Kitaba Göz At
Transkript
Kitaba Göz At
‹flinizi Yeniden Yarat›n! ÇEV‹REN: N‹LGÜN M‹LER ‹flinizi Yeniden Yarat›n! Tom Peters “Belirsizlik, emin olabilece¤iniz tek fleydir.” —Anthony Muh, Citigroup, Asya K›tas› Yat›r›m Grubu Baflkan› “E¤er de¤iflimden hofllanm›yorsan›z, gündem d›fl› geliflmelerden hiç hofllanmayacaks›n›z.” —General Eric Shinseki, Amerikan Ordusu, Genel Kurmay Baflkan› Okuyucunun K›lavuzu… A Dorling Kindersley Book www.dk.com Susan’a... Eski Büyükdere Caddesi, Park Plaza 22, Maslak 34398 ‹stanbul Tel: (212) 345 09 00 [email protected] web: www.boyner-holding.com.tr 1. BU K‹TABIN YAPISI… Bu kitap As›l Metin ve Kenar Kolonlar dedi¤imiz bölümlere ayr›l›yor. As›l Metin her bölümde tart›flt›¤›m›z ana fikri içeriyor. Kenar kolonlar ise çeflitli örnekler sunuyor ve As›l Metni ortaya ç›karan gözlemlere dikkat çekiyor. Bunlar› istedi¤iniz kadar inceleyin. (‹pucu: Kenar Kolonlar As›l Metinden daha çok hofluma gidiyor… ama ben pek s›radan bir adam de¤ilim.) 2. ‹KONLAR… Baz› kenar kolonlar›n üzerinde k›rm›z› bantl› ikonlar göreceksiniz. Bu ikonlar için sa¤da k›sa bir aç›klama bulacaks›n›z. 3. BU METN‹N ÖTES‹NDE… Ç›lg›n zamanlarda yafl›yoruz. Ve bu kitapta biz, sizi iflinizi yeniden yaratman›z için k›flk›rtmaya çal›flt›k. Olabildi¤ince ›srarc› bir tutum izledik. Bu kitap, söylenecek son söz kesinlikle de¤il. Ama biz bu kitab›n zihninizi yeteri kadar meflgul etmesini, belki de yeteri kadar öfkelendirmesini umuyoruz… ki buna bir tepki gösterin. AMACIMIZ, B‹R D‹ALOG KURMAK. ! Genellikle As›l Metni destekleyici k›sa bir hikaye. Bazen de tüm bölümün ana fikri ile ilgili tek bafl›na bir örnek. “” ‹fl dünyas›ndan – ya da baflka bir yerden – önemli birinin söyledi¤i bir söz. Bu kitab› al›n ! Okuyun! Beni etkiledi, sizi de etkileyebilir. Bize: Boyner Yay›nlar›’n›n izni olmaks›z›n k›smen veya tamamen iktibas edilemez. Orjinal Ad›: Re- Imagine Copyright©2003 Dorling Kindersley Limited, London Text copyright©2003 Tom Peters www.tompeters.com 1.Bas›m: Haziran 2005 ‹stanbul ISBN: 975-7004-48-0 ÇEV‹REN: N‹LGÜN M‹LER Genel Yay›n Yönetmeni: Gülflen Heper Kapak: Rafineri Reklamc›l›k Türkçe Metin Uygulama: Ali Ergün Tasar›m Reklamc›l›k Bask› ve Cilt: Altan Matbaa Ltd. tompeters.com/reimagine ‘dan ulaflabilirsiniz. Lütfen bizimle ba¤lant› kurun, elefltirilerinizi ve övgülerinizi tekrar tekrar söyleyin. Lütfen zaferlerinizi ve yenilgilerinizi de bizimle paylafl›n. Bu kitapta her konuyu kendimizi k›s›tlamadan tart›flaca¤›z. 4. ‹LG‹LENENLER ‹Ç‹N… Tompeters.com sitesinde, bu kitapta sözü geçen hikaye ve verilerin detayl› kaynak notlar›n› da bulacaks›n›z (tompeters.com/reimagine/notes). Ve sitenin Cool Friends linkinde (tompeters.com/coolfriends) bu kitapta bahsetti¤im birçok kifli ile yap›lm›fl forumlarla da karfl›lacaks›n›z. Her y›l yapt›¤›m afla¤› yukar› 80 konuflman›n hemen akabinde PowerPoint sunumlar›m› (tompeters.com/slides) linkine ekliyorum. Bu da¤›n›k konuflmalar›m› ve zihnimde yeni oluflan beklentileri takip etmek istiyorsan›z, istediklerinizi bu linkten indirebilirsiniz. Daha önce tart›fl›lm›fl olan bir konuyu hat›rlat›r. Daha sonra daha detayl› biçimde tart›fl›lacak bir konudan sözeder. Biz bu ikonu k›sa hikayelerin üzerine yerlefltirdik. Bu ikonun alt›ndaki yaz›, daha önce anlat›lanlar›n bir özeti; ayn› zamanda daha sonra olacaklar›n bafllang›ç noktas› görevini görür. ‹çindekiler 6 12 Önsöz: K›zg›nl›ktan Kuduruyorum Sunufl: Yeni Savafllar Yeni ‹fl Dünyas› 18 20 30 I. K›s›m. YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM 46 48 58 II. K›s›m. YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹ 70 72 III. K›s›m. YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER 84 96 6. Bölüm. 7. Bölüm. 1. Bölüm. 2. Bölüm. 3. Bölüm. 4. Bölüm. 5. Bölüm. Dünyay› Yeniden Tahayyül Etmek: “Eski” ‹ddialar Geçerli De¤il Control Alt Delete: Y›k›m fiart Namlunun Ucunda: Beyaz Yaka Felaketi Biliflim Teknolojisi Her fieyi De¤ifltiriyor: “Bu Otobüse Binecek misiniz? … Yoksa Onu Kaç›racak m›s›n›z?” “Masraf Merkezinden” Y›ld›z Olmaya Giden Yol: PSF / Profesyonel Servis Firmas›na Geçifl PSF’lerin Amac› ‹fl Yapmakt›r: Çözüm Yaratman›n Koflullar› Çapraz Fonksiyonlu Dünyaya Hofl Geldiniz: 50 Çözüm 110 112 124 132 146 154 IV. K›s›m. YEN‹ ‹fi YEN‹ MARKA 164 166 184 V. K›s›m. YEN‹ ‹fi YEN‹ PAZARLAR 192 194 202 210 222 VI. K›s›m. YEN‹ ‹fi YEN‹ U⁄RAfi 232 234 248 268 276 VII. K›s›m. YEN‹ ‹fi YEN‹ ‹NSANLAR 292 294 304 318 VIII. K›s›m. YEN‹ ‹fi YEN‹ GÖREV 344 346 Teflekkür Yazar›n Biyografisi 8. Bölüm. 9. Bölüm. 10. Bölüm. 11. Bölüm. 12. Bölüm. Çözümlerin Ötesinde: Ak›lda Kalacak “Deneyimler” Sunmak Daha Çok Deneyim : “Rüya ‹flini” Kucaklamak Tasar›m: Yeni Giriflim “Ruhu” Tasar›m›n Genifl Etki Alan›: Güzel Sistemler En Yüksek De¤er Sunumu: Markalaflman›n Kalbi 13. Bölüm. Yeni Trend I: Kad›nlar›n Yükselen Sesi 14. Bölüm. Yeni Trend II: Yafll›lar Geliyor 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. Bölüm. Bölüm. Bölüm. Bölüm. Bölüm. Bölüm. Bölüm. Bölüm. De¤erli Bir ‹fl Yapmak: WOW Projesi! S›n›r Yok: “Güçsüzler” ‹çin WOW Projeleri Patronun ‹flleri: Kahramanlar, Demolar, Hikayeler WOW ‹fllerin Meyvesini Almak : 25 Sat›fl Kural› Yeniden Yarat›lan Birey: Kendi Markan›z›n Dünyas›nda Yaflam Patronun 1 Numaral› Görevi: Yetenek Konusunda 25 Kural Yeni Patronla Tan›fl›n: Art›k Kad›nlar Egemen! ‹flin Bafl›nda Do¤ru Olan› Yapmak: Yarat›c› ve Kendine Güven Duyan Bir Kufla¤›n E¤itilmesi 23. Bölüm. S›ra D›fl› Düflünmek: Yüksek Katma De¤erli Yap› 24. Bölüm. In Search of Excellence: :Üç Kufla¤›n Karnesi 25. Bölüm. Y›k›c› Bir Ça¤da Mükemmeliyet Peflinde Koflmak: Liderli¤in 50 Kural› Önsöz: K›zg›nl›ktan Kuduruyorum ‹kiyüzlü Dekan 2002 y›l›nda Stanford Üniversitesinin MBA derecemi geri almas› için çok u¤raflt›m ama baflar›l› olamad›m. Nedeni de flu: Derecemi ald›¤›m zaman ‹fl ‹daresi bölümünün dekan› Robert Jaedicke idi. Jaedicke ayn› zamanda muhasebe profesörüydü ve ö¤rencilik dönemimde ondan ileri muhasebe dersleri alm›flt›m. Son olarak Jaedicke’yi, bundan otuz y›l sonra televizyonda gördüm. Enron fiyaskosuna kar›flm›fl oldu¤unu inkâr ediyordu. Jaedicke sadece Enron’un yönetim kurulu üyesi de¤il, ayn› zamanda Denetim Komitesi baflkan›yd›. Buna ra¤men, flirketi bat›ran bir kamyon dolusu garip ifllem hakk›nda hiçbir fikri olmad›¤›n› iddia ediyordu! E¤er Enron’un denetim patronu (fasulye sayanlar›n son direniflçisi) olarak görev yapm›fl birisi, olaylar hakk›nda hiçbir bilgisi olmad›¤›n› iddia ederek kendisini savunuyorsa, insan›n akl›na flunlar geliyor: Dekan oldu¤u okuldaki müfredat›n faydalar› hakk›nda herhangi bir fikri var m›yd›? “‹leri” muhasebe derslerinden kendime ne ders ç›kartaca¤›m hakk›nda bir fikri var m›yd›? Do¤al olarak, MBA ve geleneksel ifl idaresi e¤itimi hakk›nda zaten olumsuz olan görüflüm daha da bozuldu. Ayn› fley “genel kabul görmüfl ifl uygulamalar›” hakk›ndaki görüflüm için de geçerli. Gördü¤ünüz gibi, bu benim flahsi meselem. Ama ifl zaten flahsi bir konudur… bir soyutlama de¤ildir. BU K‹TABIN EN CAN ALICI NOKTASI DA BUDUR! K›zg›nl›ktan Kuduruyorum! Bu kitab› 60 yafl›nda yaz›yorum. “‹fl hayat›na” bafllamam›n üzerinden çeyrek as›rdan fazla zaman geçti. Yapt›klar›m yeteri kadar alk›fl ald›. Bu noktada art›k kitap yazmama gerek yok. Yapt›¤›m konuflmalar ve dan›flmanl›klar zaten beni had safhada meflgul tutuyor, hatta afl›yor bile. Bu durumda neden içeride oturup uyduruk bir yaz› masas›n›n üzerine abanm›fl… muhteflem bir Temmuz günü Martha’s Vineyard’da… 11. Kitab› kaleme almaya çal›fl›yorum? Çünkü k›zg›n›m. Yeniliklerin, pazar araflt›rmalar› ya da dikkatlice oluflturulmufl odak gruplar› taraf›ndan de¤il, k›zg›n insanlar taraf›ndan gerçeklefltirildi¤ine inan›r›m. Mevcut dönemin mali raporlar›n›n saydaml›¤›na tahammül edemeyen insanlar. CIA’n›n veritaban› FBI’›n veritaban›na ba¤lanmad›¤› için öfkelenen insanlar. Not ald›klar› küçük ka¤›t parçac›klar› dosyan›n aras›ndan kay›p etrafa saç›ld›¤›nda asabileflip saç›n› bafl›n› yolan insanlar ve o k›zg›nl›kla oturup Post-It’i icat edenler. “In Search of Excellence” adl› kitab› birlikte yazd›¤›m arkadafl›m Bob Waterman, bir gazeteciye flöyle demiflti: “Tom bir fleylere k›z›p tepesi atmad›kça mutlu olamaz.” Gayet do¤ru. Ve flu anda tam anlam›yla k›zg›nl›ktan kuduruyorum. Çok k›zg›n›m, çünkü ben (ve benden çok daha ak›ll› birçok insan) 25 – 30 y›ld›r iflas eden flirketlerin uygulamalar› hakk›nda ba¤›r›p ça¤›rd›k… ço¤u da bir fayda sa¤lamad›. Bu kitaptaki bütün bölümler “Abart›yorum” ile bafllamaktad›r. 8 Benim ba¤›ra ça¤›ra söyledi¤im, özetle fludur: ‹nsanlar… özel sektördeki ve devlet sektöründeki insanlar… genellikle iyi niyet sahibidirler. ‹flleri sonuçland›rmaktan hofllan›rlar. Baflkalar›na hizmet sunmak isterler. Fakat bu insanlar att›klar› her ad›mda, ak›l almaz idari manialar -flirketlerdeki ara kademe yöneticileri, ordudan albaylar, okul yöneticileri gibi ufak tiranlar›n bencillikleri - yüzünden engellenir dururlar. Buradaki mesaj, Frank Lekanne Deprez ve Rene Tissen taraf›ndan yaz›lan Zero Space: Moving Beyond Organizational Limits adl› kitapta daha aç›k ve düzgün bir biçimde ifade edildi: “Kurdu¤umuz teflkilatlar birer tiranl›k haline geldiler. Kontrolü ellerinde tutuyorlar, bizleri prangaya vuruyorlar, iflimize yard›m etmek yerine çeflitli engeller yarat›yorlar. Özenerek yapt›¤›m›z organizasyon flemalar›ndaki çizgiler, kimsenin aflamayaca¤›, hatta üzerinden bile bakamayaca¤› duvarlar halini ald›. Evet. Duvarlar. Engeller. Tiranlar. Kontrolü tekrar ele geçirebilir miyiz? Ama Buna Daha Fazla Dayanmak Zorunda De¤ilim (De¤iliz) ‹fller çok sarpa sard›. Güvenlik hususundaki endifleler (global terörizm, kitle imha silahlar›n›n potansiyel kullan›m› da dahil olmak üzere) hepimizi huzursuz ediyor. Küreselleflme iyi ve kötü yanlar›yla karfl›m›za iki yönlü bir arma¤an olarak ç›kt›: bir taraftan de¤erli, di¤er taraftan bafllang›ç uygulamalar›n›n yaratt›¤› etkiler aç›s›ndan karmafl›k ve pürüzlü. Teknolojik de¤iflikliklerin yaratt›¤› tsunamiler bizi yutuyor ve kafam›z› kar›flt›r›yor. CEO’lar sinek gibi dökülüyorlar – sadece stratejik planlamalar›n›n kötü olmas›ndan de¤il, ayn› zamanda görevlerini kötüye kulland›klar›ndan dolay›. Birçok insan›n bafl› belaya girdi. Ac› bir örnek vermek gerekirse, flirketin yönetim kuruluna güvenen binlerce insan›n Enron “varl›klar›” 401K emeklilik plan›nda bloke oldu. Ve flimdi Yeni Ekonomi var. Dedenizle yer de¤ifltirmek ister miydiniz? Geçmiflin Bethlehem Çelik fabrikas›nda (Ford Motor fiirketinin 1935 y›l› civar›nda faaliyette olan bir fabrikas›) günde 11 zorlu saat geçirmek ister miydiniz? Ben istemezdim. Ben ayn› flirketin ayn› binas›nda beyaz yakal›lar›n az ücretle çal›flt›r›ld›¤› iflyerinde 41 uzun y›l boyunca çal›flan babamla bile yer de¤ifltirmek istemezdim… Bir ifl yeri devrimi gerçekleflmekte. Hiçbir mant›kl› insan tek bir kuruluflta tüm hayat›n› geçirmeyi umut etmez. Baz›lar› bu de¤iflikli¤i “kurumsal sorumlulu¤un bitifli” olarak nitelendiriyorlar. Ben ise... Yenilenen Bireysel Sorumlulu¤un Bafllang›c› olarak adland›r›yorum. Bu yaflamlar›m›z› kendi kontrolümüze almam›z için ola¤anüstü bir f›rsat. Bu f›rsat› hayata geçirebilmek için kamu kurallar›n› kökten de¤ifltirmemiz gerekiyor. Örne¤in flirkete ba¤l› olmayan evrensel sa¤l›k yard›mlar›. K›smen devlet taraf›ndan desteklenen sa¤lam ve sürekli e¤itim olanaklar›. ‹flverenden ba¤›ms›z kiflisel emeklilik planlar›. Ancak her fleyden önce, istesek de istemesek de, bize düflen sorumlulu¤u üstlenebilmek için yeterli derecede istek, h›rs ve teknik bilgiye sahip olmam›z laz›m. Beni göreve al›n! Beni, Tom Inc. fiirketinin Baflkan›, Yönetim Kurulu Baflkan›, CEO’su, COO’su yap›n. Ben bunu istiyorum! (Asl›nda, yalvar›yorum.) Bir iflin en iyi durumda oldu¤u döneme bay›l›r›m. Büyümenin desteklendi¤i, müflterilere heyecan verici hizmetler sunuldu¤u ve çal›flanlara heyecan verici f›rsatlar sa¤land›¤› zamanlar›. Bu an, her ne kadar birçok aç›dan ürkütücü olsa da, büyülü bir and›r. Keyifli ‹fl: ‹ste¤e Ba¤l› De¤il Ben Polyanna de¤ilim. Çok gezdim. (Ve çok gördüm.) Ac› gerçekler pembe gözlüklerimi 9 çoktan k›rd›, un ufak etti. Ama ben yine de umutluyum. ‹nsanlar›n bir gün iyi kalpli ve müflfik olacaklar›na… ya da kötülü¤ün buharlafl›p gidece¤ine… ya da açgözlülü¤ün yok olaca¤›na dair bir umut beslemiyorum. Ama Yeni Ekonomi’de insanlar›n, profesyonel yaflamlar›ndaki sorumluluklar›n› ele almalar› ile do¤acak gücün fark›na varacaklar›n› umuyorum. Gerek okullarda gerekse çal›flt›klar› kurulufllarda genifl çapta bast›r›lm›fl olan meraklar›n› ve yarat›c›l›klar›n› serbest b›rakmaktan keyif alacaklar›n› umuyorum. Kötü haber: Bu konu iste¤e ba¤l› de¤ildir. Mikroçipler, tüm rutin iflleri üstlenecektir. Ve biz acilen, çiftlikten ç›k›p fabrikaya girdi¤imiz ve oradan ç›kart›l›p beyaz yaka kulelerine sevkedildi¤imiz günlerdeki gibi, kendimizi yeniden yaratmak zorunda kalaca¤›z. Heyecan verici haber (en az›ndan bence heyecan verici): Bu konu iste¤e ba¤l› de¤ildir. Yeniden yarat›lm›fl olan bizlerin çok k›sa sürede anlaml› bir katma de¤er yaratmas› gerekecek. Bu kitaptaki her bölümde “Abart›yorum” giriflini bir “Hayal Ediyorum” takip eder. Benim genel vizyonum k›saca flöyle: ‹fl, keyiflidir. Çünkü, ifl kavram›n›n özünde Yarat›c›l›k, Yeni Bulufllar, Büyüme ve Hizmet unsurlar› yatar. ‹fl, Adam Smith’in sözünü etti¤i “görünmez el” demektir. Ve Nobel ödüllü Frederich Hayek”in “kendili¤inden keflif süreci” demektir. Ve ekonomist Joseph Schumpeter’in “yarat›c› imha rüzgarlar›” demektir. ‹fl, en iyi dönemini yaflad›¤› sürece, hayat› orta ça¤a k›yasla daha az külfetli hale getirebilmek için bir fleyler infla etmektir. Bizi ortaça¤›n yar›-kölelik döneminden, Endüstri Devriminin ilk 150 y›l›n›n resmiyete dökülmüfl esaretinden ve son 75 y›l›n hücre hapsinden daha ileriye – çok, çok, çok daha ileriye – götürmektir. Evet, ifl keyiflidir. (En az›ndan keyifli olabilir.) Gökkufla¤› Renkleri: Yaz›k Zavall› Kahverengiye Winston Churchill’in kahverengiye karfl› negatif bir tavr› vard›. Benim de var. Bat› Medeniyetinin Kurtar›c›s› flöyle söylemiflti: “Renkler konusunda tarafs›zm›fl›m gibi görünemem. Parlak olanlar›n› seviyorum ve zavall› kahverengiye gerçekten ac›yorum.” Ben de! Ben renklili¤i severim. Özellikle Parlak K›rm›z› hofluma gider. Benim flirketimin logosu iki y›ld›r parlak k›rm›z› bir ünlem iflaretidir. Pantone PMS 032. Yine de benim “iflim” düz mant›k içerir, kiflisel önyarg›lar de¤il. Düz Mant›k: 1. Zaman Renklilik Zaman›. (Hiç flüphesiz.) O yüzden… 2. Renkli Sözcüklere ve Renkli Fikirlere ve Renkli Faaliyetlere gereksinim duyuluyor. 3. Q.E.D – quantum erat demonstrandum - (‹spat edilmifltir.) “Giriflimler” Ürkeklere ve Zay›flara Göredir Yaz›mda kad›nlardan - üzücü bir flekilde kullan›lmam›fl etkin liderlik kayna¤›ndan – ve kad›nlara sat›fl yapman›n bir numaral› pazar f›rsat› oldu¤undan söz edece¤im. "Kad›nlara özel bir giriflim" önerisinde bulunmayaca¤›m. Size önerim, Kad›nlar›n Hayret Verici Derecedeki Yüksek Potansiyellerine kucak açabilmek için bütün kuruluflunuzu Hemen Yerle Bir Edin . Gördü¤ünüz gibi, "giriflimlere" inanm›yorum. (Renksiz.) Büyük F›rsatlara yap›lan tam kapsaml› sald›r›lara inan›yorum (Renkli.) Jack Welch GE’yi (General Elektrik)… mükemmel bir biçimde… yirmi sene boyunca 10 yönetti. Kurallar› de¤ifltirdi. Onun baflta bulundu¤u bu 20 seneyi belirli dönemlere ay›rabilirsiniz: örne¤in, bürokrasiyi yok et, kalite pefline düfl, Interneti kucakla, v.s. Ama iddia ediyorum ki bunlar "giriflim" de¤ildir. Bunlar… Dev F›rsatlara Yap›lm›fl Büyük ve Renkli Sald›r›lard›r. E¤er Renklilikten hofllanm›yorsan›z… o zaman… yanl›fl yazar›, yanl›fl yay›nc›y› ve yanl›fl kitab› seçtiniz. Haz›r olun! E¤lenin! Zavall› kahverengiye ac›y›n! Kitap: Bu Da ‹ste¤e Ba¤l› De¤il 60 yafl›ma geldim ve yeni bir bafllang›ç yap›yorum. Bu bana göre, 1982de yay›nlanan In Search of Excellence’dan sonra tam anlam›yla yapt›¤›m ilk yeni bafllang›ç. Yeni bir yay›nc› ile çal›fl›yorum… tasar›m düflkünü, dobra bir yay›nc› … Dorling Kindersley. Birlikte “ifl dünyas› kitab›n› yeniden yaratmay›” hedefliyoruz. Cüretkar? Evet. Egosantrik (Benmerkezci) ? O da evet. S›ra d›fl›? Görece¤iz. Ama yapmak niyetinde oldu¤umuz tam olarak bu. Bob Waterman ile birlikte “In Search of Excellence”› yazmam›z›n üzerinden geçen 20 küsür senelik dönemde dünya, gerçekten büyük bir yol kat etti. Ama önünde çok, çok daha uzun bir yol var. Ve yeni Teknolojiler inan›lmaz potansiyellerini ortaya koymaya bafllad›kça (evet, “bafllad›kça”!), her geçen gün yönetimin, 1980’lerde baz›lar›m›z›n sorgulamaya bafllad›¤› denenmifl-ve-do¤ru kurallar›n› yeniden yaratmaya daha henüz bafllam›fl (evet, “bafllam›fl”!) oldu¤umuzu görüyoruz. Çok büyük… ÇOK BÜYÜK… bir sorunla karfl› karfl›ya oldu¤umuzu görmüyorsan›z düpedüz aptal olman›z laz›m. Ve bariz görüntüyü vurgulamak için söylüyorum: Çok Büyük Sorunlar... Çok Büyük Çözümler gerektirir… Çok Büyük Çözümler: Kiflisel seviyede. Teflkilat birimleri seviyesinde. Küçük iflletmeler seviyesinde. Büyük kurulufllar seviyesinde. Okullarda. Hastanelerde. Devlet kat›nda. Ve... bu ekonomi kitab›n›n mütevazi seviyesinde bulunabilir. Öte yandan bence, elinizde tutu¤unuz kitap, fazla da mütevazi olmayan bir kitap. Ben bu kitab› yazmak zorunda de¤ildim… Bir taraftan da… yazmak zorundayd›m. (Hat›rlay›n: K›zg›nl›ktan Kudurmak. Daha fazla dayanamamak.) Bu kitab› yazmak… ‹ste¤e Ba¤l› de¤ildi. “‹fl” Kitaplar› Neden Önemlidir Amerikan Silahl› Kuvvetleri 2003 y›l›nda Irak’ta büyük bir baflar› gösterdiler. Ama... inan›n bana… savunma için y›lda 400 milyar USD harcad›¤›m›za de¤di… ambargo sebebiyle aç kalan Irak’l›lar ise y›lda 1 milyar USD harc›yordu. Yankiler, II. Dünya Savafl›nda sonuç getiren faktörü oluflturdu. “En Büyük Kuflak” onlar m›? Belki. (Ben olsam, oyumu George Washington’un çok az paras› olan Devrimcilerinden yana kullan›rd›m.) Ama yine de onlara En Büyük Ekonomi’nin... En Büyük Silah Üreticileri diyebilir miyiz? Evet. Gerçek flu ki: Savafl esnas›nda fabrikalarda ve limanlarda çal›flan kad›nlar, Amerikan ordusu askerlerinden daha fazla “baflar› puan›” hak edebilirler. 11 ‹fl önemlidir! Ekonomi önemlidir! ‹ngilizler dünyay› yüzlerce y›l küçücük bir adadan yönettiler. Eski bir deniz kuvvetleri mensubu olarak ben, Kraliyet Donanmas›na hayranl›k duyar›m, ama Kraliyet Donanmas›n›n gemilerine fon sa¤layarak tüm ifllemlerin gerçekleflmesini sa¤layan Giriflimci ‹ngiliz Ticaret fiirketlerine daha da fazla hayranl›k duyar›m. Nükleer denizalt›lar›m›z Sovyetlere karfl› yaklafl›k yar›m yüzy›l boyunca paha biçilmez bir savunma gerçeklefltirdiler. Ama Ronald Reagan, Gorbachev ve etraf›ndakileri Y›ld›z Savafllar› projesi ile yok edece¤ini iddia etti¤i zaman, onlar› as›l dize getiren unsur, Ekonomi idi. ‹fli baflarm›flt›k. Sovyetler Birli¤i, bizim saham›zda oynamak için yeterli para bulamad›. ‹fl kitaplar› iyidir… kötüsü de olabilir. (Do¤al olarak.) Ama Kuruluflun Mükemmelli¤i fikri… eflsizdir. Gerçek: En ‹yi ‹fl Uygulamalar›... Ve En Rekabetçi Pazarlar… dünyaya hükmeder. Bana inanm›yor musunuz? Tarihin son yar›-milenyumunu etkin biçimde yönetmifl olanlara sorun… Tarafs›z Kalmaktan Vazgeçin Burada her söyledi¤imi onaylaman›z› beklemiyorum. Ama onaylamad›¤›n›z zaman… k›zg›n bir muhalif olman›z› umuyorum. O kadar k›zmal›s›n›z ki… Sonunda Bir fiey yapmal›s›n›z. B‹R fiEY YAPMAK. ‹flin temelinde yatan fikir bu, de¤il mi? (Zavall› Kahverengi.) (Hakimiyet Renklili¤in elinde.) Hikayemin en can al›c› noktas›… “neden bu kitap”›n hikayesi, bir mezar tafl›d›r. (Can al›c› nokta, mezar tafl› – belki de garip bir flekilde yan yana geldiler; ama 60 yafl›n›za geldi¤inizde akl›n›za bu tür fleyler gelebiliyor.) Umar›m benim mezartafl›mda flakayla kar›fl›k flöyle bir yaz› yazmaz: Thomas J.Peters 1942 – 2005 Çok iyi ifller yapacakt›, ama patronu izin vermedi. Tanr›m, lütfen böyle bir fleye izin verme! (Ve lütfen elin de¤miflken, “2005” tarihini oradan sil). Öte yandan, mezartafl›mda tam olarak ne yazmas›n› istedi¤imi gayet iyi biliyorum: Thomas J.Peters 1942 – Her ne zamansa. Oyuncuydu. “Zengin olmufltu” de¤il. “Meflhur olmufltu” de¤il. “‹flleri yoluna koymufltu” bile de¤il. “Oyuncuydu” yazmas›n› tercih ederim. Yani bir kenarda oturup dünyan›n gidiflat›n›, hem de son birkaç yüz y›ld›r (hatta son bin küsür y›ld›r) gerçekleflen büyük de¤ifliklikleri oturup seyretmek zorunda kalmad›. Baflka konularda benimle hemfikir olmayabilirsiniz, ama e¤er sizde bir nebze dürüstlük, ruh, cesaret, güç veya metanet varsa, … flu konuda benimle anlaflmak zorundas›n›z: Sahan›n kenar›ndan kopup oyuncular›n aras›na kat›lmak, bir Tercih Meselesi De¤ildir. ! Sunufl: Yeni Savafllar Yeni ‹fl Dünyas› Sald›r› 11 Eylül 2001'de, Internet-dahisi bir avuç kökten dinci, dünyan›n yegane süper gücünün süngüsünü düflürdü. Görünüfle bak›l›rsa, FBI, CIA, bir y›¤›n tank, bir okyanus dolusu uçak gemisi ve onca nükleer denizalt›, tutkulu bir hedefe kilitlenme, düzenli bir iletiflim ve bir kaç tane 3.19 dolarl›k çak› ile bafl edemedi. Teröristler "sanal teflkilatlanma" kavram›n› en son haliyle - süratli, kurnaz, esnek ve kararl› bir biçimde benimsediler. Ve akabinde bu teröristler, yapt›klar› birçok hataya ra¤men, karfl›lar›na dizilen dev bürokratik engelleri aflmay› baflard›lar. Boston Globe gazetesi, sald›r›dan bir kaç gün sonra flöyle yazd›: "Teröristlerin uydu telefonlar› ve flifreli e-posta kulland›klar bir ça¤da, ABD'nin bekçileri bu teröristlere karfl› ka¤›t kalemle ve birbiri ile konuflmayan antika bilgisayar sistemleri ile silahlanm›fl durumdayd›." Asl›nda, benim do¤um yerim olan Maryland'da, bir polis bu 19 teröristten birini 9 Eylül tarihinde çevirmiflti. Ama polisin veri taban› CIA veri taban› ile ba¤lant›l› de¤ildi ve e¤er öyle olsayd›, küçük bir trafik ihlali sebebiyle durdurdu¤u adam›n CIA’nin arananlar listesinde bulundu¤unu görecekti. Ama buna kim flafl›r›r ki. Hele ben hiç flafl›rmad›m! CIA, FBI ile konuflmuyor ki, titiz federal ajanlardan biri kalk›p Maryland'den bir köylü ile konuflmaya tenezzül etsin. Ba¤lam Bu kitap Teröre Karfl› Savafl› irdeleyen bir kitap de¤ildir. Bu kitap, teröre karfl› verilen mücadeleyi tart›flan bir kitapt›r. Baflka bir ça¤a uygun biçimde kurulmufl teflkilatlar›n u¤rad›¤› yenilgi ile ilgili bir kitapt›r. Eski Genel Kurmay Baflkan Yard›mc›s› Amiral Bill Owens, durumu flöyle özetledi: "Bugünkü ordumuz asl›nda, Napolyon zaman›nda gelifltirilmifl ve tasarlanm›fl olan bir yap›ya sahiptir." Ayn› durum, bugünkü ticari kurulufllar›m›z›n ço¤u için de geçerlidir ve bu kural›n kan›t› olarak sadece Dell ve Wal*Mart gibi istisnalar mevcuttur. Ordumuzun yap›s›, (eski) Sovyetler Birli¤i ile mücadele etmek aç›s›ndan mükemmel bir yap›... ama El Kaide karfl›s›nda son derece yetersiz kal›yor. Benzer flekilde, Sears, Mongomery Ward'a karfl› son derece iyi teçhizatlanm›flt› ama Wal*Mart'›n karfl›s›nda tamamen haz›rl›ks›zd›. IBM, Control Data'n›n hakk›ndan geldi, fakat uyan›k yeni yetme Bill Gates'in karfl›s›nda afallad›. Merrill Lynch, bir Bo¤a ile temsil edilen gücünü zirveye tafl›d› ve borsan›n tüm kurallar›n› de¤ifltiren Charles Schwab ortaya ç›k›nca ilk yaras›n› ald›. (Ve bu böyle sürüp gidiyor.) Sanal teflkilat kavram›, yeni tarz ekonominin nas›l iflledi¤ini anlamak aç›s›ndan önem tafl›r. Ve tekrar ediyorum: Yeni Teröristler bu kavram›n uzman› olduklar›n› kan›tlam›fllard›r. Terörist gruplar› ile ne flekilde mücadele etmemiz gerekti¤i konusu ile yeni rekabet türleri ile nas›l bafl etmemiz gerekti¤i konusu aras›nda az›msanmayacak bir ilgi mevcuttur. 10 Eylül 2001 tarihinde "Sanal teflkilat", özellikle dot-com kal›nt›lar›n›n yaratt›¤› çevre kirlili¤inden ötürü, dan›flmanlar›n a¤z›ndan ç›kabilecek en son sözdü. Ertesi sabah geç saatlerde, yani 11 Eylül 2001'de, "sanal teflkilatlar" en yeni ve en bask›n unsur olarak gündeme damgas›n› vurmufltu. Mücadeleye Ça¤r› "Günün birinde 21’inci yüzy›l›n 11 Eylül 2001'de bafllad›¤› iddia edilebilir... "El Kaide... 'sanal devlet' olarak adland›rabilece¤imiz, yeni ve son derece tehlikeli bir teflkilatlanmay› temsil etmektedir. ...Sanal devlet, 11 Eylül'de, modern toplumlar›n flimdiye kadar hiç görülmedik biçimde savunmas›z kalabildiklerini kan›tlam›flt›r. "Aleni bir devletin deste¤ini almaks›z›n faaliyet gösteren az say›da bir grup insan›n, modern bilgisayarlar, biyogenetik silahlar, hava ulafl›m› ve hatta küçük nükleer silahlar kullanmak suretiyle, ça¤dafl aç›k toplumlar›n çok say›da var olan zay›f yanlar›n› istismar edebilece¤i bir döneme giriyoruz." – Time Dergisi, 9 Eylül 2002 “Savunma Bakan› Donald Rumsfeld, Amerika düflmanlar›n›n en öldürücü gücünün, yerleflik olmamalar›ndan kaynakland›¤›n› söylüyor. Teröristlerin belirli s›n›rlarla, üslerle veya di¤er geleneksel güçlerle engellenmeyen eriflim a¤lar›, bu ulusun tehditlere karfl› nas›l yan›t verdi¤ini incelemekte ve Bay Rumsfeld’in gerçekleflece¤inden emin oldu¤u 14 yeni bir sald›r›ya karfl› nas›l haz›rl›k yapt›klar›n› tespit etmekte özgür. “El Kaide’nin liderleri, bütçesi, komuta ve kontrol zinciri mevcuttur ve büyük zararlar verebilece¤ini kan›tlam›flt›r, ancak ona geleneksel savafl çerçevesinde bir sald›r› düzenlenememektedir.” "Bay Rumsfeld, tu¤la ve harçtan yap›lm›fl, flimdi de bombaya dayan›kl› k›r›lmaz camla kaplanan Pentagon’un içinde, sanal bir düflmana karfl› daha iyi savaflabilmek için çelik ve elektronik devrelerden oluflan bir ordunun tatbikatlar›na odaklan›yor.” “ ‘fiimdiye kadar kulland›¤›m›z yöntemler art›k ifle yaramayacak,’ dedi. Ona göre çözüm, daha süratli ve daha öldürücü savafl taktikleri gelifltirmek… ‘Büyük kurulufllar uyum sa¤lamak konusunda a¤›r, hantal ve yavafl davran›yorlar, yeteri kadar atik de¤iller.’ Öte yandan, teröristlerin eriflim a¤lar›ndaki de¤ifliklikler, bizde oldu¤undan daha az masrafl›, daha süratli ama önceden tespit edilemeyen bir dönemde gerçeklefliyor.’”– New York Times Gazetesi, 3 Eylül 2002 “Sanayi Devrimi bir ölçek konusudur: genifl sanayi bölgeleri, gökdelenler ve tren yolu flebekeleri, hakimiyeti büyük ülke yöneticilerinin ellerine teslim etmifltir ve bu sadece Bismarck ve Disraeli gibi sorumluluk sahibi yöneticiler ile ilgili bir konu de¤ildir, Hitler ve Stalin de buna dahildir.… fakat Sanayi Devrimini takip eden dönemde herkes bir cep telefonu ve bir torba patlay›c› sayesinde güçlü konuma gelebilmektedir. Amerika’n›n askeri üstünlü¤ü, bu tür yeni düflmanlar›n bizim adalet anlay›fl›m›za uygun bir biçimde savaflmayacaklar›n› gösteriyor: aniden, düzensiz biçimde ve en zay›f taraflar›m›za hedef alarak sald›racaklar.” – Robert Kaplan, Warrior Politics Yan›t ABD Genel Kurmay Baflkan› Eric Shinseki, teflkilat›n›n köklü biçimde yenilenen bir ortamda rekabet gösterebilmesi için devrim yapmak konusunda son derece kararl›yd›. Askeri dönüflüm son derece güç bir ifltir ve RMA – Revolution in Military Affairs – (Askeri ‹fllerde Devrim) ad› alt›nda 11 Eylül’den çok önce bafllat›lm›flt›r. Ancak bugüne kadar, b›rak›n “devrimi”, de¤iflim bile yavafl seyrediyordu. fiu anda ise sistem nerdeyse bafltan afla¤› onar›m gerektiriyor ve bask› dayan›lmaz hale geldi. Ben de bir devrimin gereklili¤ine sonuna kadar inan›yorum. Ordu eskiden beri de¤iflimden nefret eder… ve flu anda tümüyle yeni (ve ölümcül) bir tehditle karfl› karfl›ya... iflte bu yüzden Shinseki’nin içinde bulundu¤u durumun çok zorlay›c› oldu¤unu düflünüyorum. Hem de çok zorlay›c›. Shinseki’nin Ordunun kulland›¤› yöntemlere getirmek istedi¤i de¤ifliklikler, özel sektör kurulufllar›n›n (e¤itim, sa¤l›k hizmetleri, kamu hizmetleri, v.s. dahil) yapmas› gerekenleri yans›tmaktad›r… aksi takdirde askeri taktik uzmanlar›n›n tabir etti¤i gibi düflman savafl alan›ndan arkas›na bakmadan kaçacakt›r. Sizlere afla¤›da Shinseki’nin de¤iflim program›n›n baz› bölümlerini, Peter Boyer’›n New Yorker’da yay›nlanan “A Different War” (Farkl› Bir Savafl) adl› muhteflem makalesinde aktard›¤› biçimde sunuyorum. (Ve askeri dönüflümde “temel e¤itim” için, Sunufl bölümünün sonundaki “Kontrastlar” flemas›na bak›n›z.) 1. Yeni Strategy. Ordu da, di¤er tüm kurulufllar gibi, geri kalan son düflman ile savaflmaya uygun bir yap›ya sahiptir. Yak›n zamana kadar, So¤uk Savafl ile mükemmel biçimde savaflmak üzere tasarlanm›flt›. Temel strateji fluydu: Bizim A¤›r Malzemelerimize karfl› Sovyetlerin A¤›r Malzemeleri. Ve bizim A¤›r Malzemelerimiz hem daha “A¤›r” hem de daha “‹yi” idi! Herfley 11 Eylül'de de¤iflti. O gün anlad›k ki, bundan sonraki savafl, baflka büyük bir savafl makinesine karfl› verilen bir savafl olmayacak. Yeni kaderimizde, ele geçirilmesi son derece güç olan düflmanlarla uzun vadeli bir dizi çat›flma yat›yor. Bizler eskiden Kötü Adamlar›n yerlerini tam olarak tespit edebilirdik. Ve ne Büyüklükte Bazukalar› oldu¤unu bilirdik. (Büyüklük o zaman çok önemli idi.) Bu sefer nerede olduklar›n›… ya da kim olduklar›n›… ya da nas›l silahland›klar›n› bilemedik. (Çak›… bir Kitle ‹mha Silah› olabilir mi?) Tek bildi¤imiz, ne amaç güttükleri idi. Sovyetler Birli¤inin So¤uk Savafl boyunca güttü¤ü emellerinden çok farkl›, fanatizm diye adland›r›lan bir amaçt› bu. (Lenin bir fanatik olabilir. Ama Leonid 15 Brezhnev ve Yuri Andropov’u da hat›rlar m›s›n›z? Onlar tam olarak birer fanatik de¤illerdi!) 2. Yeni Taktikler. Eski günlerde, ordular›n karfl› karfl›ya gelmesi, yüz yüze karfl›laflmalar fleklinde olurdu. fiimdi ise… “direkt” modelden ayr›l›p “dolayl›” modele yöneliyoruz. Yani, Ordunun yeni vurucu gücü olan Stryker Brigade’e. A¤›r silahlardan hafif silahlara. H›zl› ve gizli hareketlere. Direkt temastan kaç›nmaya. Boyer’in kelimeleriyle: “Hareket an›n› iyi tayin edin… biliflim teknolojisinden büyük çapta faydalan›n, haber alma, gözetleme ve keflif yeteneklerinizi kullan›n.” Sanal tanklardan bile söz ediliyor (Silikon Vadisinin izleri galiba). Sanal bir tank bir çok parçadan olufluyor – bir k›sm› sensör, bir k›sm› silah. Çok mu ileri gidildi? Hay›r. K›sa süre önce bir askerin resmini gördüm, elinde Game Controller’›n askeri anlamdaki yeni karfl›l›¤›n› tutuyordu. Modern Asker, kendisinin de k›sa zaman önce oyun amaçl› kulland›¤› bu alet ile, uzaktan kumandal› robotik bir arac› Afganistan’daki potansiyel olarak ölümcül bir ma¤araya sokuyordu. Ordu uzun bir süre için, bu de¤iflimin gerekli oldu¤unu… savafl alan›nda daha büyük esneklik ve daha yo¤un bilgi gerekti¤ini anlad›… Ama bu de¤iflimi uygulamak… teknik nedenlerden önce, “kültürel” nedenlerden ötürü… dehflet verici derecede zordu. Ben Amerikan Ordusunun yeni ilkesinin… Muhammed Ali’nin hat›ras›na istinaden… flöyle olmas›n› öneriyorum: “Kelebek gibi uç, ar› gibi sok.” 3. Yeni Asker. Ordu, eskiden kulland›¤› “Olabilece¤inizin En Fazlas›n› Olun” slogan›n› “Ben Tek Kiflilik Bir Orduyum” fleklinde de¤ifltirdi. Ve gerçekten, Afganistan çat›flmas›ndaki ABD kara hareketi, I. Dünya Savafl›ndaki siper savafl›n›n ç›lg›n anlar›n› ya da II. Dünya savafl›nda Iwo Jima ve benzeri yerlere yap›lan kanl› sald›r›lar› hiç and›rm›yordu. Asl›nda hiçbir harekatta bir avuç insandan fazlas› bulunmuyordu. Tam anlam›yla: Tek kiflilik Ordular. Bir general, Mr. Boyer’e flöyle dedi: “Bilginin silah yerine kullan›lmas› fikri, bir tankç› için rahats›z edici bir fikirdir.” “Askerler savafl alan›n›n ne durumda oldu¤unu bilmenin, üstlerindeki z›rh kadar rahatlat›c› oldu¤unu zaman içinde ö¤renecekler.” Ne de¤iflim ama! Ve ne büyük bir “kültür de¤iflimi”! Bir bilgisayar ve bir dizi sensör ile silahlanmak, çevredeki En Büyük Tank› kullan›yor olmaktan çok farkl› bir silahlanma tarz›. (Yeni Düflmana karfl›, En Büyük Tank pek ifle yaramaz. Ayn› flekilde En büyük Uçak Gemisi ya da En Büyük Nükleer Denizalt› da yaramaz.) 4. Yeni Silahlar. Orduda eskiden “tanklar” ve “a¤›r silahlardan” söz edilirdi. fiimdi ise “Gelecek Zaman›n Muharebe Sistemlerinden” söz ediliyor. Hantal bir objeye (tank) karfl›n “Sistem” (yaz›l›m)? Bir anlam çeliflkisi mi? Yoksa Bak›fl Aç›s›nda Büyük bir De¤ifliklik mi? San›r›m ikincisi. Özel sektörde, UPS reklamlar› “Let Brown Do It” (B›rak›n onu Kahverengi Yaps›n) diyor. Yani UPS, Yafll› ve 16 Hantal Kahverengi Kamyonlar›n›n gittikçe azalan flekilde kullan›ld›¤› Lojistik Sistem Hizmetleri veriyor. UPS için “Kahverengi Kamyon” ne anlama geliyorsa, Ordu için “tüfek” de ayn› anlama geliyor (ya da çok yak›nda ayn› anlama gelecek.) Benzer flekilde, GE’nin eski devre kesici bölümü GE Industrial Systems flekline girdi. Bu bölüm eski Ekonomi mant›¤› ile iflleyen bir üretim faaliyeti olmaktan ç›kt› ve flu anda büyük müflterilerin ihtiyac› olan bilgi yo¤un çözümler üretiyor… ve bu arada da birkaç tane Çin yap›m› devre kesici imal ediyor. K›sacas›, sistem(ler) çözüm yarat›yor ve hakimiyet yaz›l›m programlar›n›n elinde. Ve bu hem UPS için, hem GE için, hem de Shinseki ve ABD Ordusu için geçerli. 5. Yeni Komuta ve Kontrol Modeli. Yeni Düflmana karfl› en büyük zay›fl›¤›m›z karfl›l›kl› iletiflim eksikli¤i. Ordu, Donanma ve Hava Kuvvetleri aras›nda. CIA, FBI ve Gümrük aras›nda. Ve bunlar›n her türlü kombinasyonu aras›nda. Bu sorunu çözmüfl oldu¤umuzu nas›l anlayaca¤›z? Bence cevap son derece aç›k: CIA’de yeni göreve bafllam›fl 26 yafl›nda bir saha çal›flan›, 26 yafl›ndaki bir FBI saha ajan› ile… en yeni teknolojiyi kullanarak… ve her kurulufltan dört (befl?) (alt›?) tane amirden izin almaya ihtiyaç duymadan iletiflim kurabildi¤i zaman. Bu hedef bizim için hala çok uzakta – ama teknolojik sebeplerden de¤il, “kurumsal kültür” (orduda “gelenek” tabir edilir) ve “iç politika” ile ilgili sebeplerden dolay›. 6. Yeni Düflman. Y›llar boyunca mahalli politika, askeri devrime destek oldu – örne¤in, eski moda silahlar›n daha büyük versiyonlar›n› üretmek için kongre deste¤i almak gibi. Ordunun çevik olmas› gerekti¤ini teoride herkes biliyordu – çünkü art›k Sovyetler en önemli tehdit unsuru olmaktan ç›km›flt›. Ama pratikte tan›mlayabildi¤imiz yeni bir tehdit unsuru olmad›¤› için belli bir noktaya odaklanamad›k. Ve 11 Eylül sabah›, her fleyi de¤ifltirdi. Art›k Yeni Düflman›m›z›n genotipini tan›yorduk: fanatik, tespit edilemeyen ve sanal. Ah, rekabet coflkusu! FedEx olabildi¤ince iyi çünkü UPS (ve DHL ve Ryder System ve saire) de bir o kadar iyi. Ayn› fley El Kaide karfl›s›nda ABD ordusu için de geçerli. Bahisler Yeni Askerlik türünün ne tür bir askerlik olmas› gerekti¤i hususunda hepimizin az çok bir fikri vard›r. As›l sorulmas› gereken soru: Buradan oraya (o uzak noktaya) bir felakete u¤ramadan gidebilecek miyiz? Yapmam›z gerekenleri yapmaktan bizleri al›koyan bürokratik bata¤› aflabilecek miyiz yoksa de¤iflimin önderli¤ini yapmam›z gereken bir durumda de¤iflimi “yönetmeye” çal›fl›rken bu bata¤a saplan›p kalacak m›y›z? General Shinseki, her ne kadar cesur da olsa, yeterince cesur olamaman›n tehlikesini hissetti. Onun gibi devrim taraftar› olan patronu… Savunma Bakan› Donald Rumsfeld… Shinseki’nin fazlas›yla bürokrasiye ba¤l› bir yarat›k oldu¤unu, dolay›s›yla otoritesinin baltaland›¤›n› ifade etti. Peter Boyer’›n aç›klamas› flöyle: “General, askeri ihtilali dizginlemeye, bu ifle pek gönüllü olmayan kendi teflkilat›n›n 17 kabul edebilece¤i ölçülerde gerçeklefltirmeye çal›flt›. Yap›lacak olan de¤ifliklik, eski teflkilat için fazla abart›l›, devrimciler için ise yetersiz kal›yordu. Savunma dan›flman› Loren Thompson, Shinseki’nin rolünü Bolflevikler taraf›ndan bast›r›lan Rus Devrimcisi Aleksandr Kerensky ile karfl›laflt›r›yor. ‘Shinseki, eski yöntemlere getirilen bir de¤iflimi temsil ediyordu ama dünya onun kendi dönemi içerisinde baflarabilece¤inden daha çok de¤iflim talep ediyordu,” diyor Thompson. ‘Ordunun gelenekleri ba¤lam›nda yeterli bulunan de¤iflimleri gerçeklefltirmeye haz›rd›. Ama bu kurumsal ritmin haricinde kalan d›fl dünyan›n standartlar›nda, bu de¤iflim son derece tutucu ve yetersiz kal›yordu.’” ‹flte de¤iflim böyle bir fley. ‹ster Terörle savaflta olsun. ‹ster Yeni ‹fl Aleminde olsun. Askeriyenin karfl›laflt›¤› yeni sorunlar, global ticari kurulufllar›n karfl›laflt›¤› sorunlarla ayn›d›r. Tabii ki askerlikte oynanan bahisler, örne¤in, perakende piyasas›nda oynanan bahislerden daha yüksek ama konu ve model aç›s›ndan, dost ve düflman aç›s›ndan, her iki taraf da ayn› (AYNI!) özellikleri tafl›maktad›r. Ve flahsi fikrimi sorarsan›z, bu bahisler eflit derecede yüksek. General Shinseki’nin kitab›n bafl›nda yazd›¤›m sözünü hat›rlay›n: “ E¤er de¤iflimden hofllanm›yorsan›z, gündem d›fl› geliflmelerden hiç hofllanmayacaks›n›z.” ! Kontraslar ESK‹ YEN‹ “Eski Ekonomi” Ordusu “Yeni Ekonomi” Ordusu Dik, bürokratik, çok “apoletli” Yass›, da¤›n›k, az “apoletli” Yavafl ama emin H›zl› ve emin A¤›r ve öldürücü Hafif ama daha az öldürücü de¤il Manevra kabiliyeti düflük, ezici güç Manevra kabiliyeti çok yüksek, hassas donan›m Var olan en büyük silahlar Dünyan›n en ak›ll› sistemleri Tank kullanan ve a¤›r silah tafl›yan Ço¤unlukla teknoloji ile silahlanan ve silahlara çok say›da asker uzaktan kumanda etme kabiliyeti olan, befl ila on kifliden oluflan “tek kiflilik ordular” Yo¤un atefl gücü Yo¤un bilgi Hiyerarflik komuta ve kontrol Eriflim a¤› bazl›, özel amaçl› faaliyet planlamas› yöntemi ile hareket eden ba¤›ms›z birimler yapan ve birbiri ile ba¤lant›l› hareket eden gruplar Afl›r› sürtüflme, özellikle di¤er silahl› hizmetler Hem iç birimlerde hem de teflkilat›n di¤er bölümleri ve devlet birimleri ile düflük seviyede koordinasyon ile sürtüflmesiz, aç›k iletiflim Çok “gerçekçi” Çok “sanal” Kurallar› olmayan bir kavgan›n içindeyiz! yeni !fl yeni ba¤lam Eski zamanlarda haritac›lar, haritas› ç›kart›lmam›fl sulara “Ejderha ç›kabilir” levhas› asarlard›. 