›r. Ve insan do¤as›, hantall›¤› ve engelleri
desteklemeye e¤ilimlidir. ‹nsan do¤as›na bir "çözüm" bulunamaz. Ama en az›ndan
dürüst olmakla …. ve buna
teknik bir çözüm getirmeye
çal›flmamakla... ifle bafllayabiliriz.
!
YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER
!
TOPLANTI
MANYAKLI⁄I
Toplant›lar için yap›lan haz›rl›k toplant›lar›… ve o toplant›lar için yap›lan di¤er
toplant›lar ifl aleminde fazlas›yla genifl yer tutuyor ve insanlar›n en üretken zamanlar›n› çal›yor. FBI’da, CIA’de de
bu tür toplant›lar yap›l›yor.
Deniz Kuvvetlerinde, Orduda,
Hava Kuvvetlerinde de yap›l›yor. Ve ne yaz›k ki, Amerika’n›n en büyük flirketlerinin
en üst mevkilerinde de yap›l›yor.
PROZAC ZAMANI
Arkadafl›mla birlikte o toplant›dan ayr›ld›¤›mda son
derece büyük bir hayal k›r›kl›¤›na u¤ram›flt›m. Bu kitaba devam etmek için hiçbir neden göremiyordum art›k. Toplant›lara haz›rlanmak
için yap›lan toplant›larda
Gerçekten ‹yi Fikirler buharlafl›p gidiyordu. "Güçlü" insanlar, korkak insanlara dönüflüyordu. Tüm olup bitenler küçük ayr›nt›larda yap›lan de¤iflikliklerden ibaretti.
Bu durumda böyle bir kitab›
yazman›n ne anlam› kal›yor,
diye düflündüm.
Konuflabilir miyiz?
Ayn› olgu, lojistik ve mühendislik, ve sat›nalma ve finans, ‹K ve müflteri hizmetleri vesaire aras›ndaki iletiflim ile ilgili teflkilatlanmay› da yavafllat›yor… (do¤al olarak, kuruluflun yasal s›n›rlar›n› afl›p dünyay› her iki yönde çepeçevre saran tüm arz-talep zincirini de yavafllat›yor.)
Soruna bir örnek: Stile özen gösteren bir giyim flirketi, müflterilerine heyecan verici
bir "koleksiyon" sunmak istiyor. Bu koleksiyonda, örne¤in, gömlekler, pantolonlar,
süeterler, çoraplar ve ayakkab›lar bulunacak (Ya da her neyse.) Ancak defile büyük
bir fiyasko ile sonuçlan›yor. Çünkü koleksiyonda bir tutarl›l›k yok. Çünkü bir "hikayesi" yok. Neden? Basit... Çünkü gömlekçiler pantoloncularla konuflmuyor... onlar da
süetercilerle konuflmuyor... onlar da çorap yapanlarla… çorap yapanlar ayakkab›
üretenlerle konuflmuyor. Ve bu böyle sürüp gidiyor. (Süeter almak isteyen biri afla¤›lay›c› bir tav›rla, "ayakkab›c›lara biraz daha yak›n çal›fl›n" yorumunu getiriyor.)
‹flte buyrun: CIA, FBI ile konuflmuyor. Ve gömlekçiler, pantoloncularla konuflmuyor. Ne fark› var? Hiç!
Mesaj: Bu konu bizim En Öncelikli Konumuz olmal›d›r. Her yerde… Beyaz Saray’›n S›¤›na¤›ndan… fiirket’lerin Yönetim Kurullar›na kadar her yerde…
Yönetim Kat›n›n S›rlar› : Renksizli¤in Baflkenti
Az önce Dev bir flirketin üst düzey bir yöneticisi ile Chicago’da yapt›¤›m üç saatlik bir
görüflmeden ç›kt›m. Bu flirket, Amerika’n›n (kazanç itibariyle) en büyük 50 flirketinden biri. Ad›na bir mühendislik flirketi diyelim. Bir baflka deyiflle, mühendislik becerilerinin mükemmeliyetine son derece güvenen bir flirket. Ancak son zamanlarda rakipleri, onun bir zamanlar zirveye tafl›d›¤› baflar›lar›na eflde¤er bir faaliyet göstermeye
bafllad›lar. Ve flimdi, sözü geçen kurulufl kendisini yenilemek ve piyasaya daha yak›n
bir konuma gelebilmek için yollar ar›yor. Toptanc›l›kta markan›n taahhüdü gibi fikirleri dikkate al›yor. Benim üzerinde hassasiyetle durdu¤um entegre hizmetlerin
oluflturulmas› konusunu düflünüyor.
K›demli yönetici arkadafl›m, üst düzey yönetim toplant›s›n›n fliddet dolu (bana göre,
ona göre de¤il) ayr›nt›lar›n› aktard›. Bu toplant›dan önce bir sürü inceleme yap›lm›fl.
Sunum üstüne sunum yap›lm›fl. Dev kurulufllar›n tipik toplant›lar›ndan biri olan bu
toplant›, asl›nda Büyük Toplant›ya haz›rl›k olarak yap›lacak olan toplant›ya haz›rl›k
yapmak üzere yap›lm›flt›. Yani, üst düzeyden 20 kiflilik koskoca bir bölüm, elde edilen
sonuçlar› daha sonra Çok Büyük Adama raporlamak üzere yuvarlak masa toplant›s›
yapan befl kifliye haz›rl›k yap›yorlard›. Sunumlar›n birço¤u son derece parlak sunumlard›. Ve bu sunumlarda radikal de¤ifliklikler öneriliyordu. Ve "öneriliyordu" kelimesi
buradaki etkin kelime.
Yar›-büyük Adamlar›n Çok Büyük Adamla yapacaklar› toplant› bafllad›¤›nda, tüm
radikallik sönüp gitmiflti.
Konu, bir yöneticinin söyledi¤ine göre, "kültürel" bir konuydu. Yani, "tedarik yönünde," mühendislik bazl› yaklafl›m/"kültür de¤iflimi" önerisine karfl›n, "talep yönünde," müflteri bazl›, marka-odakl› bir teflkilatlanmaya do¤ru bir de¤ifliklik yap›lmas›
öneriliyordu. Ancak Yar›-Büyük Adamlardan biri, "Çok Büyük Adam"›n "kültür" laf›na tahammül edemedi¤ini, bunun büyük bir saçmal›k oldu¤unu düflündü¤ünü söyledi.
Görünüfle bak›l›rsa, En Büyük Adam, flemalar, grafikler ve steril analizlerle mutlu
oluyordu. Bu durumda ifllerin iyi taraf›n› göstermeye çal›flan sunucunun Tanr› yard›mc›s› olsun. Ve bu böyle devam etti. Tüm radikal öneriler, Dev Kuruluflun en en tepesindekinin hofluna gidecek lisana (Acceptable Bland Language = Kabul Gören Yumuflat›lm›fl Lisan) çevrildi.