1991’de So¤uk Savafl sona erdi¤i ve kapitalizmin bayra¤› tüm dünyada dalgalanmaya bafllad›¤› zaman anlafl›ld› ki bütün ejderhalar katledilmifl. O zamanlar bildiklerimiz son derece yetersiz kal›yordu. Sönük geçen bir on y›l›n sonunda bütün ifller tersine döndü. Ejderhalar her yere yay›ld›lar; art›k korkulacak çok fley vard›. Asl›nda, bilinmeyen her zaman korkutucudur. Bugünün ve yar›n›n bilinmeyenleri... Ekonomik De¤er yaratman›n temeli demektir. Bilinmeyen… insan klonlama ve genetik mühendislik ça¤›ndaki yaflam flekillerinin ana fikri demektir. Bilinmeyen… Yapay Zeka ile güçlendirilmifl bir yaz›l›m›n senden ya da benden daha ak›ll› oldu¤u bir ortamda bir iflin tan›mlanmas› demektir. Bilinmeyen… düflman kim, düflman nerede, düflman›n yerini nas›l saptar›z, vakit çok geç olmadan düflman› nas›l yeneriz? …demektir. Di¤er taraftan… evet, “di¤er bir taraf” gerçekten var… ve bugünün Kaptan Cook’lar› ve Amelia Earhart’lar› gibi bu bilinmeyenlerden avantaj sa¤layacak kadar cesaretli ve kararl› olanlar için eflsiz olanaklar sa¤lamakta… ‹çinde yaflad›¤›m›z ça¤, kurallar› y›k›p imkans›z›n peflinde koflanlara… ve büyük at›l›mlar yapanlara… çok ihtiyaç duyuyor! ! 1 Dünyay› Yeniden Tahayyül Etmek: “Eski” ‹ddialar Geçerli De¤il ! Çok Renkli Kurallar… kurallar? Sat›yorum… Sat›yorum… Satt›m. • Eski çok h›zl› de¤iflen bir dünya. • Bu“De¤erler”, - Kapan›n elinde kal›yor • (Kapt›¤›n ne?“varl›klar” neyi kap›yorsun? nerede?) bile bir mesaj› var. • Karmaflan›n karmaflan›n içinde verilen mücadelede... Büyük At›l›mlar gerçeklefliyor. • BuDura¤an çal›flmalar› fiilen bir ifle yaram›yor! • Kavgan›nplanlama ç›kar›n! • “Daha h›zl›keyfini bozguna u¤ray›n. Baflar›ya daha h›zl› ulafl›n.” • ! ABARTIYORUM Henüz haz›r de¤iliz… Sanki dot.com f›rt›nas› Yeni Ekonomiye Son Noktas›n› koymufl gibi davran›yoruz. Ama asl›nda biz flu anda son bin y›l›n en büyük, en derin ekonomik de¤ifliminin efli¤indeyiz. Baflar›s›zl›ktan her ne pahas›na olursa olsun kaç›n›yoruz ve “düzen” ve “verimlilik” gibi ideallerimize s›k› s›k›ya sar›lm›fl durumday›z. Halbuki baflar›s›zl›klar›m›za da kucak açmam›z, gerçek yeniliklere zemin haz›rlayacak karmaflalara, bozgunlara ve yetersizliklere de de¤er vermemiz gerekiyor. ! HAYAL ED‹YORUM Yepyeni bir eleman hayal ediyorum. Çok iyi projelere imza atan bir eleman. Çal›flt›kça kariyerinde aflama kaydeden. Peki, bu eleman›n yeniliklere karfl› tavr› nas›l olmal›? Çok istekli olmal›! Hatta daha da çok istekli olmal›! En istekli o olmal›! Yepyeni bir Kurulufl hayal ediyorum. Bürokrasiyi neredeyse s›f›ra indirmifl bir kurulufl. 80’li ve 90’l› y›llar›n “yetkilendirme” hareketine burun k›v›ran bir kurulufl. Hareketli, çevik bir kurulufl. Yenilikçi. Giriflimci. Yeni bir Sosyal Sözleflme hayal ediyorum. Genç kuflaklar›n eski kurallar› y›karak geleceklerini yeniden icat etmelerine destek olacak toplumlar düfllüyorum: Giriflimci ruhlar› destekleyen politikalarla çal›flanlar›n hareket esnekli¤ini cesaretlendiren, s›n›rlar›n› ve zihinlerini yeniliklere kapatmak yerine, global yerleflime ve yenilikçi fikirlere aç›k toplumlar. ! 22 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! Haydan Gelen Huya Gider YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM ! Y›llar önce MCI’›n kurucusu merhum Bill McGowan ile bir görüflme yapm›flt›m. Kurdu¤u flirketin tüm sürecine tan›k olabilecek kadar uzun yaflamad›, ancak dünyan›n ne flekilde de¤iflti¤inin bilincine varm›flt› (Ne de olsa dünyay› de¤ifltirmek için çok çal›flt›!). Bir gün bana “Tom” dedi, “eskiden bozgundan baflar›ya – baflar›dan bozguna dönen süreç üç kuflak sürerdi, flimdi sadece befl y›l al›yor.” (Asl›nda onun dönemi 20 y›l sürdü) MCI, AT&T’yi sat›n ald›… ve kazançl› ç›kt›. Bernie Ebbers MCI’› sat›nal›p geniflletti, WorldCom’u yaratt›. WorldCom mali skandallara kar›flt› ve iflas etti. fiimdi ise WorldCom küllerinden yeniden do¤maya ve ismini de¤ifltirip MCI yaparak bize World Com’u unutturmaya çal›fl›yor… Anlay›n anlayabilirseniz. Bu arada, Telekom kullan›c›lar› olan bizler, bu endüstrideki önlenemeyen rekabetten hayal bile edemeyece¤imiz derecede ç›kar sa¤lad›k. Bu dünya… babalar›m›z›n dünyas› de¤il. Yeni Kurallar ! TÜM SEKTÖRLERDE ESK‹ ‹DD‹ALAR GEÇERL‹ DE⁄‹L Yenilik her endüstriyi eflit flekilde etkilemez, de¤il mi? Yanl›fl! Eski iddialar geçerli de¤il. Afla¤›daki listeye bir göz gezdirin: Finansal Hizmetler: "Centilmence iliflkiler", … "g›rtlak g›rtla¤a" rekabet halini ald›. Üretim: Hantal Ford & GM & US Steel’in yerini… afl›r› süratli, afl›r› verimli Dell ve Cisco ald›. Enerji: Piyasa hakimiyetinin ve stabilitenin yerini… Orta Do¤u ve Latin Amerika’n›n toptan sat›fl› durdurmalar› tehditi ald›… Art›, Birleflik Devletler d›fl›nda yeflil politikan›n hakim oldu¤u bir dünya olufltu. Telekomlar: Marjinal "geliflim" sunan monopollerden… yeni türeyenlerin yenilikçi politikas›na geçildi (Tabii baz›lar› iflas ediyor). Sa¤l›k hizmetleri: Ola¤anüstü nakit ak›m garantisi olan yüksek fiyatl› ilaçlar›n üreticileri etraf›nda kurulu piyasada… çal›flanlar ayakland›, teknoloji geliflti ve hakimiyet müflterinin eline geçti. "Sakin bir vaha" bulabilir misiniz? Ben bulam›yorum. “Keçi Yollar›na Asfalt Döflemek” Ayr›nt›: Wal Mart, Sears’i oyuna getirdi... ve Amerikan tarihindeki en ola¤anüstü ekonomik büyüme dönemlerinden birinin En Parlak Y›ld›z’›n› yaratt›. Ayr›nt›: Microsoft IBM’i mat etti. Bir grup h›rpani serseri, dünyan›n en büyük flirketi oldu¤u düflünülen bu kurulufla y›llar boyu karmafla yaflatt›… ve dünyan›n en önde gelen endüstrisine hakim oldu. Ayr›nt›: Charles Schwab, Merrill Lynch’in içine korku sald›. San Francisco’dan ç›kan bu yeni zengin kalkt›, sigaralar›n, içkinin, klüplerin, hisse senetlerinin, tahvillerin s›radan dünyas›na “indirim” fikrini afl›lad›… ve Wall Street’i allak bullak etti. Bu s›rada IBM uyuyor muydu? Sears uyuyor muydu? Merrill Lynch uyuyor muydu? Hay›r. Hay›r. Ve hay›r. Bunlar›n hepsi son mücadelelerini veriyorlard›. IBM, Fujitsu’ya ve Siemens’e karfl› kendini savunmaya geçmiflti, Sears ise hala Montgomery Ward ile kap›fl›yordu. Merrill Lynch, J.P. Morgan’›n hayaletine karfl› savafl›yordu. Ve sonunda yenik düfltüler… uyuduklar› için de¤il, yanl›fl yöne bakt›klar› için! Daha yeni do¤mufl olan ve Yeni Araçlar›, Yeni Teknolojileri, Yeni Fikirleri daha iyi, daha h›zl› ve daha derinlemesine kullananlar taraf›ndan yenilgiye u¤rat›ld›lar... enselendiler... utanç verici bir duruma düfltüler. Hay›r, Sears’i suçlamay›n (Ya da IBM’i. Veya Merrill Lynch’i.) Sears perakendecilik kitab›n› farkl› bir dönemde yazd›… farkl› bir dönem için yazd›. Wal*Mart ise flansl›yd›. O do¤ru zamanda do¤mufltu ve do¤ru zamanda büyümeye bafllad›. 1980’lerin bafl›nda, bilgisayarlar›n en revaçta oldu¤u ve perakende sat›fla haz›rland›¤› zaman, Wal*Mart da haz›rd›. (Ayn› süreç Microsoft ve Schwab’da da tekrarland›.) Bir de¤iflim mühendisli¤i gurusu olan Michael Hammer, bu olay›n özünü 1990 y›l›nda Harvard Business Review’da yazd›¤› bir makalesinde aç›klad›. Yaz›s›nda, bilgisayar devriminin ilk otuz y›l›n›n “keçi yollar›na asfalt döflemek” ile geçti¤inden bahsetti. (Bay›ld›m bu lafa!) Yani bu bizim 30 y›l›m›z› dünkü prosedürleri otomasyona tabi tutmaya çal›flarak harcam›fl oldu¤umuzu gösteriyor. Dahas›, bu keçi yollar› ço¤unlukla varmak istedi¤imiz yere ulaflmad›lar. Bunlar eskinin sistematize edilmesi çal›flmalar›yd›. (Yanl›fl Ejderhalar!) Amerikan hükümetini ele alal›m. Amerikan hükümetinin bilgi ifllem teknolojilerine olan açl›¤› ola¤anüstü boyutlardad›r. Ancak kullan›m prosedürleri son derece yanl›flt›r. As›l konu $$$ de¤ildir. As›l konu duygulard›r: CIA’in IT (Bilgi Teknolojileri) sistemi pahal› ve genifl kapsaml›d›r… ancak pahal› ve genifl kapsaml› DEA IT sistemi ile uyum sa¤lamay› reddeder… o da Gümrük IT sistemi ile ba¤lant› kuramaz… o da FBI sistemi ile ifl göremez… v.s. v.s. Ak›ll› ‹nsanlar›n Ç›lg›n Yorumlar› Sandia National Laboratories’in iktisat baflkan› Arnold Baker’a göre “Yak›nda, ma¤ara Dünyay› Yeniden Tahayyül Etmek ‹ki Yönlü Risk Takibi ‹statistikçiler “karars›zl›k” ve “belirsizlik” aras›nda çok büyük bir fark oldu¤unu iddia ediyorlar. Karars›zl›k: ExxonMobil’in keflif departman›nda çal›fl›yorsunuz. Meksika Körfezi’nin dibinde bir delik açacaks›n›z. Varolan jeoloji ve jeofizik bilginize dayanarak, deldi¤iniz yerde hidrokarbon bulma flans›n›z›n, at›yorum, yüzde 57.5 ila yüzde 64.5 oldu¤unu tahmin edebilirsiniz. Bu, karars›zl›kt›r. Her fleyi bilmiyorsunuz ama bir fleyler biliyorsunuz ve bildiklerinizin bilmediklerinize oran›n›n ne oldu¤undan haberiniz var. Belirsizlik: Kendinize flu sorular› soruyorsunuz: Meksika Körfezi nerede? Hidrokarbon nedir? Kimin umurunda? Bu, belirsizliktir. Do¤ru soruyu sorup sormad›¤›n›zdan emin olacak kadar bile bilgi sahibi de¤ilsiniz. Ve flimdi bizim bulundu¤umuz nokta budur. Böylece bütün iddia ve bahisler kapanm›fl oldu. Birinci ‹ddia Kaybedildi: Sistematik Planlama Ritüelleri Kariyerim etkin bir hale gelmeye bafllad›¤›nda, yani 1970’lerin ortalar›nda, bir zamanlar›n “yenilmez” Birleflik Devletler ekonomisi, yeni nesil rakipler taraf›ndan… özellikle de Japonlar taraf›ndan... bozguna u¤ramaya bafllad›. Japon mal› olan her fley “iyi” idi – genel bak›fl aç›s› buydu. Buna karfl›l›k yeni rekabet koflullar›nda ayakta kalmak için ifl dünyas›ndaki en iyi beyinler, en iyi fikirleri ortaya att›lar. Bunlar 20. yüzy›l›n son dönemlerinin büyük stratejik “iddialar›” idi. ‹lk iddia, Stratejik Planlama ‹ddias›’yd›. ‹nsanlar befl y›ll›k – on y›ll›k planlama kav- ! BAK ANNE, UÇAKTA P‹LOT YOK! Economist dergisinin Aral›k 2002 say›s›ndan bir manflet: "‹mdat! Kokpitte kimse yok. Havayollar›n›n ileride pilotlara ihtiyac› kalmayacak m›?" Sonuç: Bir Grumman Global Hawk prototip uça¤› California’daki Edwards Hava Üssü’nden kalk›p Güney Avustralya’ya kadar… pilotsuz uçtu. YUMRUK YUMRU⁄A KAVGA ED‹N! "Kurallar› olmayan bir kavgan›n içindeyiz." Xerox’un eski CEO’su böyle diyor. Bu kitaba vermek istedi¤im isimlerden biri de buydu, ama sonra bir kitap ismi olarak çizmeyi aflacak gibi göründü. Ama gönlüm hala bu sözden yana. Bireysel kariyerler, kurumsal stratejiler, savafl ve devlet yönetimi derken, kendimizi kurallar› olmayan bir kavgan›n içinde buluyoruz. Pratik Getiriler: Çok fazla! Kurallar olmad›¤› takdirde,– amiral de olsak, orta kademe yönetici de olsak ortama göre flirketi uçuracak kararlara ba¤l› olarak para kazanaca¤›z. (Eskiden "kuralc›" kiflilerin takdir edildi¤i ve tepe yöneticilerin dayak yedi¤i zamanlar›n aksine.) ! YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM adamlar›n›n bafllatt›¤› takas ifllemlerinden beri dünya ekonomisinde görmedi¤imiz kadar büyük bir yenilik bafl gösterecek” . Genome adl› kitab›nda Matt Ridley flöyle diyor : “Bütün içtenli¤imle inan›yorum ki, flu anda tarihin en entelektüel dönemini yafl›yoruz.” AT&T’nin eski teknik dan›flmanl›k baflkan› olan risk sermayedar› Greg Blonder’›n iddia etti¤ine göre; “Belki de 25 y›la kadar insanl›k tarihine ait bilgilerin tümünü kiflisel bir cihaz içerisinde bulabileceksiniz”. Bu tür al›nt›lar – ki bunlardan düzinelerce örnek verebilirim – “Ak›ll› ‹nsanlar›n Ç›lg›n Yorumlar›” ad›n› verdi¤im grubun bir bölümü. Di¤er bir deyiflle, ayaklar› yere sa¤lam, çok sa¤lam basan birçok kifli, yerin ayaklar› alt›ndan kay›p gitti¤i hissine kap›lmaya bafllad›. fiu anda kay›yor. Ve h›zla kay›yor. Bana göre tüm bu olaylar›n baflkahraman›, birçok yenili¤e imza atm›fl ve say›s›z patente sahip bir bilgisayar gurusu olan, Ray Kurzweil’d›r. Kurzweil, temel de¤iflikliklerin günümüzde çok daha h›zl› olufltu¤unu, matematiksel modelleme tart›flmalar›n› tüm insanl›k tarihine uygulamak suretiyle, gayet ikna edici bir dille savunuyor. Yapt›¤› tahmine göre M.S. 1000 tarihinden önce, insanlar›n olaylara bak›fl aç›s›nda ve düflünce yap›s›nda büyük bir de¤ifliklik – bir paradigma de¤iflikli¤i – oldu ve bu de¤iflikli¤i ortaya ç›karmak binlerce y›l ald›. (Beflinci s›n›fta ö¤rendi¤iniz bilgileri hat›rlay›n: Demir Ça¤›, Bronz Ça¤›, v.s.). 1000 y›l›na gelindi¤inde ise, her yüzy›lda bir, bir paradigma de¤iflikli¤i oluyordu. De¤iflim h›z› giderek art›yordu: Sadece 1800’lerde, önceki 900 y›l boyunca yap›lan de¤iflikliklerden daha fazlas› gerçekleflti; daha sonra 20. yüzy›l›n ilk 20 senesinde yap›lanlar, ç›lg›n 1800’lerdeki say›y› bile aflt›. Ve bundan sonra 2000 y›l›na kadar her 12 y›lda bir oluflan paradigma de¤ifliklikleri ola¤anüstü boyutlara ulaflt›. Kurzweil, ileriyi görerek yapt›¤› tahminlerde, 21. yüzy›lda oluflacak olan teknolojik yeniliklerin 20. yüzy›la oranla bin kat daha fazla olaca¤›n› öngörüyor. Bu iddiay› destekleyen kavram, “tekillik” unsuru” - “insano¤lunun bilgisayarlar ile bütünleflerek tek vücut olmas›, o derece h›zl› ve etkileyici bir biçimde kendini gösteriyor ki, bu birleflme insanl›k tarihi kumafl›n›n y›rt›lmas›n› simgelemekte”. 23 ! Do¤ru soruyu sorup sormad›¤›n›zdan emin olacak kadar bile bilgi sahibi de¤ilsiniz. Dünyay› Yeniden Tahayyül Etmek ramlar›n› benimsediler. Japonlar›n endüstriyel baflar›s›ndan tümüyle etkilenen bir strateji “guru”su, bir Japon firmas›n›n (galiba Canon’dan bahsediyordu) 500 y›ll›k planlama yapt›¤›n› iddia etti. Wall Street’in üç ayl›k getiri beklentilerine köle olan baz›lar›m›z gözyafllar›na bo¤uldu. Hepimizin 500 y›ll›k bir perspektif oluflturdu¤unu bir düflünün! Ah ne günlerdi onlar. Meg Whitman uzun vadeli stratejilere olan inanc›n bafllad›¤› gibi bitti¤ini gördü. O, ç›lg›nl›k derecesinde baflar›l› olan eBay’in Yönetim Kurulu Baflkan›... ve dot-com f›rt›nas›na ra¤men ayakta kalanlardan biri. Dedi¤ine göre, eski günlerde, kurulufllar›n strateji toplant›lar› y›lda bir ya da iki kere yap›l›rd›. fiu anda, eBay Dünyas›nda, “strateji oturumlar›”n›n haftada birkaç defa yap›lmas› gerekiyor. B›rak›n 500 y›ll›k planlamay›, befl hafta sonra anlaml› kalabilecek befl haftal›k bir plan yapabilirseniz flansl› say›l›rs›n›z. ‹kinci bahis, Kalite Olay› ‹ddias›yd›. Ad›n› ne koyarsan›z koyun. TQM (Toplam Kalite Yönetimi) deyin, Six Sigma deyin. Japonlar›n dedi¤i gibi Kaizen... yani “sürekli geliflim” deyin… Japonlar endüstride do¤ru ve kesin saptamalar konusunda çok derin fikirler ürettiler. Yüksek s›n›f tamircilik hakk›nda bize çok fley ö¤rettiler. Bunda kötü bir fley yok. Onlardan çok fazla fley ö¤rendik. fiahsen flu anda saati geri döndürmek istemem; ald›¤›m o ac› ama de¤erli dersleri unutmak istemem. Yine de, o dersler Eski Ekonomi’nin Son Sahnesini temsil ediyorlard›. fiu anda Japonlar, on senelik bir zahmetin ard›ndan bocalamaya bafllad›lar. Görünüfle bak›l›rsa 60’l›, 70’li ve 80’li y›llarda yapt›klar› ifl, Endüstri Devrimi’nin çürüyen son elmas›n› parlatmaktan ibaretti. fiu anda ihtiyac›m›z olan, iki yüz y›ld›r geldi¤imiz yere oranla “çok daha iyi” olmaktan Son Derece Farkl› bir fley. Art›k kendimizi Yepyeni Bir Oyun oynamak için e¤itmemiz gerekiyor… “‹flinizi Yeniden Yaratmak” adl› bu oyunda, “daha iyi” kavram›n› tan›mlayan eski kurallar art›k geçerli de¤il. “” fiAfiIRTICI VAKA AOL Time Warner’›n eski Yönetim Kurulu Baflkan› Steve Case, "‹fl dünyas› büyük ihtimalle önümüzdeki on y›lda, flimdiye kadar hiç olmad›¤› kadar, belki de tarih boyunca olmad›¤› kadar büyük bir flaflk›nl›k yaflayacak... ve de¤iflimin h›z› giderek artacak." demiflti (...ki o son y›llarda kendi pay›na düflen flaflk›nl›ktan çok daha fazlas›n› yaflad›.) Ben de buna inan›yorum. Ama Case’in yorumundan hofllanmam›n özel bir sebebi var: "flaflk›nl›k" kelimesi. "Belirsizlik" kelimesi için güzel bir eflanlaml› sözcük ve asl›nda içinde bulundu¤umuz ça¤› karakterize eden kayg› ve heyecan› yans›t›yor. Üçüncü ‹ddia Kaybedildi: Sürdürülebilir Rekabet Avantajlar› Ve bunlardan baflka bir de Sürdürülebilir Rekabet Avantajlar› iddias› vard›. Basit olarak söylemek gerekirse: Di¤er insanlardan daha iyi yapabilece¤iniz bir ya da iki ifl bulun… ve bunlar› çok iyi yaparak avantajlar›ndan sonuna kadar faydalan›n. (Çok mu basite indirgedim? Pek say›lmaz.) Peki, bu iddia neden baflar›s›z oldu? Bu konuyu arkadafl›m Rich D’Aveni’nin Afl›r›-rekabet: Stratejik Manevra Dinamiklerinin Yönetimi adl› kitab›nda aç›klad›¤› kadar iyi aç›klayamam. Dartmouth’ta stratejik yönetim profesörü olan D’Aveni’ye göre: “fiövalyelik dönemi kapand›. Yeni yönetim biçimi, savunulamayan rekabet avantajlar› yaratmak amac›yla, statükoyu bozmaya yönelik aktif bir strateji tayin etmektir. ‹çinde bulundu¤umuz ça¤, kaleler, hisarlar ve z›rhlarla savunmaya geçme ça¤› de¤ildir. Bu daha çok bir kurnazl›k, sürat ve sürprizler ça¤›d›r. Baz›lar› için bunca mücadeleden sonra korunabilen avantajlar› rafa kald›rmak zor gelebilir. Ancak afl›r› rekabet, günümüzün rekabet ortam›ndaki yegane rekabet seviyesidir, ki bu seviyede avantajlar›n savunulmas› mümkün olmaktan ç›km›flt›r. Afl›r› rekabet ortam›nda m›s›n›z? Ve bu da çeviklik gerektiriyor, de¤il mi? Yeniden Tan›mlama Zaman› ‹fl alemi çok berbat bir dönem geçirdi. Önce dot-com ç›lg›nl›¤› bafl gösterdi… daha sonra dot-com bozgunu. Daha sonra Enron. Andersen. Sonra Merrill Lynch. WorldCom. ve ImClone. El Kaide’yi de unutmamak laz›m. Ve bu böyle uzay›p gidiyor. Bu rezaletin bir k›sm› ifl süreçlerinin çeflitlili¤inden kaynakland›. Büyümenin ard›ndan gelen küçülme. "Herfleyin mümkün oldu¤u" bir dönemin ard›ndan, baz›lar› çok ›srarl› bir biçimde "s›n›rs›z olanaklar" sa¤lamaya çal›flt›lar. Ancak benim görüflüme göre durumu ele geçirmenin anahtar› oldukça farkl› bir fley. Evet, birçok kifli kanunlara karfl› geldiler. Evet, birçok kiflinin egosu ifrata kaçt›. Ve tüm bu yanl›fll›klar›n yarat›c›lar›, yapt›klar› yanl›fll›klar›n hem yasal hem de mali sonuçlar›na *Stratejik Planlaman›n Do¤uflu ve Yok Oluflu BU K‹TABI ALMAYI "PLANLAYIN" Bence son 25 y›lda yaz›lm›fl en iyi ekonomi kitab›, tart›flmas›z, Henry Mintzberg’in yazd›¤› The Rise and Fall of Strategic Planning* ! YÜKSEK BAH‹SLER Uçak gemilerimizin prosedürlerini mükemmellefltirmek bundan sonraki 19 teröristin verece¤i hasar› engellemeyecek – belki de 11 Eylül bunlarla karfl›laflt›r›ld›¤›nda küçük kalacak. Yeni Oyun. Yeni (süper yüksek) Bahisler. Gerekli olanlar: Yeni Araçlar. Yeni Kurallar. Ve (1 Numaral› Teflkilatlanma Emri): Yeni bir çeviklik. ! YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM ‹kinci ‹ddia Kaybedildi: Kalite Olay› 25 26 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! “” ! YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM SAVUNMADA KALMAYIN Business Week’ten al›nt›: Chrysler gibi bir flirketin minivan gibi yeni bir ürünle ortaya ç›k›p do¤rudan yüksek kazanç sa¤lad›¤› günler art›k geride kald›. ‘Bu tür endüstrilerde, ana ürün dal›n›z› gözetmek amac›nda olabilirsiniz", "Ama e¤er herkes taarruzdayken siz savunmadaysan›z, kaybedersiniz." diyor, Chrysler’in üretim müdürü Wolfgang Bernhard. ! GENLER‹ fi‹fiEDEN ÇIKARTMAK Wired dergisi yazar› David Ewing Duncan, Sequenom projesinin bafllat›labilmesi için vücudunu denek olarak ba¤›fllad› ve konuyla ilgili flöyle bir aç›klamada bulundu: "Sequenom, SNP (Single Nucleotide Polymorphisms) tan›mlama yöntemini endüstrilefltirmifl bulunuyor. Bana söylendi¤ine göre tarihte ilk kez sa¤l›kl› bir insan›n genetik hastal›klar› iflaret eden tüm DNA yap›s› taramaya tabi tutuluyor. Ufukta, genetik hastal›klar›n hamilelik testi gibi evde teflhis edilebilmesi için Wal*Mart’ta dahi sat›labilen gen kitlerinin üretimi var." ! fiOK OLDUM, fiOK! Bunun bir s›n›r› yok mudur? Görünüfle bak›l›rsa yok. 21 Mart 2003’te birliklerimizin Irak’a girmesinden sonra, Sony "Shock and Awe" ad›nda bir video oyununun patenti için baflvurdu. Ancak halk›n fliddetle karfl› koymas› üzerine bu baflvurusunu geri çekti. Yine de, uygulamada esas olan Yeni Ekonominin Zirveye Tafl›nmas›d›r. katlanmak zorunda kald›lar. Yine de ortada çok daha büyük bir olay var. TEMEL KAVRAM: Biz flu anda kurulufl ve organizasyon tan›mlar›n›, hatta insan olman›n tan›m›n›… ve nas›l de¤er yarat›ld›¤›n›n, nas›l "kariyer" yap›lmas› gerekti¤inin tan›mlar›n› yeniden yapma aflamas›nday›z. ‹fl dünyas›nda "görevi kötüye kullanmak" üzerine yapt›¤›m›z bütün hararetli tart›flmalar, "varl›klar" ve "giderler"in nas›l bir iflleme tabi tutulaca¤›n›n d›fl›nda, dönüp dolafl›p yine bu kavramlar›n tan›mlanmas› konusuna geliyor. Ve uzaktan basit gibi görünse bile, temel kavramlar›n tan›mlanmas› konusu, SEC direktifleri ve Sarbanes-Oxley “Yasalar” sayesinde daha saydam bir hale gelece¤i yerde, giderek daha karmafl›k bir hal al›yor. De¤er Denilen fiey Nedir Çok k›sa zaman öncesine kadar "varl›klar›n" "elle tutulur fleyler" oldu¤u bir dünyada yafl›yorduk. Örne¤in bir konveyör kay›fl›. Bir kiremit ve harç dükkan›. Daha sonra aniden kendimizi, varl›klar›n – örne¤in Martha Stewart Omnimedia’n›n varl›klar›n›n… "Martha’n›n Maddi Olmayan Varl›klar›" fleklinde alg›land›¤› bir dünyada bulduk. Her yerde bulunan Martha = Sermaye Piyasalar›nda Milyarlarca Dolar. Hisse senetleri sat›fl›nda içeriden bilgi s›zd›rmakla suçlanan Martha = Çok (Çok!) daha az Geçifl süresi = Günler. Harley Davidson’u ele alal›m. Bir "motosiklet üreticisi". De¤il mi? Ama bu sadece devlet istatistikçilerinin düflüncesi. (Malzeme hakim!) Ancak Harley’nin eski CEO’su Rich Teerlink böyle düflünmüyor. O Wall Street’ciler ile flirket’in tan›m› üzerinde y›llar süren bir a¤›z dalafl›na girdi. "Onlara tekrar tekrar söyledim" dedi, "Bizim bir "yaflam tarz›" üretti¤imizi, "motorlu tafl›t üreticisi" olmad›¤›m›z› defalarca anlatt›m." (‹maj hakim!) Sonuç olarak Teerlink galip geldi ve Harley’in piyasa de¤eri milyar$$$’a f›rlad›. "Motorlu tafl›t üreticisi", "Yaflam tarz› flirketi". Bunlar bir anlam karmaflas› m›d›r? E¤er öyleyse bile, bu anlam karmaflas›n›n kolektif de¤eri trilyon $$$ ile ifade ediliyor.. ve bu karmafla, Dev Bir Ekonomi Bulmacas›n›n çözümünde yat›yor. "De¤er" unsurunun (hemen hemen tüm de¤erler!) maddi olmayan varl›klara dayal› oldu¤u bir dünyaya… elle tutulur objeler yerine, Ekonomik Hayal Ürünleri’nin dünyas›na… hofl geldiniz. Bunlar›n hiç birisi, muhasebe hilelerini ya da belgeleri ortadan kald›rmay› ya da yat›r›mc›lara yalan söylemeyi hakl› k›lmaz. Ancak, Önemli olan nedir? Gerçek olan nedir? De¤er ne demektir? gibi sorularla kafalar›m›z›n kar›flmas› için geçerli sebep say›labilirler. Karmafladan Zevk Almaya Bak›n ! (Çünkü Her fiey Karmafladan ‹baret) Karmafl›k bir hayat bu. Hem de çok karmafl›k. (Ben o yüzden ekonomi kitaplar› yerine kurgu roman okuyorum. Ekonomi kitaplar›n›n ço¤u size "cevaplar" verir. ‹yi bir kurgu romanda ise muhteflem sorular bulursunuz.) (Not: Umar›m cevap verebilece¤imiz sorulardan daha fazlas›n› buluruz. Bkz Bölüm 25: Liderin literatüründeki en önemli sözcük fludur: "Bilmiyorum." ‹flte Araflt›rmac› çal›flanlar›n Büyük Sorgulamay› bafllatabilmesi de bu mantra-sözcük sayesinde gerçekleflir.) Richard Farson (büyük kahramanlar›mdan biri) ve Ralph Keyes’in birlikte yazd›klar› Kim Daha Çok Yanl›fl Yaparsa O Kazan›r ad›ndaki kitapta k›sa bir hikayeye yer verilmifl. Hikayede ünlü biri mezuniyet y›ll›¤› için yaflam› hakk›nda bir fleyler karal›yor. Önce nas›l baflar›dan baflar›ya kofltu¤unun reklam›n› yap›yor. Anlafl›l›yor ki son derece baflar›l› olmufl. Yapt›¤› ifller gerçekten çok beceri isteyen ifller. Ancak bir an duruyor … ve hikayesini flu flekilde de¤ifltiriyor: "Kolejdeyken bir tane bile "A" alamad›¤›m için t›bba giremedim. Sahil korumac›l›¤› yapt›m, ama yaz sonunda iflten at›ld›m. Ondan sonraki iflim Sar› Sayfalar için reklam satmakt›, ama o s›rada baca¤›m› k›rd›m ve o ifl de yar›m kald›. Bundan sonraki üç ay boyunca hayat›m konusunda ne yapabilece¤imi düflünme f›rsat›m oldu. Kolejde psikoloji dersleri çok hofluma giderdi. O yüzden okulda psikolog olabilmek için UCLA’n›n psiko- Dünyay› Yeniden Tahayyül Etmek Karmaflay› Çok E¤lenceli Bulurum! Çünkü… Karmaflan›n Verdi¤i Bir Mesaj Vard›r! Baflar›s›zl›k Peflinde Kofl! Silikon Vadisi’nin en baflta gelen pazarlama gurusu Regis McKenna ile entegre devrenin mucitlerinden, Intel ile Silikon Vadisi efsanesinin yarat›c›lar›ndan merhum Robert Noyce aras›nda geçen konuflmaya bir göz atal›m: McKenna: "Vadide çok say›da flirket baflar›s›zl›¤a u¤ruyor." Noyce: "Belki de yeteri kadar çok de¤il" McKenna: "Neyi kastediyorsun?" Noyce: "Baflar›s›zl›¤a u¤raman, yeni yollar deneyeceksin demektir." Ya da futurist Paul Saffo’nun dedi¤i gibi: "Bugünün Silikon Vadisi eskiden kazan›lan zaferlerden çok, kaybedilen mücadelelerin üzerine kurulmufltur." Kontrol D›fl› adl› kitab›n yazar› Kevin Kelly ise konuyu flöyle yorumluyor: "Süratli geliflimin s›rr› verimsizliktir, seri, fliddetli ve çok say›da u¤ran›lan baflar›s›zl›klard›r." Çarp›k giden hiçbir fley yoksa, yenilik de olmaz. Bu Do¤an›n Temel Kanunlar›ndan biridir. Baflar›n›n s›rr›… Baflar›s›zl›kt›r. Süratle elde edilen Baflar›n›n s›rr›… Süratle U¤ranan Baflar›s›zl›kt›r. Büyük Baflar›n›n s›rr›… Büyük Baflar›s›zl›kt›r. Dünyay› döndüren, baflar› de¤il, baflar›s›zl›kt›r. Çünkü baflar›s›zl›k tipik olarak bir kiflinin güvence s›n›rlar›n› afl›p bir yenilik denemifl ve bozguna u¤ram›fl olmas›, bu esnada da de¤erli bir fley ö¤renmifl olmas› demektir. Birkaç y›l önce Ekonomist dergisinde Silikon Vadisinin baflar› s›rlar› üzerine bir yaz› yay›nland›. "Risk Peflinde" manfleti alt›nda Vadiyi farkl› k›lan unsurlar›n listesi bulunuyordu. Ekonomist, konuya aç›kl›k getirmek amac›yla, tipik bir yat›r›mc›n›n yapabilece¤i 20 farkl› yat›r›m›n ("iddian›n") sonuçlar›n› s›ralad›: Dördü iflas eder. ! ORDU EL‹NDEK‹ VER‹LERE GÖRE HAREKET EDER New York Times’›n raporuna göre Birleflik Devletler Ordusunun yeni Komando Piyade Birli¤inde 270 asker bulunacak – yani normal say›n›n üçte biri. Times ise flöyle yazd›: "Her asker, teknoloji donan›ml› bir sensör" . Bu "sensörler" (mm... askerler) 140 tane robotik teçhizatl› kamyonla desteklenecekler. “” RAF ÖMRÜ DESTE⁄‹ 26 Temmuz 2002 tarihli Inventor’s Business Daily dergisinden: "Eskiden Williams-Sonoma bir al›flverifl sezonunun bafllang›c›ndan bitifline kadar müflterilerine afla¤› yukar› hep ayn› mallar› sunard›," diyor Wedbush Morgan Securities araflt›rmac›s› Joan Bogucki-Storms, "Ve e¤er mallar›n modas› geçerse, sezon sonunda hepsine indirim uygulard›." Ancak sezonun bitimine kadar müflteri ayn› mallar› görmekten usan›yordu. O yüzden Willilams-Sonoma taktik de¤ifltirdi. Mallar› daha çabuk satmak için her iki haftada bir de¤ifltirmeye ve daha s›k indirim yapmaya bafllad›. Bogucki-Storms’un söyledi¤ine göre, ‘Müflterilerinize sürekli yenilenen bir çeflitlilik sundu¤unuzu göstermelisiniz’. Strateji baflar›l› oldu. Müflteriler yeni mallar› görmek için daha s›k gelmeye bafllad›lar ve Williams-Sonoma’n›n ald›¤› sonuçlar bunu kan›tl›yor. ! YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM loji ve e¤itim kurslar›na baflvurdum, ama dan›flman›mla anlaflamad›¤›m için asistanl›ktan kovuldum. Sahil korumac›l›¤›na geri döndüm. Daha sonra ünlü bir psikolo¤un bizim okulda yaz kursu verece¤ini ö¤rendim ve sahil korumac›l›ktan ayr›l›p kursa yaz›ld›m. Bu benim için son derece heyecan verici bir deneyim oldu. Psikolog bana Chicago Üniversitesinde kendisi ile birlikte çal›flmam› önerdi. Bu ciddi akademik kurulufl beni o kadar korkutmufltu ki, oraya gitmek için cesaretimi toplamam bir y›l ald›. Chicago’dan Ph.D.’mi almadan az önce bana Harvard’da bir y›ll›k üniversite bursu teklif ettiler. Bu bir y›l›n sonunda oradan ç›karken hemen herkes bana k›zg›nd›..." Tabii ki bu adam hikayesinin ilk fleklinde yazd›¤› gibi çok Büyük ‹fller baflarm›fl. Ancak görüyoruz ki onca yükse¤e ç›karken verdi¤i u¤rafl, kolay ve planl› olmaktan çok uzak.. Kuralc›lardan kaç›n›n. Do¤ru Yaflam için bir tak›m kurallar önerenlerden, sizi Tanr›lar›n Kat›na uçuraca¤› varsay›lan kurallar›n savunucular›ndan kaç›n›n. O ifl öyle olmaz! Farkl› ifller yap›n! Karmafladan keyif almaya bak›n! fians da biraz yard›m ederse, Bozguna U¤ram›fl bir Kariyerin kal›nt›lar› aras›ndan tekrar do¤arak– bir Sahil Koruma olmaktan ç›k›p –Dünyay› De¤ifltirebilirsiniz! Benim sevdi¤im… dolu dolu yaflanm›fl, u¤rafl verilmifl hayatlar. O yüzden ben… 27 ! Art›k herfley üzerinde düflünmeye f›rsat b›rakmayacak kadar h›zl› gerçeklefliyor. Dünyay› Yeniden Tahayyül Etmek ‹flin Temeli "Oyun" Yenilikçilik gurusu Michael Schrage Ciddi Oyun (Serious Play) adl› kitab›nda basit ama derin bir yorum yapm›flt›r: Kan›tlanmam›fl fikirleri önsezilerine güvenerek denemeye kalkanlar›n ve bu tür fikirlere yat›r›m yapanlar›n sürekli burunlar› kanar. Ancak onlar, Kavgaya Enerjik ve Güçlü Girmeleri sayesinde flanslar›n› ÇARPICI bir biçimde artt›rarak, yar›n›n ola¤and›fl› s›n›rlar›na flekil verecek az say›daki Gerçek Dünya flampiyonlar› aras›na girerler. Peki ya yerinde sayanlar? ‘80lerin ve ‘90lar›n Kaizen örne¤indeki gibi disiplin kurallar›n› uygulayanlar? Ürün ve hizmetlerini "dünküne oranla az daha gelifltirmeye" çal›flanlar? Aç›k söylemek gerekirse, onlar› kötü bir son bekliyor. Etrafta o kadar çok fley oluyor ki, tamircilik yaparak baflar›ya ulaflmak pek mümkün de¤il. Sadece Zor Oyun’u oynayanlar›n – dünyay› de¤ifltirebilecek kadar ç›lg›nca fikirlerin peflinde koflanlar›n – ayakta kalma flans› var. Bu tür risk alanlardan birço¤u (ekseriyeti) gerçekten yok olup gidecek. Öte yandan, ayakta kalan bir avuç az›nl›k, bizi Yeni Hayallerin Gerçekleflti¤i As›r’a ulaflt›racak. ! Kontrastlar NEYD‹ NE OLDU Yaflamak için bir ifl Çeflitli ifllerle dolu bir yaflam (Anahtar sözcük: Kariyer) (anahtarsözcük: "proje") Hantal bürokrasilerle baflar›ya do¤ru Dinamik ortakl›klar›n baflar›ya yavafl ad›mlarla ilerlemek ulaflamamas› Muhasebecilik kurallar› Yenilikçilik kurallar› Maddi varl›klar Maddi olmayan varl›klar Baflar›dan baflar›s›zl›¤a geçifl Baflar›dan baflar›s›zl›¤a geçifl dönemi dönemi y›llar sürer aylar sürer Teknoloji de¤iflimi destekler Teknoloji, de¤iflimin itici gücüdür Aniden yükselenler bazen batar Aniden yükselenler her zaman batar Tafla oyulmufl endüstri kurallar› Kuma yaz›lm›fl endüstri kurallar› Kitaba ba¤l› yönetim Teknoloji kitab›n› do¤açlama olarak yeniden yazmak ! NE KADAR "KARMAfiA" VARSA, O KADAR ‹Y‹ Bertelsmann’›n eski CEO’su Thomas Middelhoff. Vivendi’nin eski CEO’su Jean-Marie Messier. Deutsche Telekom’un eski CEO’su Ron Sommers. Bu beyefendilerin üçü de Avrupal›. Avrupa’n›n Giriflimcilere ‹htiyac› Var! Avrupa’n›n daha fazla… Middelhoff’lara, Messier ve Sommers’lara ihtiyac› var. Buradan ç›kart›lacak ders: Ekonomiyi yönlendiren ç›lg›n ve cüretkar vizyonlar, "baflar›" olarak nitelendirdi¤imiz unsurdan daha büyük önem tafl›yor olabilir. ! BOYD DEHASI Anavatan›n Güvenli¤i Departman›’n›n (DHS) Resmi Kuruluflundan (27 fiubat 2003) otuz alt› saat önce, Washington, D.C.’de DHS’nin liderlerinden oluflan bir gruba konferans veriyordum. Topluluktakilere önerdi¤im ilke flöyleydi: "SIFIR HATAYA %100 KARfiIYIZ" BAYRA⁄INI ÇEK‹N. GURURLA SALLAYIN. Eglin Hava Kuvvetleri Üssünde sallanan bu bayra¤›n kökleri, baz›lar›n›n son bin senenin en orijinal stratejik zekas›na sahip oldu¤unu söyledikleri, devrimci askeri strateji uzman› Albay John Boyd’a kadar gider. Ayn› Boyd, bir zamanlar bir generale e¤itim esnas›nda yeteri kadar pilot öldürmedi¤ini söylemiflti. Ayn› Boyd’un pilotlar› Kore Savafl›nda çok daha iyi teçhizat kullanan düflman› yenmiflti. "S›f›r Hata" … tan›d›k bir çevrede… mükemmel olabilir. Ama… bilinmeyen bir çevrede… Ölümün Ta Kendisidir. O yüzden siz de bana kat›l›n. Bayra¤› çekin. S›f›r Hataya %100 Karfl›y›z. ! YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM Alt›s› zarara u¤rar. Alt›s› "idare eder" Üçü iyi durumdad›r. Bir tanesi "onikiden vurur." Böyle bir sonuç… 20’de 1 baflar› oran›… "muhteflem" olarak nitelendirilir. (Tamam, abartt›m. "‹yi durumda" olanlar› da hesaba katarsak, baflar› oran› 20’de 4’e ç›k›yor.) Birçok flirkette ve birçok "talihsiz" kariyerde birinci flart olarak, her ne pahas›na olursa olsun baflar›s›zl›ktan ve baflar›s›zl›¤›n getirece¤i utançtan kaç›nmak gerekir. Bana sorarsan›z: "Baflar›s›zl›k" (Ç›lg›nca hayaller ve zorlu bir çal›flma ile desteklendi¤i takdirde) flirketlerin ve bireylerin kucak açmas› gereken bir unsurdur. Aç›kças›, hiç bir fleyden kaç›nmamak gerekir. Ç›lg›nl›k derecesinde bir u¤rafl vermezseniz, bu Kural Tan›mayan Kavgan›n ortas›nda Üstün -Baflar› denen mücevheri ele geçirmeniz mümkün de¤ildir. 29 ! 2 Control Alt Delete: Y›k›m fiart ! Çok Renkli Kurallar… Kurallar›! • Y›k›m Do¤ald›r. (Ve do¤ada vard›r.) • Y›k›m hacimli flirket al›mlar› yapmak aptall›kt›r. • Büyük sözcü¤ü yüz k›zart›c› bir sözcüktür. • “Ebediyen” çözümler devri kapanm›flt›r. • Il›ml› sorumluluk almak zaman›d›r. Y›k›m zaman›d›r. • Zaman bir baflkas› de¤ifltirmeden önce siz de¤ifltirin."” • “Kurallar› ve müflteri tatmini konular›nda “teflkilatlan›n”. • Performans • Yenilenmek ve yenilik yaratabilmek için, var olan teflkilatlar› “y›k›n”. ! ABARTIYORUM Haz›r de¤iliz… Eski kurallar› muhafaza etmek konusunda hala ›srarl›y›z. Ancak eski düzenin yok olmas› kaç›n›lmazd›r. Süreklili¤e de¤er veriyoruz. Ancak “süreklilik” , hayal gücünden yoksun olanlar›n son kaç›fl noktas›d›r. Biz de¤iflim yap›yoruz. Ancak “de¤iflim” yeterli de¤ildir. ! HAYAL ED‹YORUM Kurulufllar›n Süreklili¤i fikrinin son derece garip karfl›land›¤› bir dünya… Kendi kendini ‹mha etme (ve yeniden tasarlama) güdüsünün, fiirket Birleflmelerine duyulan gereksinimi gölgede b›rakt›¤› bir dünya……hayal ediyorum. ! 32 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! Bir Sözcük Hakk›nda "Y›k›m" (kardefl fiil - "y›kmak" ile birlikte) oldukça sert anlaml› bir sözcüktür. Yine de eminim ki – iddia ediyorum ki – içinde bulundu¤umuz dönem için geçerli olan do¤ru sözcük budur. Geçmifl y›l›n askeri ve ulusal güvenlik yap›lar›n› – yeni ve afl›r› esnek rakiplerimiz karfl›s›nda kal›plaflm›fl oldu¤u gözlenen yap›lanmay› – gerçekten y›kmak zorunday›z. Yeni teknolojilerin bize sa¤lad›¤› en küçük avantaj› dahi kullanmam›z› olanaks›z hale getiren engelleri (Dell ve eBay gibi nadir istisnalar d›fl›nda) y›kmak zorunday›z. Ve bu böyle devam edip gider…Karfl›m›za ç›kan tüm engelleri ortadan kald›rmak zorunday›z. Okullarda. Hastanelerde. Silahl› Kuvvetlerde. CIA’de. Büyük bankalarda. Büyük otomobil üreticilerinde. Y›k›m. Bu sözcü¤ü özümsemeye çal›fl›n. Nas›l bir tat verdi¤ine dikkat edin. ‹lk baflta rahat (anahtar sözcük) hazmedemeyeceksiniz. En baflta kolay olmayacak. YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM ! ! YÖNET‹M‹ ÜSTLENMEK ZAMANI ‘Y›k›m’ bana keyif verir. Söylemesi kolay, de¤il mi? Peki, ya yeni bafllayanlar, ya da ancak yaflam›n› devam ettirmeye çal›flanlar ne olacak? Asl›nda bu kitap kamu ya da özel sektördeki büyük kurulufllar›n üst düzey yöneticilerine hitap etmiyor. Bu kitap, befl kiflilik proje gruplar›n›n ya da 30 kiflilik personeli bulunan IS* veya HR* departmanlar›n›n yöneticilerine yönelik bir kitap. Hemen akabinde belirtmek hatta vurgulamak isterim ki, her birimiz kendi kuruluflumuzun (Ben A.fi.) Büyük Patronu durumunday›z. Bütün içtenli¤imle inan›yorum ki, kriz dönemlerinde her seviyede ve her yafl grubundaki patronlar, eninde sonunda her fleyi ortadan yok edip yeni bir yol icat ederek ayakta kal›rlar… Eski yöntemleri yenilemek ya da iyilefltirmek suretiyle de¤il. O zaman... ‹dareyi elinize al›n. Her tür iflte. Her yaflta. *Information Systems (IS): Bilgi Sistemleri (B.S.) *Human Resources (HR): ‹nsan Kaynaklar› (‹.K.) Çok Ak›ll› ‹nsanlardan Daha Da Ç›lg›n Sözler De¤iflim gözlemcisi Kevin Kelly bana, "Bir kuruluflu bat›rmak, onu bafltan afla¤› de¤ifltirmekten çok daha kolay bir ifltir." demiflti. Ben de ayn› fikirdeyim. Bu insafs›zca sarf edilmifl söz, hepimize... bütün kurulufllar›m›za… aç›k ve net bir mesaj iletiyor. Bir baflka deyiflle, e¤er bizler olmadan yaflam daha kolay olacaksa.. e¤er bir Wal* Mart yaratmak, Sears’i de¤ifltirmekten... ya da 52 yafl›ndaki ihtiyatl› bir web kullan›c›s›n› e¤itmek yerine, 26 yafl›ndaki bir internet zekas›n› ifle almak daha kolay olacaksa… bahisler son derece yüksek demektir. De¤iflikli¤e kucak açmak (asl›nda, de¤iflikli¤in çok daha ötesine geçmek) flartt›r. DURA⁄ANLI⁄IN (STATIS) DÜfiMANI Virginia Postrel’in "Gelecek ve Düflmanlar›" adl› kitab›nda söyledi¤ine göre, "Gelecekte kaydedilecek olan geliflmeler hakk›ndaki düflüncelerimiz, bir birey ve toplum olarak kim oldu¤umuzun göstergesidir. Bir "Statis" – teflkilatlanm›fl, mühendislik ürünü bir dünya – aray›fl›nda m›y›z? Yoksa dinamizme mi – sürekli icat ve kefliflerin gerçeklefltirildi¤i rekabet dolu bir dünyaya – kucak aç›yoruz? ‹lerleme için merkezi bir plan yapmak gerekti¤ini mi düflünüyoruz – yoksa bu süreci merkezden uzak, evrimsel bir süreç olarak m› kabul ediyoruz? Yap›lan hatalar› kal›c› felaketler olarak m›– yoksa deneyimlerin düzeltilebilir yan ürünleri olarak m› alg›l›yoruz? Sonuçlar› önceden tahmin edebilmek mi istiyoruz – yoksa sürprizlerden mi hofllan›yoruz? Bu iki z›t kutup, yani statis ve dinamizm, politik, entelektüel ve kültürel konumumuzu giderek daha iyi tan›ml›yor.” Jack Welch, General Electric flirketinin CEO’su pozisyonunda ola¤anüstü bir çal›flma sergiledi. Bu, her fleyden önce, 1980 y›llar›nda biraz hantallaflan bu ma¤rur ve efsanevi kuruluflun hissedarlar› için yarat›lan de¤er aç›s›ndan ola¤anüstüydü. Ancak kendisini ve flirketi görevinin sonuna kadar yenilemeye çal›flmas› da ayn› derecede ola¤anüstü say›l›r. Internet tam kapsaml› olarak kullan›ma aç›ld›¤›nda 60’lar›nda olmas›na ra¤men ona çocuksu bir heyecanla sar›ld›. Net kullan›m› yay›lmaya bafllad›¤›nda ise Jack, yeni bir GE yolunun aç›laca¤›n› ifade etti. Ve buna DYB.com ad›n› verdi. DYB burada "Destruct Your Business – ‹flinizi ‹mha Edin" anlam›na geliyordu. "Lanet olas› yap›y› rakipleriniz yok etmeden önce kendiniz yok edin." Peter Drucker’›n iflleri do¤ru yapmak gibi kötü bir huyu vard›r. Hem de çok do¤ru. Hepimizin 20 y›l önündedir (Ben dahil). Ve eminim geçenlerde bana söyledi¤i laf da do¤ruydu : "fiirket Kavram› hepimizin bildi¤i gibi 120 yafl›nda ve 25 y›l daha ayakta kalmas›na ihtimal yok. Yasal ve mali aç›dan kal›r, ama yap›sal ve ekonomik aç›dan kalamaz." Kevin Kelly bir kahindir… ama ç›lg›n bak›fll› radikallerden de¤il. Jack Welch ve Peter Drucker da de¤iller. Bu adamlar›n hepsi bilge insanlar. Ve buna ra¤men "öldürmesi daha kolay", "iflinizi bat›r›n" ve "25 y›l daha ayakta kalamaz" gibi sözleri sarf ederken rahat bir tav›r sergiliyorlar. Radikal olmayanlar›n radikal lisan konuflmas› ne demek olabilir? Demektir ki… zaman de¤iflim zaman›. ‹mha zaman›. Control Alt Delete: Y›k›m fiart Süreklilik Masal› Batmak Üzere Kuruldu ‹fl ve ekonomi dergilerinin yay›nlamaktan çok hoflland›¤› "en büyük"/"en iyi" s›ralamalar›n›n bafl›nda ilk olarak 1917 y›l›nda karfl›m›za ç›kan Forbes 100 gelir. Forbes, bu tarihten 70 y›l sonra, bir y›ldönümü say›s›nda, Ulusumuzun Eflsiz Ekonomisinin Liderlerinin performans araflt›rmas›na yer verdi. McKinsey’nin yöneticisi Dick Foster ve meslektafl› Sarah Kaplan tüm bu verileri incelediler ve yaz›ya döktüler. Yazd›klar› muhteflem kitab›n ad› zaten bütün mesaj› veriyor.. Yarat›c› Y›k›m: Süreklilik Esas›na Göre Kurulan fiirketler Neden Düflük Performans Gösteriyor. Yapt›klar› araflt›rman›n sonuçlar›n› okudu¤um zaman, Brando’nun Apocalypse ! NETTE DOLAfiIYORUM Yeni flirketler aras›nda favorim Netscape. Ya da flöyle söylemeliyim: Yeni flirketler aras›nda favorim Netscape idi. Netscape: Do¤du… Dünyay› de¤ifltirdi… Öldü. Hepsi de befl sene içinde olup bitti. Bana anlaml› geliyor. ! TOP DEL‹KTE Tiger Woods, golf tarihinin en iyi oyuncusudur (yani flimdiye kadar). Yirmi y›l sonra K›demlilerin Turnuvas›na kat›lacak. Tiger Woods. Do¤du… golf dünyas›n› geriye dönüflü olmayan bir biçimde de¤ifltirdi (daha iyiye do¤ru)… Ve golf topunu günbat›m›na gönderdi. Bu da bana anlaml› geliyor. ! MOZART BEN‹ A⁄LATIR Çok güzel müzik yapt›¤› için. 35 yafl›nda öldü¤ü için. Bu (farazi) mezar tafl›nda yazanlar› okuyun: W.A.Mozart 1756 - 1791 ‹çinde yaflad›¤› dünyay› de¤ifltirdi. ‹nsanl›¤a büyük katk›larda bulundu. Sadece 35 y›l aram›zdayd›. Düflünün bunu ! ! YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM Muhasebe 101 dersinde hemen hemen ilk ö¤rendi¤iniz fley, bir kuruluflun sürekli varolaca¤› gerçe¤idir (tamamen uydurma bir "gerçek"). Ben "süreklilik" fikrini biraz... ukalaca bulurum. 2003 y›l›nda ise, ifade edilemez derecede ukalaca bulmaya bafllad›m. Son 20 y›l›n en çok satan ifl kitaplar›nda bir tanesi, Jim Collins ve Jerry Porras’›n birlikte yazd›klar› "Built To Last – Kal›c› Olmak" ad›ndaki kitapt›r. Bence "ayakta kalmak için kurulmufl" olmak fikri... son derece iticidir. 2003 y›l›nda ise, utanç verici derecede kötü oldu¤unu düflünmeye bafllad›m. Jim ve Jerry’yi uzun zamand›r tan›r›m. Onlar› çok takdir ediyorum. Araflt›rmalar›na hayran›m. Ama Jim ve Jerry ile benim ayn› paralelde oldu¤umuzu söylemek yanl›fl olur. Fast Company editörleri, Collins’in dergilerinde yay›nlanan bir hikayesi üzerine yapt›klar› yorumda, Collins’in Dünyaya Bak›fl›’na herkes taraf›ndan yap›labilecek türde bir elefltiri getirdiler: "Kal›c› Olmak" ›n yaklafl›m›ndaki sorun, romantik olmas›d›r. Büyük flirketler sürekli yenilik ve sürekli esneklik sa¤layamazlar. Baflar›l› flirketlerin ömürleri giderek k›salacakt›r. Kurulufl amaçlar› de¤er yaratmak olacak, ancak o de¤er tükendi¤inde ortadan yok olacaklard›r. fiirketler için geçerli olan, bireysel kariyerler için de geçerlidir. Gerçekten Büyük Bir Patlama, genellikle çok k›sa sürede oluflur. ‹sveçli iki profesör, Kjell Nordström ve Jonas Ridderstrale, Funky Business adl› muhteflem kitaplar›nda bu konuya de¤iniyorlar: "‹htiflam k›sa sürelidir, büyük flirketlerin ihtiflam› daha da k›sa süreli olur. Bir kuruluflun, bir ressam›n, bir sporcunun ya da bir brokerin esas amac›, uzun süre ayakta kalmaktan ziyade, k›sa bir zaman dilimi içerisinde afl›r› yüksek bir de¤er yaratabilmek olmal›d›r.” Warren Bennis ve Patricia Ward Biederman, Organizing Genius adl› kitaplar›nda yapt›klar› gözleme dayanarak flöyle ac› bir sonuca var›yorlar : "Büyük Gruplar uzun süre dayanmaz." (Bennis ve Biederman neden söz ettiklerini çok iyi biliyorlar. Bu genellemeyi, aralar›nda Disney’in ilk animasyon laboratuar›, Xerox PARC ve benzeri birçok kuruluflun bulundu¤u ve Manhattan Project ad›n› verdikleri En ‹yi fiirket Gruplar› üzerinde gerçeklefltirdikleri detayl› araflt›rman›n sonucuna dayanarak yapt›lar.) Büyük Gruplar. Kariyerler. fiirketler. Nereye bakarsan›z bak›n, ‹htiflam Modeli’nin süreci ayn› olacakt›r… Büyük Bir Patlama Yap… ve Süratle Ortadan Yok Ol. Bunu do¤ada bile görebilirsiniz. En güzel çiçekler (örne¤in laleler) çabuk solarlar. (Bazen kamu kesimi bu süreci destekler: 20. Yüzy›l ‹ngiltere’sinin en güçlü iki lideri – Churchill ve Thatcher – halk taraf›ndan ifllerinin bitti¤ine karar verildi¤i için gayri resmi olarak görevlerinden uzaklaflt›r›ld›lar. De¤iflen liderler eninde sonunda taraftarlar›n› tüketirler.) The Third Man filminde Harry Lime rolündeki Orson Welles de ayn› noktaya de¤indi… ve tarihi ba¤lamda Büyük bir ifade kulland›: "‹talya'da 30 y›l boyunca Burjuvalar›n emrinde savafl›ld›, terör esti, cinayet ifllendi, kan döküldü - sonuçta Mikelanj'›, Leonardo Da Vinci'yi ve Rönesans› yaratt›lar. ‹sviçre'de kardeflçe sevgi vard›, 500 y›l boyunca demokrasi ve sulh hüküm sürdü - ve sonunda ne yaratt›lar? Guguklu saati.” Tabii ki bu do¤ru de¤il. (Yoksa do¤ru mu?) 33 ! Sessizce? Erdemle? Güçlükle! Dünyay› Ekseni Üzerinde Sallad›lar? Control Alt Delete: Y›k›m fiart ‹yi Yönetim’den Kaç›n›n Peki, 1917’nin bütün süperstarlar› yorgun mu düfltü? Yöneticiler baflar›n›n sarhofllu¤una kap›l›p nas›l yöneteceklerini mi unuttular? Keflke bu kadar basit olsayd›! Harvard’›n ‹fl ‹daresi Profesörü Clayton Christensen, en çok satan kitaplar aras›ndaki Yarat›c›n›n Bunal›m› adl› kitab›nda bu konunun derinine iniyor. Önce onun yaz›s›n› okuyun, sonra da benim versiyonumu. "‹yi yönetim, lider firmalar›n endüstri s›ralamas›ndaki yerlerini muhafaza edememelerinin en önemli sebebiydi. Özellikle de, müflterilerini dinledikleri için, müflterilerinin istedi¤i biçimde daha çok ve daha geliflmifl ürünler sa¤lamak amac›yla teknolojiye fazla yat›r›m yapt›klar› için, piyasa trendlerini dikkatlice inceledikleri için ve en iyi getiriyi vaadeden yeniliklere sistemli olarak yat›r›m sermayesi ay›rd›klar› için, bu flirketler liderlik pozisyonlar›n› kaybettiler." Tekrar: Vay! (Veya: Aman Tanr›m!) fiimdi bu paragraf› biraz de¤ifltirerek tekrar yazal›m. Sizi temin ederim ki, yap›lan eklemeler (italik yaz›l› olanlar) bu kitapta sunulan genifl araflt›rma sonuçlar› kapsam›nda do¤rudur. "‹yi yönetim, lider firmalar›n endüstri s›ralamas›ndaki yerlerini muhafaza edememelerinin en önemli sebebiydi. Özellikle de, devasa ve bürokratik müflterilerini dinledikleri için, bu devasa ve bürokratik müflterilerin daha önce temin ettiklerinden daha fazlas›n› istedikleri için daha çok ve daha geliflmifl ürünler sa¤lamak amac›yla marjinal yenilikler yaratan teknolojilere fazla yat›r›m yapt›klar› için, sürekli olarak "Bir iki küçük de¤ifliklik ile eskisinden daha iyisini yap" diyen piyasa trendlerini dikkatlice inceledikleri için ve en iyi getiriyi vaadeden ve her zaman konservatif olan yeniliklere sistemli olarak yat›r›m sermayesi ay›rd›klar› için, bu dev ve bürokratik flirketler liderlik pozisyonlar›n› kaybettiler." Haks›zl›k m› ettim? Sanm›yorum. E¤er öyle ise bile, çok de¤il. Eski Teknoloji = Yeni Tuzak MIT’nin en gözde profesörlerinden olan Jim Utterback, Cambridge, Massachusettes’te- “” DE⁄‹fi‹M ZAMANI The Company’de John Micklethwait ve Adrian Wooldridge, flirketlerin Fortune 500’den ç›k›fl oran›n›n 1970 ile 1990 aras›nda dört kat artt›¤›n› yazd›lar. Söylediklerine göre, "Büyük olmak rahat olmak demek de¤il. Büyük olmak, esnek olamamak anlam›na geliyor." “” MÜfiTER‹ HER ZAMAN HAKLI DE⁄‹LD‹R ‹yi yönetim, en iyi müflterilerin beklentilerini karfl›lamakt›r, do¤ru de¤il mi? Do¤ru. Ve sorun da zaten burada. Yine Clayton Christensen The Innovator’s Dilemma’da yaz›yor: "Yüksek performans gösteren flirketler… müflterilerinin henüz talepte bulunmad›¤› hususlar› tamamen ortadan kald›rmak için çeflitli sistemler gelifltirmifllerdir. Bunun sonucu olarak, müflterinin talep etmesine kadar geçen sürede, y›k›c› teknolojilere yat›r›m yapmak bu flirketlere çok zor gelir – müflterinin henüz talep etmedi¤i fiyat avantajlar› gibi. Müflteri talep etti¤inde ise, vakit art›k çok geç olur." ! YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM Now adl› filmindeki sözü akl›ma geldi. "Dehflet... Dehflet." Sonuç aç›kça görülüyor: 1917’deki 100 adet Garantili ‹flin 61 tanesi 70 y›l sonra… öldü. (Otuz dokuzu hayatta kald›.) Hayatta kalan bu 39’un 18’i, 1987’de hala en büyük 100 flirket aras›ndayd›. Buna ilaveten, "sa¤ kalan" bu 18 tane flirketin de¤eri, 1917 ve 1987 y›llar› aras›nda menkul k›ymetler borsas›nda %20 oran›nda düfltü. Sadece iki tanesi (yani, yüzde 2!) – GE ve Kodak – bu 70 y›ll›k dönem boyunca piyasa de¤erini yüksek tutmufltur. Ve flimdi, 16 y›l sonra, Kodak’a da veda edebilirsiniz. Daha sonra Foster ve Kaplan, S&P’nin 1957 y›l›nda bafllatt›¤› Standard & Poor’s 500 ad›ndaki En Büyük fiirketler listesini incelemeye ald›lar. Bundan yaln›z 40 y›l sonra, ilk 500 flirketten sadece 74’ü ayakta kald›, bu da demektir ki 426’s› (%80’in üzerinde) bu savaflta öldü. Ve geri kalan 74’ün yaln›zca 12 tanesi (toplam›n %2.4’ü) bu 40 y›ll›k dönem içerisinde yüksek performans gösterdi. Foster ve tak›m arkadafllar›n›n kendi yapt›klar› inceleme, daha da kötü bir tablo çiziyordu. Financial Times’›n Kas›m 2002 say›s›ndaki bir yaz›da özetle flöyle yaz›yor: "Bay Foster ve McKinsey’den arkadafllar› 1000 adet ABD flirketi hakk›nda 40 y›l öncesine uzanan detayl› performans verileri toplad›lar. Elde ettikleri sonuca göre, uzun vadede ayakta kalan flirketlerden hiç biri piyasada yüksek performans gösteremediler. Daha da kötüsü, flirketler veri taban›nda ne kadar uzun süre kal›rlarsa, performanslar› o derece düflüyor. Foster’in ç›kartt›¤› sonuç: "Bu bir gerçek: Sa¤ kalanlar düflük performans gösteriyor." Vay! (Belki de Ah! demek gerekir) Neler oluyor buralarda? Cevap (K›smen): Ç›lg›n ça¤›m›zdan çok önceki ça¤larda bile çok iri olan adamlar, hantal olmaya e¤ilimli idiler… hem de çok hantal. Ve e¤er yok olmazlarsa, sonuçta ac›nacak bir duruma düflerlerdi. 35 36 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! “” YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM ! BOfi L‹STE Boston Dan›flmanl›k Grubu’nun k›demli çal›flanlar›ndan ve New York Üniversitesi strateji profesörü Mark Sirower, The Synergy Trap’de flöyle yaz›yor: "Goldman Sachs’›n eski yönetim kurulu baflkanlar›ndan biri olan Leon Cooperman, beklentileri karfl›lamakta olan sadece bir flirket birleflmesinin ad›n› vermesi istendi¤inde, yat›r›m politikalar› komitesine flu cevab› verdi: "Eminim etrafta bir çok baflar› hikayesi var. Ama flu anda ben sadece bir çizgi çekiyorum." Lütfen bunu tekrar okuyun. Ve a¤lay›n." ARILAR BÖYLE YAPIYOR… Belki de flirket evlilikleri ne kadar "do¤al" ise, flirket ayr›l›klar› da o kadar do¤ald›r. Bu argüman, ‹ngiltere’deki Finansal Yenilik Çal›flmalar› Merkezinin yöneticilerinden biri olan David Lascollos taraf›ndan ileri sürüldü: "Merger (flirket birleflmeleri) ç›lg›nl›¤› bu aralarda revaçta oldu¤una göre… ar›lardan ne ders alabiliriz...? Basit: Do¤ada merging yoktur. Do¤an›n yöntemi bunun tam tersidir. Büyüme, parçalanma ve da¤›lmay› içerir. Megalomani yoktur, s›rf birleflmifl olmak için birleflilmez. As›l nokta, büyüyen flirketlerin tersine… ar› kolonileri, daha h›zl› de¤er yaratan, daha küçük kolonilere ayr›lma zaman›n›n geldi¤ini anlarlar. Ar›lar›n bize anlatmaya çal›flt›¤› fley, kurumsal dünyan›n konuyu tümüyle yanl›fl kavrad›¤›d›r.” ki Christensen’a yak›n bir mesafede çal›flmaktad›r ve Mastering the Dynamics of Innovation (Yenilik Dinamiklerine Hakim Olmak) adl› kitab›n yazar›d›r. Jim’in kitab› – bu alanda kötünün iyisi – birçok flirketin sars›c› de¤ifliklikler karfl›s›nda izledikleri ak›l almaz yöntemleri aç›kl›yor: "Bu analiz vakalar›nda (daktilo, DC-3, v.s.) vurgulanan örneklerden biri, güçlü rekabetçilerin eski ürünlerin durumunu daha da tehlikeye sokmak pahas›na sadece yenilik tehlikelerine karfl› de¤il, ayn› zamanda onlar› anlamak için gösterilen tüm çabalara karfl› gösterdikleri direncin seviyesi ile ilgilidir. Bunun sonucunda, eski teknolojiyi hiç görülmedik seviyelere ç›kartan bir verimlilik ve performans art›fl› olacakt›r. Ancak ço¤unlukla bu, her an gelebilecek bir ölümün habercisidir." Utterback’in verdi¤i örneklerden biri flöyle: Elektrikli ayd›nlatma endüstrisi, yüz y›l önce ortaya ç›karak, uyuklamakta olan gazla ayd›nlatma endüstrisini tehdit etti. Ancak böyle büyük bir tehditle karfl› karfl›ya kalan gaz-ayd›nlatma sanayicileri, uzun uykular›ndan uyan›p ifle koyuldular ve verimliliklerini süratle artt›rd›lar. Yapt›klar› atak ile çok k›sa sürede baflar›ya ulaflt›lar ve elektrikli ayd›nlatma sektörünün birçok öncüsünü sektörden uzaklaflt›rd›lar. Tabii ki söylemeye gerek yok ama, günümüzde flehirlerimiz elektik ile ayd›nlat›l›yor. (Bu örnek sürekli olmayan de¤ifliklikler döneminde "sürekli geliflim" fikrinin beni neden ürpertti¤ini yeterince aç›kl›yor mu?) Büyük adamlar hiç mi ders almayacak? Bunun üstüne bahse girmeyin! Bugünün (zengin) ilaç endüstrisi hakk›nda Wall Street Journal’›n yapt›¤› yorumu ele alal›m: "Bir çok ilaç, tavsiye edilen hastalar›n neredeyse yar›s›na iyi gelmiyor ve uzmanlar bunun genetik farkl›l›klardan kaynakland›¤›na inan›yorlar. Günümüzde bu tür genetik test teknolojilerinin uygulamas›na baflland›... Ama bu teknik, büyük ilaç firmalar› aç›s›ndan son derece y›k›c› olabilir ve büyük kazanç sa¤lad›klar› ilaçlar›n sat›fl›n› k›s›tlayabilir. Dolay›s›yla birçok ilaç flirketi bu teknolojinin kullan›m›na karfl› ç›k›yor." Bu adil bir de¤erlendirme midir? Bilmiyorum. Ama büyük ilaç firmalar› hakk›nda bildiklerime göre, afl›r› karmafl›kl›¤a olan e¤ilimleri ve flirket birleflmelerine giderek artan düflkünlükleri... ve çok kazanç sa¤layan ilaçlara olan tutkular› var oldu¤u sürece… san›r›m bu oldukça adil bir de¤erlendirme say›l›r. Devasal›k: Do¤ru Yan›t De¤il E¤er "iyi yönetim" kavram›n›n, baflar›n›n devam›na engel oldu¤unu kabul edenlerden iseniz, geriye yap›lacak fazla bir fley kalm›yor, do¤ru de¤il mi? Asl›nda ben de ‘do¤ru’nun tam olarak ne oldu¤unu bilmiyorum. (Ben o derece ukala de¤ilim.) Ama neyin yanl›fl oldu¤unu biliyorum. (O derece ukalay›m.) Nedir yanl›fl olan? Her fleyden önce, yanl›fl fludur: Çeviklik ve esneklik aranan bir dönemde tam aksi yöne gitmek… Kümeleflmek ve Birleflmek… APTALLIKTIR. Teoride flirketler verimlilik (örne¤in, gereksiz idari ifller) ve sinerji (örne¤in, farkl› flirketlerin varl›klar›n› de¤er yaratmak için birlefltirmek) amac›yla, tercihlerini birleflmeden yana kullan›rlar. Teoride herhangi bir yanl›fl yok. ‹flin yürümeyen taraf›, uygulama k›sm›d›r. Büyük flirket birleflmelerinin her biri, bir "holding" yarat›yor – ki "holdingciler" bu konuya ne fliddette itiraz ederlerse, do¤ru ç›kma olas›l›¤› o denli art›yor. Ve bu tür itirazlar›n çok geçerli bir nedeni var. Zira New Yorker’›n sözünü sak›nmayan ekonomi uzman› James Surowiecki, konuyu insafs›z bir biçimde özetledi: "Holdingler ayakta kalamaz." M&A fenomeni üzerine bir y›¤›n araflt›rma yap›l›yor. Ve sonuç çok aç›k: Büyük flirket birleflmelerinin ço¤u iyi sonuç vermiyor. Vaadedilen "verimlilik" seviyesine ulaflam›yorlar. Beklenen "sinerjiyi" yaratam›yorlar. Baz› inceleme sonuçlar›na göre bu tip flirket birleflmelerinin %50si baflar›l› olam›yor. Son olarak 2002 y›l›nda Business Week’te karfl›ma ç›kan bir araflt›rma, birleflmelerin baflar›s›zl›k oran›n›n %61 oldu¤unu (hissedarlar›n büyük kayba u¤rad›¤›n›) ortaya koydu. Zaten gördü¤üm hiçbir incelemede, bunlar›n yar›s›ndan ço¤unun baflar›l› oldu¤u sonucu ç›kmad›. Bunu bir düflünün. Control Alt Delete: Y›k›m fiart 37 Hesaplamay› Yap›n (1+1= 0) Afla¤›daki tablo 1998 – 2002 dönemindeki en büyük on flirket birleflmesinin yaratt›¤› finansal etkileri özetlemektedir. Al›m Tarihinden Sonra * Yarat›lan De¤er (+) veya De¤er Kayb› (-) AOL/Time Warner (2001) Vodafone/Mannesmann (2000) Pfizer/Warner-Lambert (2000) Glaxo/SmithKline (2000) Chase/J.P. Morgan (2000) Exxon/Mobil (1999) SBC/Ameritech (1999) WorldCom/MCI (1998) Travelers/CitiCorp (1998) Daimler/Chysler (1998) - 148 milyar $ - 299 milyar $ - 78 milyar $ - 40 milyar $ - 26 milyar $ - 8 milyar $ - 68 milyar $ - 94 milyar $ + 109 milyar $ - 36 milyar $ *1 Temmuz 2002 itibariyle. "Büyüklük Bir Strateji De¤ildir" den. Fast Company. Eylül 2002. Ama bugün, 2003 y›l›nda, fazla derin düflünmenize gerek kalm›yor. Sadece gazete okuyun yeter. 2002 y›l›n›n ilk çeyre¤inde, yeni muhasebe kurallar› uyar›nca flirketlerin yeni yapt›klar› al›mlardan bir trilyon dolar (evet, trilyon!) masraf göstermeleri gerekiyor. Dehflet verici. K›smi Yan›t: Düzeni Bozun Büyümenin her zaman baflar›s›zl›kla sonuçlanaca¤›n› m› söyledim? Holdinglerin mutlaka bataca¤›n› m› söyledim? Pek say›lmaz. Foster-Kaplan analizini hat›rlay›n. Forbes100 flirketleri aras›nda 86 y›ll›k bir dönem süresince piyasan›n en önde gelen flirketi GE olarak belirlenmifltir ve GE, en büyük flirket olman›n yan› s›ra, al›mlara da en s›cak bakan flirkettir. Ancak burada bir ironi var: GE’nin Dev fiirketler aras›nda en da¤›n›k, en düzensiz flirket oldu¤u söylenebilir. Disiplinsiz de¤il. Ama düzensiz. GE, Giriflimci Edison Ruhu ile kurulmufl bir flirkettir. Ve bir yolunu bulup, bu ruhu varl›¤› boyunca korumay› baflarm›flt›r. Jack Welch bu konuyla son zamanlarda çok ilgilendi. Ama bunu yaln›z bafl›na yapmad›. Büyük ve Gürültücü bir Kuruluflu devrald›. Baz›lar› Welch’ten önce GE’nin ç›lg›na döndü¤ünü düflünür. Asl›nda öyle de¤ildir. Evet, 1981’de, Welch en tepedeki uzun ve flerefli görev sürecine bafllad›¤›nda, GE’de bürokrasi kayn›yordu. Benim bilmem normal. O zamanlar tüm itibarl› projelerinde GE’ye dan›flmanl›k yap›yordum. Louisville’de, Kentucky’de. Pittsfield’de, Massachusettes’de. Rutland’da, Vermont’da. GE’nin oralardaki patronlar›, flirketin idare merkezinde bulunanlar›n önünde yerlere e¤ilirlerdi… ama sadece daha sonra keyif çatabilmek için. Geri plandaki faaliyetlerde riayetsizlik hüküm sürüyordu. K›sacas›, GE kendi kendini tahrip eden bir flirkettir. Bu hep böyle olmufltur. Ve Welch’in dehas›, bu durumu daha da ileri götürmesinde sakl›d›r. (Hat›rlay›n: ‹flletmenizi ‹mha Edin.com.) Benim görüflüme göre, ayakta kalan birkaç "holding", "Kendini ‹mha Etmek" konusunda baflar›l› olanlard›r. K›smi Yan›tlar (Ço¤ul): Hamel’in Gözünden Dünya Bir strateji de¤erlendirmecisi olan Gary Hamel, hayatta kalan kurulufllar›n s›rlar› üzerine ! YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM K›sa Zaman Önce Gerçekleflen Birleflmeler (Y›l) ! SEKTÖRLER‹N BATIfiI Bir gecede olmad›. 20 ya da 30, hatta 40 y›l sürdü. Ama bir zamanlar›n güçlü imparatorluklar› olan endüstriler, f›rt›naya yakaland›lar ve bat›p gittiler. Arabalar. Amerika’n›n Üç Büyü¤ü yenilmezdi. Ama sonra Honda ve Hyundai geldi. Vaay.. Bilgisayarlar. IBM hakimdir. Peters ve Waterman bunu onaylam›flt›r. Ve sonra Microsoft ve Intel ortaya ç›kt›. Ve. Ve... A-a!.. Televizyon. NBC, ABC, CBS… bütün ihtiyac›n›z› karfl›lard›. Ve sonra kablo geldi. A-a!.. ‹laç. Big Pharma = Ölümsüz. Ve yeni bilim do¤uyor… ve düzinelerce bio-tech türedi. A-a!.. Perakende. Sears! Macy’s! Kmart! Ve sonra The Gap… Wal*Mart... Home Depot. A-a!.. Finans. Wells. Chase. Citi. Ve sonra Schwab, Fidelity ve baflka düzinelercesi. A-a!… 38 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! ! YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM ! UZMAN SATINALMAK GE, Welch zaman›nda, binden fazla flirket sat›nald›. Bunlar›n aras›nda tan›d›¤›n›z bir flirket var m›? Benim cevab›m: Sadece bir tane var. NBC’nin yarat›c›s› olan RCA. Bundan flu sonuç ç›k›yor: Bunun d›fl›nda al›nanlar, isimsiz flirketlerdi. Geri kalan›, özellikle piyasada bulunan GE Capital benzeri, kendi alan›nda en baflar›l› marka olan mütevazi boyutlardaki uzmanl›klard›. ! YED‹ "BÜYÜK" F‹K‹R "Konsolidasyon" plan› için k›lavuz ilkelerim: 1. Büyük+Büyük = Felaket. (‹statistiki olarak.) (‹stisnalar vard›r: örne¤in, Citigroup.) 2. Büyük topluluklar›n birleflmesi sonucu tasarlanan sinerjiyi yaratma ihtimali: Yüzde 10 3. Büyük flirketler iyi uzmanlar istihdam ederler. E¤er "ne gerekiyorsa yapmaya" karar verdiyseniz, en yetenekli olandan vazgeçmeyin. 4. Büyük Ölçek Avantajlar›, tahmin edilenden çok daha küçük çapl› flirketlerde sa¤lan›r. 5. Genel yanl›fl: Büyük flirketlerin tehditi alt›ndaki vasat ve s›radan kurulufllar, di¤er vasat ve s›radan kurulufllarla birleflerek hacimlerini artt›rmaya çal›fl›rlar. Sonuç: Büyük Vasatl›k.. veya daha kötüsü (Ço¤unlukla perakendeciler ve da¤›t›m firmalar› tekrar tekrar bu tuza¤a düflüyor.) 6. Hangi boyutta olursa olsun, e¤er bir flirket yapt›¤› iflte baflar›l› ise o flirket hem yerel hem de uluslararas› platformda baflar›ya ulaflabilir. 7. Ortakl›klar giderek, flirket evliliklerinden daha fazla de¤er yarat›yor – ve esnekli¤i aç›kça destekliyorlar. (Uyar›: Stratejik Ortakl›k Yönetimi Sanat›n› çok iyi icra etmek zorundas›n›z.) bir yaz› yazd›. Kurulufllar›n nas›l de¤iflmesi gerekti¤i konusunda benim kendi görüflümü de yans›tan bir yaz›. Afla¤›da onun bu "s›rlar›ndan" üç tanesini bulabilirsiniz: 1. Bir sat›fl tarihi saptay›n. Her iflletmenin bölümünün de¤erini kan›tlayaca¤› ya da "dükkan› kapataca¤›" tarihi belirlemesi gerekir. 2. "D›flardakileri içeriye çekin." Yenilikçilerin aras›ndan en iyi olanlar› bünyenize tafl›mak amac›yla genç flirketler sat›n al›n (Cisco, GE) 3. "‹çeridekileri özgür b›rak›n." fiirketinizde çal›flan giriflimci tiplerin sizin kanatlar›n›z›n alt›nda uçmas›na izin verin. Projelerini bafllatabilmeleri için onlara fon ve destek sa¤lay›n. E¤er bu yeni yetmelerden bir tanesi baflar›l› olursa… onu geri sat›n al›n (prim konusuna da ald›rmay›n)! Çok güzel sözler! Ve henüz yeni bafllad›k. EKONOM‹K BÜYÜMENIN SA⁄LANAMAMASI John Kay, Financial Times’›n Mart 2003 say›s›nda ç›kan "En ‹yi Uyum Sa¤layan Ayakta Kal›r, En fiiflman Olan De¤il" bafll›kl› yaz›s›nda flöyle diyordu: "T›bbi ilaç üreticilerinden, savunma araçlar› üretenlerden... Kamu hizmetleri yöneticilerinden ve reklamc›l›k alan›ndaki yöneticilerden… Bankalardan ve avukatl›k bürolar›ndan… hep ayn› fleyi duyuyorum. Hepsi de otomobil endüstrisinin gösterdi¤i gibi bir geliflme kaydetmek istiyor. Giderek küreselleflen bir pazarda, olgunlaflmakta olan sanayiler, ekonomik yo¤unluklar›n› günden güne artt›racaklard›r. Sonuçta sadece az say›da büyük flirket hayatta kalacak.” "Ancak bu k›yaslamalarda bir sorun var. Motor endüstrisi hakk›nda söylenenler do¤ru de¤il. Otomobil sanayinin büyümesi 1950lerin bafl›nda zirveye ç›kt› ve o günden beri önemli ölçüde bir düflüfl gösterdi… Konuya ne aç›dan bakarsan›z bak›n, küçük çaptaki otomobil üreticileri büyük üreticilerin s›rt›ndan düzenli olarak pazar pay› elde ediyorlar. 1960’larda en genifl çapta 10 otomobil üreticisinin pazar pay› %85 idi; bugün ise bu oran %75’e düfltü… fiirket evliliklerinin zay›f firmalar› sindiriyor olmas›na ra¤men, ekonomik büyüme azald›.” "Piyasa gelifltikçe, farkl›l›k konusu giderek daha fazla önem kazan›yor.. Motor endüstrisinin baflar›s› hacim ve ölçekten de¤il, faaliyetlerde rekabet avantaj› yarat›lmas›ndan ve bu avantajlar›n uluslararas› piyasalarda pazarlanmas›ndan kaynaklan›yor. Ayn› fley t›bbi ilaç ve savunma araçlar› için, kamu hizmetleri ve bankac›l›k için, telekomünikasyon ve kitlesel iletiflim araçlar›n›n üreticileri için de geçerli." K›smi Yan›t: Ak›ll›ca Birleflin Zaman, savunma kaleleri ve hisarlar infla etmek zaman› de¤il… "holdingcilik" kavram›n›n alt›nda yatan fikir ise budur. Eski Reuter CEO’su Peter Job, "Al›mlar," demiflti, "pazardan pay kapma fikriyle ilgilidir. Bizim yapmaya çal›flt›¤›m›z ifl ise, pazar yaratmak. Arada fark var." Müthifl. Asl›nda ben, al›mlar›n belli bir rol oynad›¤›n› kabul ediyorum. Ancak al›mlar, Cisco Systems’dan John Chambers’›n ortaya koydu¤u modele uygun olmal›d›r. Ya da GE’den Welch’in. Ya da büyük reklam ajans› Omnicom’dan John Wren’in modeline. Bir baflka deyiflle, Bir Hantal Dev’in Bir Baflka Hantal Dev’e intikalini içeren al›mlar de¤il – sat›nalma yeniliklerini temsil eden al›mlar yap›lmal›d›r. Büyük hacimli al›mlar yerine, orta büyüklükte ve gelecek vaadeden "uzman kadro al›mlar›" yap›lmal›d›r. Tabii ki, bir uzmanl›k flirketini büyük bir kurulufla dahil etmek kolay ifl de¤ildir. Hiçbir al›m kolay de¤ildir. Bu durumda genellikle sat›n alan taraf, sat›n ald›¤› flirketin önde gelenlerine istemeden de olsa bask› yapar, onlar da ifli terk ederler. Ancak birkaç flirket, örne¤in Cisco, beyin kanamas›n› durdurman›n ve uzman›n yarat›c› k›v›lc›mlar›n› sadece piyasa baz›nda de¤il, ayn› zamanda kendi genifl müflteri kitlesine de kanalize etmenin yollar›n› buldu. Ak›ll›ca bir birleflmenin di¤er bir yolu sanal birleflmedir. Internet her fleyi de¤ifltiriyor! (Her zamanki gibi!) (Bkz. Bölüm 4.) Richard Rosecrance, yazd›¤› "The Rise of the Virtual State" (Sanal Devletin Do¤uflu) ad›ndaki baflar›l› kitab›nda flöyle yaz›yor: "Sanall›k, yöresel büyüklük kavram›n›n ekonomik sorunlara çözüm getiremeyece¤ini kabul etmektir…" Control Alt Delete: Y›k›m fiart ‹ntihar Etmenin 20 Yolu 10. Ola¤and›fl› müflteriler ve Ola¤and›fl› üreticiler aray›n. 11. Görüfl birli¤ini de¤il, tansiyonun yükselmesini teflvik edin.. 12. Karfl›t pozisyondaki birinin yerine geçin. 13. Al›nan sonuçlar› takdir edin… Büyük Power Point Sunumlar›n› de¤il. 14. Baflar›s›n› ispat etmifl olanlar› ‹lk 100’e al›n. Bunlar›n ço¤u sektör d›fl›ndan (çok d›fl›ndan) gelsin. 15. Çeflitlilik! (Çeflitlilik = Yarat›c›l›k.) fiirket d›fl›ndakilere, kilit iflletmelerden birer az›nl›k hissesi sat›n! 16. Kilit departmanlar› yeni ve enerjik mekanlara nakledin. 17. E¤er global bir flirketseniz, yönetici tak›m›n›n genifl ölçüde uluslararas› bir ekip olmas›n› sa¤lay›n. 18. Orta kademe yönetimi %90 oran›nda azalt›n. 19. Tümüne sahip olaca¤›n›z yeni bir ba¤l› ortakl›k kurun (daha sonra bir tane daha kurun). NEW VALUE PROPOSITION 1. Her iflletme departman› için bir "sat›lma" tarihi belirleyin 2. ArGe "sat›n al›n" (Cisco-Omnicom ‹ktisap Modeli). Yapt›¤›n›z al›mdan azami fayda sa¤layabilmek için gereken karfl›l›¤› ödeyin! 3. Dünyan›n En ‹yisini istihdam edin... ve Dünyan›n En Yüksek Bedelini ödeyin. 4. Yüksek kademedeki yöneticilerin görev lerini her 36 ayda bir de¤ifltirin. 5. Çok BÜYÜK bir Risk Sermaye fonunu devreye sokun (Örnek: Intel.) 6. Tüm iflletme ünitelerinde önde gelen icraatç›lardan ve uyum sa¤layamayan elemanlardan kurulu bir tak›m›n, yönetim bask›s› olmadan, ola¤and›fl› bir çal›flma yapmas›n› destekleyin. 7. Yönetim Kurulu’nuzun Yeterince Acayip Kiflilerden oluflmas›n› sa¤lay›n… (Silik Yönetim Kurulu = Silik fiirket) 8. Farkl› ve renkli e¤itmenlerle e¤itim programlar›n›z› renklendirin. 9. "Ya ayakta dur, ya da Git" Felsefesini gelifltirin (ve telkin edin). ! ! NEW BUSINESS fiirketinizi bir intihar ("yeni bulufllar" olarak alg›lay›n) makinesi haline getirebilmeniz için Gary Hamel’in önerilerine b›rakt›¤› yerden, devam etmek istiyorum.. 39 40 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! Marjinal Geliflimcilik :Do¤ru Yan›t De¤il YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM ! ‹DD‹AYA G‹RERM‹S‹N ...? Çok güçlü olanlar bile y›k›labiliyor! Ama bir Wall*Mart ya da Dell’in y›k›labilece¤i akl›n›za gelmez, de¤il mi? Bana da öyle geliyor. Ama 1917 listesini hat›rlay›n: 1917’de Big Steel’in ölümünü kim önceden tahmin edebilirdi? Sears’›n bat›fl›n›? 30 yafl›ndaki okuyucular›ma söylüyorum: fiu andaki tahminime göre, siz benim yafl›ma geldi¤iniz vakit, Wal*Mart ve Dell ortadan yok olmufl, ya da gündem d›fl› kalm›fl olacak. GÜL PEMBE SENARYO Kaizen’den "Kessene"’ye..: Bilinçli budaman›n getirilerini sayfa 44’te bulabilirsiniz. Hamel’in çal›flmas›nda, ya da makul bir perspektife sahip di¤er herhangi bir incelemede, flöyle bir yorum bulamazs›n›z: "Yar›fllar, yavafl ve muntazam ad›mlarla kazan›l›r. Her defas›nda bilinçli birer ad›m at›n." Korkar›m günümüz flartlar›nda "bilinçli" bebek ad›mlar› ifle yaramayacakt›r. Hay›r, bugünün CEO’lar›n›n mücadelesi, uzun ad›mlar gerektiriyor… büyük planlar… büyük riskler gerektiriyor. Herkes bu mücadele ile pençelefliyor… fiilen uluslar›n gelece¤ini belirleyecek olan bir mücadele. Aral›k 2000’de, ‹sviçre ‹leri Araflt›rma ve E¤itim Merkezi’nin eski baflkan› Xavier Comtesse, ülkesindeki insanlar hakk›nda aç›kça flöyle bir de¤erlendirmede bulundu: "Bir ‹sviçrelinin ‘Dünyay› de¤ifltirmek istiyorum’ dedi¤ini asla duyamazs›n›z… Bizler, daha fazla risk almak zorunday›z." Ve Japonlar çok derinlere kaz›nm›fl olan "sak›n kay›¤› devirme" kültürünün getirilerini geç de olsa sorgulamaya bafll›yorlar. Japonya’n›n Nobel ödülüne lay›k görülen (flafl›lacak derecede az say›da) bilim adamlar›ndan kimyac› Hideki Shirakawa, ülkesinin dev bir "bilim a盤›" ile karfl› karfl›ya bulundu¤unu söylüyor. Shirakawa bu sorunu genlerine iflleyen pirinç çiftçili¤i kültüründe "farkl›l›k" kavram›n›n bast›r›lmas›na yoruyor. Japon bilim adamlar› k›dem baz›nda terfi ederler. Shirakawa’n›n dedi¤ine göre, Japonlar görüfl birli¤ine inan›rlar ve tart›flmalardan hofllanmazlar –özel hayatlar›nda dost olabilen, ancak ifl bilim tart›flmalar›na gelince birbirlerine düflman kesilebilen Amerikan bilim adamlar›na bu aç›dan hiç benzemezler. Japon otomobil ve çelik üreticilerinin Kaizen ("sürekli geliflim") taraftar› olmas›, Japonya’n›n bilim dallar›n› da etkiliyor. Buna ilaveten, Shirakawa, Amerika’da bilime damgas›n› vuran kaba ve yontulmam›fl "emsal tarama" yöntemine taban tabana z›t düflen rekabet ve elefltirel de¤erlendirme noksanl›¤›ndan da dem vuruyor. Japon bilim adam› Syukuro Manabe ise konuyu flöyle ortaya koyuyor: "Bizim (Japonlar’›n) daha fazla rekabet yaratabilmek için yapmam›z gereken fley, ifl güvenli¤i oluflturmaktan çok, ifl güvensizli¤i oluflturmakt›r." ‹sviçre ve Japonya. Birbirinden çok farkl› iki ülke. Çok güçlü bir bulgu: Sürekli olmayan de¤iflimlerin hüküm sürdü¤ü bir dönemde, esas düflman marjinal geliflimdir. Belki de marjinal geliflim için "esas düflman" sözü hafif kal›yor. "En kötü düflman" desek nas›l olur? Bu benim laf›m de¤il zaten. Bu laf› çald›¤›m MIT Media Lab’›n patronu Nicholas Negroponte’nin dedi¤ine göre: "Marjinal geliflim, yenilikçilik kavram›n›n en kötü düflman›d›r." Üzücü gerçek: Büyük kurulufllar… yap›lar› itibariyle… marjinal geliflime düflkündürler. Ne kadar iyi niyetli olurlarsa olsunlar ya da ne kadar iyi yönetilirlerse yönetilsinler, süreklili¤i kesinlikle kabul etmeyen bir ortam›n gerektirdi¤i de¤ifliklikleri çok nadir uyguluyorlar. Bunun sonucu olarak… Wal*Mart ortaya ç›k›yor. Tüm kurallar de¤ifliyor. Baz› dev perakendeci rakipler onunla bafla ç›kamaz hale geliyorlar. Kmart. Montgomery Ward. Bradlees. Baz›lar› ise, örne¤in Sears, (en az›ndan bir süre daha) giyotine gitmemek için etkileyici bir dönüfl yap›yor. Ama kabul edin ki birçok Büyük Kurulufl, yeni kurulan flirketler ile girdikleri mücadeleden, eski varl›klar› sayesinde sa¤ ç›k›yorlar. Hala ayaktalar. Hala büyükler. Ama art›k liderliklerini sürdüremiyorlar. Asl›nda büyük flirketlerden baz›lar› durumu kavrayabiliyor. 2001’de dünyan›n en büyük finansal kurulufllar›ndan birinin CEO’sunun, çal›flanlar› karfl›s›nda yapt›¤› bir konuflmay› dinlemifltim. Bir süre kendi endüstrisinde oluflmakta olan devrimsel nitelikteki geliflmeleri ve bu geliflmeler ile ilgili olarak tayin etti¤i stratejiden söz etti. Daha sonra da Control Alt Delete: Y›k›m fiart flöyle dedi: "Burada sessiz sakin oturup kendimden ‘Tamirciler Kral›’ olarak söz ettirmeye hiç niyetim yok." Ama onun gibilere çok ender rastlan›yor. Varolan iflleri "gelifltirmek" için yeterli zaman kalm›yor. Seçiminizi yap›n. "Geliflin" .. ya da "Y›k›n ve yeniden infla edin". Gelece¤in siren sesleri ister istemez ikinci yönden geliyor. K›smi bir Yan›ttan Daha Fazlas›: Y›k›n, Y›k›n, Y›k›n +29M = -44M + 73M +4M = +4M – 0M Amerikal›lar +29.000.000’a ulaflmak için tam 44.000.000 kiflinin ifline son vermek cüretini gösterdiler… hem de hiç nazik olmayan bir biçimde. General Motors’da. Ford’da. Sears’de. Chrysler’de. AT&T’de. IBM’de. Ve daha sonra kaybedilen bu ifllere karfl›l›k 73.000.000 yeni istihdam yaratt›lar. Microsoft’ta. Dell’de. CNN’de. Genentech’de. Amgen’de. Fidelity’de. Charles Schwab’da. Avrupa Birli¤i ise 4.000.000 gibi düflük bir say›ya, varolan hiçbir ifli yok etmeden, 4.000.000 adet yeni boflluk yaratarak ulaflt›… ki bunlar›n hepsi kamu kurulufllar›nda yer al›yordu. (Daha da kötüsü, baz› yorumlara göre, kamu çal›flanlar›n› doyurabilmek için özel sektörden milyonlarca çal›flan›n ifline son verilmiflti.) Mesaj (BÜYÜK mesaj): E¤er (iflleri) y›kmak için cesaretiniz yoksa, asla genifl ölçekli (istihdam) yaratamazs›n›z. Ki bu da benim bir ‹MHA FANAT‹⁄‹ olmam›n (en büyük) nedeni . Amerika = Yeni Yarat›mlar Asl›nda zaten Amerika bafll› bafl›na bir y›k›m dünyas›, huzursuzluk dünyas›, yeni icatlar, yeni yarat›mlar dünyas›d›r. Biz 400 y›l önce bu yüzden "ülkemizi" –‹ngiltere’yi - terk ettik ve bilinmeyen bir k›taya do¤ru yola ç›kt›k (Ejderha ç›kabilir.) Bu yüzden, 200 y›l kadar önce tekrar "ülkemizi" – New England’› - terk ettik ve Bat›’ya yöneldik (Karfl›n›za da¤lar ç›kabilir.) Amerikanizm = Huzursuzluk Ve bu yüzden bugün ço¤umuz böyle bir huzursuzluk dürtüsüne kap›l›r›z. Eski düzeni bozmak, kafam›za rakun kürkünden flapkam›z› takarak, bir kere daha Kaflif olmaya kalk›flmak gibi bir dürtü… Hücre hapsinin prangalar›n› kopart›p atmak… Yaflamlar›m›z› de¤ifltirmek… Yeniden icat etmek... Ve yeniden yaratmak gibi bir dürtü. Hiç kolay olmayacak… Ayn› o cesur ailelerin üstü kapal› at arabalar›nda tozlu ve kurak yaylalardan geçip afl›lmas› imkans›z gibi görünen Rocky ve Sierra da¤lar›na do¤ru yapt›klar› yolculu¤un kolay olmad›¤› gibi. Ama gökkufla¤›n›n sonunda (daha kesin söylemek gerekirse, Kuzey Kaliforniya’da) her zaman alt›n bulunmasa bile, hemen her zaman yeni bir keflif yapma f›rsat› ç›kard›. Yeni bir bafllang›ç yapma f›rsat›. Yeni bir kiflilik bulma f›rsat›. ! KEND‹N‹ZE SORUN Sen... evet sen… 200 kiflilik bir bölümün lojistik ifllerinden sorumlu 42 yafl›ndaki Proses Müdürü. Sor kendine: Web’den faydalan›p elindeki sistemi mi gelifltireceksin? Yoksa Yeni ve Devrimci bir tedarik-zinciri modeli yarat›p... bir miniDell kurarak, yapt›¤›n at›l›mla insanlar›n ödünü patlatmay› m› düflünüyorsun? Bu senin seçimin. (Maalesef senin seçimin!) Düflün bunu. (‹yi düflün.) “” BAfiKA B‹R BÜYÜK SÖZCÜK Hayran oldu¤um insanlardan biri de Avusturyal› ekonomist Joseph Schumpeter’dir. Onun söyledi¤ine göre, ekonomide baflar›, "yarat›c› imha rüzgarlar›"ndan kaynaklan›r. (‹mha Rüzgarlar›: Son derece önemli bir kavram› tarif etmek için bulunmufl mükemmel bir söz) ! YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM "Y›k›n ve yeniden infla edin" fikri… mesela (çok güçlü bir örnek veriyorum) Amerika’n›n Büyük ‹stihdam Mucizesinin, temelini teflkil ediyor. A.B.D. ekonomisi üzerine yap›lan incelemelerden ç›kan sonuçlardan biri flöyle: 1980 ve 1998 y›llar› aras›nda, tam 29.000.000 yeni istihdam yaratt›k. Bunlar›n üçte ikisine yüksek ücret ödüyordu ve ço¤u da 1980 y›l›ndan sonra kurulmufl olan endüstrilerde yer al›yordu. Lee Iacocca’n›n 1980’in bafllar›nda yapt›¤› tahmine göre tüm yeni istihdamlar Wendy’s benzeri hizmet veren flirketlerde gerçekleflecekti. Ancak bu karamsar tahmin do¤ru ç›kmad›. Ayn› dönemde, A.B.D.’den nüfusça daha büyük olan Avrupa Birli¤i’nin yaratabildi¤i istihdam say›s› 4.000.000’dur. +29.000.000 ve +4.000.00 - aras›nda, görünürdeki 25.000.000’dan baflka ne fark vard›r? Bu soruyu iki basit denklem ile yan›tlayabiliriz (konu basit olmaktan çok uzak olsa bile). 41 42 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! ! YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM ! BATIYA G‹DEN GENÇ ADAM 1966 y›l›nda Do¤u Yakas›ndaki evimden ç›k›p Los Angeles’in 65 mil kuzeyinde, Port Hueneme’deki Deniz Kuvvetlerinde atand›¤›m göreve bafllad›m. Ve bundan sonra California’da 35 y›l, 8 ay ve 21 gün yaflad›m. Bu sürenin sonunda Do¤u’ya döndü¤ümde, California’n›n geniflli¤ini ya da atmosferini özlemedim, ama California’l› Tom’dan vazgeçmek benim için hayli zor oldu. Yeni bir bafllang›ç yapm›fl olmak fikrinden, kendimi yenilemek kavram›ndan s›yr›lmak bana son derece güç geldi. ! YEN‹ ( E ) BEN Galiba, bu yeniden-tasarlama meselesi oldukça yayg›n bir hal ald›. Öncelikle flu çocuklara – ve büyüklere- bir bak›n! Bütün topluluklardan takma isimler ve takma roller ile Internete giriyorlar. Bu "basit" ve çocuksu olay, büyük bir sonuç do¤uruyor: Yeni kimliklerle ortaya ç›kmak flimdiye kadar hiç bu kadar kolay olmam›flt›. A.B.D.’yi ele alal›m: Yönetim: 13 yaygarac› koloni, 50 yaygarac› eyalet fleklini ald›. Birleflik Devletler’de Federalizm (yetkinin eyaletlere ve yüksek mevkilere devredilmifl durumda olmas›)– dünyadaki di¤er ülkelerin fiilen fark›nda olmad›¤› derecede- canl› ve etkin durumda. Din: Bizim di¤er milletlerden çok daha aktif rekabet yaratan mezheplerimiz ve tarikatlar›m›z var. Çünkü biz "Religion" (Din) dahil, bafl› re... ile bafllayan HER fiEYDE yar›flmaya kalk›fl›r›z. ‹fl. Spor. Hatta Ruhani konular da dahil. ‹fl dünyas› (ama sadece çal›flmaktan bahsetmiyorum): Piyasan›n yeni yetmelerinehenüz kurumlaflmam›fl olan ve kurumlaflm›fl olanlar› tahtlar›ndan indirenlere- karfl› sayg›m›z› koruyoruz. Ancak bunun akabinde, bu yeni yetmeler birer kurulufl fleklini ald›klar› zaman, onlar› da devirmeye çal›fl›yoruz (Martha Stewart’› devirdi¤imiz gibi.) K›sacas›… Biz iflleri "kar›flt›r›yoruz." Kendimizi kavgan›n ortas›na atmaktan çok hofllan›yoruz. Kurulufllar›n De¤iflen Ekonomi Politikleri Gerçekten derinine inerseniz, bu konunun – Amerikan Tarihinin kilit meselesi olan bu kavgan›n – bir yönetim meselesi oldu¤unu görürsünüz. Kim yönetiyor? Nas›l yönetiyor? Ne kadar yönetiyor? Düzen – Özgürlük dengesi (ne derece sa¤lanabiliyor?) Ayn› sorular flirketler için de geçerlidir. Sonuçta bütün kurulufllar kendi içlerinde birer millet say›l›rlar. Bu kurulufllardan baz›lar› Çin’in ekonomik modelini yans›t›r (Wal*Mart); di¤erleri ise Monaco’nun modelini (Tom Peters fiirketi). Her iki flekilde de bu "ç›lg›n" dönemin gerektirdi¤i organizasyon becerileri ve uygulanan stratejiler, eski zamanlar›n sakin dönemlerinden oldukça farkl› bir biçimde ortaya ç›k›yor… eskiden endüstrilerin ço¤u herkesçe tan›nan ve az say›daki rekabetçi firmalardan oluflurdu. Ama art›k Muntazam Çal›flan Oligopollerin Ça¤› geçmiflte kald›. Ben eski oligopolistleri, o dönemin Sosyalistleri olarak görüyorum. Buna karfl›l›k, yeni dönemde çok daha aktif kurulufllara gereksinim var ve bu türün örneklerini de Serbest Piyasa Demokratlar› olarak nitelendiriyorum ("Demokrat" derken, Aç›k Demokrasi taraftarlar›ndan söz ediyorum, belli bir siyasi partinin üyelerinden de¤il.) Bana sorarsan›z bu tehlikeli dönemden sadece Serbest Piyasa Demokratlar› sa¤ ç›kacak. (Yandaki sayfada bir "Kontrastlar" listesi bulacaks›n›z… Bu listeye burada yer vermemin nedeni, Kurulufllar›n yeni Ekonomi Politiklerinin eskiye oranla göstermifl olduklar› de¤iflimi vurgulamak.) Ebedi "Yönetim" Gerilimi ‹flletmelerin y›k›l›p yeniden tasarlanmas› hakk›nda yapt›¤›m bu inceleme esnas›nda karfl›ma ç›kan iki kitap yüzünden, yönetim konusunun tümü üzerinde yeni bafltan oturup düflünmek zorunda kald›m. Bunlardan birincisi, John Adams’›n David Mc Cullough taraf›ndan yaz›lm›fl olan muhteflem biyografisiydi – Adams ve meslektafllar›n›n aras›nda geçen, insano¤lunun do¤as› ve yaratt›klar› idari yöntemler hakk›ndaki hararetli tart›flmalar›n hikayesi. Burada rol alan kiflilerin konuya bak›fl aç›lar› birbirinden farkl›yd›. Hamilton, merkezileflme, standardizasyon, sa¤lam ve stabil bir kur oluflturmak istiyordu. Jefferson ise yay›lma, halka yak›n demokrasi, toprak kanunu esas›nda gelifltirilen giriflimcilik ideallerine ba¤lanmak taraftar›yd›. Hamilton’cular ve Jefferson’c›lar aras›ndaki tart›flmalar o günden beri sürüyor! (Bilginize: Hamilton bir düelloda öldü.) ‹kincisi, Garry Wills’in A Necessary Evil: A History of American Distrust of Government (Lüzumlu Bir Bela: Amerikan Halk›n›n Hükümete Karfl› Duydu¤u Güvensizli¤in Tarihçesi) adl› kitab›yd›. Wills kitab›nda McCullough ile afla¤› yukar› ayn› temay› iflliyor ve Amerikan halk›n›n eyalet kurulufllar›na karfl› tak›nd›¤› tavr› betimleyerek bafll›yor: "Hükümet, varl›¤›na tahammül etmek zorunda oldu¤umuz ve ayn› zamanda içerledi¤imiz, ihtiyaç duyulan bir bela olarak kabul ediliyor. Biz onun mümkün olan en az k›sm›n› istiyoruz, çünkü o gereken asgari seviyenin alt›na düfltü¤ünde, özgürlüklerin biri ya Control Alt Delete: Y›k›m fiart ! Kontrastlar "ESK‹ EKONOM‹"DE "YEN‹ EKONOM‹"DE SOSYAL‹STLER SERBEST PAZAR DEMOKRATLARI Korumak ‹çeriden terfi ettir Adam kay›rma Konuflmay› k›s›tla "Dalkavukluk" Kaplumba¤alar K›dem "S›ran› bekle" Merkezileflmek Yönetim Merkezinin kurallar› geçerlidir (Tek devlet = Tek yol) Kuruluflu koru Yöneticilere sayg› duy Kemer s›kma Savunma Yabanc›lar› dostça karfl›la Yarat›c› istihdam Özgür ifadeyi ödüllendir Muhalefet Dönemsel yöneticilik Tavflanlar Yüksek zeka s›n›f› "Ya ayakta dur ya da git" Yay›lmak Bölge (Eyalet) kurallar› geçerlidir (50 eyalet = 50 Bölge) Kuruluflu devir Giriflimcileri onurland›r Yeni tasar›mlar Hücum Kalabal›k Yönetim Yal›n Yönetim Merkez yönetimi Çevre yönetimi Eflit ödeme Ücret skalalar›n› dikkatli ayarla Uyumsuzlar› uzaklaflt›r "Daha büyük olan iyidir" Üstün baflar› ödülü Yüksek performansa yüksek ödül Uyumsuzlar› yücelt "Daha iyi olan iyidir" Kötümserlik ‹yimserlik Sadizm Mazoflizm Korku Ma¤lubiyetten kaç›n Tekdüze olmaya çal›fl En iyi uygulamalar Tek yönlü düflünce "‹fller iyi gidiyor" Sakin. Sessiz. Stabil. Açgözlülük Zafer tak›nt›s› Mükemmel olmaya çal›fl Yeni uygulamalar Çok renkli hayaller "fiapkan›z› havaya f›rlat›rs›n›z" Ç›lg›n. Gürültülü. Çalkant›l›. Polisler Avukatlar Brahms Dylan Eskiye sayg› duy! Plan Haz›r. Niflan al. Atefl. Düzen & ‹taat Kap›lar› s›ms›k› kapat ! fiAPKA ÇIKARIN! Charles Schwab! Her y›l "temel stratejilerini" de¤ifltirirler. Kendi (görkemli) geçmifllerini bir kenara iterler. Yeni Teknolojilere afl›kt›rlar. Kendilerini de¤iflime adam›fllard›r. Schwab baflar›r. Dura¤an olmad›¤› için. Yeni bir Yöne do¤ru 89.5 derece sapmaya son derece istekli oldu¤u ve hemen harekete geçti¤i için… E¤er gerekirse. (Ve genellikle gerekir.) (Yaklafl›k her 24 ayda bir gerekir.) Yeniyi selamla! Faaliyet Haz›r. Atefl!. Niflan al. Düzensizlik & Baflkald›r› Pencerelerini ard›na kadar aç, "Yarat›c› Y›k›m Rüzgarlar›" içeri girsin ! RENKLER‹N TEFS‹R‹ Ben bir mühendisim. Mant›k çerçevesi içinde düflünmek üzere e¤itildim: "Bu siyaht›r. Bu beyazd›r." Ama aradan y›llar geçti ve anlad›m ki gerçek hayatta ifller böyle yürümüyor. Gerçek hayatta, tutuculuk ve yenilik aras›ndaki çekiflmeden…. Düzen ve özgürlük aras›ndaki çekiflmeden... Teflkilat ve teflkilats›zl›k aras›ndaki çekiflmeden kurtulufl yok. Bu ne anlama geliyor? Biz bundan sonra ne siyah, ne de beyaz olan soluk ve s›k›nt› verici bir griye mi mahkumuz? Hay›r! Siyah/beyaz’›n alternatifi gri de¤il… çok renkliliktir! Çok renkli bir hayat yaflamakt›r! ! YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM Ömür boyu yöneticilik Bozmak 43 44 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! ! YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM ! PARADOKS BULUNDU Terörle bafla ç›kmak için önce terörle mücadele esnas›nda korumaya çal›flt›¤›m›z baz› özgürlük koflullar›n› sorgulamam›z laz›m. Bu da paradoksun ta kendisi! Yani büyük oynaman›n ta kendisi! da ötekisi ortadan kalkacakt›r." Aynen benim tavr›m! Asl›nda bu ve bunun gibi bütün yöneticilik üzerine yaz›lm›fl olan kitaplar›n temas›, yönetimin esaslar› üzerine tart›flmakt›r. Bu tart›flma tüm ulus baz›nda da olabilir… farkl› bir yöntem gelifltirmek için çal›flan yedi kiflilik bir proje grubuna yönelik de olabilir. Var olan yöntemi ele al›p, en kötü yetersizliklerinden ar›nd›rd›ktan sonra onu "daha verimli" bir hale getirmek ve daha "s›k› kontrol alt›na almak" isteyen bir Hamilton taraftar›n› m› dinlemeliyiz? Yoksa bütün bunlar›n "palavra" oldu¤unu, konuya çok farkl› bir aç›dan bakmak gerekti¤ini, dünyay› yeniden keflfetmek zorunda oldu¤umuzu söyleyen matrak bir Jefferson ruhu mu ar›yoruz? ‹flte, konservatif düflünce ile yenilikçi düflünce aras›ndaki ebedi ve ezeli rekabetin –afl›r› çekiflme, varolmas› gereken ve hiç sona ermeyen gerginli¤in – esas› budur. Sonunda hangi taraf kazanacak? Bunun cevab› yok. Ya da belki de cevap, bir cevab› olmad›¤›n›n bilincine varmakt›r. DAHA ÇOK COLLINS; DAHA ÇOK YA⁄CILIK ! (DAHA DA) ACI GERÇEK Asl›nda büyük kurulufllar›n niyeti iyidir. Onlar› afla¤› çeken, tafl›d›klar› yüktür. 2003’ün bafllar›nda büyük sorunlarla karfl› karfl›ya kalm›fl büyük bir flirketin üst kademesine dan›flmanl›k yapt›m. Yöneticiler oldukça bilinçli insanlard›. Hepsi de bulunduklar› durumdan haberdard› (ve hiçbir seçeneklerinin kalmad›¤›n›n fark›ndayd›lar.) Yine de ifl de¤ifliklik yapmak konusuna gelince, çekingen davran›yorlard›. Yeni "programlar" yap›lm›flt› ama bunlar›n her biri kompleks algoritmalar›n aras›nda kaybolup gidiyordu. "Biz onu 19XX’de denedik, olmad›" diye geçifltiriyorlard›. Bir Kurulufl Olman›n getirdi¤i risklere bu kadar yak›ndan flahit oldu¤um çok enderdir. ‹yi flanslar! Jim Collins, en son kitab› "‹yi"den "Mükemmel" fiirkete’de "arka planda kalan, sessiz, çekingen, hatta utangaç" olan ve büyük yenilikler getiren liderleri övüyor. Örneklerle birlikte. Aferin, Jim. Yönetim uzman› ve psikolog Michael Maccoby ile fikirlerimiz genellikle uyuflmaz. Ama bu defa öyle de¤il. Michael yeni yazd›¤› kitab›nda s›n›rlar›n› aflan liderlerden söz ediyor... Örne¤in: "büyük vizyonlar› olan egoistler, çekici kiflilikler, riske girenler." Verdi¤i örnekler flunlar: Carnegie. Rockefeller. Edison. Ford. Welch. Gates. Tabi ki Messier, Middelhoff, Ebbers ve Lay’i de dahil edebilirdi. Yine de Michael’in listesini Jim’inkine tercih ederim. Bir süre önce A.B.D. üzerinde yapt›¤›m bir uçufl esnas›nda "sessiz" ve "hatta utangaç" sözleri kafama öylesine tak›ld› ki, okudu¤um casus roman›n›n arkas›na ç›lg›n gibi bir tak›m isimler karalamaya bafllad›m. Bu karalamalardan daha sonra okuyabildiklerim flunlar: T.Paine/P.Henry/A.Hamilton/B.Franklin/A.Lincoln/U.S.Grant/W.T.Sherman/M.L.King,Jr/M.Gandhi/G.Steinem/ W.S.Churchill/M.Thatcher/Picasso/Mozart/Copernicus/Newton/J.Welch/L.Gerstner/L.Ellison/B. Gates/S. Ballmer/S. Jobs/S. McNealy. Gül Bahçesi Vaat Etmek De¤iflim kaç›n›lmazd›r. Y›k›m, içinde yaflad›¤›m›z dönemin gere¤idir. Evet, bu y›k›m laf› beni çok keyiflendiriyor. (Siz de bu lafa giderek al›fl›yorsunuz de¤il mi?) Yine de... hem gerekli hem de çözümü olmayan ikilem hala mevcut: Teflkilatlanmaya karfl› Da¤›lma. Düzene karfl› Bozuk Düzen (Kaos, ya da Özgürlük de denebilir). Ancak bu yelpazenin bir taraf›na daha fazla e¤ildi¤imiz zaman, Düzen ve Bozuk Düzen (ve benzerlerinin) bir arada varolmas› için gerekli görülen karmafl›k yöntemlerin müzakeresini yapmam›z gerekiyor. Bu konuya aç›kl›k getirebilmek için Üst Düzey Yönetimin sorunlar›n› bir kenara b›rak›p... mütevazi bir gül bahçesini ele alal›m. Royal Dutch/Shell’in strateji planlamas›na öncülük etmifl olan Arie de Geus, The Living Company adl› kitab›nda afla¤›daki bahç›vanl›k benzetmesini yapm›flt›: "Gül yetifltirenler her ilkbaharda bir tercih yapmak zorunda kal›rlar: gülleri nas›l budamal›… Bir gül bahçesinin ömrünün ne kadar uzun olaca¤›, yap›lacak bu seçime ba¤l›d›r… E¤er çevredeki en büyük ve en uzun ömürlü güllere sahip olmak istiyorsan›z, sert budama yapman›z gerekir. Her gülü en fazla üç dala indirmelisiniz… Bu yöntem düflük tolerans ve s›k› kontrol ifade eder. Bitkinin elindeki kaynaklar› "ana faaliyete" yönlendirip, azami seviyede kullanmas›n› sa¤l›yorsunuz. Ancak, e¤er o y›l flanss›z bir y›l olursa (uzun süreli don, geyikler, yeflil sinek bask›n›) ana dallar›, hatta bütün bitkiyi kaybedebilirsiniz. Sert budama, flartlar›n önceden tahmin edilemedi¤i ortamlarda tehlikeli bir yöntemdir. O yüzden, e¤er do¤an›n size oyun oynayabilece¤i bir bölgedeyseniz… tercihinizi Control Alt Delete: Y›k›m fiart Tahribata Yönelmek Clayton Christensen’in ileri sürdü¤ü Büyük Fikri hat›rlay›n: "‹yi Yönetim", büyük firmalar›n baflar›s›zl›¤a u¤ramas›n›n 1 numaral› nedenidir (Kupa As›). Çünkü genellikle "iyi yönetim" demek, büyük, bürokratik, kof çal›flanlar› olan... büyük, bürokratik, kof müflterilerle ilgilenen… büyük, bürokratik, kof üreticileri bulunan büyük bürokratik balonlar demektir… Art›k bu durumu de¤ifltirmek zaman› geldi. Hem de kökünden. Art›k kendi kendimizi yok etmek zaman›. (Yeni teknoloji… ve yeni tehlikeler .. de bize bu konuda bir hayli yard›mc› oluyor.) Yenisini infla etmek zaman›. ‹çinde bulundu¤umuz dönem, Ürkütücü bir dönem. Keyifli bir dönem. Her ikisi de eflit derecede. Afl›r› de¤ifliklik zamanlar›nda bu hep böyle olmufltur. Bu bölümdeki amac›m: Duydu¤um huzursuzlu¤u sizin de hissetmeniz.. Düzensiz bir Dönemde, Düzen güçlerinin hala hüküm sürmesine karfl› duydu¤um k›zg›nl›¤›m› hissetmeniz. Ve buna ilaveten, sizin "‹MHA" sözcü¤ünü sözde ve uygulamada daha rahat kullanman›z› sa¤lamak. Mantra: DEVAMSIZLIK konusunu benimseyin… YEN‹ YETMELERe kucak aç›n .. SAYGISIZ MESLEKTAfiLARINIZa (ve müflterilerinize, üreticilerinize, çal›flanlar›n›za) sayg› duyun .. ‹MHA ETMEK fikrini benimseyin. Mesaj: ‹mha kurallar› geçerlidir! Yaratmak için y›k. Bu sözcü¤ü sevmeyi ö¤ren .. YIKIM. Aksi takdirde… (Aksi = Yetersizlik). ! Kontrastlar NEYD‹ NE OLDU ‹stikrarl›l›k zaferinin köleleri ‹stikrars›zl›k kural›n›n efendileri Sizi bulundu¤unuz noktaya getirenleri Sizi bulundu¤unuz noktaya onurland›r›n ve koruyun getirenlerin aya¤›n› kayd›r›n (sat›n) A¤›rdan al›n! Atik olun! Üstünlük kurmak için kal›c› al›mlar Hedefe ulaflmak için geçici yap›n anlaflmalar yap›n BÜYÜK ‹fiLER al›n ‹LG‹NÇ ‹fiLER* al›n (*‹pucu: ‹lginç ifller genellikle küçük çapl› olur) Ö¤ren… Hat›rla… Ö¤rendiklerini akl›ndan ç›kart… Unut Varolan› onurland›r… De¤erlendir Varolan› yok et… Yeniden yarat. “” DEVAMI GELE(MEYE)CEK.. Dick Foster ve Sarah Kaplan’›n Creative Destruction adl› kitab›ndan bir al›nt›: "Zorluklar›n kayna¤›, varolan faaliyetleri kontrol alt›nda tutma ihtiyac› ile yeni fikirlerin geliflmesine imkan tan›yacak bir çevre yarat›lmas› – ve eskilerin vaktinde ölmesi gerekti¤i – aras›ndaki iç çat›flmalard›r. ‹nan›yoruz ki, flirketlerin bir ço¤u, süreklilik varsay›m›ndan vazgeçilmedi¤i sürece piyasaya ayak uydurman›n ya da piyasa standartlar›n› aflman›n olanaks›z oldu¤unu kabul edeceklerdir." ! YÜZDE B‹R ÇÖZÜM 1917 y›l›n›n "en iyi" 100 flirketinden sadece 1 tanesi, bundan sonraki 86 y›l boyunca ortalaman›n üzerinde kalmay› baflarabilmifltir. Pek etkileyici de¤il. ! YEN‹ ‹fi YEN‹ BA⁄LAM yüksek toleranstan yana kullanabilirsiniz. Bitkinin üzerinde daha fazla dal b›rakabilirsiniz... Bu durumda hiçbir zaman çok büyük gülleriniz olmaz… ama her y›l gül yetifltirebilmek için daha fazla flans›n›z olur. Bunun yan› s›ra, bitkiniz kendini yavafl yavafl yeniler… K›sacas›... toleransl› budamadan iki türlü sonuç al›n›r: (1) Beklenmeyen çevre koflullar› ile daha kolay bafla ç›kars›n›z (2) Bitki kendisini sürekli yeniler. Tolerans yöntemi kaynaklar› tüketir... fazla goncalar bitkinin sap›ndan gelen besinleri kullan›r... Ama önceden kestirilemeyen çevre koflullar›nda bu yöntem, gülün daha sa¤l›kl› bir biçimde büyümesine yol açar. ‹ronik olarak zay›fl›k, gülün uzun vadede daha güçlü büyümesini sa¤lar." Ben gül yetifltiren biri de¤ilim. Yine de - üçüncü, dördüncü, beflinci, alt›nc›, hatta yedinci kez okuduktan sonra – bu pasaj›n, tüm Stratejik Teflkilatlanma Mesajlar› aras›nda, bu tür konular üzerine 35 y›ld›r kafa yoran biri olarak, en iyisi oldu¤una karar verdim. 45 Yeni Teknolojilerin etkileri… her fleyi de¤ifltiriyor. Evet… her fleyi! yeni !fl yeni teknoloji Modern bilgisayarlar yar›m yüzy›ldan fazla bir süredir bizimle birlikte. Ancak 1990’lar›n bafllar›nda ya da ortalar›na kadar, kurulufl stratejisinin belirleyici bir unsuru olarak de¤il, sadece bir destek eleman› olarak kabul ediliyordu. Daha sonra, Internet’e karfl› do¤an acil ihtiyaç ve iletiflim teknolojisinin önlenemez büyümesi sonunda, her fley de¤iflti. Hem de neredeyse bir gecede. Gerçek flu ki, sektörel kargaflaya ve son iki ya da üç y›lda u¤ran›lan hayal k›r›kl›klar›na ra¤men, biliflim teknolojisinin hala bebeklik ça¤›nday›z. Kurulan flirketler süreklili¤i reddeden bir sürece haz›r de¤iller. 40 yafl›ndaki baflar›l› orta düzey yöneticiler de haz›r de¤il. Tam tersine, kurulufllar ve hiyerarfliler, yeniliklere karfl› ç›karak kendi sahalar›n› korumaya çal›fl›yorlar ve flöyle dua ediyorlar “Bu da geçecek.” Hay›r, geçmeyecek… ! 3 Namlunun Ucunda: Beyaz Yaka Felaketi ! Çok Renkli Kurallar üzere, art›k Beyaz Yaka istihdam› öldü. • Bilindi¤i yeniden yaratmak için gereken süre (e¤er flansl›ysan›z) 15 y›ld›r. • ‹flinizi bürokrasi (bürokratlarla dolu yüksek kuleler olarak okunacak) dönemi kapand›. • “Eski” beyaz yaka yaz›l›m sistemleri = Zihin kald›raçlar› • Yeni pahal› bir mikroçiptir. • BirE¤erbürokrat, elinizden gelirse, hiçbir fleye sahip olmamaya bak›n. • Akla gelmedik fleyler yapmay› düflünebilirsiniz. Hay›r: Yapabilirsiniz • ! ABARTIYORUM Haz›r de¤iliz… Beyaz yaka verimlili¤ini her yerde artt›rmaya çal›fl›yoruz. Bunu yapaca¤›m›z yerde, var olan bürokratik süreçleri ve bürokratik yap›lar› imha edip, yeni bir temelin üzerine yeniden infla etmemiz laz›m. “‹fl güvenli¤i” ile ilgili alelacele mevki yaratmaya çal›fl›yoruz… Ama art›k ifl güvenli¤inin tek bir çal›flana verilen bir görev olmaktan ç›kt›¤›n› kabul etmemiz laz›m… “Pazarlanabilir uzmanl›k alanlar›” gelifltirmeye odaklan›yoruz. Bunun yerine, önem tafl›yan tek unsuru – Herfleyin Mümkün Olabilece¤i Anlay›fl›n› gelifltirmeliyiz ! HAYAL ED‹YORUM Hücre Mahkumlar›n›n – ve onlar›n verdikleri uyufluk, yetersiz hizmetin – Ölümünü hayal ediyorum. Ortalama bir kariyerin 3 farkl› sanayi dal›nda… 5 farkl› flirkette… 10 farkl› görevden olufltu¤unu hayal ediyorum. Yeni Gelecekler Yaratacak Güce sahip olan kiflilere, Ola¤anüstü Olanaklar sa¤layan görevler hayal ediyorum. “BURASI BENDEN SORULUR!” dedirten bir öz güven hayal ediyorum. ! 50 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! Yüzde 98.5 Faktörü “” ! YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹ KISA DEVRE Otomasyon sektöründeki kurulufllar giderek sürat kazan›yor. IBM’in yeni kurulan çip fabrikas›n› New York Times flöyle tarif etti: "Ortalama 20 gün süren 500 aflamal› üretim sürecinde yonga plakalar›na insan eli de¤miyor. Çiplere monte edilen devrelerin kal›nl›¤› bir saç teli kal›nl›¤›n›n binde birinden az. Maksimum verimlilik sa¤lamak amac›yla sistemi kontrol etmek, hatalar› yakalamak ve ince ayar yapmak için çal›flan teknisyenler bulunuyor." Arkadafl›m Richard King’in eskiden Londra doklar›nda sendikac›l›k yapm›fl yafll› bir adamdan duydu¤una göre, 1970 y›l›nda bu limanlara yanaflan kereste yüklü bir gemiyi boflaltmak için 108 adam›n befl gün boyunca çal›flmas› gerekiyormufl. 540 adam/gün eder (meflakkatli ‘adam/gün’ler). Bu ‹flte o günlerde ortaya yeni bir fley ç›k›yor… "konteynerizasyon" (standart konteyn›rlar kullanarak boflaltmak, yüklemek) denen bir fley. Ve yine bizim yafll› adam›n Richard’a söyledi¤ine göre, bundan otuz y›l kadar sonra, yeni yüzy›l›n bafl›nda (ve milenyumun bafl›nda), ayn› flehirde ayn› limanlara yanaflan kereste yüklü bir gemiyi 8 kifli bir günde boflaltmaya bafllam›fl. 8 adam/gün eder. (Üstelik: Bu "mavi yakal›" adamlar flu anda Bu ço¤unlukla bilgisayar kontrollü ve "beyaz yakal›" çal›fl›yorlar.) % 98.5. ! "AfiIRIYA KAÇMAK MI?" "BEN M‹?" Yüzde 98.5 Faktörü! Bunlara gerçekten inan›yor muyum yoksa sadece sizi korkutmaya m› çal›fl›yorum (diye soracak olursan›z), Cevap: Gerçekten inan›yorum. Ve sizi korkutmaya çal›fl›yorum. Varsay›mlara dayanarak konuflmuyorum. Abart›l› bir söz söyledi¤imde … abart›l› bir örnekle karfl›laflm›fl›m demektir… Ve böyle bir örnek karfl›ma ç›kt›¤› zaman… kendime soruyorum: (NEDEN OLMASIN?) Ben her zaman elimdeki verilerden yola ç›karak bir sonuca var›r›m… bunlar uç örnekler olabilir … ama kesin ve do¤ru bilgilerdir. Temel bir ifl için geSonuç belli: reken mavi yaka iflgücü ihtiyac›ndaki düflüfl oran›. Ben bu istatistikleri aç›klad›¤›m zaman, ister Nebraska’n›n hiç sahili bulunmayan Omaha kentinde olsun, ister Birleflik Arap Emirliklerindeki Dubai liman›nda olsun, kimse hayrete düflmüyor. Herkes konteynerizasyonun limanlara… forkliftin da¤›t›m birimlerine… ya da robotlar›n otomobil endüstrisine ne gibi de¤ifliklikler getirdi¤ini gayet iyi biliyor. Mavi Yaka Devrimine hofl geldiniz. Ne de olsa çok gezdik, çok gördük. Kaç›n kuras›y›z, de¤il mi? Beyaz Yaka Bunal›m› Mavi yakal›lar dünyas› bir bak›ma fazla önem tafl›maz. Bu kesimde– en az›ndan geliflmifl ülkelerde- çok az say›da insan çal›fl›r. Birleflik Devletlerde çal›flanlar›n dörtte üçü hizmet sektöründe çal›flmaktad›r. Ancak bu yan›lt›c› bir orand›r çünkü üretim sektöründe çal›flan insanlar›n yüzde 80’i (hatta belki de yüzde 90’›) fiilen üretim yapmaz… Bunlar muhasebecilik, avukatl›k, mühendislik, sat›n almac›l›k, finans ve insan kaynaklar›nda çal›fl›rlar. Caterpillar’da çal›flan bir muhasebeci iseniz, istatistikçiler sizin üretim sektöründe çal›flt›¤›n›z› söyleyeceklerdir. Ayn› pozisyonda Airborne Express ya da DHL’de çal›fl›yorsan›z, servis sektöründe çal›fl›yor say›l›rs›n›z. Görünüfle bak›l›rsa sadece istatistikçiler aradaki fark›n dikkate de¤er oldu¤unu düflünüyor. Gerçek flu ki, son yüz y›l boyunca – en az›ndan ifl ve zaman etütleri ile mavi yaka verimlili¤inde gerekli olan devrimi gerçeklefltiren Frederick Winslow Taylor zaman›ndan beri – mavi yaka üretimi bize s›k›nt› verdi. Bir baflka mavi yaka üretim ç›lg›nl›¤› da 1980’li y›llarda, biz Amerikal›lar, Japonlar taraf›ndan – gemi yap›m›nda, çelik üretiminde, otomobil üretiminde, hatta yar› iletken malzeme üretiminde - baltaland›¤›m›z› fark etti¤imiz zaman bafl gösterdi. Bu arada –Omaha’dan Dubai’ye kadar her yerde – beyaz yaka üretimini çok az dikkate ald›k. O yüzden, Mavi Yaka Dünyas› gerçekten önem kazand›. Çünkü Mavi Yaka Dünyas›nda gerçekleflen devrim, biraz k›l›k de¤ifltirerek, çok yak›n zamanda yan› bafl›n›zdaki Beyaz Yaka Dünyas›nda da kendini gösterecek. fiu anda sahne ›fl›klar› Beyaz Yaka Dünyas›’na çevrili. Yeni yaz›l›m devriminin temeli burada yat›yor. Bu devrim, (baflar›l› ya da baflar›s›z) çekici web siteler ile alakal› de¤ildir; bu ! Mavi Yaka Devrimine Hoflgeldiniz. 52 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! devrim beyaz yaka ifl sürecinin, çok dikkatli bir biçimde tasarlanan ve çekicilikle hiç ilgisi olmayan, flirket içindeki ve ilgili ortaklar aras›ndaki yeniden kavranma tarz› ve otomasyonu ile ilgilidir. 100 Ayak2 Faktörü ! YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹ NAMLUNUN UCUNDA Kritik nokta: Bu gördü¤ünüz, kendi kendinin patronu olan, büyük kitlelere konferans veren Tom Peters de¤il. Bu gördü¤ünüz, ilk dersi en önce kendisine veren Tom Peters. Otellerin balo salonlar›nda yönetim konulu seminerler veren "konuflan kafalar"›n günleri art›k say›l›. Ben de en az, siz Beyaz Yakal›lar kadar, namlunun ucunda say›l›r›m. Kan›t m› istiyorsunuz? IBM’i ele alal›m. Getirdi¤i y›¤›nla de¤iflikli¤e ilaveten, Big Blue k›sa zaman önce e¤itim faaliyetlerinin ço¤unu dersanelerden al›p masa üstüne transfer etti. Bunun sonucu olarak flirketin y›ll›k giderlerinde çeyrek milyar dolar azalma kaydedildi. Daha da önemlisi, flirketin masa üstü e¤itim alan çal›flanlar›, dersanelerde e¤itilenlere oranla müflterilerden daha olumlu tepkiler ald›lar. Bu çok önemli bir de¤iflim, çünkü s›n›fta verilen e¤itimler konusunda IBM her zaman en iyinin de iyisi olmufltur. Buna ilaveten, bugünün e¤itim amaçl› yaz›l›m programlar› bundan 10 y›l hatta 5 y›l sonra, yani "Gameboy" kufla¤› ifl hayat›na at›ld›¤› zaman, hayli ilkel kalm›fl olacak. Üç ad›m at›n, bir kere sekin. Bu afla¤› yukar› 10 ayak mesafe demektir. Sonra 90 derece dönün. Üç ad›m daha at›n. Bu da 10 ayak demektir. Bunu iki defa daha tekrarlay›n. Böylece 100 ayak karelik bir alan› çevrelemifl oluyorsunuz… bu da ortalama bir yedek yatak odas› büyüklü¤ünden az bir alan demektir! Yüz ayak kare. Bu alan kabaca Dell Computer flirketinin günde 80,000 adet özel yap›m bilgisayar üreten OptiPlex ad›ndaki yeni üretim tesislerinin yedek parça deposu için gerekli olan aland›r. Yüz ayak kare… Bunu benim akl›m alm›yor. Y›llar önce, Stanford’da yüksek lisans ö¤rencisi iken, ESM hesaplamas›n› ö¤renmifltim. (Ekonomik Siparifl Miktar›); yani sat›fllarda belirli bir seviyeyi tutturmak ve teflkilata özgü bir tak›m zorluklarla bafl edebilmek için gereken stok miktar›n›n hesaplanmas›. (Sonuç: Saçma sapan yöntemler = Çok Yüksek Stok Miktar›) Yüz ayak kare… ESM ile dalga geçiyor. "100 Ayak Kare Faktörü"nün gerçek anlam›: Bürokratik Saçmal›klar›n her zerresi Dell’in ‹leri Tedarik Zinciri Familyas›ndan sökülüp at›lm›flt›r. 2 100AYAK Tedarik Zincirinizi S›k› Tutun Bir keresinde bir arkadafl›m bana dedi ki: "Hey Tom, orta düzey yöneticinin do¤ru tan›m› nedir?" Ben: "Hiç fikrim yok." Arkadafl›m: "Bir orta kademe yönetici, gücü imza atmama kabiliyeti ile ölçülen kiflidir." Yani, diyoruz ki: "Vay! Dick Jones ne güçlü bir adam. Benim proje teklifim masas›nda iki haftad›r duruyor, daha elini bile sürmedi." Komik mi? Belki Trajik mi? Galiba. Do¤ru mu? fiüphesiz ‹flte "100 Ayak Kare Faktörü" burada devreye giriyor. Dell Dünyas›nda, ka¤›t parçalar› Dick Jones’un veya herhangi birinin masas›nda iki saniye bekleyemez… veya iki dakika, ya da iki saat, veya iki gün. B›rak›n iki haftay›. Dell Dünyas›nda, tüm ortaklar›n onaylad›¤› stratejik ve taktik kararlar ›fl›k h›z›yla gerçekleflir. ‹flte size Dell’de ifllerin nas›l yürüdü¤üne bir örnek: Dell’e bin tane terminal siparifli veriyorsunuz ve bunlar›n ASAP* (en yak›n tarihte) gönderilmesi gerekti¤ini belirtiyorsunuz. Ama o arada kuzey Meksika’da bir yerlerde bir toz f›rt›nas› yüzünden sevkiyat gecikiyor. Dell’in "tedarik zinci*As Soon As Possible Namlunun Ucunda: Beyaz Yaka Felaketi Zihin Kald›raçlar› Kepazelik. Teknoloji gurusu Michael Schrage’nin Beyaz Yaka Dünyas›n› tan›mlayan tüm "ifl süreci" için – yani bütün bofla gitmifl emekler için - kulland›¤› terim budur. Schrage: "‹fl alemindeki kepazeli¤in sürtünme katsay›s› inan›lmaz derecede yüksek!". Bu sadece sözel versiyonu. Bunun görsel versiyonunu Scott Adams’›n çizdi¤i ve y›llard›r dünyan›n en popüler ifl "metni" olan, Dilbert karikatüründe bulabilirsiniz. Dilbert bize, 2003 y›l›nda dahi, tüm "ifl süreçlerinin" asl›nda büyük oranda bir kepazelikten ibaret oldu¤unu gösteriyor… yani pislik üzerine pislik. Ancak biz tüm savunma kuvvetlerimizi bu kepazelik üzerine e¤itiyoruz! Ve silahlar›m›z, k›saltma sözcüklerden oluflmufl bir örgüt fleklinde ilerliyorlar. Örne¤in: ERP* (Kurulufl Kaynak Planlamas›.) ASPs**. (Uyguluma Hizmeti Sa¤layanlar.) Her neyse. Konu aç›k: Yeni beyaz yaka yaz›l›m sistemleri zihin kald›raçlar›ndan baflka bir fley de¤il (ne fazlas› var ne de eksi¤i). Bu yeni yaz›l›m program›n›n amac›, ifl süreçlerini bu kepazelikten ar›nd›rmak… Dilbert’in Hücre Hapsindeki çal›flanlar›n› bu kepazelikten kurtarmak. Hepsini kurtarmak. Wal*Mart, en yeni teknolojiyi kullanarak, beyaz-yaka üretim baraj›n› aflt› ve baz› araflt›rmalara göre, 1990 y›l›nda Amerika’n›n toplam üretim art›fl›n›n dolayl› ya da dolays›z olarak üçte birini gerçeklefltirdi. Do¤al olarak, e¤er sistemlerdeki bütün pisli¤i temizlerseniz, "verimlili¤i artt›rmak" tan daha fazlas›n›, çok daha fazlas›n› yapm›fl olursunuz. Endüstrinin ve ilgili tüm yan sanayilerin temel unsurlar›n› yeniden tan›mlam›fl olursunuz. Hay›r, bu bir "geliflim" hikayesi de¤il – bu, Yeniden ve Birlikte Kurulan Hayallerin gerçek destan›d›r. eLIZA and Co. Benim Beyaz-Yaka Devrimi tabir etti¤im devrimi düflünün. Muhtemelen, bir bankan›n ya da bir sigorta flirketinin arka bürolar›ndan birinde günlük k›rtasiye iflleri yapan ve y›lda 35,000 ABD Dolar› kazanan bir memurun yerine geçen mikroçip gelecek akl›n›za. Ancak yeni geliflmeler, 239 dolarl›k bir mikro-ifllemcinin y›lda 35,000 dolar kazanan bu memurun eskiden emrinde çal›flt›¤› ve y›lda 150,000 dolar kazanan müdürü onikiden vuraca¤›n› gösteriyor. Bu yeni geliflmelerden biri de… eLIZA projesi. eLIZa projesi, IBM’in üzerinde çal›flmakta oldu¤u en büyük araflt›rma projesi, "artilect" tabir edilen… yapay zekalara odaklan›yor. eLIZA ürünleri, çökmüfl olan bilgisayar sistemlerinin yepyeni çözümler yaratarak tamir edilmesini hedefliyor… daha önce hayal bile edilmemifl çözümler. Deep Blue’dan, IBM’in bilgisayarl› satranç maestrosundan çok daha kapsaml›, gerçek bir Yeni Kuflak Düflünce Makinesi yarat›yor eLIZA. *ERP: Enterprice Resource Planning **ASP: Application Service Providers Ç‹PLER VE ‹NSANLAR Dan›flmanl›k ve yönetici e¤itmenli¤i yapan Dan Sullivan, Beyaz Yaka felaketini flöyle yorumluyor: "Bürokrat, pahal› bir mikroçiptir." Benzer flekilde, MCI’›n ola¤and›fl› büyüme gösterdi¤i zamanlardaki CEO’su olan merhum Bill McGovan "Bir orta kademe yönetici insan k›l›¤›nda bir mesaj dü¤mesidir" demiflti. “” F‹NLAND‹YA D‹L‹NDE SON SÖZ: "ON" DA KALIN! Hareketsiz patronlar! Dikkat!: E¤er dikkatli olmazsan›z, teknoloji üzerinizden atlay›p geçecek. Finlandiyal› bir mobil yaflam gurusu olan Risto Linturi’nin yorumu da flöyle: "Finlandiya fiirketlerinin yöneticileri telefonlar›n› sürekli aç›k tutarlar. Müflteri çabuk yan›t ister… (Ve) e¤er amirinize ulaflamazsan›z, kendi insiyatifinizi kullanman›z gerekir. E¤er idareciler çal›flanlar›n›n verdikleri kararlarda etkin bir rol oynamak istiyorlarsa, telefonlar›n› aç›k tutmak zorundalar." ‹nfoTech’in insanlara saçmal›klardan (ve patronlardan ?) ar›nmak konusunda nas›l yard›mc› oldu¤unu ö¤renmek istiyorsan›z, SmartMobs adl› kitab› okuyun. Howard Reingold’un yazd›¤› muhteflem bir kitap. ! YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹ ri"nin ana bilgisayar sistemi sizin civar›n›zda bulunan tüm terminal üreticilerinin stoklar›n› tar›yor. Sistemin bulgular›na göre, sizin siparifl etti¤iniz model stoklarda yok, ama biraz daha büyük olanlar› mevcut – ancak bunlar›n birim fiyat› di¤erlerinden 100 USD daha fazla. Dell sistemi size an›nda geri dönüyor ve daha büyük monitörlerin var oldu¤unu haber veriyor ve e¤er sipariflinize karfl›l›k bu monitörleri kabul ederseniz, adet bafl›na 50 USD indirim teklif ediyor (hem de vaktinde teslim flart› ile.) Bu ne anlama geliyor? Eski korkunç günlerde, mesela 1998’de, bu süreç orta kademe yöneticilerin üç ya da dört farkl› seviyesini ilgilendiren "stratejik fiyatland›rma kararlar›n›n" al›nmas›n› gerektirirdi. Yeni mikro-ifllemciler bu tür "stratejik karar alma" sürecinin alt›ndan kalk›yor… ve bunu saniyenin milyarda biri gibi bir zamanda – bir nanosaniyede gerçeklefltiriyorlar. Sonuç? Memnun müflteriler! ‹nan›lmaz bir verimlilik! Ve neredeyse tüm orta kademe "beyaz yaka" ifllerinin – memuriyet olsun yöneticilik olsun hepsinin – Dell Tedarik Zincirinden tasfiye edilmesi! (Bu da Dell’in IBM, eski Compaq ve Hewlett-Packard gibi flirketleri geride b›rakmas›n›n en önemli sebebidir.) 53 54 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! ! ! YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹ ‹fi‹N NABZI Bir hastan›n elektrokardiogram›n›n (ECG) izlenerek kalp krizi geçirmifl olup olmad›¤›n› saptamak konusunu ele alal›m. Bir bilgisayar›n bu ifllemi yap›p yapamayaca¤›n› görebilmek için, ‹sveçli bilim adam› Lars Edenbrant, nispeten ilkel say›labilecek bir yaz›l›m program› haz›rlad› ve bu yaz›l›mdan elde etti¤i verileri tecrübeli doktorlar›n bulgular› ile karfl›laflt›rd›. Örne¤in, University of Lund Hospital’›n koroner bak›m baflkan› Hans Öhlin’den, yar›s› kalp krizli oldu¤u bilinen 2,240 adet ECG’yi incelemesini istedi. Öhlin, bu 2,240 sonucu incelemek için istedi¤i kadar zaman ay›rd›ktan sonra 1,120 kalp krizi vakas›n›n içinden 620 tanesini do¤ru teflhis etti. Öte yandan Lars Edenbrant’›n yaz›l›m›, 1,120 kalp krizi vakas›ndan 738 tanesini do¤ru saptad› ve Dr. Öhlin’i geride b›rakt›. Complications adl› kitab›nda Edenbrant’›n çal›flmas›na yer veren Dr. Atul Gawande, ayn› kitapta yapay zeka konulu 100 çal›flman›n araflt›rma sonuçlar›n› da tart›fl›yor (ve hat›rlay›n: Al teknolojisinin büyük bir k›sm› henüz oldukça ilkel seviyede.) Bu incelemenin sonucu ise flöyle: "Görünen tüm vakalarda, istatistikisel düflünce, insanlar›n verdikleri kararlara eflde¤er sonuç verdi, ya da bunlar› geçti". Mesaj: Doktorunuzun yerini bir mikro-ifllemci alabilir. Ve e¤er onun yeri doldurulabilecekse… senin yerin de, benim yerim de, doldurulabilir! Ben bu konularda uzman de¤ilim. Ama d›fl bir gözlemci olarak, ifl yapay zekaya gelince, eLIZA’n›n Bir Numara oldu¤unu rahatl›kla iddia edecek kadar bilgim var. Bundan sonraki 25 y›l yapay zeka konusunda ve ilgili biliflim teknolojisi dallar›nda muazzam geliflmeler olacak. Birey için anlam› Muazzam. Muazzam. Kurulufl için anlam› Zaman Sand›¤›n›zdan Daha ‹leri Bir tahmin yapmama izin verin: Bundan sonraki 15 y›l içinde, bugün bilinen beyaz-yaka ifllerinin en az yüzde 80’i, ya tümden yok olacak ya da tahmin edebildi¤imizden çok daha fazla de¤iflime u¤rayacak. Yani 2003 y›l›nda 35 yafl›nda olan çal›flanlar, 2018 y›l›nda 50 yafl›nda gelince bugünküne hiç benzemeyen flartlarda çal›flacaklar. Benim için söylemesi kolay, de¤il mi? Ben sadece a¤dal› cümleler kurarak kitaplar yazan – ama sonuçlar yanl›fl da ç›ksa hiçbir bedel ödemeyen - yönetim gurular›ndan biriyim. Peki, belki de bu do¤ru. Ama GE’nin CEO’su Jeff Immelt için ayn› fleyi söylemezsiniz. Wall Street analistleri onun a¤z›ndan ç›kan her kelimenin üzerinde fazlas›yla duruyorlar, dolay›s›yla o da sözcüklerini son derece dikkatli bir biçimde harc›yor. 2002’nin bafllar›nda yapt›¤› bir röportajda Jeff, üç seneye kadar GE’nin yönetim kat›ndaki ifllerin ve geri plandaki ifllerinin yüzde 75 oran›nda dijitallefltirilece¤ini (mikroifllemciler ve bilgisayarl› telekomünikasyon a¤lar› ile gerçeklefltirilece¤ini söylüyor. Ulu Tanr›m! Ben "15 sene" diyorum, GE’nin 1 numaras›, "3 sene" diyor. "Yüzde 98.5 faktörü"nü hat›rlay›n. Mavi-Yaka Dünyas›n›n adam-saat say›s›nda yüzde 98.5 oran›ndaki azalman›n Beyaz-Yaka Dünyas›nda -en son adam saate kadargerçekleflmeyece¤ine inanmak için hiçbir sebep göremiyorum. Bu benim dünyam... ve ayn› zamanda sizin. ‹hracat: Sizin ‹fliniz Mikro-ifllemciler ve yo¤un network esasl› bilgisayarlar birço¤umuzun yerini alacak (belki benimkinin bile). Ama flu anda etkin olan tek güç bu de¤il. Geliflmifl ülkelerde yaflayan bizler, son yirmi seneyi mavi-yaka ifllerini di¤er ülkelere nakletmekle geçirdik. ‹lk olarak bu tür ifller Amerika gibi ülkelerden ç›karak, Kore ve benzeri ülkelere nakledildiler. Kore’den Tayvan’a geçtiler. Daha sonra Tayvan’dan Çin’e, Endonezya’ya ve Hindistan’a gittiler. Ve flimdi… beyaz-yaka ifllerinde de ayn› ifllemi… enlemleri ve boylamlar› aflarak uyguluyoruz. Bilgisayar gurusu Michael Detouzos’un 1999 y›l›nda dedi¤ine göre, Hindistan 50 milyon beyaz yaka iflini her biri 20,000 USD’dan alarak, k›sa süre içerisinde Gayrisafi Milli Has›las›n› 1 trilyon dolar artt›racakt›. Bu bir mübala¤a de¤il. fiimdiden, havayolu flirketleri, bankalar, sigorta flirketleri ve daha birçok flirket, "arka odada" yap›lan rutin ifllerden tutun, ileri yaz›l›m-tasar›m ifllerine kadar birçok iflin büyük k›sm›n›, halen Namlunun Ucunda: Beyaz Yaka Felaketi 55 Silikon Vadisinden sonra dünyan›n ikinci büyük yaz›l›m merkezi olarak kabul edilen Bangalore ve Haydarabat bölgesine sevk etmeye bafllad›. Mesela flu anda ben, bir uydu a¤› sayesinde Bangalore ve Haydarabat’a, Chicago veya Miami’deki kap› komflum kadar yak›n›m. Ve bu sadece daha ilk ad›m. Hindistan’da ücretler yükseliyor (ayn› 20 y›l önce Kore’deki imalat iflçilerinin ücretlerinin yükseldi¤i gibi) ve bundan sonraki beyaz-yaka ihraç devresi flimdiden bafllad›. Örne¤in k›sa süre önce Aetna büro arkas› görevlerinden büyük bir k›sm›n› Ghana’da yapmaya bafllad›. Yani mavi yaka ifl gücünün geliflmekte olan ülkelerin birinden birine aktar›m›nda Endonezya Kore için ne idiyse, Ghana da flu anda beyaz yaka tafleron flelalesi aç›s›ndan Hindistan için o demek. ! Kemerlerinizi Ba¤lay›n – Kasisli Bir Yolday›z Yass› Organizasyon Modeli fiirketin organizasyon flemas›, Beyaz-Yaka Devriminin etkilerini görebilece¤iniz tek yer de¤ildir. Çal›flt›¤›m›z yerlere bir bak›n. Sadece yüz y›l önce, Amerikal›lar›n ço¤u çiftliklerde yafl›yordu. Bundan sonraki yar›m yüzy›l süresince, giderek daha fazla Amerikal› flehirlere göç etti… ve fabrikalarda çal›flmaya bafllad›. Daha sonraki yar›m yüzy›l boyunca, bu fabrikalar› terk ettik ve Beyaz-Yaka Kulelerinde çal›flmaya bafllad›k. fiimdi, 21. yüzy›l›n bafl›nda, Beyaz-Yaka Kulelerinin devri kapanmaya bafllad›. Silikon Vadisini düflünün. Birbirlerine yak›n mesafede alçak binalar. Ve yass›, nispeten bürokrasiden uzak teflkilatlar. Sears-Wal*Mart karfl›laflt›rmas›n› hat›rl›yor musunuz? Görmek ister misiniz? fiu iki foto¤rafa bak›n o zaman. Birinci Foto¤raf: Sears Kulesi, Chicagodaki Michigan gölünün kenar›nda. Yak›n zamana kadar bu yüz katl› dev bina, Sears’›n merkez binas›yd›. Ve Sears’›n muhteflem bir resmi.. Ürkütücü Bürokratlara ait 100 kat… üst üste y›¤›lm›fl durumda. ‹kinci Foto¤raf: Arkansas’›n Bentonville kentinde, ne oldu¤u belli olmayan bir bina – kule bile de¤il. Gözleme gibi yamyass› bir bina. Buras› Wal*Mart. Düz. Çabuk. Çevik. Saçma sapan fleyler yok. Her türlü kepazelikten uzak. Sonuç: Yüksek Kule… ve Eski Beyaz-Yaka ‹fli… öldü. Da¤›n›k Kurulufllar Geleneksel anlamda kaya gibi sa¤lam olan kurulufllar, art›k da¤›lmaya bafllad›lar. 239 dolarl›k bir mikroçip birçok görevi üstleniyor. Hintliler ve Ganal›lar da giderek daha çok ifl üstleniyorlar. Her türlü ifl taflerona veriliyor: Eczac›l›k araflt›rmas›. Müflteri hizmetleri. ‹nsan kaynaklar›. Finans. Lojistik. Ve… HP’nin baflkan vekili Jim McDonnell, "Tüm fikri mülkiyet haklar›n› elimizde tutuyoruz ve bütün direk iflçili¤i taflerona veriyoruz” demiflti. AYAKKABI ALMAK ZAMANI Forrest Gump, hani flu ismi duyulmam›fl yönetim gurusu, henüz tam fleklini alamam›fl kurulufllar›n gelece¤i hakk›nda flu yorumu yapt›: "E¤er elinizden gelirse, hiçbir fleye sahip olmay›n. Mümkünse, ayakkab›lar›n›z› bile baflkas›ndan kiralay›n." ! BEYAZ YAKALILARIN SONU MU GELD‹ ? Biraz fazla ileri gitmifl gibi olaca¤›m ama,… 11 Eylül 2001’de Dünya Ticaret Merkezinin yerle bir olmas›, terör hareketinin anlam›ndan biraz daha fazlas›n› ifade eden bir etkisi oldu. Yani: Yüksek Kulelere Hapsolunan Çok Say›daki ‹nsanlar›n devri sona erdi. Bitti... Tarih oldu. ‹nsanlar hala Yüksek Kulelerde çal›fl›yorlar. Ama ne onlar›n yapt›klar› ifle, ne de o kulelere eskisi gibi bakabilece¤iz. YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹ Bildi¤imiz gibi, beyaz-yaka istihdam› öldü. Geçifl süresi Çirkin olabilir. Hatta ac› verici olabilir. Ama bu süreç hayal edilemeyecek derecede bir ç›lg›nl›k halini ald› bile. Önümüzdeki 25 y›l içinde var olan tüm kurulufllar›m›z – bafltan afla¤› – yeniden yap›land›r›lacak. Son üç ya da dört kuflak boyunca ö¤rendi¤imiz ifl güvenli¤i konusu tümüyle sona erdi. Bitti ve gitti. fiimdi, yukar›dakilerin ço¤u için iyi ki gitti diyece¤im. Ama tüm bu de¤iflikliklerin ne kadar sinir bozucu olabilece¤ini ben de kabul ediyorum. Özellikle, e¤er 35 yafl›n üzerindeyseniz ve e¤er a¤z›n›zda joystick ya da elinizde Mouse ile do¤mad›ysan›z… Ama ürkütücü olsun ya da olmas›n… iflte bafll›yoruz. Hat›rlay›n: Vazgeçme butonu diye bir fley yok. ! Sears Kulesi ve WalHMart Namlunun Ucunda: Beyaz Yaka Felaketi Bir kurulufl tam olarak ne derece da¤›labilir? 2020 y›l›nda 10 milyar dolarl›k bir kuruluflun sadece yedi tane tam gün çal›flan› bulunmas›n› hayal etmek hiç de güç gelmiyor bana. Bunun biraz ileriye gitti¤ini kabul etmek laz›m. Ama itiraf etmeliyim ki, ben hayal edilemeyecek fleyleri giderek daha kolay hayal edebilmeye bafllad›m. Art›k bana hiç bir fley abart›l› görünmüyor. Hayal edilemeyecek hiçbir fley yoktur! Hayal edin bunu! ! Kontrastlar NEYD‹ NE OLDU Yüksek Kuleler Alçak Binalar Ka¤›t Silikon B›kt›r›c› toplant›lar Gerekti¤inde e-Gruplar Planlama, planlama, planlama ‹craat. Test. Uyarlama. H›z. Stabiliteye tap›yoruz. Ç›lg›nl›ktan zevk al›yoruz. "Rütbeme de¤er ver" "Kat›l›m yetene¤ime de¤er ver." Tüm ifllerin yüzde doksan› angarya Angarya ifllerin ço¤unu mikro-ifllemciler yap›yor. "Eski Tak›m" ile çal›fl›yoruz Tak›m arkadafllar› sürekli art›yor ‹yi tan›mlanm›fl, s›n›rlar› belli organi- Hareketli organizasyonel gruplar zasyonlar Ürünün ömrü befl y›ld›r Ürünün ömrü bir haftad›r Muhasebe Yenilik Çal›flanlar Yetenek “” ‹fi‹N‹Z‹N … KISA TAR‹HÇES‹ M‹ DESEM? E¤er bana inanm›yorsan›z, dünyadaki en ak›ll› insan olarak kabul etti¤i Stephan Hawking’e inan›n. Alman dergisi Focus ile bir röportaj›nda flöyle demiflti. "‹nsanlar genetik yap›lar›nda farkl›l›k yarat›p DNA’lar›n› de¤ifltirmedikleri takdirde, bilgisayarl› robotlar dünyay› ele geçirecek." ‹mdat! Ben robotlar›n iflleri elimizden alaca¤›ndan bahsediyorum. O ise kalkm›fl dünyay› ele geçireceklerini söylüyor. ! DE⁄‹fiEN ÜCRETLER Beyaz Yaka Dünyas›nda sadece ürkütücü de¤ifliklikler olmaz. Baz›lar› oldukça.. karmafl›kt›r. Örnek: Business Week’e göre, 2002’nin bafllar›nda bir ara, Amerika’daki iflsizlik normal seviyesinin yüzde iki üzerine ç›kt› ve rekor k›rd›. Normal olarak öyle bir iflsizli¤in ücretleri afla¤› çekmesi gerekiyordu. Ama bu defa öyle olmad›! Gerçek-ücret art›fl› 1960’lardan beri en yüksek seviyesine eriflti. Bu sonuç Beyaz Yaka Devriminin gerçekleflti¤ini gösteriyor. fiirketler gerilemeden do¤an bask›lar› mazeret göstererek "marjinal" çal›flanlar› iflten ç›kartt›lar ve kilit personele eskiye oranla çok daha fazla de¤er vermeye bafllad›lar. ! YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹ Sadece Amerika Birleflik Devletlerinde, 2002 y›l›n›n Mart ay›n›n sonlar›na do¤ru 157.000.000 kiflinin Web kullan›c›s› olaca¤›n› birkaç sene önce kim tahmin edebilirdi ki? Evet, her fley mümkündür. Asl›nda bir varsay›m ne kadar delice ise, o derece gerçekleflme flans› var demektir. (Tekrar ediyorum: 19 tane teröristin Internet kullanarak, silah olarak ise sadece b›çak kullanarak, Birleflik Devletleri dize getirece¤ini kim tahmin edebilirdi? ) Her fley mümkün. Her fley muhtemel. Haz›r m›s›n›z? De¤iflim geliyor... ve süratle geliyor. Her kurulufl ve her birey, tek bir soru ile yüzlefliyorlar: De¤iflime karfl› savaflmak m›, yoksa bir kenara tutunup bu yolculu¤un keyfini ç›kartmak m› laz›m. Ben derim ki: Keyfini ç›kart›n! Zaman, zannetti¤inizden daha ileri. 57 ! 4 Biliflim Teknolojisi Her fieyi De¤ifltiriyor: “Bu Otobüse Binecek misiniz? … Yoksa Onu Kaç›racak m›s›n›z?” ! Çok Renkli Kurallar… her fleyi de¤ifltiriyor. (Her fley = Her fley.) Ona sar›l›n. Tümden. Ya da... • Web (Baflka bir çözüm yok gibi) Otobüste ya da de¤il. Bu iflin ortas› yok. Aptallardan faydalanmaya bak›n! • Mesaj: E¤er rakibiniz IS/IT* projelerini k›s›tl›yorsa, siz gayretinizi iki kat›na ç›kar›n! (Ve • • • • tabii bütçenizi de!) eTicaret bir “teknoloji oyunu” de¤ildir. ‹nsanlar›n oynad›¤› bir oyundur, bir kuvvet oyunudur, politik bir oyundur. Önemli olan politika’d›r. “Hiper ba¤lant›lar hiyerarfliyi devirir!” Internet daha önce hiç görmedi¤imiz rüyalar› görmemizi sa¤l›yor! ! ABARTIYORUM Haz›r de¤iliz… Ekonomi düflüfle geçti¤i zaman IS/IT bütçemizi k›sar, “büyük projeleri” erteleriz. Ama ekonomik krizlerden tek ç›k›fl yolu, IS/IT’ye tümüyle teslim olmakt›r. “Teknoloji Patlamas›”ndan (ve ona efllik eden “Teknoloji Çöküflü”nden) söz ediyoruz. Sanki teknolojik beklentiler geçmifl zamana ait bir fleymifl gibi… Ama insan› as›l serseme çevirecek IS/IT maceras› henüz bafll›yor. Biz, “kan›tlanm›fl” ifl modelimizde Web’den fayda sa¤lamaya çal›fl›yoruz. Ama as›l yapmam›z gereken, o ifl modelini WEB ve Total Ba¤lant› sayesinde (dahili ve harici olarak) yürütülebilecek flekilde yeniden yaratmak olmal›d›r. !V‹ZYON 2005 y›l› civar›nda, bir pazarlama ve hizmet kuruluflunun gururla yükseliflini hayal ediyorum: Bu “flirket”te 300 kifli çal›fl›yor. Bunlardan 6 tanesi sabit çal›flanlar: CEO, CFO**, ba¤l› kurulufllar›n yönetici baflkan yard›mc›s› ve üç tane Süper Proje Koordinatörü. Geri kalan 294’ü ba¤›ms›z tafleronlar. Bir tafleron 19 yafl›nda ve bu onun çal›flma hayat›ndaki ilk deneyimi. Bir di¤eri 42 yafl›nda ve sahneye 9uncu ç›k›fl›. fiirketin bir “merkez bürosu” yok. Sabit çal›flan alt› kifli baflta olmak üzere, flirketin en alt kademeye kadar tüm çal›flanlar›, m-güç (telsiz, mobil telefon) ile çal›fl›yor. *IS: Information Systems: Bilgi Sistemleri / IT: Information Technology: Bilgi Teknolojisi **CEO: Chief Executive Officer: Yürütme Kurulu Baflkan› / CFO: Chief Financial Officer: Finansal ‹fller Baflkan Yard›mc›s› ! 60 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! Web: Hepsi – veya Hiç biri De¤il Ben bu konuda uzman de¤ilim. (Özür dilerim.) Çok inançl› biri de de¤ilim. (Çok yorgunum.) Pembe gözlükler takm›yorum. (Çok eskidi.) Ama bir tek fleye inan›yorum: Web Dünyas›=Bütün Her fley. Bir teknoloji konferans›nda esas konuya geçmeden önce, Web (eriflim a¤›) hakk›ndaki inançlar›m› gözler önüne seren tek bir PowerPoint slayt göstermifltim: Web… iflinizin tüm iç organlar›n› harekete geçirir. Web… tüm arz-talep zincirinizin ba¤lant› noktas›d›r. Web… faaliyet gösterdi¤iniz endüstrinin tam tan›m›n› yeniden alg›laman›z› sa¤lar. Web/B2B(Business To Business), "malzeme üreticilerinin" en dakik uyand›rma servisidir. Web… durgunlu¤un, verimsizli¤in, tembelli¤in, bürokrasinin, kay›p ya da eksik müflteri bilgilerinin bafl düflman›d›r. Web… insan› tümüyle saran bir yaflam biçimidir. Web = HER fiEY DEMEKT‹R (ürün gelifltirmeden sat›fl sonras› hizmetlere kadar) Web sizi, yapt›¤›n›z en iyi ifle odaklanmaya… ve geri kalan›n› çöpe atmaya zorlar. Web her boyutta kuruluflun, her konuda Dünya Birincisi olabilmesi için imkan sa¤layan KOMfiU KURULUfi VE ‹fi ORTA⁄IDIR. Görünen potansiyel budur. Ve e¤er çevrenizdeki biri oraya sizden önce var›rsa, muhtemelen mahvoldunuz demektir… ve sand›¤›n›zdan çok daha süratli bir flekilde. ! YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹ Web: Çeviride Bulunur Ayn› konuflmamda, insanlar›n Web Dünyas›n› tan›mlamak için kulland›klar›, kötü ama (ne yaz›k ki) gerekli olan bir tak›m yak›flt›rma ve anlafl›lmaz terimler sundum. Bürokrasiden uzak: Düz (Yal›n) organizasyon, saçmal›k yok, "kepazelik" yok ("100 ayak kare faktörünü hat›rlay›n") Sistematik entegrasyon: Arz-talep zincirinin tümü s›k› ba¤lant› halinde (üreticinin üreticisi, müflterinin müflterisi ile ba¤lant› halinde), sürtüflmeden uzak Internet-yo¤un: Her fleyi Web üzerinden yap! Bilgi tabanl›: Eriflime aç›k… her fleye… herkese… bireysel çal›flandan… arz-talep zincirinin tüm üyelerine kadar. ("halk›n yan›nda, halk için" sözünün yeni I-net versiyonu) Zaman ve mekan kavram›ndan uzak: Her oyuncunun neyi, nerede ve ne zaman yapaca¤›, kendi iste¤ine ba¤l›d›r… ve ›fl›k h›z›nda gerçekleflir. An›nda yan›t veren: Sürat fleytanlar›! Müflteri odakl›: Müflteri karar verir! Müflteri yönetir! Her fley Müflteri iste¤ine göre uyarlan›r. Kitlesel-özel üretim sa¤lamak: Her ürün ve her hizmet, müflterinin özel, garip ve acil gereksinimlerini karfl›layacak biçimde üretilir. Bunlar "çeviriye" ra¤men hala pek anlafl›l›r gibi de¤il. Ama giderek artan Web potansiyeli kavram›n› toplu bir biçimde gösteriyor. Web = Her fley. (Ya da…) Otobü AT ÖNE ÇIKTI Business 2.0’da ç›kan bir yaz›: "Bir satranç oyunu düflünün, her alt› hamleden sonra, tafllar›n yeri ayn› kal›yor ama hareket biçimleri de¤ifliyor: Atlar fil gibi, filler ise at gibi hareket ediyor… Teknolojinin yapt›¤› iflte budur. Endüstrileri birbirinden ay›ran s›n›rlar› yok eder. Birden bire farkl› yönlerden ortaya ç›k›veren, farkl› beceriler gelifltirmifl rakiplerle karfl› karfl›ya kal›rs›n›z. Kahverengi kamyonetlerde yol alan vasat kamyoncular, birden bakars›n›z birer lojistik uzman› olmufllar. Power Point Birkaç y›l önce dev bir Elektronik Ticaret toplant›s›na davetli konuflmac› olarak gittim. Heyecanl›yd›m. Ses tonumu ayarlamam laz›md›, çünkü konuyu benden daha iyi bilen binlerce kifliye hitap etmek zorundayd›m. O yüzden onlar› iflin bafl›nda iyice ürkütmeye karar verdim. Kendimden emin bir biçimde yerime geçtim ve konuflmaya bafllad›m. "Her biriniz çal›flt›¤›n›z kurulufl için büyük stratejik önem tafl›yan bir proje üzerinde çal›fl›yorsunuz. Benim tahminime göre, aran›zdakilerin yüzde 75’i ac›nacak derecede baflar›s›zl›¤a u¤rayacak, bunun sonucu olarak da kariyerlerini mahvedecekler ve proje amac›na eriflemeyecek." Hey… dikkatlerini çekmeyi baflard›m. Biliflim Teknolojisi Her fieyi De¤ifltiriyor Daha sonra endiflelerimi aç›klayan iki PowerPoint slayt gösterdim. Birinci Slayt: eTicaret bir teknoloji oyunu de¤ildir! eTicaret, yeni teknolojiler sayesinde gelifltirilen bir iliflkidir, bir ortakl›kt›r, bir teflkilatlanma ve iletiflim oyunudur. ‹kinci Slayt: Güven telkin etmeyen, iletiflimi bozuk, alt› katl› bir organizasyonda, etkin bir B2B (iflletmeden iflletmeye eTicaret) ya da Internet-tedarik zinciri stratejisi diye bir fley yoktur. Baflka türlü söylemek gerekirse… Önemli olan, politikad›r! Yanl›fll›k yapma: Bütün hikaye kudret kaynatan bir çaydanl›ktan ibaret…Yetkinin yal›n ve ç›plak bir biçimde yeniden da¤›l›m›ndan ibaret. Cennet Ertelendi: Kime Güveniyorsunuz? üste Verimsiz Patronlar Ülkesi: Yönetim Düflman›n Elinde Arkadafllar›mdan biri, uluslararas› bir ‹ngiliz firmas›n›n Avrupa’daki perakende sat›fl firmalar›nda SAP’›n en sofistike yaz›l›m program›n› bafllatabilmek için tam üç y›l harcad›. Çok u¤raflt›. En iyi dan›flmanlarla çal›flt›. Ama ne yaz›k ki, uygulama baflar›s›z oldu. Sorun nerede? Sorun flurada: e¤er kuruluflun sabit üst yap›s›nda. SAP R/3’ü do¤ru uygularsan›z… küçük ka¤›tlar orta kademe müdürlerin masalar›nda saatlerce, günlerce, haftalarca ya da aylarca paraf bekleyerek geçerlili¤ini yitirmez. Ama bu durumda, daha yüksek kademeler zarar görmeye bafll›yor: SAP R/3’ü do¤ru uygularsan›z… "baronlar›n" – Bay ‹talya, Bay Almanya, Bay ‹ngiltere, Bay ‹sviçre, v.s.’nin – geleneksel "güç" karargahlar› yerle bir olur. Ancak bu baronlar gecenin karanl›¤›nda sessizce uzaklafl›p kaybolmaya hiç niyetli görünmüyorlar. Burada bir ironi var. Limanlarda konteynerizasyon uygulamas›na bafllamam›z›n ard›ndan (hat›rlay›n: 108 x 5’ten 8 X 1’e), sendikalar ile çat›flmalar yaflanm›flt›. Yani teflkilat›n en alt kademesi isyan etmiflti. Bu defa s›ra "üstte". Yeni Teknoloji bu defa "üst" kademeyi, yani baflkan yard›mc›lar›n› ve onlar›n hemen alt›nda yer alan hizmetkarlar›n› tehdit etmeye bafllad›. SAP R/3’ye karfl› açt›klar› savafl, Hiyerarflinin Zirvesini, Toptan De¤iflimin Bafl Düflmanlar› flekline sokuyor. Peki, o zaman ne yapmal›? Gereken cevap: ‹flin… politik taraf›n›… ciddiye al›n. Çok ciddiye al›n. Öncelikle, bu bir "teknoloji oyunu" de¤ildir. Bu insanlar aras›nda oynan bir oyundur, bir güç oyunudur, politik bir oyundur. Teknoloji buna olanak sa¤lar. Ama burada konu teknoloji de¤il. Birinci s›n›f uygulama ile ikinci s›n›f teknoloji, ikinci s›n›f uygulama ile birinci s›n›f teknolojiyi aç›k ara yener. Alternatif: Delete “Control” Evet, Internet’in vaat ettikleri politik gücün yal›n bir biçimde yeniden da¤›t›labilmesine ba¤l›. Ancak, daha genel anlamda, bu Bafltan Afla¤› Yenilenmifl Bir Yaflam Tarz› demek. ! 10 ÜZER‹NDEN 2 ‹Y‹ DE⁄‹L Bir görüflme esnas›nda bana büyük flirketlerin bilgisayar kullan›m›nda (enterprise computing) ne derece baflar› elde ettikleri sorulmufltu. Verdi¤im cevap: 1’den 10’a kadar bir ölçek üzerinde, büyük flirketler… ortalama 2 al›r. Bir ço¤u yeni araçlar kullan›yor. Ama çok küçük bir k›sm› faaliyetlerini, temelden bafllayarak, Tamamen Sürtüflmesiz bir ‹letiflim, Karar Verme ve Uygulama baz›nda yeniden kurmak için yepyeni bir sayfa açabiliyor.. ! S‹YAS‹ B‹L‹MLER Bir fikir: Belki de bütün o internet tabanl› süreçleri uygulamaya çal›flan proje ekiplerinin, teknik dan›flmanlardan çok, sosyolog ve antropologlar›, hatta eski politikac›lar› istihdam etmeleri gerekir. Art›k "Net’in güçlendirilmesi" hakk›nda daha az konufluluyor. As›l gündemde olan, kurumsal hayat›n "iktidar iliflkileri" üzerine uzmanlaflmak. ! YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹ Red Herring dergisinin okuyucular›na sunmufl oldu¤u "Web ile mutlu yaflam" rüyas›n› size aktar›yorum: "X fiirketindeki Joe Çal›flan, browser’›n› açt›¤› zaman, X fiirketinin özel web sitesine girebiliyor. X fiirketi dünyas›ndaki herkesle - müflterilerle, di¤er çal›flanlarla, distribütörlerle, sat›c›larla, üreticilerle, dan›flmanlarla – iletiflim kurabiliyor. Bu browser – yani portal – X fiirketi için özel olarak haz›rlanm›fl bir My Yahoo sayfas›n› and›r›yor ve X fiirketi ile iliflkilendirilmifl eriflim a¤›na ba¤lan›yor… Buradaki as›l önemli nokta, Joe Çal›flan’›n, ifl ortaklar›n›n ve müflterilerin ofiste bulunmak zorunda olmamalar›. Kendi cep telefonlar›ndan, Palm Pilot’lar›ndan, pager’lar›ndan ya da home office sistemlerinden ba¤lant› sa¤layabiliyorlar." Bay›ld›m ben buna. Ama ne yaz›k ki bu, geleneksel flirketlerin ço¤unun flu anda bulundu¤u noktaya fazlas›yla uzak. Asl›nda birçok flirket, çekingen rakiplerinin elinden pazar› tam alabilecekleri anda, geri çekilmeyi tercih ediyor. En önemli engel: Red Herring’in kurdu¤u hayal, "tedarik zincirinin" tüm bilgilerine eriflebilen Joe Çal›flan’a tamamiyle güvenmemizi gerektiriyor. Ancak biz, 10 olay›n 9.95’inde arkadafl›m›z Joe’ya güvenmiyoruz, dolay›s›yla yukar›da yaz›lanlar sadece kötü bir espri. 61 ! NEW Yeni Web Düzeni, Kat› Kurallarla K›s›tlanmam›fl Ba¤lant›lardan Oluflur. Biliflim Teknolojisi Her fieyi De¤ifltiriyor Cluetrain Manifesto’nun yazarlar› durumu flöyle özetliyorlar: "Hiper-ba¤lant›lar hiyerarfliyi altüst ediyor!" Gerçek: ‹nsanlar›n emir almay› bekledi¤i ve masalar›n›n üzerindeki o lanet olas› ka¤›tlar›n toz tuttu¤u hiyerarflik bir kuruluflun, tümüyle Web tabanl› bir kurulufl olmas›n› beklemek mümkün de¤ildir. Bizim Cluetrain Manifesto’cu arkadafllar›m›z yeni teknolojiye gösterilen direniflin sebebini flöyle aç›kl›yorlar: "Bütün bunlar›n alt›nda kontrolü kaybetmek korkusu yat›yor." "Kontrolü kaybetmek korkusu" mu? Bir de flöyle desek: "Kontrolün Kaybedilmifl Oldu¤u Gerçe¤i". Eski (hiyerarflik) standartlara göre, Internet tabanl› çal›flan ve herkesin birbiriyle "7/24" rahatça konuflabildi¤i bir flirket, "kontrol d›fl›" bir organizasyondur. Hayvanat bahçesini hayvanlar yönetmektedir! ! Rehbersiz Web Dünyas› Git, Alice’e Sor "U¤raflmaya de¤mez," dedi Alice. "Öyle fley olmaz." "San›r›m yeteri kadar deneyimin olmam›fl," dedi Kraliçe. "Ben senin yafl›ndayken, bu ifli her gün yar›m saat yapard›m. Bazen kahvalt›dan önce tam alt› tane olmayacak fleye inan›rd›m." Bu sözler Lewis Caroll’un Through The Looking Glass adl› kitab›ndan... ve ben bu sözlere bay›l›yorum. Bunlar benim bu bölümün ana fikrine ulaflmam› sa¤lad›lar. Evet, az önce elimden geldi¤i kadar yüksek sesle ba¤›rd›m (yaz›da): IT’de politika hakimdir! Büyük Teknoloji Devrimi Oyunu’nun aç›k ad›, yetkilerin, kirli, pasakl› ve ham bir biçimde yeniden da¤›l›m›d›r. fiimdi de madalyonun öbür yüzüne bakal›m. Evet, Teknoloji Devrimi bir politika iflidir. Evet, bu devrim sofistike teknoloji iflidir. Evet, bu devrim, bu sofistike teknolojiye fahifl fiyatlar ödemek demektir. Ama bir fley daha var... di¤erlerinden daha da önemli bir fley. K›saca flöyle: Internet daha önce hiç görmedi¤imiz rüyalar› görmemizi sa¤lar. Rüyalar. Evet, rüyalar. Plastik. Yok olup giden. Hareket eden. Fantastik. Saçma. “” KAH‹N ZEKASI Bunu söyleyen sadece yenilikçi gençler de¤il. Business 2.0’da ç›kan yaz›da, Oracle’›n eski baflkan› ve halen Kleiner Perkins ad›ndaki risk sermaye flirketinde ortak olan Ray Lane, engin tecrübesine istinaden flöyle diyor: E-business, bir teflkilat›n tepeden t›rna¤a yenilenmesini gerektirir. fiimdiki flirketlerin bir ço¤u Internet’ten faydalanmak üzere kurulmufl flirketler de¤il. Bunlar›n ifl süreçleri, onay süreçleri, hiyerarflileri… çal›flt›rd›klar› adam say›s›… bir e-business sürdürmek için uygun de¤ildir." Tekrar okuyun, lütfen. A¤›r a¤›r. YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹ Internet gurusu David Weinberger "Small Pieces Loosely Joined" ad›nda çok güzel bir kitap yazd›. Benim burada aktarmaya çal›flt›¤›m ruhu çok iyi yakalam›fl: "Farz edin – sadece farz edin – ki, Web yeni bir dünya ve biz de içinde yaflamaya daha yeni bafllad›k. Birleflik Devletlere gelen eski Avrupal› göçmenler gibiyiz. Nerede ne var bilmiyoruz ve her ne ise onu bulmak için tam olarak ne yapmam›z gerekti¤ini de bilmiyoruz: yan›m›za da¤ k›yafetleri mi alal›m, çöl k›yafetleri mi, kano mu, yoksa hepsini mi? Ama bu göçmenler, Yeni Dünya’n›n co¤rafyas›n› bilmeseler dahi, en az›ndan orada bir co¤rafya oldu¤unu biliyorlard›. Web’de ise ne bir co¤rafya var, ne de bir manzara. Uzakl›k kavram› da yok. Burada do¤a ile ilgili hiç bir fley yok. Birkaç tane davran›fl kural› var, birkaç tane de yetki alan› var. Burada Sa¤ Duyu ifle yaram›yor. Sa¤ Olmayan Duyu da henüz ortalarda görülmedi." Muhteflem! Weinberger son derece fliirsel konufluyor – ve fliir, Web’in sundu¤u sonsuz hizmet yelpazesi aç›s›ndan hayati önem tafl›r. Organizasyonlar› yeniden yap›land›rma yollar›. ‹nsanlarla iletiflim kurman›n yeni yollar›. Ticaret "yapman›n" yeni yollar›. Politika yapman›n yeni yollar›. (Örne¤in, Var olan iktidara büyük ve ani bask›lar getirebilmek gibi – bkz Howard Rheingold’un daha önce sözünü etti¤imiz Smart Mobs adl› ola¤anüstü yaz›s›.) E¤itimin yeni yollar›. (Neden dokuz yafl grubundakiler bir araflt›rma projesinde 6,000 mil, ya da daha iyisi 10,000 mil uzaktaki arkadafllar› ile birlikte çal›flamas›n?) Sa¤l›k hizmeti vermenin yeni yollar›. (Doktorun Beyaz Gömle¤inden Korkmayan, Bilinçli Hastalar Devrine hofl geldiniz) Savaflman›n yeni yollar›. (Ne yaz›k ki savafl›n yeni fleklini bize ö¤retenler, teröristlerdi.) 63 64 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! HAYAL ED‹YORUM …‹nan›lmaz Bir ‹flletme Verimlili¤i ! YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹ CISCO GE Gerçek flu ki, Cisco Sistemleri y›ll›k 19 milyar dolarl›k ifl hacminin yüzde 90’›n› web üzerinden yap›yor, bu da günlük 50 milyon dolarl›k Web sat›fl› demek. Bu Cisco örne¤i özellikle hofluma gitti çünkü Cisco sofistike ve yüksek entegre sistemler sat›yor – ve bu sistemlerin parçalar› dünyan›n çeflitli yerlerinde kurulmufl Cisco d›fl›ndaki bir çok fabrikadan geliyor. K›sacas› Cisco’da, siparifl, üretim ve teslimat süreçleri olabildi¤ince karmafl›k. Ama yine de flirket bütün ifllerini sanal olarak web üzerinden yapabiliyor. Ve web üzerinden ifl yapan müflterilerden, di¤erlerine oranla daha fazla puan al›yor. Sonuç: Cisco’nun tahminlerine göre 2000 y›l›nda müflterinin kendi kendini yönetmesi dolay›s›yla servis ve teknik destek alan›nda yap›lan tasarruf, yar›m milyar dolardan fazla yekün tutuyor. Baflta bulundu¤u son dört y›l içerisinde Jack Welch, Web’e s›cak bakt›. Bunun baz› istatistiki sonuçlar› afla¤›daki gibidir. 2000 y›l›nda GE’de Web üzerinden sat›nalma: 5 milyar dolar. 2001’de: 15 milyar dolar. 1999 y›l›nda GE’de Web üzerinden sat›fl: 1 milyar dolar. 2000’de: 7 milyar dolar. 2001’de: 20 milyar dolar. Kurum seviyesinden biraz daha afla¤› inin: GE Power Sistems flirketinin bir kuruluflu olan Parts Edge, önemli bir jeneratör sorununun çözülmesi için gereken zaman›, iki haftadan bir güne indirdi. (Tekrar söylüyorum: Neden sürekli olarak Abart›l› bir Lisan kulland›¤›m› anl›yor musunuz? ‹ki hafta. Bir gün. Abart›l›.. De¤il mi?) GE Appliances’da, web tabanl› bir hizmet ça¤r›s›na karfl›n bir Hizmet Temsilcisi araman›n maliyeti, s›ras›yla, 0.20 dolar ve Web öncesi, 5 dolard›r (GE’nin her y›l bu türde 20 milyon ça¤r› ald›¤›n› göz önünde bulundurursak, arada büyük fark var.) ORACLE Yar›m milyar dolarl›k tasarruftan söz etmiflken söyleyeyim, … Oracle’›n tasarrufu bunun iki kat›! Ve Oracle bu tasarrufu flirketin tüm ifl sürecini Web’e aktarmaya karar verdikten (KEND‹ ÇÖZÜMÜNÜ KEND‹ BULDU) bir y›l kadar sonra gerçeklefltirdi. Oracle’›n Baflkan Yard›mc›s› Ralph Seferian’›n söyledi¤ine göre, 1998 y›l›nda al›nan uzun bir teknik hizmet ça¤r›s›n›n Oracle’a 300 dolar maliyeti vard›. 18 ay sonra ise ayn› ça¤r› 1.50 dolara tamamland›. Yaflas›n! $ TAS 20 Dakikada Hasar Tazmini ARR UFL ARI IBM Big Blue, Web’e inan›lmaz bir flevkle sar›ld›. Sat›nalma uygulamalar›na bir göz at›n. 2000 y›l›nda Sat›nalma fiefi John Paterson, "Bütün sat›c›lar›m›za bildirdik," dedi, "Y›l sonuna kadar sadece ‹nternet üzerinden sat›nalma yapaca¤›z." Bu "sat›nalma"n›n tutar› 50 milyar dolar ve tüm dünyadan küçüklü büyüklü 18 bin sat›c›y› kaps›yor. Asl›nda Industry Standard’›n 2000 y›l›nda yay›nlad›¤› habere göre, IBM 42 milyon online ifllem yap›yordu.. ve bu süreç içerisinde 1 milyar dolara yak›n tasarruf gerçeklefltiriyordu. … Sürat, Sürat, Sürat GEL‹fiEN S‹GORTA SEKTÖRÜ Peter Lewis bir radikaldir. Asl›nda "radikal" kelimesi normalde bir "sigortac›" ile ba¤daflmaz. Progressive’in CEO’su Lewis, k›sa süre önce flöyle dedi: "Biz art›k sigorta satm›yoruz. Biz sürat sat›yoruz." Bir üyenin sigortal› arabas› kazada hasar görürse, Progressive’in kaza destek arac›n›n arand›ktan birkaç dakika sonra kaza yerine gelmesi ola¤and›fl› say›lmaz. Son telsiz teknolojisi ve sofistike veri tabanlar›n› kullanarak Progressive’in hasar talep düzenleyicisi hasar›n türünü tespit edip nihai çeki haz›rlayabilir… olay yerinde… teneke tenekeye çarpt›ktan sonra 20 dakika içinde. Benim görüflüme göre bu herhalde endüstri normlar›n›n yar›m y›l ilerisinde (yar›m y›l de¤ilse bile buna çok yak›n.) Bu tür bir sürat sa¤lad›¤›n›z zaman temelde endüstriyi yeniden icat etmifl oluyorsunuz. Ve bu… her yerde yap›labilir. Biliflim Teknolojisi Her fieyi De¤ifltiriyor 65 … Müflteri Baz›nda Muazzam Tasarruflar AUTOBYTEL.COM 2001’de 20,000 dolarl›k bir araba sat›n alan bir kifli, e¤er sipariflini Autobytel.com’ üzerinden yapt›ysa, 400 dolar tasarruf etmifl oluyordu. Bu önemli bir rakam m›? Aç›kças› evet, 400 dolar büyük para. Az daha üstü kapal› bir cevap: Bir bayinin bir arabadaki sat›fl marj› iki yüz dolard›r. Bu ba¤lamda, 400 dolar büyük parad›r. WALL*MART Wal*Mart’›n dolayl› ve dolays›z etkinli¤i üzerine yap›lan bir araflt›rmay› aktar›yorum. Wal*Mart’› al›n, etraf›nda tüm ticari bölgesini de kapsayacak flekilde bir daire çizin. Bu alandaki fiyat seviyelerine bak›n. Business Week’in raporuna göre Wal*Mart’›n "bölgesinde" / etki alan›nda, perakende fiyatlar Wal*Mart "bölgesinin" d›fl›nda kalanlara oranla yüzde 13 daha ucuz. Dolay›s›yla Wal*Mart’›n sadece "orada" olmas›, çevredeki perakendecilerin marj›n›, normal bir perakendecinin marj›ndan befl kat fazla etkiliyor. …Pürüzsüz ‹fllemler ELLIE MAE Top lar k›m k ba eb’in o ç r W . Bi om, orum et.c eviy Truckn wTruck n ans k o a w o ini ç çok. To diyor. T . o zam e¤ifls e t M .com si n daha emsil e çarp›n.. r fleyi d O C t e et he ET. uckN GE’d a iyi lyonla p… KN n, TowTr M ya da yetini dahar bir mi dar erifli C e RU . Be a IB bili tekr e ka çekm tWT kNet.com isco ya d bilme ka arp›n… köflelerin z da myone la O r i a i T Truc da C erifle la ç cra an b iyor. K ›ndan r and Tow Dell ya er yere milyon ›n en ü te y rler ve çok yak r n Ö i h a n . b e y y e n da nü v eBa da hab tleri ile l›n… , dü ü bir ergüc om’u a ki, Web hiptir. çük hakk›n amyone mV ü c a k z . › t i s aba wTruck r a k r e Ne aks›n etine l a e m t ( › e k m o . ? n k r a T c rka y m o e a b i a a l y a l u Ç y i r la iyor ç). Am vsiye, plukab im bun om, bi e kam luyor. m e n i a o o r t e m k m c t k › tir Peki, bir ilgil r ha . Ya Net. ilgi, ›mc . Çe ite. ruck e ilgili a yard li bir s ile pek amanla k" – b i-yo¤un 00,000 T w l u z l k ,0 g ri To leri i ›m›nd l e u › 1 e i l r l x ¤ b e p t › g d t t to ne e " (Yine: için plan yone e sa bu " t" v myo kam al›m› v uluklar me ka ura sa Çünkü marke . k l r m r . i e n p o a i ler lan to ben ç nda ç iyorum üçük b ns›t›y a o u k r› n gili Do¤rus r ayla ilgile an - " m›n› y ha as›yla ›s›nd nla a a b ç s l ›a t’ta faz esa mon om ile t ortam eb’in W e c Net. k, ticar y›s›yla .) a a l› dafl k", dol ha fazl lu a da d ... Bü ü tün yle …Bir Lojistik Devrimi CEMEX %50–%15 zaiyat ‹lk bak›flta ipotek ifli (ipote¤e ba¤l› gayrimenkul finansman›) oldukça kolay bir ifl gibi görünür. Emlak komisyoncular› üçüncü pazardaki arac› kurumlar - küçük, giriflimci firmalar – ile çal›fl›rlar. Finansman› ilk sa¤layan kurum bu borcu üzerinde tutmaz ve Countrywide, Washington Mutual ve Wells Fargo gibi büyük finansman kurulufllar›na satarlar. Dedi¤im gibi… kolay görünüyor. Ama burada her fleyi altüst eden (yetersiz bilgi sistemleri gibi) bir "kepazelik faktörü" var. Sistem o kadar karmafl›k ki, ortalama bir kredi 61 kifli taraf›ndan gözden geçiriliyor ve uygulaman›n bafllat›lmas›ndan fonun sa¤lanmas›na kadar 45 gün geçmesi gerekiyor Ellie Mae’nin web sitesine girin! Ellie Mae dört yafl›nda bir flirket, dot-com’dan sonra sa¤ kalanlardan biri ve giderek büyüyen, benim "ifl bitiren" ya da "ifli kolaylayan" tabir etti¤im türden bir flirket. Dot-com’dan zarar gören flirketler öncelikle iflin görünür taraf›na odakland›lar: örne¤in bize çeflitli market ürünleri ya da ev hayvanlar› için malzeme gönderdiler. Ama Ellie Mae gibi ayakta kalanlar, iflin temelindeki görünmez noktaya odakland›lar – ve ipotek bankac›l›¤› endüstrisinin karmafl›k süreçlerini ortadan kald›rmay› hedeflediler. Ellie Mae, k›demli sanayici Sig Anderman’›n zeka ürünü. Anderman, 1997 y›l›nda "emekli" olduktan sonra California’da Sonoma County’ye yerleflti ve "‹nternet ile hafl›r neflir olmaya" , ‹potek Bankac›l›¤› raporlar› ile ilgilenmeye bafllad›. ‹ki y›l sonra Ellie Mae do¤du ve onunla birlikte, en önemli ürünü olan ePASS ‹fl Merkezi kuruldu. Bu, internet-bazl› bir platform, veya Sig’in bana tarif etti¤ine göre, tüm oyuncular›n birbirleriyle süratli iletiflim kurabildi¤i "evrensel bir kredi aktar›m›". Anderman raporlar›na göre, Ellie Mae sadece Mart 2003’te 700,000 adet ifllem gerçeklefltirdi, bunun sonucu olarak da endüstriyi 100,000 saatlik kay›p iflgücünden kurtard›. Büyüme h›z› ayl›k yüzde 10. Ellie Mae, gereksiz, karmafl›k ve pahal› k›rtasiye ifllemlerini ortadan kald›r›yor. fiirketin kurucu orta¤› Scott Cooley buna istinaden flöyle bir yorum yapt›: "Ellie Mae, Amerika ormanlar› için Greenpeace’in yapt›klar›ndan çok daha fazlas›n› yapabilir". Bazen, iflin temeline inmifl dahi olsalar, insanlar›n ifltahlar› o kadar çok kabar›yor ki, bunun sonucu baflar›s›zl›kla noktalan›yor (Esas örnek: Büyük efsanevi Silikon Vadisinin giriflimcisi Jim Clark, sa¤l›k hizmetlerindeki gereksiz ifllemleri ortadan kald›rmak için Healthron’u kurdu ve biz onu flu anda WebMD olarak tan›yoruz.) Halen Tek Bir Evrensel Temizlik Arac›’na ulaflmak için daha çok yolumuz var. Ama bu yeni ve henüz tan›nmayan Web drenaj uzmanlar›... sistemleri ve endüstrileri birer birer temizleyerek… dünyay› de¤ifltiriyorlar. BÜYÜME HIZI AYLIK % 10 Meksika’n›n en büyük çimento üreticisi. Birleflik Devletler piyasas›na girmek için kendisine çeflitli yollar aç›yor. Bu iflin s›rr› ne? Bu bir bak›ma mümkün gibi görünmeyen bir flirket anlaflmas› – Meksika menfleli bir çimento flirketi (Cemex) ile bir Amerikan lojistik-yönetim flirketi (FDX – FedEx’in ana flirketi) aras›nda bir anlaflma. Görünen o ki, çimento kamyonlar›ndan yüzde ellisi ›skartaya ç›k›yor, çünkü flu ya da bu sebepten ötürü, inflaat alan›, çok kolay bozulabilir nitelikteki bu ürünü teslim almaya haz›r bulunmuyor. Ama Cemex ve FDX, birçok anakentte bu sorunu çözme aflamas›ndalar. Cemex inflaat alan›na geliyor. Ve yükü teslim alacak kimsenin bulunmad›¤›n› ö¤reniyor. O zaman floför, kamyondaki bilgisayar sistemini çal›flt›rarak süratle e-Bay benzeri bir müzayede sitesine giriyor ve çimento ihtiyac› olanlardan çimentoyu bozulmadan götürebilece¤i uzakl›kta bulunanlar› tespit ediyor. Son derece süratle eriflilebilen bu müzayede siteleri sayesinde Cemex, zaiyata u¤rayan kamyon oran›n› yüzde 50’den yüzde 15’e düflürüyor. ‹nflaat sektörü mülti-trilyon dolarl›k bir endüstridir ve bu endüstride Araflt›rma ve Gelifltirme çal›flmalar›na çok az yer verilir. Cemex destan› bunun çok ufak bir bölümü de olsa, yine de Web’in bu devasa endüstriye katabilece¤i üstün gücü gözler önüne seriyor. Bunun sonucu olarak inflaat sektörü sürat kazan›yor,… verimlilik art›yor. ! YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹ %13 DAHA UCUZ i Yen uk lul 66 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! Derin. Microsoft ad›nda bir rüya. Dell ad›nda bir rüya. eBay ad›nda bir rüya. Ve ben … Karfl›l›kl› Dayan›flma ‹lan› “” ! YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹ HAYAT‹ B‹R ÖRNEK Çeflitli araflt›rma sonuçlar›na göre, Birleflik Devletler’deki hastanelerde yanl›fl uygulamalar sonucu y›lda 50,000 ila 100,000 hasta hayat›n› kaybediyor. (Belki bir-iki milyonu da sakatlan›yor.) Bu dehflet verici sonuçlar›n as›l sebebi, eski moda manüel yöntemlerin kullan›lmaya devam edilmesi ve hemflirelere hastaya ne dozda ilaç verece¤ini gösteren bar kodlu bilek bantlar› gibi yeni yöntemlere karfl› gösterilen ilgisizlik. Ama yine de ümit var gibi gözüküyor. ‹nsanlar bir tak›m… ba¤lant›lar yapmaya bafllad›lar. Indiana Heart Hospital’›n CEO’su David Veillette’in Healthleaders’a verdi¤i beyanattan bir bölüm: "Tüm tesislerimiz dijitaldir. Ka¤›t, film, kay›t gibi fleyler bulundurmay›z. Ve hepsi birbiri ile entegre çal›fl›r – laboratuardan röntgene, kay›tlara, doktorlar›n siparifl girdilerine kadar.. Hastalar hiçbir fley için beklemek zorunda kalmazlar. Doktorun muayenehanesi ile kay›t bölümü birbiri ile ba¤lant›l›d›r. ‹lgili doktora hastas›n›n geldi¤i haberi an›nda e-mail ile bildirilir. Buras› kablosuz bir yap›. 800 adet notebook kablosuz çal›fl›yor. Doktorlar önceden programlanm›fl bir notebook ile etrafta dolaflabilirler. Doktor isterse, bu ba¤lant›y› evine de tafl›yabiliriz. Böylece evinde oturup network’e ba¤lanabilir. Bir tetkik sonucunu 100 mil öteden inceleyebilir. Bir ö¤retim üyesi olan Richard Rosecrance (rüya görenler aç›s›ndan!) çok kullan›fll› bir kitap yazd›: The Rise of the Virtual State: Wealth and Power in the Coming Century (Sanal Ülkenin Do¤uflu: Gelecek Yüzy›lda Zenginlik ve Güç). Rosecrance’a göre bu internettabanl› yüzy›ldaki yeni prototip… Hong Kong flehri. Hong Kong’un gelirinin yüzde seksen üç’ü hizmet sektöründen geliyor. Yüzde sekizi ise üretim sektöründen. Bu tür istatistikler birkaç y›l önce – Hong Kong’da bile – akla gelmezdi. fiu anda ise, dünyadaki bütün Büyük Kentsel Merkezlerde – bulunduklar› ülkenin geliflim seviyesi her ne olursa olsun son derece akla yak›n geliyor. Ayr›ca, herfleye sahip ol ilkesi süratle de¤iflerek, "Elinden geliyorsa hiç bir fleye sahip olma. Mümkünse ayakkab›lar›n› bile kirala" flekline giren bir dünyada Yepyeni bir Ba¤l›l›k fiekli do¤du. Ya da, Roseacrance’›n dedi¤ine göre, "yeni tür dayan›flma". "Yeni tür dayan›flma yaratarak ve baflkalar›n›n ülkesindeki üretken varl›klara güvenerek ifl yapmak, yabanc›lar›n dürüstlü¤üne ve bar›flç›ll›¤›na azami derecede itimat etmek demektir." … En basit flekilde söylemek gerekirse, sanal ülke, tüm dünyada geçerli olacak yeni bir politika sistemi – bir çok ülkenin meyilli oldu¤u ideal politika modelini - gelifltirme imkan›na sahiptir. Peki bu nas›l olacak? Yeni Politika neye benzeyecek? Yeni Etkileflim fiekli nas›l iflleyecek? Birbirimize daha m› fazla güvenmemiz laz›m? Birbirimize daha fazla güvenebilecek miyiz? Yeni savafl türlerinin (terör gibi) giderek artt›rd›¤› flüpheye ra¤men böyle bir güven mümkün olacak m›? Bizimkisi, Büyük Karmafla Zaman›. Tarihin en eski hikayesi: Büyük Karmafla = Büyük ‹mkanlar. Hem "iyi adamlar" için (Silikon Vadisi, Singapur, Bangalore), hem de "kötü adamlar" için (El Kaide). David Weinberger’in sözünü hat›rlay›n: Burada yol haritas› yok. Yolun ne oldu¤unu bile bilmiyoruz. Tüm bildi¤imiz, bunun eski standartlar ile tan›mlanmad›¤›. Cennet ‹drak Edildi Mucizeler gerçekleflebilir. Business 2.0’da ç›kan flu hikayeye bir göz at›n: "Savunma Bilgi Sistemleri Dairesi’nden Dawn Mayerreicks, 21nci yüzy›l›n en önemli askeri ça¤r›lar›ndan birini yapt›. 11 Eylül’den sonra… Mayerreicks’in departman›, Orta Asya’ y› içeren mevcut tüm radyo vericilerini kiralad›. … Görünen o ki önümüzdeki y›llarda Birleflik Devletlerin tüm askeri görüflü de¤iflecek." "Amerikan Kuvvetleri’nin Talibana karfl› bafllatt›¤› savaflta yapt›¤› bomba sald›r›s› pek de etkili olmay›nca, Washington birkaç ordu bölü¤ü yollay›p yollamamak konusunda tereddüde düfltü. Donald Rumsfeld, General Tommy Franks’a oradaki 250 kiflilik Özel Kuvvetler Birli¤ini yetkilendirmesini söyledi. Hava sald›r›lar›n›n çok etkili olabilmesi için uydu telefonlar›, Predator gözetim simülasyon araçlar›, GPS ve lazer bazl› hedef sistemleri kullan›ld›. Asl›nda yapt›klar› ifl, ara kademedeki yetkilileri atlayarak, do¤rudan oyuncularla çal›flmak ve savafl alan›n› harabeye çevirmekti. Veriler o kadar süratli aktar›l›yordu ki, merkezdekiler istihbarat incelemecilerini ve sald›r› planlamac›lar›n› birlikte çal›flt›rarak harekat yöntemlerini revize ettiler. … Bu arada en sevdikleri fley, güvenli bir eriflim a¤› üzerinden an›nda mesaj al›p gönderebilmeleriydi." Bu benim y›llard›r duydu¤um en can al›c› haber. Ve bu haber, böyle bir baflar›n›n gerçekleflebilece¤i en son noktadan geliyor. Etkin bir hiyerarflisi olmayan Kötü Adamlar… Web’i çok ustaca kulland›lar. Belki gün gelir, ‹yi Adamlar da kullanabilirler. Burada verilen as›l mesaj nedir? Elektronik Malzeme Tüketicileri Birli¤i’nin 2002’deki y›ll›k ticari fuar› hakk›nda New York Times’›n att›¤› manflet flöyle: "Elektronik Malzeme Tüketicileri Birli¤i Fuar› –Konuflulan tek konu Ba¤lant›." Benim uyarlamam: Yeni Web Düzeni’nin temeli Kesintisiz Ba¤lant›larda yat›yor. Görülen rüya budur: kesintisiz ba¤lant›lar. Arada s›rada… gerçekleflen bir rüya. Biliflim Teknolojisi Her fieyi De¤ifltiriyor 67 Kendi Evrenimiz Kendi Elimizde Zorluk Ç›karan Müflteriler mi? Daha Hiçbir fiey Görmediniz! Uzmanlar ayn› fikirde… American Express’ten Anne Busquet, "Bunun ad› ‘‹nternet Ça¤›’ de¤il asl›nda. En iyisi siz buna, ‘Müflteri Ça¤›’ demeyi deneyin," dedi. Silikon Vadisinin pazarlama gurusu Regis McKenna, tamam› bu konuyu iflleyen bir kitap yazd›. Kitab›n bafll›¤›na bay›l›yorum (içeri¤ine de tabii): The Age of the Never Satisfied Customer (Asla Tatmin Olmayan Müflteri Ça¤›) ‹sveçli iki ifl idaresi profesörü, Kyell Nordström ve Jonas Ridderstraele, Funky Business’da flöyle bir yaz› yay›nlad›lar: "IT tam saydaml›k sa¤l›yor. Gerekli bilgilere eriflebilen insanlar yetkiye karfl› mücadele etmeye bafllad›. Aptal, dar görüfllü ve alçakgönüllü müflteriler, çal›flanlar, vatandafllar, art›k öldü." Next’in yazar› Michael Lewis konuya flöyle kat›ld›: "Ebeveynler, patronlar, brokerler, hatta askeri liderler bir zamanlar sahip olduklar› yetkileri kaybetmeye bafllad›lar. Üstlenilen rollerin art›k hepsi, ayr›cal›kl› bilgilere eriflim vas›tas›yla farkl›lafl›yor. Bizim flahit oldu¤umuz fley de, avantaj›n, prestijin ve yetkinin bozguna u¤ramas›d›r." Ve Deloitte Research, "Winning the Loyalty of the eHealth Consumer" (eSa¤l›k Tüketicisinin Kazan›lmas›) bafll›kl› yaz›da flu sonucu aktard›: "Sa¤l›k hizmetlerinde sismik bir de¤iflim bafl gösteriyor. ‹nternet, tüketicilere genifl bilgiler ve yeni seçenekler aktar›yor – beklentilerini artt›r›yor ve ço¤u zaman, kontrolü ellerine veriyor. (Sa¤l›k hizmeti) tüketicileri köklü ve esasl› bir de¤iflim geçiriyorlar." ‹liflki Muhabbeti CRM. Müflteri ‹liflkileri Yönetimi. Bu yak›flt›rma bir terim. Çeviri: Yeni Teknolojiler, müflterilerimizle eskiye oranla daha fazla iletiflim kurmam›za olanak sa¤l›yor. Tabii ki öncelikle onlar› elimizde tutmak için. Ama ayn› zamanda, e¤er do¤ru bir yöntemle yaklafl›labilirse, onlar›n Yak›n & Faydal› & ‹steklerine Karfl›l›k Veren Arkadafllar› olabilmek için… 2001 y›l›nda New York Times’da ç›kan bir yaz›: Sadece New England’da alt› milyon E-ZPass kullan›l›yor. Bunlar bizim giflelerden daha çabuk geçmemizi sa¤l›yor. Muhteflem. fiimdi bu E-ZPass üreticileri McDonald’s’da, benzin istasyonlar›nda ve otoparklarda test uygulamalar› yap›yorlar. Yani yak›nda E-ZPass bize hayal etti¤imizden daha fazla… çok daha fazla... kolayl›k sa¤layacak. ÇAN (E⁄R‹S‹) ÇALMAK Kulland›¤›m örnekler üzerine k›sa bir yorum… Ben burada reklam yapm›yorum. Gerçekler hakk›nda konufluyorum. Öte yandan, "taraftar toplamaya" çal›flt›¤›m gerçekler, henüz herkesin örnek al›p uygulad›¤› gerçekler de¤il. Henüz de¤il. Bu konuda "düflünmek" gerekti¤ini sanm›yorum. Ama "bulmak" gerekti¤ini düflünüyorum. Günümüzde 2013 y›l›n›n e-dünyas›nda yaflayanlar› aray›p bulmak gerekti¤ini düflünüyorum. (Progressive. Cemex. Ellie Mae.. gibi.) Büyük Rakamlar›n eski Kanunu’dur bu. Normal Da¤›l›m/Çan E¤risi’nin çürütülemeyen mant›¤›d›r. 2003 y›l›nda yaflay›p 2013 y›l›n›n iflini yapan "four sigma" insan›n› (10,000’de bir) bulun. Bu da Çan E¤risinin son noktas›n› ifade eder … ki benim u¤raflt›¤›m ifl bu noktada yer al›yor. ! YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹ IS gurusu Don Tapscott bir hayalcidir. Olmayacak Rüyalar kurar. Ama art›k imkans›z olmayan rüyalar. Yaz›s›nda, "Öyle bir dünya hayal edin ki," diyor, "içinde yaflayan biri dünyay› tarayarak "benim ülkem" diyebilece¤i, içinde kendi iste¤ine göre en iyi flekilde uyarlanm›fl, müflteri odakl› hizmetlerin verildi¤i bir ülke yaratabilsin. Hollanda’dan sa¤l›k hizmeti als›n, Malezya’da ifl ortakl›¤› olsun." Hiç bir fleyi hayal etmek imkans›z de¤ildir! (Yaklafl›k) her fleyi hayata geçirmek mümkündür. (Ve birkaç y›la kadar bu "yaklafl›k" da ortadan kalkacak.) ‹nsanlar›n ‹nterneti bu kadar süratle benimsemesi, en kötü psikoloji ö¤rencisi için bile fazla garipsenecek bir fley de¤il. Psikologlar çok nadir mutab›k kal›rlar. Ama Önemli Bir Konuda hemfikirler: Dünya üzerinde var olan tüm kudretlerin en büyü¤ü, … kendi evrenimi kendi kontrolum alt›nda tutabilmek için duydu¤um ihtiyaçt›r. ‹nternet’in tam olarak bize verdi¤i de budur. Belki gerçekten tüm kontrolü ele geçiremeyiz... ama bizim bunu böyle alg›lamam›z› sa¤lar. ‹fl aleminin ak›ll› insanlar› bunu anl›yor. Ray Lane, Oracle’›n baflkan› iken, "‹fl süreçlerindeki de¤ifliklikler self-servis yöntemini ön plana ç›karacak," demiflti, "‹flletme aç›s›ndan maliyetler düfler ve alg›lanan hizmet seviyesi yükselir, çünkü müflteriler kendi kendilerini idare ediyorlar." 68 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! ! ! YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹ YEN‹ Ç‹FTÇ‹LER‹N PAZARI Kontrol mekanizmas›n›n alg›lanmas› ifli, giderek daha gerçekçi bir hal al›yor. Vermont’un West Tinmouth kasabas›ndaki küçücük çiftli¤imden, afla¤›da sayd›klar›m› istedi¤im anda yapmam mümkün: 1 milyon dolarl›k bir ev ya da 1.95 dolarl›k ofis malzemesi sat›n alabilirim. Küçükten büyü¤e her türlü finansal ifllemimi gerçeklefltirebilirim. Doktorumla ya da dünyan›n en iyi t›p uzmanlar›yla ya da sa¤l›k deste¤i veren mütevazi gruplarla akl›n›za gelebilecek tüm sa¤l›k konular›nda iletiflim kurabilirim. Yapt›¤›m projeye yard›mc› olmas› için … dünyan›n herhangi bir yerinden.. yetenekli insanlar bulup görevlendirebilirim. Herhangi bir zamanda, herhangi biriyle birlikte çal›flarak bir doküman haz›rlayabilirim. Kurnaz fikirlerimi dünya ile paylaflabilirim. Her yerden herkes ile, her zaman chat yapabilirim. Herhangi bir konuda araflt›rma yapabilirim. (Ve k›sa zamanda… baz› uzmanlardan daha fazla.. uzmanlaflabilirim… tabii bir yere kadar.) Sushi piflirmenin inceliklerinden tutun, ileri software tasar›m›na kadar herhangi bir konuda kurs görebilirim. 94 yafl›ndaki annemle ba¤lant› kurabilirim (Veya üç yafl›mdaki ye¤enimle). Vakit geçirmek için türlü çeflit oyun oynayabilirim. • • • • • • • • • • • Ayn› flekilde, GM’in flu anda iki milyon OnStar üyesi var. OnStar her geçen gün daha fazla hizmet sunuyor. (Belki de OnStar’la dünya tersine dönecek. GM’dekilerden baz›lar› öyle düflünüyor." Yine: Muhteflem “Güler Yüzlü Hizmetin” Ötesinde Peki, e¤er CRM o kadar baflar›l› ise, bir ‹ngiliz dan›flmanl›¤› grubu olan Butler Group neden CRM’in "beklentileri karfl›lamak konusunda neredeyse tüm dünyada baflar›s›z oldu¤unu" savunuyor? Bunun cevab›n› tahmin edebiliyorum. San›r›m, Londra Financial Times, CRM üzerine haz›rlanan özel bir yaz›da tamam›yla yanl›fl bir yorum yapt›: "Hedef, müflterilerin elektronik ça¤dan önce oldu¤u gibi kiflisel bir hizmet alabilmeleridir." Ben bunun do¤ru oldu¤unu sanm›yorum. Ben "kiflisel" servis istemiyorum. Ben daha önce hayal edilemeyen fleyleri yapabilmek istiyorum. Bir hastal›¤› araflt›rabilmek istiyorum. Bir kitab› Güney Do¤u Asya’da seyahat etti¤im esnada Amazon kanal›yla bir arkadafl›ma çok k›sa bir zamanda gönderebilmek istiyorum. "Kiflisel" olarak alg›lanmay› düflünmüyorum. Sipariflimi verirken Amazon’un bana güler yüz göstermesini istemiyorum. Ben… iflleri kontrol alt›na almak… istedi¤im fleyleri yapt›rmak, istedi¤im anda yapt›rmak istiyorum. Paul Cole, Enst&Young’›n CRM uygulama baflkan›. Problem, bizim yeterli derecede genifl düflünememifl olmam›zdan kaynaklan›yor, diyor. Ben de "Amin" diyorum.(Alice ve Kraliçe’nin izleri) Cole’un düflünce tarz› benimkine çok uyuyor. ‹ddias›na göre, buradaki fikir "uyumlu ifllem yapmak" de¤il. Ve "yapt›¤›m›z ifli daha iyi yapmak" da de¤il. Bunun yerine "sistematik f›rsatlar" aç›s›ndan konuyu de¤erlendirmek taraftar›… "genel flirket stratejisini tekrar gözden geçirmek" taraftar›. Yani, bu konunun "iyi muamele" ile, ya da "dün yapt›¤›m›z ifli bugün daha iyi yapmak" ile bir alakas› yok. Burada esas konu, idareyi ele alabilmem ve iflleri istedi¤im gibi, istedi¤im zaman halledebilmem için gereken derin, sorunsuz, yüksek seviyede entegre bir ba¤lant›. Cole çok yüksek engelli bir yar›fla soyunuyor. Ve bunu itiraf ediyor. Müflteriye, müflterinin istedi¤i biçimde flirketin tüm hizmet/ürün kaynaklar›na ve tedarik zincirine eriflebilmesini sa¤layacak "Sistematik f›rsatlar" sunabilmenin, Teflebbüsün Tümüyle Yeniden ‹cat Edilmesi’nden daha afla¤› kal›r bir yan› yok. Herkes Binsin! (Otobüs Kalk›yor) Tüh! Yine bafllad›m! Kitaba "‹mha" konulu bir bölüm ile bafllad›m. Sebebi. "‹mha" gereklidir! Do¤ru… gereklidir! Tüm iç engeller ortadan (tamam›yla) kald›r›lmad›kça, "sinerjik" ve/veya "sistematik" "f›rsatlar" sa¤layamazs›n›z. Biz (kurulufl) ancak, Müflteri Tom Peters’›n emrine Tüm Lanet Olas› Tedarik Zincirinin bütün kaynaklar›n› verebildi¤imiz zaman bu f›rsat› sa¤lam›fl oluruz. Yani sat›c›n›n sat›c›s›n›n sat›c›s›n›n sat›c›s›ndan… lanet olas› müflterinin müflterisinin müflterisine kadar... Hepsini! Sorun istemiyorum! O lanet olas› kitab› istiyorum! fiimdi istiyorum! Onu en iyi arkadafl›ma gönderebilmek istiyorum.! fiimdi! O ilac› istiyorum! Bugün gönderilmesini istiyorum! Yan etkileri hususunda bilgi istiyorum! Biliflim Teknolojisi Her fieyi De¤ifltiriyor Detayl› olarak! Çocuk muamelesi görmek istemiyorum! Her türlü bilgiyi almak istiyorum! Kolayl›k sa¤lanmas›n› istiyorum! ‹stedi¤imi alabilmeliyim! Hemen! fiimdi! "fi›mar›k velet," diyorsunuz. "Aynen öyleyim," diye cevap veriyorum. Web benim aynen böyle olabilmemi sa¤l›yor: fi›mar›k, her-istedi¤im-olacak-diyen bir velet. O zaman bu ba¤lamda, geleneksel, flemalar–ve–kutularda oluflan "organizasyon" ne ifle yarar? Biliyorsam ne olay›m. Siz bulun. Buna haz›r m›s›n›z? Hayal kurabilir misiniz? Buradaki güç unsurlar› ile bafl etmeye cesaretiniz var m›? Web Dünyas› ilginçtir. Yani, e¤er korkudan ölmüyorsan›z. E¤er hayal gücünüz geniflse. E¤er yarat›c› iseniz. E¤er ters yüz olmufl bir dünya hayal edebiliyorsan›z. E¤er… Otobüse binebilirseniz. ! Kontrastlar NEYD‹ NE OLDU Bir kuruluflun ba¤lant› noktalar›nda Eriflim a¤› kuruluflun kendisidir. Teknolojiden faydalan›l›r. Tüm departmanlar IS/IT kullan›r. Tüm departmanlar Web’de yaflar. Departman = Bölüm Eriflim = Baflar› Herkes "bilinmesi gerekenler"e ait Tüm çal›flanlar›n her yere eriflim kat› kurallar alt›nda çal›fl›r olana¤› vard›r. Proje gruplar› düzenli olarak Proje gruplar› 365 gün 24 saat telekonferans yaparlar 60 dakika 60 saniye "toplant›" yaparlar Ba¤›ms›zl›k taraftar›y›z. Dayan›flma taraftar›y›z. "Müflteriye yak›n" olmaktan "Müflteri ile birlikte" olmaktan gurur gurur duyuyoruz duyuyoruz. Titizlikle üretilen Müflteri bilgileri ile beslenen "Kaliteli ürün" satar›z. "Muhteflem deneyimler" satar›z Bugün buraday›z... Bugün buraday›z… Yar›n da buraday›z. Yar›n yeniden yap›land›r›lm›fl olarak buraday›z. Tak›m elbiseli adamlar. Kad›nlar yönetimde. ! YOLUMUZ UZUN MU? WELLS FARGO’DA DE⁄‹L. Baz› büyük flirketler "ifle uyanmaya" bafll›yorlar. Örnek: Wells Fargo. Müflterilerinin üçte biri (3 milyon kifli) banka ifllemlerini online yap›yorlar. Wall Street Journal’da ç›kan istatistikler oldukça flafl›rt›c›: Online ifllem yapan müflterilerde kay›p oran› yüzde 50 oran›nda daha düflük. Online ifllem yapanlar›n hesap bakiyeleri, off line kalmay› tercih eden karfl›t gruba oranla fazladan yüzde 50 büyüme gösteriyor. Online ifllem yapanlar karfl›l›kl› al›m sat›ma daha yatk›n. Journal’›n raporuna göre, "Online ifllem yapan gruplar daha memnun ve banka ile iliflkilerini daha uzun süre devam ettiriyorlar." • • • • ! OTOBÜSE ‹STEKS‹ZCE M‹ B‹ND‹N‹Z? Kitab›n bu bölümünde verilen mesajdan biraz rahats›z oldum. Oldum, çünkü benim prensiplerime sald›r›yor: ‹lerlemenin yolu, yeni bir fleyi denemek, ifle yar›yor mu bakmak, e¤er yar›yorsa biraz daha fazlas›n› denemek, yaram›yorsa a¤›rdan almakt›r, diye düflünüyordum. Ama görünüfle bak›l›rsa Web Oyunu böyle oynanm›yor. Dell’de böyle oynanm›yor. Oracle’da böyle oynanm›yor. Cisco’da böyle oynanm›yor. Scwab’da böyle oynanm›yor. Fidelity’de böyle oynanm›yor. Ya yeni yöntemi sat›n al›n ve tamamen uygulamaya bafllay›n, ya da hiç zahmet etmeyin. Web Dünyas›nda bunun bir "ortas›" yok ! YEN‹ ‹fi YEN‹ TEKNOLOJ‹ Ne kadar ilginç. Ne kadar garip. Ne kadar tedirgin edici. Ne kadar devrimci. 69 De¤er yaratman›n esaslar› de¤ifliyor! yeni !fl yeni de¤er Çok basit. Yeni Ekonomi Ç›lg›nl›¤› ile bafl etmek için Yeni bir ‹fl Modeline ihtiyac›m›z var. “‹fl Modeli” laf›n› kullanmamay› çok isterdim. Ama buna benzer bir fleye gerçekten ihtiyac›m›z var… Maddi Olmayan Varl›klarda De¤er Yaratmak ‹çin Yeni, Radikal ve Derin Fikirler / Fikri Sermaye/ Yarat›c›l›k Baz›nda / H›zl› Deveran Eden / Teknolojik bir Ç›lg›nl›k Ekonomisi. II. Bölüm bitti¤ine göre, san›r›m yolcu¤umuza bafllarken ataca¤›m›z ilk ad›m flu olmal›: Sürtüflmeden uzak organizasyonlar›n ve tüm de¤er zincirlerinin norm kabul edildi¤i, yayg›n bilgi ve iletiflim araçlar› ile desteklenen, kalite ve uygunluk aç›s›ndan en üstün hizmetin ola¤an kabul edildi¤i bir as›rda, “ifl”in ne oldu¤u ve ne olmas› gerekti¤inin yeniden de¤erlendirilmesi. Saat gibi iflleyen flirketler (Dell-, Amazon-, Ellie Mae- ya da Wal*Mart benzeri flirketler) e¤er sadece girifl ücretini ödemifl kabul ediliyorlarsa, “özgün” bir flirket kim bilir neye benzer. ! 5 “Masraf Merkezinden” Y›ld›z Olmaya Giden Yol: PSF / Profesyonel Servis Firmas›na Geçifl ! Çok Renkli Kurallar… Yaka Dünyas›nda yap›lan her ifl (her türlü ifl!)... kazanç sa¤lamak amac›yla • Beyaz “d›flar›da”da yap›l›r! (Profesyonel Servis Firmalar›n›n Görüflü) katma de¤erini sadece bir fley… tek bir fley… kanal›yla yarat›r: Yarat›c› • BirFikriPSF,Sermaye’nin… birikimi ve uygulamas› tür görevi bir “ürün” olarak kabul et. Hepsini Web’e yükle. “En iyi” yapamad›¤›n • Her iflleri, onlar› “en iyi” yapanlara devret. Ve geri kalan Az Miktardaki Çok De¤erli k›sm› • elinde tut. Bir PSF olman›n yolu, “geliflim” sözcü¤ünden kurtulup, “de¤iflim” sözcü¤ünü benimsemekten geçer... Ve siz de bir PSF olun… Hemen. ! ABARTIYORUM Haz›r de¤iliz… Departman baz›nda “verimlilik” ve “etkinlik” unsurlar›n› gelifltirmeyi hedefliyoruz. Ama “gelifltirmek” sözcü¤ü, her ne kadar etkileyici gözükse de, as›l önemli olan noktaya de¤inmiyor. Hatta oldukça yanl›fl yönlendiriyor. “Departmanlar›” ortadan kald›r›p – h›rsl›, hayal gücü kuvvetli, giriflimci “Profesyonel Servis Firmalar›” (PSF’ler) yaratmal›y›z. PSF’leri Yarat›c› ‹fl Makineleri olarak benimsemeli, … dolay›s›yla Kuruluflun tüm Katma De¤eri olarak alg›lamal›y›z. !HAYAL ED‹YORUM Yarat›c› hizmetlerini flirket s›n›rlar›n›n çok d›fl›na ç›kartan “Heyecan verici” Finans Departmanlar› hayal ediyorum… Kuruluflun her “Departman›nda” bir “McKinsey Yaklafl›m›,” bir “IDEO Yaklafl›m›” hayal ediyorum. (“Biz ‹fl Aleminin Y›ld›zlar›y›z” demiflti McKinsey’nin patronu, ve ben de sevinerek onaylam›flt›m.) Departmanlar›n› PSF’ye çeviren bu kurulufllar›n hepsinde WOW projeleri gerçeklefltirmek için cesur, küstah, kozmopolit, yarat›c› bir “yetenek” oldu¤unu hayal ediyorum… (fiu kelimeyi kullanmaya al›fl›n: “WOW!”) ! 74 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! ! YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER ! BABAN NE ‹fi YAPIYOR? Sara babas›n› çok seviyor. Babas› çok çal›fl›yor. Bu ikilinin aras›nda geçen farazi bir sohbet trajedisi: Sara (meraktan gözleri faltafl› gibi olmufl) : Baba, sen tam olarak ne ifl yap›yorsun? Baba (gö¤sü kabarm›fl, gururlu): Ben bir "masraf merkezi" yönetiyorum hayat›m. "Ek Yük" dedikleri fleyden sorumluyum. 20 tane muhteflem "karanl›k bürokrat›n" patronuyum. Bizim grup içi "müflterilerimiz" bize "finans bölümünün hergeleleri" derler. Bizden ne zaman bir fley isteseler, onlara bir sürü form doldurturuz – ve sonunda, tahammül etmesi imkans›z bir bekleme süresinden sonra, istediklerinin olamayaca¤›n› onlara bildiririz." FORREST GUMP, CEO? Hat›rlay›n: "E¤er becerebilirseniz hiç bir fleye sahip olmay›n. Elinizden gelirse, ayakkab›lar›n›z› bile baflkas›ndan kiralay›n." Bir zamanlar, bir flirketin y›ll›k strateji toplant›s›nda, s›k›nt›l› oldu¤u gözlenen bir CEO’nun, tüm dinleyicilerin yüzünün bembeyaz kesilmesine sebep olan bir fley söyledi¤ini duydum. "Ben bu ‘kâr problemini’ 15 dakikada çözerim" diye ba¤›rd›. "Herkesi kovar›m. Sonra da ba¤›ms›z tafleronlar›n en iyilerini istihdam ederim." “Genel Giderler” Öldü Haftada 50 saat çal›fl›yorsunuz. S›rt›n›z› a¤r›t›yorsunuz. Bir sürü saçmal›kla mücadele ediyorsunuz. Ve size ne isim veriyorlar? "Masraf Merkezi". Sizin için "ek yük" diyorlar. Asl›nda, aç›k söylemek gerekirse, daha da kötüsünü söylüyorlar. Kimsiniz siz? Siz yüzde 90’›n bir parças›s›n›z. Sat›nalmada... lojistikte... finansta... insan kaynaklar›nda... bilgi ifllemde... mühendislikte çal›flan yüzde 90’l›k kesim. Sizin "ek yük" mü olman›z gerekiyor? Kaderiniz bu mu? "Masraf Merkezi" olmak m›? Bence de¤il! Asl›nda öyle olmad›¤›n› biliyorum ve kan›tlayabilirim. 3. k›s›mda çekinmeden belirtti¤im gibi, bugünkü beyaz yaka ifllerinin yüzde seksen ya da daha fazlas›, en geç önümüzdeki 15 y›l içinde ortadan yok olacak ya da tahmin edilemeyecek derecede büyük bir de¤iflikli¤e u¤rayacak. (Hat›rlay›n, GE’nin patronu 3 y›l diyor.) Beyaz Yaka dünyas›n›n tüm al›fl›lagelmifl ifllerini – tüm a¤›r yükü – Hintliler, Ganal›lar ve 2.39 dolarl›k mikroçipler üstlenecek. (EKG sonuçlar›n› okumaya kadar gider bu ifl.) O zaman çal›flanlar›n say›s› giderek azalacak ise, kurulufl ne ifle yarayacak? Belki de fazla bir ifle yaramayacak. Bize ne kal›yor yapmak için? Belki de fazla bir fley kalm›yor. Ama sadece belki… B2B Ça¤›nda Rock Y›ld›zlar› New Orleans’a gittim. Ulusal Sat›nalma Yönetimi Birli¤i’nde (NAPM) – (fiimdi Sat›fl Yönetimi Enstitüsü oldu) konuflma yapmak için. Karfl›mdaki binlerce insan›n yüzlerine bakt›m. Ço¤u orta yafltayd›. Ço¤u beyazd›. Hepsi de "sat›nalma profesyonelleri" idi. Gruba bakt›m. Ve en yüksek (cam k›racak kadar yüksek) sesimle ba¤›rd›m: "Size bak›nca, B2B ça¤›n›n Rock Y›ld›zlar›n› görüyorum!" Beni deli sand›lar. ‹flin komik yan›, flaka filan yapmam›flt›m. Çok Ciddiydim. Son iki k›s›mda da belirtti¤im gibi, e-Ticaret Devriminin her fleyi içine alan Gücüne tüm kalbimle inan›yorum. (Hat›rlay›n: "Ya otobüse bin. Ya otobüsten in. ‹kisinin ortas› yok." Bunun ötesinde, e-Ticaret Devriminin sat›nalmac›lar, lojistikçiler, Bilgi ifllemciler ve finansç›lardan oluflan bir grup taraf›ndan gerçeklefltirilmesi gerekti¤ine de inan›yorum. Yani ben gerçekten, o konufltu¤um sat›nalma profesyonellerinin kendilerini birer Rock Y›ld›z› olarak… devrimci olarak… cesaret gerektiren de¤iflimlerin flampiyonu… tehditkar teknolojilerin destekçisi… teflebbüsün yeni mucidi olarak görmeleri gerekti¤ine inan›yorum. Zeki adamlar. Zeki kad›nlar. ‹fllerini yeniden yaratanlar. Ben onlar› böyle görüyorum. … Ve Rüzgarl› fiehirdeyim Chicago’day›m. Chicago ‹nsan Kaynaklar› Yönetimi Birli¤i – HRMAC’da bir konuflma yap›yorum. Karfl›mda yüzlerce dinleyici var. ‹tiraf etmeliyim ki.. yine ba¤›rd›m. "Destek görevi görmekten s›k›lmad›n›z m›? Bir masraf merkezi olmaktan b›kmad›n›z m›? Size bakt›¤›m zaman ne görüyorum biliyor musunuz? Yetenek ça¤›n›n Rock starlar›n› görüyorum." Ayn› mant›k benim Sat›nalmac› arkadafllar›m için de geçerli. (Rock-Star-eDünyaDevrimcileri demek istedim.) ‹nsan Kaynaklar›nda Çal›flanlar (HR’c›lar) biraz flüphey- ! Size bakt›¤›m zaman ne görüyorum biliyor musunuz? Yetenek ça¤›n›n Rock starlar›n›. 76 YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER ! ‹flinizi Yeniden Yarat›n! fi‹MD‹YE KADAR YÜRÜTÜLEN MANTIK 1. Beyaz Yaka iflleri BUHARLAfiIP G‹D‹YOR. 2. Hintliler, Ghanal›lar, ve 239 dolarl›k mikro-ifllemciler tüm rutin ifllerinizi elinizden alacak. 3. Art›k "Departmanlar"a "ek yük" gözüyle bak›l›yor. 4. Departmanlar›n kendilerini yeniden yaratmalar› gerekiyor 5. Yeniden yaratman›n en iyi flekli: Rock Y›ld›z› olmak 6. Bu tür "Rock Y›ld›zlar›" flimdiden (PSF’lerde) varl›k göstermeye bafllad›lar bile. 7. Personelin yapt›¤› iflleri art›k PSF’ler d›flar›dan, kâr amaçl› olarak yap›yorlar. ! ODA SERV‹S‹ M‹? ODANIN KEND‹S‹ B‹R SERV‹S. Starwood’un Sheraton Otelleri bir Otel Zinciri’dir, de¤il mi? Ve bu zincirde var›lacak en son nokta otelin sahibi olmakt›r, de¤il mi? Eh, k›smen öyle. Hawaii-Kaua’i’deki Sheraton Princeville’de Starwood’un "sahip oldu¤u" varl›klar: marka, müflteri baz›nda çeflitli veriler, Müflterilere Unutulmaz Deneyimler yaflatmak için yöntemler ve bir yönetim sözleflmesi. Hepsi bu. (Yönetim d›fl› personel bordroda gözükmüyor bile.) Starwood üzerine kay›tl› hiçbir gayrimenkul bulunmuyor. Sheraton PSF’ye (.. otele) hiç girdiniz mi son zamanlarda? le bakt›¤›m›z… k›rtasiyeci, flekilci, "hay›r" demeye meyilli bürokrat "yöneticilere" klasik bir örnek teflkil ederler… Belki de bu s›fat› çal›flarak kazand›lar. Belki gerçekten bürokrat gibi davrand›lar. Belki de bu sadece geçmiflte kald›. (Umar›m.) Biz bu ça¤›n Fikri Sermaye baz›nda de¤er yaratma ça¤› oldu¤unu kabul etmifltik. (De¤il mi?) Bu nokta yeterince aç›ksa, ça¤›m›z›n Safl›¤› Bozulmam›fl bir Yetenek Ça¤› oldu¤unun da kabul edilmesi laz›m. Ve bu a¤›r ad›mlarla yürüyen mant›k silsilesini daha ileri götürmek gerekirse.. ve e¤er bu Safl›¤› Bozulmam›fl Bir Yetenek Ça¤› ise.. O ZAMAN BU GEÇ‹T TÖREN‹NE K‹M ÖNDERL‹K EDECEK, K‹M BU DE⁄ER YARATMA SÜREC‹NE ENERJ‹ VERECEK? ‹K’c›lar. E¤er görevlerini do¤ru alg›layabilirlerse. E¤er ellerindeki muazzam f›rsat› iyi de¤erlendirebilirlerse. e¤er... e¤er... PSF Çözümü: Görüfl Mesafemizde Sakl›. E¤er ne? Belki de cevab›m›z zaten haz›rd›! Belki de oturdu¤umuz yerden olan› biteni biliyorduk. Ama önem vermedik. Hiç önem vermedik! (Gerçekten.) fiu anda sanal olarak faaliyet gösteren ve sadece "kafalar›n› kullanarak" çal›flan bir dizi organizasyon var ve bu organizasyonlar›n kurulufla de¤er katt›klar› tek bir kanal var: Yarat›c› Fikri Sermayenin birikimi ve uygulanmas›. Bunlara PSF diyelim. Profesyonel Servis Firmalar›. Belki de zaman onlar›n zaman›d›r. Ve san›r›m öyle. Bir Profesyonel Servis Firmas›, 100,00 küsur çal›flan› olan Accenture ya da EDS gibi bir kurulufl olabilir. Ya da Xerox’un son küçülme furyas›nda ifline son verdi¤i 46 yafl›nda eski bir muhasebecisi olan bir kad›n›n tek bafl›na, evinin bofl bir odas›ndan yürüttü¤ü, at›yorum, New York’un Rochester kasabas› ve çevresine küçük çapl› stratejik finansal dan›flmanl›k verdi¤i tek kiflilik bir muhasebe flirketi olabilir. (Veya belki de bu tek kiflilik muhasebe flirketi dünya çap›nda özel hizmetler sunuyordur.. Internet sayesinde. E¤er iflinizi yeterince iyi yap›yorsan›z, o kullan›lmayan oda, PSF’nin Global Merkezidir…) Firman›n Sa¤lad›¤› Hizmetler Profesyonel Servis Firmalar› …Güvenlik sa¤larlar (Kroll.) (Guardsmark.) … ‹laç firmalar›na klinik deneylerde yol gösterirler (Radiant Research.) (nTouch Research) … ‹laç firmalar› için araflt›rma yaparlar. (Health Decisions.) (Covance.) … Otomobil üreticileri için prototip haz›rlarlar. (ESG Automotive) … Her türde ofis malzemesi sa¤larlar. (OfficeZone.) … Call Center’lar› yönetirler. (Tel*Asist.) (Convergys.) … Büyük flirketlere her tür seyahat hizmeti verirler. (Rosenbluth.) "Masraf Merkezinden" Y›ld›z Olmaya Giden Yol … Okullar› idare ederler. (Edison Schools.) (Mosaica.) Ve hapishaneleri. (Correctional Systems Inc.) … CEO atamas› yaparlar. Ve geçici CEO bulurlar. (Heidrick & Struggles.) (Yüksek ve Orta Düzey Yöneticiler) … Adrese teslim lojistik hizmet verirler. (Ryder.) (UPS.) (FDX.) … Çal›flanlara sa¤lanan faydalar›n yönetimini yaparlar (Accord Human Management.) (Back Office Solutions.) … E¤itim faaliyetleri düzenlerler. (Forum Corporation.) … Müflteri ‹liflkileri Yönetim faaliyetlerini yönetirler. (Accenture.) … Tüm faaliyeti yönetirler. (Yine… Accenture) … Tüm bilgi-ifllem sistemini çal›flt›r›rlar. (EDS.) Temel fikir: Beyaz Yaka Dünyas›nda yap›lan her (h-e-r) ifl (tüm ifllerin yüzde 90’› – hat›rlay›n), kâr etmek amac›yla d›flar›da da yap›labilir. (Bir PSF kanal›yla.) Kara Delik Neden? Neden? Eminim, bir Amerikan otomobil fabrikas›nda can›n› tehlikeye atarak çal›flan her bir kifliye karfl›l›k Muhasebe Departmanlar›nda Hücre Hapsinde çal›flan 50, hatta 150 kifli vard›r. Yine Yolculuk Var 2001 y›l›nda Uluslararas› ‹nsan Kaynaklar› Bilgi Yönetimi Derne¤i – IHRIM’de bir konuflma yapt›m. Sunuma haz›rlan›rken, Derne¤in Gazetesinde John Sullivan’›n harika bir makalesini okudum. Bafll›k: "e-‹K: 21. Yüzy›l›n ‹K Departman›nda Bir Gezinti." Amaç çok aç›k. "‹K Departman›", "e-‹K" olarak de¤iflecek. Yani her ‹K faaliyetinin online oldu¤u ve dolay›s›yla de¤erlendirme sürecine önderlik etmekten e¤itime ve sa¤lanan faydalar portföyünün seçimine kadar kendi ifli ile ilgili tüm konular›n yönetimini kendisinin yapabilece¤ini iddia eden her çal›flana (Çal›flan Joe’yu hat›rlay›n) aç›k olan Web tabanl› bir departman. Art›k HR’›n rutin ifllerine de otomasyon uygulad›¤›m›za göre, geriye ne kald› yapacak? Çok basit, diyor Mr. Sullivan: ‹K Departman› "ÜDM" olacak... bir Üretim Dan›flmanl›k Merkezi. Ve ‹K’c›lar da Meflhur PSF’nin Ciddi Katma De¤er Yaratan Üyeleri olacak. (Ya da "Yetene¤in Halk Ozanlar›" nas›l?) ! HR = HARD ROCK? GE, yetenek gelifltirme ifline bay›l›r. Bob Nardelli GE’de e¤itim görmüfltü. Daha sonra Home Depot’un CEO’su oldu. Ve hemen EVP yay›n›n›n bafl›na GE’deki eski ‹K yöneticisi olan David Donovan’› getirdi. Economist’te yaz›lana bak›l›rsa, Donovan 2001 y›l›nda bu transferden 21 milyon dolar ald›. Bu Rock Y›ld›zlar›na yap›lan bir ödeme. Home Depot’ta ‹K dünyas›, Rock Star dünyas› say›l›r. Ya sizin flirkette? ! YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER Profesyonel Servis Firmalar›. Kimse onlar› ciddiye almaz. Çelik fabrikalar›nda çal›flan "erkek adamlar"la karfl›laflt›r›ld›¤›nda "soft" ifller yaparlar. Kimse PSF’leri incelemez. Bu konuda bir kitap bulun bana. Çok az. Çok çok az. (Nerdeyse hiç yok.) Borders’a gidin. Barnes & Noble’a gidin. Ekonomi kitaplar› bölümünü gezin. Genel Kalite Yönetimi hakk›nda yirmi-otuz tane kitap bulursunuz. En az oniki tane de, otomobil fabrikalar› ya da ka¤›t fabrikalar› için yaz›lm›fl, "kendi kendini yöneten çal›flma gruplar›n›n kurulmas›" konulu kitap bulursunuz. Ama Son Derece Baflar›l› Muhasebe Departman›... ya da Amantanr›mgözlerimeinanam›yorum ‹nsan Kaynaklar› Departman› hakk›nda tek bir kitap bile bulamazs›n›z. Ola¤anüstü Araflt›rma Gelifltirme Faaliyetleri konulu bir kitap için de kendiniz bir isim bulun. ARKA SAYFALARIM PSF fenomeni ile ilgili tek bir kitap var ilgimi çeken. Onu da 1999’da ben yazm›flt›m. Kitab›n ad›, Profesyonel Servis Firmas›50: "Departman›n›z›, ticari markas› h›rs ve yenilik olan bir Profesyonel Servis Firmas› flekline dönüfltürebilmenin 50 Yolu" Gidip al›n bir tane. (David Maister’in bu konuda yazd›¤› kitaplar› da al›n. Mesela: Profesyonel Servis Firmas›n›n Yönetimi-Managing The Professional Firm.) 77 78 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! PSF Modeli: Basit Olsun. Mükemmel Olsun. John Sullivan’›n "e-‹K" fikrinden yola ç›karak, afla¤›daki modeli tasarlad›m. Bu tasar›m, finans, bilgi ifllem, lojistik ve mühendislik departmanlar›n›n hepsi için eflit derecede geçerlidir. Burada dört tane temel yap› tafl› bulunuyor. Ürün-lefltirin YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER ! Her "departman›n" faaliyetini ayr› bir PÖD‹ (Para Ödemeye De¤ecek ‹fl) "ürünü"olarak tan›mlay›n. "Ürün-lefltir" sözü çirkin bir söz... kötü bir yak›flt›rma. Ama bir anlam tafl›yor. Sonuç: E¤er flu anda yapt›¤›n›z› B‹R‹N‹N PARA ÖDEYEREK ALMAK ‹STEYECE⁄‹ bir "ürün" olarak göremiyorsan›z, … o zaman en iyisi o ifli b›rak›n gitsin. (Buraya kadar tamam m›?) Web-lefltirin Yani: Hepsini. Elinizdeki "z›mb›rt›lar›n" (ürünler!) yüzde 100’ünü Web’e yükleyin. ‹stihdam. E¤itim. Sa¤lanan Faydalar. Standartlar. Yöntemler.. Hepsini. (yüzde 100 = yüzde 100) E¤er bunlar mükemmel de¤ilse, taflerona baflvurun. PSF’nizin sorumlu oldu¤u bütün faaliyetleri ya da "ürünleri" gözden geçirin: e¤itim, faydalar, yönetim, istihdam, de¤erlendirme, her neyse. E¤er bir konuda Gerçekten Mükemmel de¤ilseniz, onu Gerçekten Mükemmel olan birine devredin... Bu da halen yapt›¤›n›z ifllerin yüzde 75 ila 95’lik k›sm›n› kapsayacakt›r. Dalga geçmiyorum. (... yüzde 100 de olabilir. O zaman art›k yoksunuz demektir.) E¤er mükemmel ise, bunu kutlay›n Geriye ne kal›yorsa o, "Global Mükemmeli¤in Merkezi" olacakt›r. Onu al›p zirveye tafl›y›n! Basit bir mesaj bu asl›nda. Yapt›¤›n›z En iyi (Son Derece ‹yi) (Dikkate flayan derecede iyi) ("Dünya Çap›nda" iyi) ifle s›k› s›k›ya sar›l›n ve onu… baflkalar›na (hatta rakiplerinize dahi)… para karfl›l›¤› sat›labilecek bir hale getirin. (C‹DDEN ‹Y‹ olmal›.) Görünüflte bu "basit bir model". Ama bu model, ne yaz›k ki, flu anda uygulad›¤›m›z yöntemlerden çok farkl›. (Hat›rlay›n: "Masraf Merkezi," "Ek Yük.") Tekrar ediyorum: Her fley bir "ürün" haline getirilir. Bunlar›n yüzde 100’ü Web’e yüklenir. ‹yi olmayan ürünler, onlar› iyi üretenlere transfer edilir. Geride kalan ve bize para (ÇOK FAZLA PARA) kazand›racak olan ufak bir k›sm›n› elimizde s›k› s›k›ya tutar›z. Eskisini Çöpe At, Yeni Kartvizitini Al Pekala, rahat bir koltukta oturuyorsunuz. Cüzdan›n›za uzan›p bir kartvizit ç›kart›yorsunuz. Kartvizitin üzerinde flöyle yaz›yor: Janice Nelson-Smith, E¤itim Direktörü, BilmemNe Bölümü, XYZ Corp. fiimdi yapman›z› istedi¤im fley flu, Janice: Aya¤a kalk. fiöminenin yan›na git. (Umar›m orada harl› bir atefl yan›yordur.) O kartviziti al. Atefle at. Yan›fl›n› seyret. Yar›n da gidip… kendine yeni kartvizit bast›rman› istiyorum. ‹lk sat›r› de¤ifltirme… içinde ismin olan sat›r›. Ama kart›n›n üzerinde art›k flöyle yazs›n: Janice Nelson-Smith, Yönetici Ortak, Rock Y›ld›zlar› E¤itimi, A.fi. (RYE A.fi., XYZ flirketinin BilmemNe Bölümünün ba¤l› ortakl›¤›.) Janice, art›k sen bir Yönetici Ortak’s›n! "Masraf Merkezinden" Y›ld›z Olmaya Giden Yol (" ‘Ek yük’ ne demek?" Art›k bu sen de¤ilsin.) Özgür Ol: Masraf Merkezini Kazanç Merkezi Haline Getir ! KAZANÇ ‹Ç‹N KOfiUYOR Frank Eichorn, Wells Fargo Ev ‹pote¤i Bankac›l›¤›n›n Kredi Risk Yönetimi Veri Grubu Direktörü. Donuk ve s›k›c› olmal›, de¤il mi? Hay›r! ‹flte Eichorn "genel gider"/ "masraf merkezi"ni nas›l bir de¤iflikli¤e tabi tuttu¤unu anlat›yor: "Normal olarak bir ipotek flirketinde ya da finans hizmeti veren bir flirkette "risk yönetimi" bir genel gider say›l›r. Bir kazanç merkezi de¤il. Biz daha iyisini yapt›k. Hem kendimize kazanç sa¤l›yoruz hem de flirkete." Eichorn bu süreç esnas›nda SAS’tan yard›m ald›. SAS son derece iyi bir yaz›l›m flirketi. Sofistike istatistik paketleri haz›rlayarak departmanlar›n yapt›klar› ifli zirveye tafl›malar›n› sa¤l›yor. GM + RS* = PSF Lideri Tebrikler, Janice. Tebrikler, David. Her ikiniz de art›k Yönetici Ortaks›n›z! Bu tam olarak ne demek? Siz bana göre flu anda iki çok özel "tip" sergiliyorsunuz. Tip 1: Profesyonel Sporlar Genel Müdürü. Bir Profesyonel Sporlar Genel Müdürü ne yapar? Sadece bir tek ifli vard›r: Dünyan›n En Büyük Yeteneklerinin istihdam› ve geliflimi. Baflka bir deyiflle, En ‹yilerin ‹sim Listesini oluflturur. Tip 2: Risk Sermayedar›. Bir risk sermayedar› ne yapar? Sadece iki ifl yapar: "Yetenekler" üzerine "bahisler". "Projeler" (Fikirler) üzerine "bahisler". Yani, risk sermayedar›n›n elinde bir "listesi" olur. Bu listeye "portföy" denir. Bunun içinden baz›lar› risksizdir. Baz›lar› ise radikaldir – ya ac›nacak derecede kayba u¤rar, ya da inan›lmaz derecede kazan›r. Tekrar ediyorum. Bir Yönetici Ortak (eskinin sönük ve ruhsuz "departman flefi") sadece iki ifl yapar: Genel müdür… Çok büyük yetenekler gelifltirir. Risk sermayedar›… Çok büyük projelerin portföyünü haz›rlar. Departman flefinin rolü budur! Departman flefinin hayat› budur! Departman flefinin gelece¤i budur! E¤er bunu gerçeklefltiremezlerse, Janice ve David, … Bay ve Bayan "genel gider" olarak kalacakt›r. Siz hem Genel Müdürsünüz... hem de Büyük Portföyler oluflturan bir RS’siniz. *Venture Capitalist = Risk Sermayedar› - RS "PSF" OPERASYONU 2003’te Irak savafl› esnas›nda Katar’daki Kumanda Merkezi hakk›nda ç›kan haberi hat›rlay›n. Eli silahl› adamlar m› vard›? Hay›r! Bilgisayarlar›n üzerine e¤ilmifl çal›flan kad›nl› erkekli düzinelerce insan vard›. E¤er bu kumanda merkezi bir PSF’i temsil etmiyorsa, art›k ne eder bilmem. ! YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER David Yang… Farz et ki 2000 çal›flan› olan bir bölümün Finans Direktörüsün. Altm›fl sekiz kifli sana ba¤l› çal›fl›yor. Bu durumda ben flöyle düflünüyorum: Senin, flirketinden biraz ilerideki Deloitte & Touche bürosunda çal›flan 68 kiflinin flefinden bir fark›n yok. Tamam, yalan söyledim. Bir fark var. Hem de büyük bir fark. D&T ofisinin Yönetici Orta¤› ay sonunda müflterilerine fatura gönderir. Ve müflteriler de ödemelerini yaparlar. Çünkü o, müflterilerine de¤erli bir hizmet vermifltir. Ya sen, David? Sen kalk›p oradaki "flirket içi" müflterilerine fatura kessen ne olur? Nas›l tepki gösterirler sence? Bence kat›la kat›la gülerler... ya da kalp krizi geçirirler. Bu çok üzücü bir durum, de¤il mi? Deliler gibi e¤itim gördün. Yapt›¤›n ifli son derece iyi yap›yorsun. Kim bilir kaç defa terfi ettin. De¤erli hizmetler veriyorsun. Peki, o zaman neden bütün bunlar "fark" edilmiyor? Neden sana "ek yük" ad›n› takt›lar? David, neden sana "masraf merkezi" demekte inat ediyorlar? Saçmal›¤› bir kenara b›rak, Dave. Art›k De¤erli bir ‹fl yapman›n zaman› geldi. Seni Yönetici Ortakl›¤a terfi ettirelim. Hem sen istemesen bile yak›nda ucuz bir mikroifllemci yapt›¤›n ifli elinden alacak. (Senin iflinle birlikte kalp doktorunun iflini de alacak, hat›rla.) 79 80 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER ! PFS: Kestirme Yol Profesyonel Servis Firmas› (PFS) Modeli, Yeni Ekonomi dünyas›n›n kilit noktas›d›r. Peki, bu kilit noktas›n› belirleyen unsurlar nelerdir? Buna iliflkin haz›rlad›¤›m "ilk dokuz" ilkeyi afla¤›da s›ral›yorum: 1.YKD (Yüksek Katma De¤er) Projeleri Yapt›¤›m›z iflin yüzde yüzü (yuvarlama fark› yok!) YKD (Yüksek Katma De¤er) projeleri olacak. Çal›flmalar›n Tümü = Çok Baflar›l› Proje Çal›flmalar›. Mesaj: Katma de¤eri olan projeler. (Nokta) (Ya da… Control Alt Delete.) 2.Öncü Müflteriler Öncü Müflteriler edinmek suretiyle, "Departmanlar" baz›nda bir "Devrim" gerçeklefltirin. "Grup içi hizmet veren" biri olarak, di¤er bölümlerden gelen tüm ça¤r›lara cevap vermek zorundas›n›z. Bu normal. Ama hepsine eflit derecede ilgi göstermek zorunda de¤ilsiniz. Öylesi zaten aptall›k olur. Yal›n gerçek: Sizin amac›n›z, grup içi müflterilerinizden en iyi olanlar›, "deli", "ç›lg›n", "devrimci", "öncü" olarak tan›mlananlar› bu ifle tahsis ederek, muhteflem projelere imza atmak. Mantra: Öncü müflterilerimize verdi¤imiz kaliteli hizmet ile tan›naca¤›z! (‹nan›n, bunun arkas›ndan çok daha fazlas› gelecek. Çok, çok daha fazlas›.) "Masraf Merkezinden" Y›ld›z Olmaya Giden Yol 81 3. Sadece Dünya Harikas› (WOW) ‹fller Dünya Harikas› ifller (WOW!) yap›n! Hepsi bu! Doktor Bey, o lanet olas› 239 dolarl›k mikroçip elektrokardiogram’› senden daha iyi yorumluyor. Peki, sen ne ifl yap›yorsun? Cevap: Ben Çok Özel ‹fller Yap›yorum, ya da "ifli" b›rak›yorum. fiimdi bütün dikkatinizi toplay›p, Kantitatif WOW Testini bütün "ifl"lere uygulay›n (Bkz. Bölüm 15). 4. Büyük Yetenekler Bütün mesele… YETENEK ile ilgili. De¤er yaratma (Gerçek katma de¤er) konusunun özünde yatan tüm fikir bu. ‹ster bir beysbol tak›m› olun, ister bir senfoni orkestras›, ister bir tiyatro... ya da bir lojistik departman› (flu anda Rock Y›ld›z› olan PSF!). Büyük Yeteneklerin Peflinden Koflun! Büyük Yetenekleri ‹stihdam Edin! Büyük Yeteneklere diledikleri gibi hareket edebilecekleri genifl mekanlar ay›r›n! Büyük Yetenekleri Terfi Ettirin! (Tüm bunlar›n – örne¤in flu yetenek konusunun – detayl› analizini 20. K›s›mda bulabilirsiniz.) 5.Macerac› Kültür 6.Büyük fiirketlerin Bak›fl Aç›s› / Büyük fiirketlerin Yöntemleri ‹fl yapman›n "GE tarz›" vard›r. ‹fl yapman›n "McKinsey tarz›" vard›r. Böyle büyük flirketlerin yöntemlerini gerçek profesyonel servis firmalar›nda kullanmak, milyarlarca dolarl›k kazanç sa¤layabilir. Peki, hangi büyük flirketin bak›fl aç›s› / yöntemi sizin finans, lojistik, BS, ‹K ve e¤itim bölümlerinizi tan›ml›yor? Sizin neyiniz (ç-o-k) özel? Baflkas›nda (Dünyada sizden baflka hiç kimsede) olmay›p da sizde olan ne var? (Umar›m buna verecek iyi bir cevab›n›z vard›r.) (Çok az say›daki "iç" departman buna cevap verebilir, ne yaz›k ki.) 7.PÖD‹/Para Ödemeye De¤ecek ‹fl Tüm de¤erli çal›flmalar bir faturay› hak eder! Ve yüklü bir fatura! E¤er kimse verdi¤iniz hizmetin karfl›l›¤› olan (yüklü) faturay› ödemiyorsa… o zaman yapt›¤›n›z ifl, yapmaya de¤er bir ifl de¤il demektir. (Bu konuda bana pek "güvenmeyin" – ama "düflünün" üzerinde.) Meflhur avukatlar rutin olarak saat bafl›na 500 dolar fatura keserler. Ya da daha fazlas›n›. Neden… çok baflar›l› bir PSF’ye dönüflen departman›n›zda görev yapan... Dünyan›n En Büyük Lojistikçisi de böyle bir fatura kesemesin? 8. D›fl Müflteriler Yapt›¤›m›z iflte yabanc›lar›n en az yüzde 25 oran›nda pay› bulunmas› gerekir. Tüm PFS’ler Piyasa Testinden geçmek zorundad›r. DIfiARIDAN B‹R‹S‹ BUNA PARA ÖDER M‹? PEK‹, TOMARLA PARA ÖDER M‹? 9. Ne Zaman? : fiimdi! Belki de "PSF’cili¤in" tüm dokuz aflamas›ndan geçebilece¤inizi düflünmüyorsunuz. Kuruluflunuz henüz bu ifle haz›r de¤il. Ama flüphesiz ki bu dokuz aflamadan… duygusal anlamda geçebilirsiniz. Hem de hiç vakit kaybetmeden. Bu "fikir" (Dahili PSF), bir yaklafl›m biçiminden (yüzde 90) ve akitten (yüzde 10) do¤an bir konudur. ! YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER "S›k›c› muhasebe departman›" kavram›ndan s›k›ld›m art›k! B›kt›m, usand›m! E¤er bir muhasebe departman› "s›k›c›" ise, bunun sebebi, o muhasebe departman›n›n müdürünün… s›k›c› olmas›d›r. Macerac›... Finans Departman›! (Evet!) Macerac›… Lojistik Departman› (Evet!) Macerac›… Sat›nalma Departman›! (Evet!) E¤er Fikri Sermaye ve Yarat›c›l›¤›n birikimi ve uygulamas› ile (çok miktarda) katma de¤er yaratacaksak, ... bu "masraf merkezlerinin"/ "genel gider" birikimcilerinin… ola¤anüstü ve korkunç heyecan verici olmalar› gerekiyor. NEDEN OLMASIN? (E¤er çok ileri gitti¤imi düflünüyorsan›z… buyrun siz de bir fley söyleyin. Ve e¤er benimle ayn› fikirde de¤ilseniz… o zaman… büyük bir yanl›fll›k yap›yorsunuz. (VE BAfiARISIZLI⁄A MAHKUMSUNUZ.) 82 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! “” DÜfiÜN… Asl›nda ben bu fikri IBM’in efsanevi patronu Thomas Watson’dan çald›m. Birisi ona sormufl, "Mükemmel olmak için ne kadar süre gerekir" diye, o da, "Bir dakika" demifl. ! YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER ! MUHTEfiEM TAKIM – MÜKEMMEL OYUNCULAR Bir NFL* bayi a¤› – yani 48 tane faal oyuncunun "yetenek paketi" de¤erli bir PSF demektir! 48 oyuncusu olan profesyonel bir futbol tak›m› ile 48 kiflinin çal›flt›¤› bir Lojistik Departman› (PSF) aras›nda hiçbir fark göremiyorum. Futbol tak›m›nda, figüran oyuncular bile Dünyan›n En ‹yi oyuncular›d›r. Neden ayn› standart Logistics Inc.’da da geçerli olmas›n? ! G‹T KEND‹ ‹fi‹N‹ BUL Designworks/USA, BMW’nin Birleflik Devletler’deki tasar›m flirketi. Münih’teki BMW merkez ofisinden verilen talimatta, birim faaliyetlerinin yüzde 50’sinin, d›fl müflterilere yönelik (yak›n rakipler dahil) ve kâr amac› güden üretimden oluflmas› gerekti¤i bildirildi. Buradaki ana fikir flu: E¤er Steelcase için muhteflem koltuklar üretiyorsan›z,… bu yarat›c›l›k eninde sonunda BMW’nin yeni modelinin iç tasar›m›na girecek. Ve e¤er "gerçek dünyada" "d›fl müflteriler" ile çal›flam›yorsan›z, o zaman bu iflin içinde olmaman›z gerekir. Art›: ‹fliniz ne kadar enteresan ise, ekibinize kat›lacak olan kifliler o derece iyi olacakt›r. *National Football League Tav›r De¤iflikli¤i Bir "departman"›n / "genel gider"/ "masraf merkezi" olmaktan ç›k›p "büyük de¤ifliklik" geçirerek tam kapsaml› bir "PSF" haline gelmek ne kadar sürer? Y›llar sürer, de¤il mi? “bir dakika” "Tam kapsaml›" laf›n› b›rakal›m bir kenara flimdilik. Ve yüzde 99’u tav›r ve yaklafl›m biçiminden kaynaklanan "büyük de¤ifliklik" k›sm›n› ele alal›m. Ve bence iflin bu "tav›r" yan›… Bir Dakikada Ulafl›lan Mükemmeliyettir. 10 y›l boyunca haftal›k köfle yaz›lar› yazd›m. Yaklafl›k 520 adet yaz›. Bunlardan yar›m düzine kadar› oldukça sert tepki gördü. Bir tanesinin afla¤›daki gibi garip bir bafll›¤› vard›: "Bir Dakikada Mükemmellik" Sorun flu ki… bunu ben yazd›m... üstelik inanarak yazd›m. Bütün olay kiflisel bir taahhüde girmek meselesidir. Kiflinin bir daha hiçbir surette tümüyle mükemmel olandan vazgeçmeyece¤ine dair kendi kendine üstlendi¤i "basit" ama kararl› bir yüklenifltir. fiimdilik iflin formalite k›sm›n› unutun. "Departman›n›z›n" resmi olarak bir E¤itim A.fi., ya da XYZ fiirketinin BilmemNe Bölümünün ba¤l› ortakl›¤› olup olamayaca¤›n› düflünmeyin flimdi. Onun yerine kendinize "PSF Yaklafl›m›n› nas›l edinebilece¤inizi" sorun. Size düzenledi¤im k›lavuz ilkeleri aktar›yorum: Kültür De¤iflikli¤i "Kurumsal" de¤ildir. Kültür De¤iflikli¤i bir "Program" de¤ildir. Kültür De¤iflikli¤i "seneler" boyu sürmez. Kültür De¤iflikli¤i "Bugün" bafllamaz. Kültür De¤iflikli¤i "fiimdi" bafllar. Kültür De¤iflikli¤i "Bu anda" yaflan›r. Kültür De¤iflikli¤i Sizin Elinizde olan bir fleydir. Bir PSF olabilmek… bir PSF olmaktan geçer. Hemen flimdi. Bir de flu Mantra’y› deneyin: Biz… Hayatta Kalaca¤›z Biz… Çok Geliflece¤iz Biz… Dünya Harikas› ‹fller Yapaca¤›z Biz… Öncü Müflteriler Bulaca¤›z. Biz… Dilbert’in k›nad›¤› kepazeli¤i tam otomasyona geçirece¤iz. Biz… bizi özel ve farkl› k›lan ifllere odaklanaca¤›z. Biz… dünyada en iyi yapt›¤›m›z ifli zirveye tafl›yaca¤›z. Biz… Hemen ‹fle Koyulaca¤›z! fiimdi... Hemen. "Masraf Merkezinden" Y›ld›z Olmaya Giden Yol ! Kontrastlar ! NEYD‹ NE OLDU Maliyet Merkezi Kazanç Merkezi Prosedür odakl› Müflteri odakl› Masraflar›n minimize edilmesi Katma de¤erin maksimize edilmesi fiirketin duvarlar› fiirket d›fl›nda müflterilerle aras›nda kalmaya mahkum çal›flmakta tümüyle serbest Toplam iflçi say›s›n›n düflürülmesi... Süperstarlar›n görevlendirilmesi ve buna uygun istihdam ve buna uygun ödeme Pasif: "‹flleri" istenildi¤i gibi yapar Aktif: WOW projeler yarat›r – içinden geldi¤i gibi Hücre mahkumlar› Gururlu Profesyoneller Tutuculuk Yarat›c›l›k Her fley sonuçta fluna var›yor… 5-aflamal› bir program. 1 PROFESYONEL SERV‹S F‹RMALARINI C‹DD‹YE ALIN. ÇOK C‹DD‹YE ALIN. 2 ONLARIN Ö⁄RETT‹KLER‹N‹ KAVRAYIN. 3 KURULUfiUNUZUN HER BÖLÜMÜNÜ YILDIZ G‹B‹ PARLAYAN B‹R "PROFESYONEL SERV‹S F‹RMASI" HAL‹NE GET‹R‹N. "DEPARTMAN BAZINDA MÜKEMMELL‹YET" F‹KR‹NDEN ASLA TAV‹Z VERMEY‹N, DAHA AZINI KABUL ETMEY‹N. 5 DEPARTMANLARINIZDA (PSF!) KONUYU ANLAMAYAN/KARfiI ÇIKAN OLURSA… MERAS‹MS‹Z B‹R B‹Ç‹MDE… KOVUN. ARTIK K‹BAR B‹R ADAM DE⁄‹L‹M Bu bölümü yazarken iyiden iyiye k›zmaya bafllad›m. Bütün bunlar hakk›nda befl y›ld›r yaz›yorum, çiziyorum, bir sürü dil döküyorum. Bu befl senenin ilk 4.9’unda kendimi emniyete alacak türden sözler söyledim. Dedim ki, Profesyonel Servis Firmas› Modeli "oldukça iyi bir fikir". Art›k buna da inanm›yorum. fiu anda bunun … MUHTEfiEM B‹R F‹K‹R oldu¤una inan›yorum. Ve hakl› oldu¤umu biliyorum. Mikroifllemcilerin – ya da Hintlinin ve Ghanal›lar›n – beyaz yaka ifllerinin yüzde 80’ini alacaklar›na inan›yorum. Birleflik Devletler’in üretim sektörüne odakl› bir ulus olamayaca¤›na inan›yorum. Katma de¤erimizin fikri sermayeden kaynaklanaca¤›na inan›yorum. Muhteflem projelere imza atacak olan muhteflem yeteneklerden kaynaklanaca¤›na. Tolerans›m› tükettim! PSF’in "oldukça iyi bir fikir" oldu¤unu kabul etmiyorum art›k. De¤iflken bir hayat bu. ‹nifl-ç›k›fllarla dolu. Ama bu, kesinlikle DO⁄RU F‹K‹R. (Tamam, bazen yan›l›yorum. Ama yukar›da yazd›klar›m› okuyun. Ya… hakl›ysam? Ya benim bu fikre yaklafl›rken gösterdi¤im tepki, fikrin kendisine gerçekten uygun düflüyorsa? Bana bir iyilik yap›n: DÜfiÜNÜN BUNUN ÜZER‹NDE. C‹DD‹ B‹R B‹Ç‹MDE DÜfiÜNÜN.) ! YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER PSF’ye Giden Yol: 5 Kolay Ad›m 4 83 ! 6 PSF’lerin Amac› ‹fl Yapmakt›r: Çözüm Yaratman›n Koflullar› ! Çok Renkli Kurallar… “Bugünlerde, en iyi server’› kurmak yeterli olmuyor. Bu sadece iflin girifl ücreti.” • “Müflteriler sa¤layanlar›” tercih ediyorlar, çünkü farkl› • düflünmeleri‘düflük-maliyet için büyük flirketler yeterli bir gerekçe göstermediler.” olan›n kopyalanmas› kural say›l›yor. • Mükemmel tekdüzelik deryas›nda yuvarlan›p gidiyoruz. • BirFarkl›l›k yaratman›n tek yolu... gerçekten bir farkl›l›k yaratmakt›r. • “E¤er hizmet vermiyorsan›z, kendinizi bir emtia cehenneminde bulursunuz.” • “Müflteri tatmini” out. “Müflteri baflar›s›” in. • ! ABARTIYORUM Haz›r de¤iliz… Mükemmel bir ürün veya mükemmel bir hizmet sunman›n yeterli oldu¤una inan›yoruz. Oysa flunu idrak etmeliyiz ki, bir ürün ya da bir hizmet - her ne kadar mükemmel de olsa -sadece bir girifl ücretidir, bir bafllang›ç aflamas›d›r. Yeni teknolojilerin sistematik uygulamas›, dünya genelindeki ücretlerin taban yapmas›, kalite ve müflteri tatmininde 25 y›ld›r süregelen ve ola¤anüstü sonuçlar veren global kampanya, her tür üreticiye zarar veriyor. ! HAYAL ED‹YORUM Asla tatmin olmayan müflterilere sofistike çözümler bulan ve hayranl›k yarat›c›/hat›ralarda kalan/parlak/keyifli “deneyimler” yaflatacak flirketlerin bulundu¤u bir dünya hayal ediyorum. (Bir sürü yak›flt›rma sözcük kulland›m, biliyorum) (Ama arkadan aç›klamas› gelecek.) “2015 Model” bir ekonomi hayal ediyorum ve bu modelde baflar›n›n formülü flöyle olacak: Dell (“Gereksiz olan her fleyi yok et”) + IBM (“Yaz›l›m hizmetlerinde afl›r› katma de¤er”) + Harley-Davidson (“Bu bir yaflam tarz›”) = Sihirbaz Profesyonel Servis Firmas› kavram›n›n, kurulufllarda katma de¤erin temelini teflkil etti¤i ve bilinen en önemli Fikri-Sermaye-Kat›l›m Arac› oldu¤unun herkes taraf›ndan idrak edildi¤i bir dönem hayal ediyorum! (En az›ndan önümüzdeki y›llarda.) (Her fleyin de¤iflece¤i zamana kadar.) ! 86 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! Büyük Gün ! YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER ! MABED’DE AYRILIK Dipnot: HP-PwC anlaflmas› bir çok nedenden dolay› feshedildi. Bundan bir y›l kadar sonra HP, Compaq’› sat›n ald›. Az bir zaman sonra da IBM, Pricewaterhouse-Coopers’› sat›n ald›! Otuz bir bin dan›flman. O zamanlar teknoloji piyasas› karma kar›fl›kt›, ve IBM sadece 3.5 milyar dolar alarak ayr›ld›. Buna daha sonra geri dönece¤iz. ! BAfiKA TAL‹PLER VAR HP’nin haberinin ç›kmas›ndan az önce, Sun Microsystems’›n servis bölümünün yöneticileri ile konuflmufltum. Sadece alt› y›l kadar önce Sun’›n kâr›n›n sadece ufak bir yüzdesini temsil ediyorlard›. fiimdi ise bu pay yüzde 20’ye do¤ru gidiyor. Patronlar› bu oran›n k›sa zaman içinde ikiye hatta üçe katlanabilece¤ini söylüyorlar. "Nas›l yap›yorsunuz bunu?" diye sordum. "Basit" dedi, "PricewaterhouseCoopers dan›flmanlar›n› adam bafl› birkaç yüzbin dolara sat›nal›yoruz." San›r›m, HP’nin PwC’ye fiyat talebi yaparken hedefledi¤i, PwC dan›flmanlar›n› oyun sahas›ndan kendilerine çekerek Sun (ve IBM...) gibi flirketlerden uzak tutmakt›. Ben ona böyle diyorum: BÜYÜK GÜN. Afla¤› Manhattan ve Kuzey Virginia’daki terör sald›r›lar›n›n oldu¤u günden tam bir y›l önceydi. 9/11 – 11 Eylül 2001 tarihini dün gibi hat›rl›yorum. ‹ronik ama 11 Eylül 2000 tarihinde Yahoo!’ya ba¤land›¤›m günü de çok iyi hat›rl›yorum… Ö¤le zaman›yd›. Çok fley gördüm hayatta. O yüzden dünyada beni çok flafl›rtabilecek pek az fley var. Ama o gün floka girdim. Bafll›k flöyleydi: Hewlett-Packard, Pricewaterhouse-Coopers’›n Dan›flmanl›k fiirketine 18 milyar $ teklif ediyor! HP, dünyada en baflta gelen üretim flirketlerinden biridir. Bu büyük mühendislik ve üretim flirketi - kalite bilinci ve yenilik tak›nt›s› olan bu flirket - diyordu ki: "Biz salt mühendislik ve üretim yapamay›z." Peki ama neden? HP hizmet kuruluflunun patronu Ann Livermore, konuyu yal›n bir biçimde ortaya koydu: "Bugünlerde, en iyi server’› kurmak yeterli olmuyor. Bu sadece girifl ücreti." Girifl ücreti! fiöyle de söyleyebilirdi: "Katma de¤er zincirini z›playarak ç›kmam›z gerekiyor – sadece t›rmanmak yetmiyor- Dan›flmanl›k Hizmetlerinin entegre edilmesi laz›m. IS-Kurulufl Transformasyonu, Teflkilat Baz›nda Yeniden Tasar›m ve Genel Uygulama hizmetleri sunaca¤›z. Ve… belki de bir HP server’›.. hatta 10 HP server’› bu ifle ay›raca¤›z." HP tam olarak böyle söylemedi – ama flirketin yapmak istedi¤inin alt›nda harfi harfine bu fikir yat›yordu. Ben bu aç›klamay› birçok yönden flafl›rt›c› buldum. Öncelikle, PSF’lerin gerçekten bir fiyat› oldu¤unu gösteriyordu. (18 milyar $ iyi para!) Ama daha genifl bir aç›dan bakarsak, HP’nin bu hareketi birçok küçük firman›n çal›flmalar›n›n karfl›l›¤›n› almas› demektir. Ve kurumsal dünyan›n her köflesinden ayn› hikayenin farkl› versiyonlar›n› duyuyorum. Büyük Problem: Farkl› Seçim ‹çin Yeterli Sebep Yok Kendimi afl›yorum… Yak›n zamanlarda, dünyan›n önde gelen sigorta flirketlerinden birinin liderlik konferans›na kat›ld›m. Bu flirket tam anlam›yla "katma de¤er" havuzuna dahil bir flirket. (Pazarlamas› aç›s›ndan.) Benim konuflmamdan önce bir endüstri uzman› söz ald›. Ben de söylediklerini not ettim: "Müflteriler ‘düflük-fiyat sa¤layanlar›" tercih ediyorlar, çünkü büyük flirketler ve markalar onlar›n farkl› düflünmeleri için yeterli bir gerekçe bulamad›lar.." Bu çok büyük bir iddia! Progressive ve GEICO gibi flirketlerin sundu¤u hizmetler güzel ve çekici, çünkü "katma-de¤er liderleri" bu flirketler kadar de¤er yaratm›yorlar. Ayn› fley ticari havayollar› için de geçerli ki bu endüstri (görünüfle bak›l›rsa) sigorta kapsam›ndan çoktan ç›kart›ld›. Sayg›s›zca davran›fllar›na ra¤men bütün havayollar› gayet iyi çal›fl›yor. Uçaklar zaman›nda kalk›yor. Zaman›nda iniyor. Bagaj teslim ifllemleri mucizevi bir biçimde hatas›z yap›l›yor. Ve güvenlik sistemleri… hayret edilecek derecede iyi. Ama hiç birinin verdi¤i hizmetlerde art›k "özel s›n›f" kategorisi yok. Yani "büyükler" bize, kendileri ile ‘uçmamam›z’ için, yeterli bir sebep gösteremiyorlar. ‹nsanlar yemek hariç bir bilete yüzlerce dolar verip USAir ile uçmak yerine, Amerika’n›n herhangi bir yerine… ayn› guruldayan mide ile… 70 dolar verip SWA ile neden uçmas›n ki. Büyük Tuzak: Tekdüzelik Deryas› 10 Sonuç: Bizler (zengin, pahal›, yüksek-ücretli, geliflmifl dünyan›n insanlar›) üreticilik yapa- PSF’lerin Amac› ‹fl Yapmakt›r may›z. Hemen hemen sat›n ald›¤›m›z her fleyin üzerinde "Made in China" etiketi var. Buna uçak kanatlar› dahil… beyzbol flapkalar› bile. Mükemmel olan›n kopyalanmas› art›k kural say›l›yor. Süveterlerden tutun bilgisayarlara, restoranlara kadar. Hemen hemen herfleyin kalitesi mükemmel. Bir fleyin çal›fl›yor olmas› garipsenmiyor. Çal›flmamas› tuhaf karfl›lan›yor. Bir tekdüzelik deryas›nda yuvarlan›p gidiyoruz. Yüksek-kalitede tekdüzelik... ama yine de tekdüzelik. Farkl› bir fikir… sadece bir kaç hafta, azami bir kaç ay boyunca farkl› görünüyor. Ondan sonra s›radanlaflmaya bafll›yor. Ve bu böyle devam edip gidiyor. Büyük Fikir: 10X/10X Fenomeni Büyük Hayaller Kurmak Sigorta ifline geri dönelim: 2002’deki ilk konuflmam› Farmers Group’un bayi yöneticilerinin y›ll›k toplant›s›nda yapt›m. CEO Mary Feinstein, GEICO ve Progressive aras›ndaki çekiflmenin gayet iyi fark›ndayd›: "Biz art›k sadece sigortalayan bir flirket de¤iliz" dedi, "Bugün müflterilerimize hayallerinin gerçekleflmesinde yard›mc› olacak ürünler ve hizmetler de sunuyoruz. Bu bir finansal güvence olabilir, bir araba sat›n almak olabilir, ev tamirat›, ya da rüyalar›n›n tatili olabilir." Tabii ki "Hayallerin gerçekleflmesine yard›mc› olmak" türünden laflar, insanda "cüzdan›m hala yerinde duruyor mu" gibi bir merak uyand›r›yor. Ancak Farmers Group’da gösteriflli pazarlama taktiklerinden daha fazlas› var. Örne¤in Feinstein, bayilerinin hisse senedi sat›fl› yapabilmeleri için onlar› NASD s›navlar›na tabi tutuyor. Daha binlercesi lisansl› finans planlamac›s› olarak yetifltiriliyor. Yani, çal›flt›rd›¤› insanlar, Müflteriye Tam Kapsaml› Hizmet Veren Mali Dan›flmanlar ve Hayal Tacirleri olabilmek için da¤arc›klar›n› dolduruyorlar ve bunun yan› s›ra da, arada bir, bir kaç sigorta poliçesi sat›yorlar. Hemen hemen her fleyin düzgün bir flekilde çal›flt›¤› bir dünyada farkl›l›k yaratabilmek son derece zor bir ifl. Yine de baz› flirketler bunu baflar›yorlar. “” DENEY‹M, ‹fiLER‹ MÜKEMMELLEfiT‹R‹YOR Danimarkal› pazarlama fenomeni Jesper Kunde, ayn› noktaya de¤iniyor: "fiirketler uygulamalar konusunda o kadar mükemmellefltiler ki flimdi hepsi birbirine benziyor." “” HP’N‹N YOLUNDAN ÇEK‹L‹N HP’nin CEO’su Carly Fiorina, HP flapkas›n› bafl›ndan ç›kartt› ve flöyle dedi: "Her gün üç yeni ürünün tan›t›m›n› yap›yoruz. Bunlar› akl›nda tutabiliyor musun? Müflterilerimiz hat›rlayam›yorlar!" HP son on y›lda yeni ürünlerin pazarlama zaman› dönemini çok k›sa tutmaya bafllad›. Yine de bu laf› söylemek Fiorina’n›n hofluna gidiyor: "Müflterilerimiz HP ürünlerini hat›rlar›nda tutam›yorlar." ! YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER Sürekli bir yar›fl halindeyiz. Birbirimizi takip ediyoruz. Hollywood’dan Silikon Vadisine, oradan Madison Avenue’ye. ‹sveçli ekonomi profesörleri Kjell Nordström ve Jonas Ridderstrale’nin Funky Business dergisinde yazd›klar› gibi, "Yüksek kazançl› toplumlarda, birbirine benzeyen, benzer e¤itim alm›fl… benzer fikirlerle ortaya ç›kan, benzer fiyat ve kalitede benzer üretimler yapan kiflileri bünyelerinde çal›flt›ran bir çok benzer flirket bulunur." Ben buna "10X/10X fenomeni" diyorum. 10 kat iyi. 10 kat daha az farkl›. fiubat ay›nda Vermont’ta -20F’da arabalar›n çal›fl›yor olmas› art›k ola¤and›fl› say›lm›yor. Funky Business’da Nordström ve Ridderstrale konuya flöyle yaklafl›yorlar: "Baflar› gösterebilmek için bu kadar normal olmaya bir son vermemiz laz›m. Kazanan›n her fleyi al›p götürdü¤ü bir dünyada, Normal = Hiç bir fley." Paul Goldberger, New York Times Dergisinde perakende mallar üzerine yazd›¤› "Eflyalar›n Ayn›l›¤›" bafll›¤› alt›ndaki yaz›da flöyle diyor: "Her fley eskisine oranla daha iyi olabilir ama giderek hepsi birbirine benzemeye bafllad›." Ana fikir: "‹yi mal" kavram› s›radanlaflmaya bafllad›. "Normal = Hiç bir fley." Art›k herhangi bir fleyin çal›fl›yor durumda olmas› istisnai bir durum de¤il. Bu da demek oluyor ki, ‘farkl› olman›n’ ç›tas›… fazlas›yla yükseldi. 87 ! BAfiARIYI GARANT‹LEMEK Bir baflka deyiflle: Bir Fark Yaratman›n Tek Yolu.. gerçekten bir Fark Yaratmakt›r. E¤er bir sigorta flirketi iseniz, sigorta poliçesi satmak (bir zamanlar var olman›z›n tek sebebi) bu iflin sadece girifl ücretidir. Tekrar: Normal = Hiç bir fley! fiu fikrin geçerlili¤ini destekleyin: Baflar›lar›yla övünen bir sigorta flirketi olan Northwestern Mutual, son zamanlarda sat›fl elemanlar›n› NMFN… Northwestern Mutual Financial Network’e yöneltti. Çeviri: Daha fazla say›da hizmet sunumu. (Ya da: daha çok hayalin gerçeklefltirilmesi) 0X/10X 88 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! ! GAYRET, BIG BLUE Daha önce de sözünü etti¤imiz gibi, Gerstner’in ayr›lmas›ndan sonra yerine geçen yeni CEO Sam Palmisano, PricewaterhousCoopers’› sat›n ald›. Hewlett Packard, IBM’in Global Services’daki büyük baflar›s›ndan dolay› olacak, önce PwC’nin peflinden gitti, baflar›l› olamay›nca da Compaq’› sat›n ald›… Tüm bunlar›n sebebi, IT çözümlerinin büyük oyuncusu olarak kalmak için gösterilen ç›lg›nca çaba. YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER ! ! SÖZÜNÜ TUTANLAR IBM’in hikayesi çok dolambaçl›. Örne¤in 1999’da, Gerstner ›srarla üst kademe yöneticilerinden, IBM müflterilerine, IBM taraf›ndan üretilmifl olmasa bile piyasadaki en iyi araç veya yaz›l›mlar› sa¤lamalar› için, bir taahhütname imzalamalar›n› istedi. Gerstner ve flirketi, ciddiyetlerini kan›tlamak için, grup d›fl›ndan stratejik ortaklara odaklanmak amac›yla, in-house program ve projelerinin bir ço¤undan vaz geçtiler. Örne¤in IBM’in CRM alan›nda tercih etti¤i orta¤› olan Siebel, IBM’in önemli bir in-house girifliminin yerini ald›, ancak bu anlaflma daha sonra bozuldu. ! T MODEL‹NDEN PSF MODEL‹NE The Company’de John Micklethwait ve Adrian Wooldridge, Ford’un bir "araç markas› sahibi" olmak istedi¤ini yaz›yor. Bu sayg›n "üretici" art›k otomobillerin "tasar›m, mühendislik ve pazarlama" hizmetlerini verecek, ama otomobil "üretmeyecek". (!) ‹leri PSF Ekonomisinde bir Gezinti Bu, kurulufllar dünyas›n›n tümünde geçerlidir: "Ürünlerin" ve "hizmetlerin" bir zamanlar kaplad›¤› yeri, art›k "çözümler" alacak. Noktalar› birlefltirin, yeter… IBM. 2002 y›l›n›n bafllar›nda, Lou Gerstner IBM’in Büyük Patronu olarak geçirdi¤i benzersiz bir dokuz y›l›n ard›ndan emekliye ayr›ld›. Onun patronlu¤u esnas›nda flirketin sat›fllar› 20 milyar dolar civar›nda art›fl kaydetti. Bunun ne kadar› IBM’in "M"sine – daha iyi "makine" (bilgisayar) üretimine - tekabül ediyor? Cevap basit: Hiç. S›f›r. S-›-f-›-r. IBM kendi tesislerinde hala çip ve bellek üretimi yap›yor. Ama bilgisayar "yapm›yor" art›k. Gerçekte IBM’in gösterdi¤i büyümenin tümü... hatta belki tümünden de fazlas›... IBM Global Services firmas›ndan kaynaklan›yor. Bu kurulufl Gestner’in patronlu¤u zaman›nda (erkek adam hizmet etmez… ya da bunun gibi) basit bir düflünceden ortaya ç›karak 35 milyar dolar kazanç sa¤lad›. IBM Global Services nedir? Basit: DÜNYADAK‹ EN BÜYÜK "PSF"D‹R. GERSTNER GELD‹⁄‹NDE, EDS’N‹N SADECE B‹R KÜSURATI KADARDI. G‹TT‹⁄‹NDE ‹SE, EDS’N‹N B‹R BUÇUK KATINA ULAfiMIfiTI. BusinessWeek’in yorumuna göre, Gestner’in yöneticili¤indeki IBM’in hedefi, ilk tercih edilen sistem entegratörü haline gelmekti. Gerstner e¤itimini… PSF’lerin öncü flirketi olan ... McKinsey&Company’de ald›. Ve IBM’de, tüm PSF’lerin en büyü¤ünü kurdu! Gestner’in bu stratejide yürüttü¤ü mant›k, bold ve italik yaz›lmay› hak ediyor: "E¤er hizmet sektöründe faaliyet göstermiyorsan›z, kendinizi bir emtia cehenneminde bulursunuz." Ve gerçekten de IBM, Gerstner gitti¤inde hizmet sektörüne girmiflti – milyarlarca dolar kazanç sa¤lamaya bafllam›flt›. ‹flte flirketin "Stratejik Dan›flmanl›k Hizmetlerinin Entegrasyonu" ad› alt›nda paralar› cebe indirmesi böyle oldu. S›ras› gelmiflken söyleyeyim (I), Gerstner yak›n zamanlar›n "tüm dünyadaki en büyük yöneticisi" olarak oyumu alm›flt›r. S›ras› gelmiflken söyleyeyim (II), bu ifl kolay ifl de¤ildi. Gerstner bir "strateji adam›" idi – ve American Express ve Nabisco’da da yüksek mevkilerde bulundu. Ama IBM’deki "dan›flmanl›k hizmetleri transformasyonu"’nun farkl› bir yeri var. Daha sonra eskiyi hat›rlay›p flöyle dedi: "IBM’de geçirdi¤im dönemde anlad›m ki, ‘kültür’ kavram› bu oyunun bir parças› de¤il –oyunun kendisidir." Böyle bir anlay›fla eriflmek kolay ifl de¤il. AT&T. AT&T, Bell Breakup’tan (yerel telefon flirketlerinin birbirinden ayr›lmas›ndan) sonraki 15 y›l süresince dokuz ayr› "hayat" yaflad› (ve ço¤u da ölümle sonuçland›). fiimdi ise flirket, David Dorman’›n baflkanl›¤›nda, yeni bir "hayata" bafllamay› hedefliyor. Di¤er taraftan, bu yeni "hayat›n" ad› (uzun mesafeli görüflmelere geri dönüfl). Biraz modas› geçmifl gibi görünse de "geri dönüfl" ile hiç bir alakas› yok. Bu daha çok… Business Week’in yazd›¤› gibi… "kurumsal hizmetlerin" sat›lmas› ile alakal›. Yani Merrill Lynch, MasterCard ve Hyatt gibi dev kurulufllara yaz›l›m programlar› ve dan›flmanl›k hizmetleri satmay› planl›yorlar. Bu arada belki biraz da milletleraras› konuflma "kapasitesi" sa¤layacaklar. Ama bu sadece Büyük Hikaye’nin bafllang›c›. IBM ifle yaramayan unsurlar› ortadan kald›rd› (Tonlarcas›n›). AT&T de ayn› fleyi yapt›. Yap›lan bir tahmine gore Mr. Dorman, entegre dan›flmanl›k servisine ihtiyaç duyan ve yüksek-katmade¤er sa¤layacak abonelere odaklanabilmek için AT&T’nin flu anda elinde bulunan milletleraras› abonelerinin yüzde 50’sini elden ç›kartacak (bu da 25 milyon müflteri demek). PSF’lerin Amac› ‹fl Yapmakt›r ERICSSON. AT&T’nin hayli can›n› ac›tan ‹sveç menfleli rakibi Ericsson, görünüfle bak›l›rsa ayn› amac› güdüyor. Bu "imalatç›", üretiminin yüzde 50’sini Solectron ve Flextronics firmalar›na tafleronluk olarak yönlendirdi ve ARGE’sinin önemli bir bölümünü de Hindistan’a sevketti. Hizmet Dünyas›na… hoflgeldiniz! Lisans teknolojisinde yeni bir bölüm do¤uyor ve bir gözlemcinin vard›¤› sonuca göre bu flirket, üretimden çok, hizmete dayal› bir kablosuz iletiflim uzman› olmay› ve metalden çok know-how’a odaklanmay› hedefliyor." ! B‹RAZ DA AHLAK Ne olursa olsun, bu fikir Enron stratejisinin ana fikrine de çok yak›nd› ("boru hatlar›ndan pazarlamaya"). Sadece GE Power Systems bu stratejiyi Enron’a oranla bir iki nebze daha namuslu bir biçimde uygulad›. GE POWER SYSTEMS. 2000 y›l›nda - GE’nin Eski Ekonomi merkezinde bulunan 20 milyar dolar toplam kaynakl› GE Power Systems’›n o zamanki büyük patronu Bob Nardelli’yi ziyaret ettim. ! YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER B‹LG‹SAYAR DEL‹KANLILARI Nardelli’nin yönetici kadrosu ile konuflmaya haz›rlan›rken fark›na vard›¤›m bir fley beni çok flafl›rtt›. GE dünyas›n›n Nardelli’ye ait olan k›sm›, flirketin en karl› k›sm›yd›. GE’nin neflriyat k›sm›ndan da daha karl›yd›. T›bbi araç bölümünden de. Hatta GE Capital’dan da. Benim pek akl›ma yatmad›, o yüzden Nardelli’ye bunu nas›l baflard›klar›n› sordum (flu anda Home Depot’un CEO’su ve Yönetim Kurulu Baflkan›). "Vizyonumuzun uygulamas›ndan kaynaklan›yor," dedi. "Biz elektronlar›n hava trafik kontrolörü olmak istiyoruz." Yani GE Power Systems sadece "fabrika üretimi kutular" … yani bir eflya (ama mükemmel bir eflya tabii) üreticisi olmak istemiyor. GE Power Systems, … Arktika’dan Antarktika’ya kadar herhangi bir yerde bir elektrik dü¤mesinin aç›l›p kapanmas› hareketinin bile bir parças› olmay› hedefledi. Baflar›l› olabildi mi? diye soracak olursan›z, Power Systems hizmetleri sektöre çok küçük bir pay ile girdi ve k›sa sürede 10 milyon dolar kazanç elde etti. Buna ilaveten Nardelli, lügatindeki en yasakl› sözcüklerin "müflteri tatmini" oldu¤unu söyledi. Bunun yerine, Nardelli ve ekibi "müflteri baflar›s›"n› hedeflediler. Buna anlaml› bir kelime oyunu diyebilirsiniz. Ama ben öyle demiyorum. Ben bu iki söz aras›ndaki fark›n, as›l tart›flma konumuzun flah damar› oldu¤unu düflünüyorum. "Power Systems Alt› Sigma Kalite Yöntemi konusunda her gün daha iyiye gidiyor", dedi Nardelli, ama… "müflterinin karl›l›¤›" konusunu gerçekten iyi düflünmemiz laz›m. Müflterilerin tasarrufu gerçekten bizim onlara sa¤lad›¤›m›z miktarla m› s›n›rl›? GE’nin "kara kutu"sunun çal›fl›yor olmas› çok önemli. Vaktinde ulaflmas› da çok önemli. Ama bunlar yeterli de¤il. Hiç yeterli de¤il. Bu tür performans, tekrar ediyorum, sadece "girifl ücreti bileti"dir. As›l soru: "Elektrik santrali müflterisi GE’nin ürün ve servis paketini sat›n ald›¤›nda, örne¤in Siemens’den ald›¤›na oranla daha fazla kâr ediyor mu? "Anahtar Teslim GE Deneyimi" müflteriye, dikkate de¤er… (salt) tatminden daha fazla… bir "baflar›" kâr, sa¤l›yor mu? Memnun kalmak önemli bir fley ("Seninle ifl yapmak güzeldi, Bob."). Bir baflkas›n›n GE’den mal sat›n almaya karar vermesi ise tamamen ayr› bir fley.("Bob, sen tam bana göresin!") 89 ! TERM‹NOLOJ‹K FARKLAR Bu iki kavram aras›ndaki fark› akl›n›zda tutun (daha sonra bu konuya dönece¤iz): MÜfiTER‹ TATM‹N‹ ve MÜfiTER‹ BAfiARISI. Çok önemli bir konu. En önemli konu oldu¤u dahi tart›fl›labilir. ‹fl aleminde yeni farkl›l›klar No.1. 90 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! NEREDE DURACA⁄INI K‹MSE B‹LEMEZ Benim tavsiyem: Biraz durup flu örneklerin üzerinde iyice düflünün: HP’nin hikayesi IBM’in hikayesinin ayn›! AT&T’nin hikayesi nedir? Ericsson’›n hikayesi nedir? GE Power Systems’›n hikayesi nedir?.. fiimdi okumaya devam edebilirsiniz... ! GE INDUSTRIAL SYSTEMS.Yine GE. Bir zamanlar, GE’de .. Devre Kesici Üreten Bir Avuç Adam›n Bölümü diye adland›r›lan bir bölüm vard›. Tam olarak böyle olmasa da temel fikir buydu. fialter üreten… bir kaç adam. Zaten eflya üreticili¤i daha baflka ne olabilir. Bugün, bu bölüm... GE Industrial Systems ad›nda 10 milyar dolarl›k bir ifl. Son birkaç y›ld›r GE Industrial Systems bir sat›nalma furyas› bafllatt›… önüne gelen her türlü sistem ve software flirketini sat›nald›. Ve flu anda bu bölüm "entegre tesis hizmetleri" satabiliyor (evet!) … ve bu arada da laf olsun diye ortaya bir kaç devre kesici üretiyor. 9 10 $ YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER se a hiç kim onusund k t e y de li ti e e kemm n flirk bir Alma timde mü iç re H Ü . . z le e S iy N ndis vünm SIEME ›ndan ke ndisiyle ö elli¤i aç›s kadar ke r m neden bu la m n e a ra k o ü Alm bu rap retim m n ü a k: r ›k a ç d e a k ’t bir gerçe orbes Siemens en küçük yüzden F in O il lama . B u z " g a : y iz m u y abilirsin n büyük y gurur du e la n ›n a n › a y r, dün fl›rd›¤›m röntgenle alan›nda kadar fla saklanan a sa¤l›k d k n n ra e a d la u e o fl l k Dijita avuzlu Siemens rmas›d›r. s›nda k›l a fi una n n B s e re r. t e o v a eklefliy ameliy rç hizmeti e ra g a rl e il to k r› ›mla a, do uth’a ens yaz›l HealthSo kay›t tutm iemens, epsi Siem h ‘S , ’ – r re o ö y la g i sunu r. kamera d›¤›na astanesin es’in yaz h rb l› o n F a , b n ilavete dijital ta tamamen iyor.. gelece¤in sürüp gid le y ö b u b Ve ! BÜYÜK ÖLÇEKL‹ OTOPARK Di¤er faaliyetlerinin yan› s›ra, UPS Logistics, 4.5 milyon Ford marka arac›n 21 üretim alan›ndan Kuzey Amerika’daki 6,000 sat›c› firmaya tafl›nmas› ifli ile ilgili entegre lojistik faaliyetlerini de birlikte yürütüyor. (Ve tabii bunlar Kahverengi kamyonlarda gelmiyor!) UPS. Gazetede ç›kan bir yaz›ya göre, "UPS, tafl›d›¤› paketlerin temsil etti¤i malzemenin, bilgilerin ve sermayenin sonsuz döngüsü içerisindeki en iyi yeri kapmaya haz›rlan›yor." Bana göre "eflyalar›n, bilgilerin ve sermayenin sonsuz döngüsü içerisindeki en iyi yer", "elektronlar›n hava trafi¤i kontrolörleri" sözüne fazlas›yla benziyor. fiu anda UPS, gelece¤in yat›r›mlar›n› UPS lojistik sistemlerinin faaliyetlerine yönlendirmifl durumda. Asl›nda UPS "Brown Sizin ‹çin Ne Yapabilir" slogan› ile sürdürdü¤ü yeni pazarlama kampanyas›nda tüm misketlerini ortaya koyuyor. Bu kampanya "brown" renkli kamyonlar›n farkl› bir göreve… Anahtar Teslim Sistemler ve Çözümler üretmek üzere, IBM Global Systems’›n lojistik anlay›fl›na benzer bir faaliyete yöneltilmesini amaçl›yor. "Brown" bunun yan› s›ra sigorta gibi ihtiyaç duyulan finansal hizmetler ve "tedarik zinciri" faaliyetleri ile ilgili finansman sa¤lamak gibi birçok hizmetler de sunuyor. PSF’lerin Amac› ‹fl Yapmakt›r UTC. United Technologies Corporation’da ArGe yöneticilerinin toplant›s›na kat›ld›m. UTC’nin Otis bölümündeki asansör üreticileri baflar›ya giden s›rr› çözdüklerini söylediler. "Kutu (asansör) satmaktan" ziyade, "entegre bina sistemleri" satmay› hedefliyorlar. (Bindi¤im bir asansörde 7. kattan 37. kata ç›k›l›rken, borsan›n durumu, spor karfl›laflmalar›n›n sonuçlar›, hava durumu, v.s. görüntüleniyordu. Bu belki küçük bir örnek, ama fikir çok güzel. Tamir bak›m ifli de var. Asansörler gerekti¤inde UTC’nin tamir bak›m tesisleri ile (içeride bulunanlara fark ettirmeden) iletiflim kurabiliyorlar. UTC’nin Carrier bölümünde klima üreticileri de bulunuyor. Peki, bunlar›n "stratejik" hedefleri nedir? Bunlar, "Kutu (klima) satmaktan ziyade, "entegre bina sistemleri" satmay› hedefliyorlar. Asl›nda Carrier genellikle havaland›rma sistemleri kiral›yor – ve o demode kutular›n yerine art›k so¤utucu üniteleri sat›yor. ! EV‹N‹Z, KAZANÇ SA⁄LADI⁄INIZ YERD‹R Nardelli’nin baflka örnekleri: Perakendeci müflterileri ile daha derin bir sat›fl iliflkisi gelifltirebilmek amac›yla, Proje Yönetim Sistemi kurdu –ev projeleri yönetimi için yaz›l›m ve hizmet sa¤lama iflini bafllatt›. Ve inflaat sektöründeki profesyonelleri kazanmak için, bir "pro shop" hizmeti veren ve Home Depot dahilinde faaliyet gösteren Pro Set’i yaratt›. JOHN DEERE Bob Nardelli yaln›z de¤il. En az›ndan bu sahaya göz diken bir tane Büyük Rakibi var: Deere & Co. Adrian Slywotszky ve arkadafllar› "Pazar Büyümedi¤i Takdirde Nas›l Büyünür"de flöyle diyorlar: "Tar›m Sektörü" çal›flanlar›n›n hepsi Deere marka araçlar›n potansiyel al›c›lar›d›r. Ama bunun yan› s›ra, çok büyük miktarlarda bitki, bitki malzemeleri, gübre, saman, bitki g›das›, böcek ilac› gibi tüketim malzemeleri, sulama araçlar›, arazi bak›m malzemeleri ve di¤er ürünlere de ihtiyaç duyuyorlar. "Tar›m Sektörü", her fley dahil y›ll›k 100 milyar dolar ciro yap›yor. Böylece JDL…do¤uyor. John Deere Landscapes. Bu hedefe ulaflmak için çaba gösteren grup içi giriflimciler önceleri alay konusu oldular. Ancak yeni CEO, "Bunu afl›n.. Bu bizim gelece¤imiz" dedi. YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER ! “” HOME DEPOT. HP, Sun, IBM, AT&T, Ericsson, hatta sermaye-yo¤un GE Power Systems veya GE Industrial Systems, ya da Siemens gibi flirketlerde "entegre anahtar teslim dan›flmanl›k hizmetleri"ne yer veriliyor olmas› akla yak›n gelebilir. Ama ya perakendecilik sektöründe? Hiç gerçekçi olmaz, de¤il mi? Ancak bizim Bob Nardelli böyle düflünmüyor. Jack Welch’ten sonra GE’nin CEO’su olma flans›n› yitiren Bob, Do-It-Yourself’ten (DIY) y›ll›k 58 milyar dolar kazanç elde eden Home Depot’un en üst mevkiine yerleflti. Ve inan›lmaz bir hedef belirledi: 2005 y›l›na kadar… flirket kazanc›n› ikiye katlayarak… 100 milyar dolara eriflmek. Bunu nas›l gerçeklefltirmeyi planl›yor? Ma¤aza açarak m›? Tabii… Dünya pazarlar›na aç›larak m›? Tabii. Ama as›l cevap.. ki flimdiye kadar tahmin ettiniz san›r›m… Entegre Hizmetler’in bafllat›lmas›. Bir incelemecinin raporuna göre, Nardelli’nin as›l hedefi "ürün satmaktan ziyade, ev hizmetleri satmak. Ev tamirat› konusunda nereye ve nas›l olursa olsun harcanan her kuruflu kapmak istiyor." ‹stisnai bir durum: Nardelli, At-Home-Service (Evde Hizmet) ad›nda yeni bir fley bafllatt›. Bu iflte, 2005 y›l›na kadar 10 milyar dolar kazanç hedefleniyor. Home Depot yöneticilerinden birinin söyledi¤ine göre, ev-hizmetleri ifli iyice dallan›p budaklanm›fl durumda. fiirket, "Turuncu Kutu" logosunun gücünden istifade ederek, bahçe bak›m›, havuz bak›m›, ev temizli¤i, ev tipi elektronik aletler ve e¤lence araçlar›n›n tesisat› ve bak›m›, ev-güvenlik sistemleri ve tabii, iç mimari projeleri gibi ihtiyaçlar için baflvurulan tek "ma¤aza" halini alabilir. Bu tür bir f›rsat, telafl içinde yaflayan iki-çal›flanl› aileler için biçilmifl kaftan! Ve do¤al olarak, bu alanlar›n her birinde onlarca milyar dolarl›k sat›fl potansiyeli bulunmakta… Bir yorum (ve fazla yanl›fl say›lmaz): Wal*Mart nas›l indirimli "ürünler" dünyas›n›n hakimi ise, Home Depot da "ev hizmetleri" dünyas›na hakim. 91 92 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! ! YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER ! Ç‹Z‹M MASASINA DÖNÜfi SMPS iflinden birkaç ay sonra, Amerikan Mimarlar Odas›n›n (AIA) y›ll›k kongresinde bir konuflma yapt›m. Ortaya koydu¤um tema fluydu: Ya Avs›nd›r, Ya Avc›. Di¤er bir deyiflle: Ya Accenture tasar›m için mimar istihdam edecek, ya da AIA üyeleri firmalar›n›n IFMS (Entegre Tesislerde Yönetim Sistemleri) iflinde lider konuma gelebilmesi için muhasebeci ve yönetici istihdam edecek. Bunun bir sonu gelmeyecek mi? Görünüfle bak›l›rsa gelmeyecek. ! DAHA FAZLASI GEREK‹YORSA, ‹fi‹N USTASINI ARA Asl›nda son ald›¤›m duyuma göre, EOP, Zell binas›nda yer kiralayan Profesyonel Servis Firmalar›na yönetici e¤itimi sa¤lamak için benim e¤itim flirketimle anlaflma yapmaya çal›fl›yormufl. Yani, Zell’in EOP’si yer kiralayan müflterilerine "anahtar teslim profesyonel hizmet" da sa¤layacakt› – sadece banyo, parlak ›fl›klar ve uygun bir mekan de¤il. M‹MARLIK fi‹RKETLER‹. 2001’deki seminer turumun di¤er bir dura¤› beni SMPS – Society for Marketing Professional Services (Profesyonel Hizmetler Pazarlama Derne¤i) - üyelerinin karfl›s›na ç›kartt›. Bu toplulu¤un üyeleri mimarl›k, mühendislik ve inflaat iflleri ile ilgileniyorlar. Ve ne duyay›m dersiniz? AYNI H‹KAYE. HEM DE EN KÜÇÜK AYRINTISINA KADAR. SMPS yöneticilerinden biri bana "Mimarl›k bir emtia fleklini almaya bafllad›". "Kazanç elde eden kesim, daha çok "anahtar teslim tesis yönetimi" sa¤layanlar aras›ndan ç›k›yor." dedi. Bunlar sadece "çizimler" ya da "inflaat sürecinin denetimi" ile s›n›rl› kalmayacaklar. Müflteriye, bafl›n› a¤r›tan tüm tesis sorunlar›n› ortadan kald›rmak amac›yla, bir hizmet paketinin tüm detaylar› dahil olmak üzere, her türlü hizmeti sa¤layacaklar. Bu SMPS hikayesi ile ilgili olarak sizi ufak bir s›nava tabi tutuyorum: Amerika’n›n 2000 y›l› mimarl›k okulu mezunlar›n›n bir numaral› iflvereni kimdi? Tik. Tak. Tik. Tak. Zaman›n›z doluyor. Ve, SMPS’deki arkadafllar›m›n kanaatine göre cevap : Accenture. "EDS’nin "anahtar teslim IS yönetimi" için yapt›¤› iflin ayn›s›n›, "PSF" Accenture, "anahtar teslim tesis yönetimi" fleklinde yapacak. SPRINGS. Springs Industries, havlu, çarflaf ve yast›k k›l›f› üretir. Bana bir eflya üreticisi gibi geliyor! Ama modern tekstil üreticilerinden biri olan Springs Industries, Yeni Oyunu oynamaya bafllad› bile. Springs, çok küçük olanlar dahil her boyut ve çeflitteki müflteriye hizmet verirdi. fiimdi ise bütün faaliyetlerini dev firmalara yönlendiriyor. Hedef: Wal*Mart. Ve birkaç benzer kurulufl. Springs, Wal*Mart’a kamyonlar dolusu "ucuz" çarflaf ve yast›k yüzü mü gönderiyor? Pek say›lmaz. Yapt›¤› ifl flu: Kendi pazar araflt›rmas›n› yap›yor ve örne¤in, Wal*Mart’ta sat›lacak deniz havlular›n›n yan›nda deniz flemsiyesi ve piknik sepeti de sergilerseniz, daha çok deniz havlusu sat›l›r, gibi önerilerde bulunuyor. Soru: Springs deniz flemsiyesi veya piknik sepeti yapm›yor. O zaman önerisini Wal*Mart’a götürüp "Birkaç piknik sepeti de al›n arkadafllar" m› diyor? O ifl pek öyle de¤il. Springs bu piknik sepetlerini kendisi temin ediyor. (Belki Çin’den?) Deniz flemsiyelerini de öyle. (Belki Tayland’dan?). Bütün Tabloyu bir koleksiyon ("sistem" olarak okunacak) fleklinde bir araya getiriyor. Ticari ifllemlerini yap›yor. Etraf›na promosyon malzemelerini yerlefltiriyor. Ve sonuç olarak milyonlarca Wal*Mart dükkan›n›n milyonlarca vitrini için özel bir mekan yönetimi hizmeti veriyor. Eski Springs: "Paketlenmifl çarflaf" sat›c›s›. Yeni Springs: Anahtar Teslim Entegre Sistemlerin Pazarlama Yönetim fiirketi… Tabii bu arada birkaç çarflaf ve havlu da üretiyor... laf olsun diye. EQUITY OFFICE PROPERTIES. Geliflenlerden söz ederken... yine emlak ifline dönelim. "Mekan, mekan, mekan." (Olmazsa olmaz.) Kimse ticari emlak iflini Sam Zell’den daha iyi yapamaz çünkü Equity Office Properties flirketi, etraftaki di¤er herhangi bir flirketten daha fazla ofis binas›na sahip. Ancak Sam, verdi¤i "ürün"/ "servis" profilini de¤ifltiriyor. 2001 y›l› sonlar›na do¤ru New York Times bir bask›s›nda konuyu flöyle özetledi: "Sam Zell verdi¤i kararlar›n sonucundan flüphe etmiyor… Birleflik Devletlerdeki yaklafl›k 700 ofis binas›n›n sahibi bulunan kamu flirketlerinin hepsi Mr. Zell’in kontrolu alt›nda… Mr Zell, REIT’lar›n› (Real Estate Investment Trusts - Gayrimenkul Yat›r›m Tröstleri) birer milli marka haline getirerek emlak piyasas›n›n fleklini de¤ifltirece¤ini söylüyor. Mr. Zell, müflterilerin bu ofislere fiyat ve semt kriterleri ile sat›n al›nan bir maldan daha farkl› bir gözle bakmaya bafllayacaklar›na inan›yor." PSF’lerin Amac› ‹fl Yapmakt›r OMNICOM. Ne kadar aptal›m! Reklam ajanslar›n›n reklam ifli yapt›klar›n› san›rd›m. Eskiden reklam ifli dedikleri alanda faaliyet gösteren ve 7 milyar dolarl›k dev bir flirket olan Omnicom’un yöneticileri ile konuflma f›rsat› bulana kadar da böyle düflünüyordum. Bana DAS antetli ka¤›tlarda bir tak›m yaz›lar geliyordu. DAS’›n ne oldu¤u sonradan ortaya ç›kt›. Diversified Agency Services (Çeflitlendirilmifl Bayi Hizmetleri) anlam›na geliyormufl. Daha sonra, Omnicom’un toplam kazançlar›n›n yar›s›n›n bu hizmetlerden kaynakland›¤›n› ö¤rendim. Buradaki ana fikir ne? Ayn›... Hep Ayn›. Omnicom halen – tahmin ettiniz herhalde – entegre pazarlama hizmetleri ifline girmifl durumda. Örne¤in, bir GM kuruluflu yak›nda tüm pazarlama faaliyetlerini Omnicom yada WPP gibi bir flirkete devredebilir. Tabii bu flirketler bu arada laf olsun diye birkaç reklam da yaparlar art›k. ABD ORDUSU. Ordu mu? Evet. Kesinlikle. "Savafl" art›k bir "silaha karfl› silahlanma" hareketi olmaktan ç›kt›. (Kimin silah›n›n daha büyük oldu¤u da önemini yitirdi.) Gelece¤in görünürdeki düflman›, yüksek motivasyonlu, ele geçirilemeyen, hiçbir ulusa ait olmayan "sanal bir teflkilat." Bu yüzden, Yeni Ordu’nun silahl› hizmet veren di¤er teflkilatlardan, gizli servislerden ve benzerlerinden "entegre kaynaklar" sa¤lamas› gerekiyor. As›l ustal›k ve rekabet avantajlar›, (çevikli¤i ve araziye uyma gibi becerilerinin yan› s›ra) eldeki "entegre" "sistematik" "bilgi birikimi"nin derecesi ile orant›l›d›r. Bu da bu bölümde tart›flt›¤›m konuya tamam›yla paralel bir olgudur. TEKRAR … EN BAfiTAN Sizi verdi¤im örneklerle bombard›mana tutuyorum ama amac›m bu trendin ne kadar genifl kapsaml› oldu¤unu sizlere anlatabilmek. Hat›rlarsan›z, sigorta endüstrisinden bahsetmifltik. Büyük sigorta flirketleri batma tehlikesi ile karfl›lafl›yorlar çünkü düflük maliyet sa¤layan flirketler son derece iyi hizmet veriyorlar.. ve çok daha düflük bir fiyata. O yüzden Farmers Group’un CEO’su Marty Feinstein flöyle bir beyanatta bulundu: Biz art›k sadece bir sigorta flirketi olmaktan ç›kt›k. Bugün müflterilerimize hayallerini gerçeklefltirmede yard›mc› olacak ürün ve hizmetler de sunuyoruz. Bu bir finansal güvence olabilir, bir araba sat›n almak olabilir, ev tamirat› yapt›rmak, hatta rüyalar›ndaki tatili gerçeklefltirmek olabilir." Tekrarlad›¤›m için özür dilerim. Önemliydi. H‹ND‹STANA G‹DEN YOL 3. bölümde beyaz yaka ifllerinin Hindistana göç etmesinden bahsetmifltim. Ama "çözümlere" giden yol, Hindistana giden yoldan iyidir, de¤il mi? Pek de de¤il… 2003 Economist Special Report’ta ç›kan yaz›ya bir göz at›n: "Hindistan›n önde gelen tafleronlar›, daha büyük miktarlarda tafleronluk hizmeti al›p katma de¤er zincirinde iyice yukar›ya t›rmanarak uzun vadeli refaha eriflecekleri kan›s›ndalar." Bahis oynayan tipe mi giriyorsunuz? Ben 5’e 6 koyuyorum ki bundan sonraki "Katma De¤er Hizmetleri"nin Süperstar› … Hindistan olacak. ! YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER RCI. 2002 ortalar›nda, Resort Condominiums International ad›nda gerçekten muhteflem bir flirkete rast geldim. RCI (bu ismiyle daha çok tan›n›yor) devre mülk sat›fllar›n›n pazarlamas›nda en önde gelen flirket – flu anda dev bir endüstri olmak yolunda. ("hayal tacirleri"nden söz etmifltik!) 2002’de RCI Dünyas› Sistemi’nde 3,700 resort (dinlence yeri) var. Üye say›s› 100 ülkede yaklafl›k 2.8 milyon. 1999’da 2.000.000 takas. Ana fikir: Jackson Hole’da iki haftal›k devre mülk sat›n al›yorsunuz. Ama RCI kanal›yla al›rsan›z, pefl pefle 20 yaz/k›fl oraya gitmek zorunda de¤ilsiniz. RCI bu haftalar›n›z›, bir puan sistemi arac›l›¤›yla, kendi kat mülkiyetinizi baflkas›na transfer etmenizin karfl›l›¤›nda, flirketin di¤er üyelerinden birinin yerinde geçirebilme imkan› sa¤l›yor. RCI takas usulü devre mülk ifllemlerinde pazar›n yaklafl›k yüzde 70’ine sahip. Ama bu yetmiyor. (Onlar böyle düflünüyor.) RCI’›n patronu Ken May’in a¤z›ndan ç›kan flu sözlerin ne anlama geldi¤ine dikkat edin: "Bizim misyonumuz dünyan›n en büyük devre mülk flirketi olmaktan – ki bu küçük bir endüstri içinde gelifltirilmifl büyük bir fikirdir - yola ç›karak, bizim tabirimizle global seyahat ve e¤lence endüstrisinin pazar yarat›c›lar› olmakt›r. ‹fle sadece devre mülk aç›s›ndan bakmay›p, seyahat ve e¤lence pazar›n› oluflturanlara daha çok f›rsat vermeliyiz." Bugün RCI’›n bafll›ca iki tür müflterisi var: devre mülk sahipleri ve bu devremülk mekanlar›n› infla eden müteahhitler. RCI flu anda bu katma de¤er zincirinin tepesine do¤ru t›rmanmakta… seyahat ve e¤lence dünyas›n›n en ince noktalar›nda bile quarterback (yönetici oyuncu) rolü oynamaktad›r! (Seyahat ve E¤lencenin hava trafik kontrolörleri!) 93 94 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! (Gerçekten) Büyük Fikir: Anahtar Teslim Ulus ! YÜKSEK ÜCRETLER 2003 y›l›n›n ortalar›nda deflasyon endifleleri gazetelere manflet oldu. Do¤rudur. Ama geride olup bitenlere bir göz atarsak, bu bölümde tart›fl›lan konunun kuvvetle desteklendi¤ini görürüz. Wall Street Journal’da yay›nlanan fiyatlar› (2002 fiyat de¤iflikliklerini) veriyorum: YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER ! Televizyonlar (-%12) Kablo TV hizmeti (+%5) Oyuncaklar (-%10) Çocuk bak›m› (+%5) Foto¤raf malzemesi (-%7) Foto¤rafç› ücretleri (+%3) Spor ekipmanlar› (-%2) Spor karfl›laflmalar›na girifl ücreti (+%3) Gelece¤e yapt›¤›m›z bu yolculukta bütün ekonomiyi gözden geçirmifl oldum. Sonuç: fiafl›lacak kadar çok say›da endüstri lideri ayn› hedefe yönlenmifl durumda… hizmet/üretim mükemmeliyetinden uzaklafl›p… Nardelli’nin tabiri ile anahtar teslim "müflteri baflar›s›" sa¤lamaya odaklan›yorlar. Listeye bir göz at›n: Hewlett-Packard ... Bilgisayarlar & IS/IT Entegre Hizmetleri Sun Microsystems ... Bilgisayarlar & IS/IT Entegre Hizmetleri Farmers Group ... Sigorta & Finans Hizmetleri Northwestern Mutual Financial Network ... Sigorta & Finans Hizmetleri IBM ... Bilgisayarlar & Entegre IS/IT Hizmetleri. AT&T ... Telekomünikasyon & Komünikasyon Sistemleri Ericsson ... AT&T ile ayn› GE Power Systems ... Kamu Hizmet Sistemleri GE Industrial Systems ... Alt Sistem Kurulmas› Ford … Araç Markalar›n›n Mülkiyeti Siemens ... Sa¤l›k Hizmetleri Home Depot ... DIY & Ev ‹le ‹lgili Entegre Hizmetler Deere & Co. ... Yeflil Sistemler UTC Otis ... Alt Sistem kurulmas› UTC Carrier ... Alt Sistem kurulmas› UPS ... Lojistik Sistem ve Hizmetleri Springs Industries ... Tekstil & Entegre Pazarlama Hizmetleri RCI ... Devre mülk & Seyahat-Tatil ‹fllem & Hizmetleri. Equity Office Properties ... Emlak & Entegre Ofis Hizmetleri Architectural firms ... Tasar›m & Anahtar Teslim Tesis Hizmetleri Omnicom ... Reklamlar & Entegre Pazarlama Sistemleri The U.S. Army ... Silahlar & Uygulamalar› Biliflim Tabanl› Sistemlerin Gücü India ... Yine…Global Sistemler fiimdi ise bu yapt›¤›m›z tart›flman›n hat›r›na, "2005 Modeli"ni sunuyorum. Yeni otomobil (-%2) Dell + IBM + Harley-Davidson = Sihirbazl›k : Araba tamiri (+3%) Dell = Gereksiz olan› at (100 ayak kare.) IBM = Yaratt›¤›n katma de¤er "yaz›l›m esasl›"/ "entegratif"/ "anahtar teslim" / "baflar› amaçl›" olsun... Ve Çok (Çok!) fazla olsun. Harley Davidson = Gerçekten Ciddi bir Deneyim olsun. Gereksiz olan› at. Yaz›l›m tabanl› hizmet de¤eri yarat. Ak›llarda yer etsin. Bütün hikaye bundan ibaret… ve bundan sonraki iki bölümde konu daha da netleflecek. Benim reklam devi arkadafl›m do¤ru mu söylüyor? Bilgisayar ekipmanlar›n›n CEO’su ne diyor? Son sayfalarda ba¤›ra ba¤›ra anlatt›klar›m yanl›fl m›? Hay›r. Ya da, en az›ndan hepsi yanl›fl de¤il. Her yi¤idin bir yo¤urt yiyifli vard›r. Hepsini dikkate alman›z gerekiyor. (Bu mümkün de¤il tabii ya neyse.) Bu "entegre sistemler" / "entegre çözümler" konusu bana oldukça büyük anlam ifade ediyor. Ama sadece… Orijinal Ürün (yani "girifl bileti")... ola¤anüstü iyi ise. Sadece iyi de¤il, ola¤anüstü iyi olmas› gerekiyor. Ben sihirli perilere inanmam. E¤er siz Yeni bir Ürüne yöneliyorsan›z… o ürün Büyük Devrimler yaratacak flekle gelene kadar... "entegre hizmet" konusuna fazla konsantre ola- Mutfak gereçleri (-%1) Restoranda yemek (+%2) San›r›m yukar›daki verilerden anlafl›lan trendi tarif etmek zorunda de¤ilim. "Eflya üreticilerine" güle güle. "Hizmet verenlere" merhaba. PSF’lerin Amac› ‹fl Yapmakt›r mazs›n›z. E¤er ayn› zamanda, örnek veriyorum -"entegre pazarlama hizmetleri" ifline de odaklan›yorsan›z, o zaman ürününüz zarar görebilir. Peki, ç›kar yol nedir? Çok basit: Bir ç›kar yol yok. Varsa bile, sadece bir tane var. O da perileri akl›n›zdan ç›kartman›z. Her konuda çok iyi olmak mümkün de¤ildir. ‹nan›n bana. (Lütfen.) Özet: Zorlu Bir Yolculuk ! S‹STEMLER BASKIN ÇIKIYOR Bir keresinde bir bilgisayar ekipman› üreten bir firman›n CEO’u beni azarlad›. Ama iflin do¤rusu bunu hak ettim. "Hepimiz bu ‘entegre çözümler’ rutinine paye vermiyoruz" dedi, "Mesela ben.. Ben aç›kça itiraf ediyorum ki, flirketim gerçek ve yenilikçi üretime odakl› – ve onu çevreleyen sistem ve hizmet konular›n› sadece ikinci planda ele al›yoruz." Bir reklam endüstrisi gurusu da buna benzer bir yorum yapm›flt›: "Peki ‘mükemmel reklamlar’ ne olacak, Tom?" Buna o zamanlar verdi¤im cevap flöyleydi: "Mmmm… Eh.." Aferin Tom, iyi cevapt›. Ama siz okumaya devam edin. HEPS‹ BU. ! Kontrastlar NEYD‹ NE OLDU "Ürün" & "Hizmetler" "Deneyim" & Çözümler" Seri üretim yapan, "siyah olmak Her müflteri için özel olarak flart›yla her renginden sat›n sunulan deneyimler alabilirsiniz" fikrini güden yaklafl›m Üretim Kurallar› Geçerlidir! Gelifltirilmifl bir tedarik zincirinin tüm güçleri bir araya getirilerek müflterinin hizmetine sunulur Kök salarcas›na de¤iflmezlik Sonsuz esneklik Kurallar› biz (üreticiler) koyar›z! Kurallar› onlar (müflteriler) koyar! "Ürün" esasl› "Bilgi ve Paketleme" esasl› HEY, ÇOCUKLAR, HAD‹ fiOV YAPALIM Kelimelerle oynamaya bay›l›yorum. Mesela: Ürün tedarikçisinden Çözüm Emprezaryosuna.. Nas›l? Önce sizi Rock Star yapt›m. fiimdi de merhum Bill Graham ya da daha iyisi, Don King’in yerini alman›z› istiyorum. Rodale’nin Sinonim Bulucu’su, emprezaryo için flu karfl›l›klar› sunuyor: direktör, üretici, maestro, koro flefi, kilisede müzi¤i idare eden kimse, coryphaeus. Hepsi de kula¤›ma iyi geliyor – "coryphaeus" hariç, her ne demekse. ! YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER Son birkaç k›s›mda yap›lan aç›klamalar›n üzerinden k›saca geçelim: 1. 108x5x8 1/eLIZA/100AK. Eskiden kereste yüklü bir gemiyi boflaltmak için 108 kiflinin befl gün çal›flmas› gerekiyordu. fiimdi ise sekiz kiflinin bir gün çal›flmas› gerekiyor. Bu da mavi yaka iflgücünde yüzde 98.5 oran›nda azalma demektir. IBM’in eLIZA Projesi, ileri yapay zeka uygulamas› ile y›lda 100,000 dolar kazanan çal›flanlar›n yerine mikroifllemci kullanmay› hedeflemektedir. Dell Computer günde 80,000 adet özel bilgisayar üretimi yap›yor, ancak bu fabrikay› desteklemek için gereken deponun kaplad›¤› alan sadece 100 ayak kare. Sonuç: Gereksiz ifllemleri ortadan kald›ran ekip ifl bafl›nda. 2. Departman baz›ndan PSF/PÖD‹’ye dönüflüm. Eskiden "departman" dedi¤imiz "genel gider"/ "masraf merkezleri" vard›. fiimdi ise, sadece Para Ödemeye De¤ecek ‹fller Yapan PSF’lerimiz / Profesyonel Servis Firmalar›m›z var. 3. Kuruluflun Katma De¤eri PSF’lerden ve "Çözümlerin" / "Müflteri Baflar›s›n›n" getirisinden kaynaklanmaktad›r. Bir Profesyonel Servis Firmas›, hangi sektörde olursa olsun (Emlakç›l›k, sigorta, devre mülk, bilgisayar, transformatör, asansör, klima, savafl, veya her ne konuda faaliyet gösterirse göstersin..) eflde¤er flirketlerle ifl birli¤i yaparak verdi¤i "entegre servisler"in katma de¤erini yükseltmelidir, ki zaten bu da fiirketin Çal›flma Yönteminin esas›n› temsil eder. 95 ! 7 Çapraz Fonksiyonlu Dünyaya Hofl Geldiniz: 50 Çözüm ! Çok Renkli Kurallar… • Kurallar m›? Sizlere içinde 50 kural bulunan güzel bir paket haz›rlad›m. ! ABARTIYORUM. Haz›r De¤iliz… Yüksek düzeyli “entegre çözümler” üretece¤imizden ve Profesyonel Servis Firmas› Modelinin temsil etti¤i “müflteri baflar›s›n›” artt›raca¤›m›zdan söz ediyoruz. Ama bu “vizyonun” ötesine geçmemiz ve... Z›rva ‹fllere son vermemiz gerekiyor. Bizler (özellikle kurulufllar›n en tepesindekiler) birbirleri ile Savaflan Prens ve Prenseslerin kulelerini y›k›p iflbirli¤ine girebilmeleri için gerekli en ufak ayr›nt›y› bile dikkate almal›y›z. Müflteriye muhteflem deneyimler yaflataca¤›m›zdan ve ilgili her türlü ifllemde bütün kaynaklar›m›z› seferber edece¤imizden söz ediyoruz. Ama daha da ileri do¤ru Dev bir Ad›m atmam›z ve çapraz fonksiyonlu iletiflime engel olacak her türlü bariyeri aradan ç›karma/atma/yok etme iflleminin, Tek ve En Büyük Stratejik Öncelik oldu¤unu alg›lamam›z gerekiyor. Tek. En Büyük. Stratejik. Öncelik. Kurumsal iletiflimin yayg›nlaflmas› için gerekli olan ilac›n Yeni Teknoloji oldu¤unu söylüyoruz. Ama öte yandan bunun ‹nsan›n Do¤as› ile ilgili bir konu oldu¤unun da fark›nda olmal›y›z. En etkin ifl süreçlerini kuran ya da bozan unsur, günlük insan iliflkileridir. Dolay›s›yla üst yönetimden bu konuya genifl ve detayl› bir biçimde yer vermesini talep etmemiz gerekir, zira bu noktada ifle Tanr› kar›fl›yor! ! HAYAL ED‹YORUM Görebilmeyi umut etmedi¤im bir fley bu: Tarihin en eski ça¤lar›ndan beri birbirleri ile savaflan kabilelerin sonunda iletiflim kurabildi¤i bir dönem hayal ediyorum. ‹fl bölümlerini birbirinden ay›ran duvarlar›n y›k›ld›¤› an› hayal ediyorum. Bu öyle bir an ki, “Vizyon” yeteri kadar aç›k. Fakat, as›l önemli olan detaylar. ! 98 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! “Sadece bir Mühendis…” KADIN HER ZAMAN KADIN ‹nsan Kaynaklar› Baflkan Yard›mc›s›, bu toplant›ya kat›lan yaklafl›k 25 üst düzey yöneticisi aras›ndaki tek kad›nd›. Bu bir tesadüf mü? Asla de¤il. ‹lerleyen bölümlerde konunun kad›nlarla ilgili k›sm›na çok daha genifl yer verece¤im. Bkz 13. ve 21. K›s›m. YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER ! “” BELED‹YE BUNUNLA MÜCADELE EDEB‹L‹R M‹? New York Times’›n birinci sayfas› (20 A¤ustos 2002): "BELED‹YE BAfiKANI DO⁄AL FELAKETLERE DAHA ÇABUK MÜDAHALE ED‹LECE⁄‹N‹ SÖYLED‹: Bloomberg Polis ve ‹tfaiye Görevlilerini ‹flbirli¤i Yapmaya Ça¤›r›yor." Belediye Baflkan› Michael Bloomberg, acil durum müdahele birimlerinin birbirleri ile iletiflim halinde olmalar›n› istiyor. Bu kolay olmayacak. Times flöyle yaz›yor: "Bu plan›n merkezinde zorlu bir amaç yat›yor: Uzun ve sürtüflmeli bir rekabet döneminin ard›ndan, Polis ve ‹tfaiye departmanlar›n›n kültüründe çok önemli de¤ifliklikler yap›lmas› gerekiyor." ‹yi flanslar, Bay Belediye Baflkan›: Siz bir milyarder olabilirsiniz – ama bu, acil durumlarda aralar›ndaki sürtüflmenin efsaneleflti¤i polis ve itfaiye müdürlerini birbirleri ile konuflturabilece¤iniz anlam›na gelmez. Mühendisler ne kadar aptal oluyor. (Ben de bir mühendisim, ... bilirim.) Kritik bir dönem geçiren büyük bir havac›l›k flirketinin üst düzey Yönetim toplant›s›na kat›ld›m. fiirket bo¤az›na kadar batm›fl durumdayd›. ‹ki günün sonunda, yaklafl›k bir düzine kritik nokta belirlendi ve "iyilefltirme" çal›flmalar› için sorumluluk belirleme zaman› geldi. En Büyük Bafl, ki kendisi de bir mühendistir, iyilefltirme iflleminin gayet s›radan bir ifllem olaca¤›n› söyledi. Ne de olsa, dedi so¤ukkanl›l›kla, tüm bunlar sadece "basit iletiflim sorunlar›.” (fiaka yapm›yorum...) "Böyle bir fleyi sadece bir mühendis söyleyebilirdi" diye m›r›ldand›m kendi kendime. Pek de kendi kendime de¤il herhalde ki, yan›mda oturan ‹K Baflkan Yard›mc›s› bana bakt› ve s›r›t›fl›n› gizleyemedi. ‹srailliler ve Filistinliler. "Sadece bir iletiflim sorunu." New York fiehrinin ‹tfaiye Teflkilat› ile Polis Teflkilat›. "Sadece bir iletiflim sorunu." Finans ve Pazarlama. "Sadece bir iletiflim sorunu." Annemle Babam'›n boflanma davas›. "Sadece bir iletiflim sorunu." As›l konu iflte bu konu. Bu konu bir yandan ezeli bir konu. (Hatta genetik…) Öte yandan, bu "ezeli" konu flu anda, eskisinden çok daha zorlay›c› olmaya bafllad› ama yeni Teknolojiler sayesinde biraz daha tamire yatk›n hale geldi. (Cepten Mesaj Çekmek bir numara. Ya da nerdeyse bir numara.) Duvarlar… Kahrolas› Duvarlar! Son iki bölümde ba¤›ra ça¤›ra anlatt›¤›m tüm bu "entegre çözümler" / "müflteri baflar›s›" gibi fleylerin büyük bir k›sm› z›rval›k. Büyük bir k›sm›, çünkü, bir kuruluflun "entegre çözümler" üretebilmesi, ya da "müflteri baflar›s›" sa¤layabilmesi için, o kuruluflun tüm unsurlar›n›n – asl›nda tüm arz ve talep zincirinin –arada engeller olmaks›z›n birbirleri ile uyum içinde çal›flabilmeleri gerekiyor. ‹yi flanslar, dostum! Y›llard›r serbest çal›flan bir arkadafl›m var. Çok iyi tasar›m ifli yap›yor. Sat›fllar› gayet iyi. Kendi stüdyosu var ve tek bafl›na çal›fl›yor. Daha sonra bu arkadafl›m lisans ifline giriflti. Ve dev flirketlerle çal›flmaya bafllad›. 50 y›ll›k hayat›nda ilk kez, dev flirketlerin iç alemlerini "keflfetti." Ve keflfetti¤i fley… afl›lmas› mümkün olmayan bir sürü duvard›. Birkaç saatte halledilebilecek olan "gayet aç›k" bir konu, haftalar... hatta aylar sürdü. Arkadafl›m müflterisi olan flirketteki ‘sol elleri sa¤ ellerle’ tan›flt›rmak zorunda kald›. Uzun y›llard›r tan›k oldu¤um b›kt›r›c› ifl dünyas›n› onun saf gözlerinden görmek benim aç›mdan hem flafl›rt›c›… hem de biraz üzücü oldu. Bu, Tüm Konular›n Anas›d›r. Bu konu ile bir türlü bafl edemiyor olmam›z… ve onu "sadece bir iletiflim sorunu" olarak alg›lamam›z… "sinerji" hakk›nda her söyleneni alaya almak demektir. Kimin Taraf›n› Tutuyorlar? Günümüzde Milli Güvenlik Dünyas›n›n en büyük sorunu nedir? Basit. CIA, FBI ile konuflmuyor… o da Gümrük ile konuflmuyor... o da INS ile konuflmuyor... o da Hava Kuvvetleri ile konuflmuyor... o da Ordu ile konuflmuyor… o da Deniz Kuvvetleri ile konuflmuyor. (Duvarlar›n üzerinden konuflmaya çal›flanlar ise, ordu ya da deniz kuvvetlerinin "200 gururlu y›l›"na sadakatsizlik etmifl oluyorlar.) Ve bu böyle devam edip gidiyor. El Kaide gibi "sanal ülkeler" ile savaflmak, ulusal ve uluslararas› güvenlik kuvvetlerinde kesintisiz (Çok önemli kelime) entegrasyon gerektirir. Asl›nda, medeni dünyan›n ulusal ve uluslararas› güvenlik varl›klar›n›n entegrasyonudur bu. Bu nas›l gerçeklefltirilebilir? Bu soru 64 dolarl›k bir soru de¤il. 64 trilyon dolarl›k bir soru. Yeni Terör Savafllar› ile ilgili … ölüm kal›m meselesi olan bir soru. ! " Sadece bir iletiflim sorunu!" 100 ‹flinizi Yeniden Yarat›n! ! ‹NSANIN DO⁄ASI! Internet iletiflim sorununu çözebilir mi? Rüyan›zda belki! Yeni teknoloji… bir araçt›r. Kurallar› belirleyen unsur, insan do¤as›d›r. Ve insan do¤as›, hantall›¤› ve engelleri desteklemeye e¤ilimlidir. ‹nsan do¤as›na bir "çözüm" bulunamaz. Ama en az›ndan dürüst olmakla …. ve buna teknik bir çözüm getirmeye çal›flmamakla... ifle bafllayabiliriz. ! YEN‹ ‹fi YEN‹ DE⁄ER ! TOPLANTI MANYAKLI⁄I Toplant›lar için yap›lan haz›rl›k toplant›lar›… ve o toplant›lar için yap›lan di¤er toplant›lar ifl aleminde fazlas›yla genifl yer tutuyor ve insanlar›n en üretken zamanlar›n› çal›yor. FBI’da, CIA’de de bu tür toplant›lar yap›l›yor. Deniz Kuvvetlerinde, Orduda, Hava Kuvvetlerinde de yap›l›yor. Ve ne yaz›k ki, Amerika’n›n en büyük flirketlerinin en üst mevkilerinde de yap›l›yor. PROZAC ZAMANI Arkadafl›mla birlikte o toplant›dan ayr›ld›¤›mda son derece büyük bir hayal k›r›kl›¤›na u¤ram›flt›m. Bu kitaba devam etmek için hiçbir neden göremiyordum art›k. Toplant›lara haz›rlanmak için yap›lan toplant›larda Gerçekten ‹yi Fikirler buharlafl›p gidiyordu. "Güçlü" insanlar, korkak insanlara dönüflüyordu. Tüm olup bitenler küçük ayr›nt›larda yap›lan de¤iflikliklerden ibaretti. Bu durumda böyle bir kitab› yazman›n ne anlam› kal›yor, diye düflündüm. Konuflabilir miyiz? Ayn› olgu, lojistik ve mühendislik, ve sat›nalma ve finans, ‹K ve müflteri hizmetleri vesaire aras›ndaki iletiflim ile ilgili teflkilatlanmay› da yavafllat›yor… (do¤al olarak, kuruluflun yasal s›n›rlar›n› afl›p dünyay› her iki yönde çepeçevre saran tüm arz-talep zincirini de yavafllat›yor.) Soruna bir örnek: Stile özen gösteren bir giyim flirketi, müflterilerine heyecan verici bir "koleksiyon" sunmak istiyor. Bu koleksiyonda, örne¤in, gömlekler, pantolonlar, süeterler, çoraplar ve ayakkab›lar bulunacak (Ya da her neyse.) Ancak defile büyük bir fiyasko ile sonuçlan›yor. Çünkü koleksiyonda bir tutarl›l›k yok. Çünkü bir "hikayesi" yok. Neden? Basit... Çünkü gömlekçiler pantoloncularla konuflmuyor... onlar da süetercilerle konuflmuyor... onlar da çorap yapanlarla… çorap yapanlar ayakkab› üretenlerle konuflmuyor. Ve bu böyle sürüp gidiyor. (Süeter almak isteyen biri afla¤›lay›c› bir tav›rla, "ayakkab›c›lara biraz daha yak›n çal›fl›n" yorumunu getiriyor.) ‹flte buyrun: CIA, FBI ile konuflmuyor. Ve gömlekçiler, pantoloncularla konuflmuyor. Ne fark› var? Hiç! Mesaj: Bu konu bizim En Öncelikli Konumuz olmal›d›r. Her yerde… Beyaz Saray’›n S›¤›na¤›ndan… fiirket’lerin Yönetim Kurullar›na kadar her yerde… Yönetim Kat›n›n S›rlar› : Renksizli¤in Baflkenti Az önce Dev bir flirketin üst düzey bir yöneticisi ile Chicago’da yapt›¤›m üç saatlik bir görüflmeden ç›kt›m. Bu flirket, Amerika’n›n (kazanç itibariyle) en büyük 50 flirketinden biri. Ad›na bir mühendislik flirketi diyelim. Bir baflka deyiflle, mühendislik becerilerinin mükemmeliyetine son derece güvenen bir flirket. Ancak son zamanlarda rakipleri, onun bir zamanlar zirveye tafl›d›¤› baflar›lar›na eflde¤er bir faaliyet göstermeye bafllad›lar. Ve flimdi, sözü geçen kurulufl kendisini yenilemek ve piyasaya daha yak›n bir konuma gelebilmek için yollar ar›yor. Toptanc›l›kta markan›n taahhüdü gibi fikirleri dikkate al›yor. Benim üzerinde hassasiyetle durdu¤um entegre hizmetlerin oluflturulmas› konusunu düflünüyor. K›demli yönetici arkadafl›m, üst düzey yönetim toplant›s›n›n fliddet dolu (bana göre, ona göre de¤il) ayr›nt›lar›n› aktard›. Bu toplant›dan önce bir sürü inceleme yap›lm›fl. Sunum üstüne sunum yap›lm›fl. Dev kurulufllar›n tipik toplant›lar›ndan biri olan bu toplant›, asl›nda Büyük Toplant›ya haz›rl›k olarak yap›lacak olan toplant›ya haz›rl›k yapmak üzere yap›lm›flt›. Yani, üst düzeyden 20 kiflilik koskoca bir bölüm, elde edilen sonuçlar› daha sonra Çok Büyük Adama raporlamak üzere yuvarlak masa toplant›s› yapan befl kifliye haz›rl›k yap›yorlard›. Sunumlar›n birço¤u son derece parlak sunumlard›. Ve bu sunumlarda radikal de¤ifliklikler öneriliyordu. Ve "öneriliyordu" kelimesi buradaki etkin kelime. Yar›-büyük Adamlar›n Çok Büyük Adamla yapacaklar› toplant› bafllad›¤›nda, tüm radikallik sönüp gitmiflti. Konu, bir yöneticinin söyledi¤ine göre, "kültürel" bir konuydu. Yani, "tedarik yönünde," mühendislik bazl› yaklafl›m/"kültür de¤iflimi" önerisine karfl›n, "talep yönünde," müflteri bazl›, marka-odakl› bir teflkilatlanmaya do¤ru bir de¤ifliklik yap›lmas› öneriliyordu. Ancak Yar›-Büyük Adamlardan biri, "Çok Büyük Adam"›n "kültür" laf›na tahammül edemedi¤ini, bunun büyük bir saçmal›k oldu¤unu düflündü¤ünü söyledi. Görünüfle bak›l›rsa, En Büyük Adam, flemalar, grafikler ve steril analizlerle mutlu oluyordu. Bu durumda ifllerin iyi taraf›n› göstermeye çal›flan sunucunun Tanr› yard›mc›s› olsun. Ve bu böyle devam etti. Tüm radikal öneriler, Dev Kuruluflun en en tepesindekinin hofluna gidecek lisana (Acceptable Bland Language = Kabul Gören Yumuflat›lm›fl Lisan) çevrildi.