Sokaktan Umuda

Sokaktan Umuda
Bagarr Oykiileri
Sokakta Qahgan Qocuklar Sorununun Qdztimrine
Yonelik Model Qahgmalar ve Yontemsel Rehber
Ankara Adapazan
D iy arb akr G 6 lciik Y aloo a
S okakt a Q alq an Q o cuklar
S o sy al D estek Merkezleri
105809/289
t urP. cn.5
Uluslararasr
Qalt$ma Ofisi
Ankara
Sokaktan Umuda
Bagarr
aa
Oykiileri
Sokakta Qahgan Qocuklar Sorununun Q6zrimrine Ydnelik
Model Qahgmalar ve Y6ntemsel Rehber
Ankar a Adap a z an Diy arb akr G 6 I ciik Y aloa a
Sokaktq QahEan Qocuklar Sosyal Destek Merkezleri
Ayq" Gtindtiz Hogg6r
Frtan Karabryrk
Ozgir Qetinkaya
Hasan Cemal Sargrn
Uluslararasr Qalrgma 0f isi
Ankara
Copyright @ Uluslororosr Qolrgmo Ofisi 2005
Birinci Boskr 2005
Uluslororosr QolrEmo Ofisi yoyrnlorr, Uluslororosr Yoyrn Hoklorr Sozlegmesi'nin 2 numorolr Proiokol0 ohrndo yoyrn
hokkrndon yororlonrr. Bununlo birlikte, koynok belitme koguluylo, izin olmoksrzrn krso olrntrloryoprlobilir. Qogoltmo
veyo Eeviri hoklorr iEi bogvurulor, Publicotions Bureou (Rights ond Permissions), lnternotionol Lobour Office, CH-l2l 1
Genevo 22, Switzerlond veyo [email protected] odresine yoprlmolrdrr. Uluslororosr Qolrgmo Ofisi, bu tur bogvurulorr
memnuniyetle ko rgr lo r.
tsBN 92-2-814151-4
Gtlndtiz HoggorA., Korobryrk E., Qetinkoyo O., Sorg,n H.C. Sokokton L)mudo "Bogorr OykAteri". Sokokto Qofigon
Qocuklor Sorununun Qoztmtne Yone/ik Model Qolrgmolor ve Yonfemse/ Rehber. Ankoro, Uluslororosr Qolrgmo Ofisi,
2005
Birlegmig Milletler Uygulomosrno uygun olorok ILO yoyrnlorrndo kullonrlon isimlendirmeler ve bu yoyrnlordoki
bilgilerin sunulugu, Uluslororosr Qolrgmo Ofisi'nin hig bir gekilde, herhongi bir ulke, soho yo do toprok veyo bunlorrn
yetkililerinin yosol stottilerine veyo onun srnrrlorrnrtehdide iligkin gorrig bildirmesini imo etmez.
imzolr mokoleler, Eolrgmolor ve di$er kotkrlordo belirtilen gortiglerin sorumluluQu, mr.inhosrron bunlorrn yozorlon
tizerindedir ve yoyrnlomo, bunloro ifode edilen gorrjqlerin Uluslororosr Qolrgmo Ofisi'nce onoylonmosr onlomrno
gelmez.
Firmo, ticori Llrtinler ve iqleme srlreElerine ismen otrf yoprlmosr, bunlorrn Uluslororosr Qolrgmo Ofisi'nce onoylonmosr
onlomrno gelmeyecegi gibi, belirli bir firmo, ticori tlr0n veyo igleme surecinden soz etmede ihmol, bir desteklememe
igoreti degildir.
ILO yoyrnlorr, boghco kitopErlordon yo do birEok ulkedeki ILO yerel ofislerinden veyo dogrudon dogruyo ILO
Publicoiions lnternotionol Lobour Office, CH-l2l.l Genevo 22, Switzerlond'don temin edilebilir. Yeni yoyrnlorrn
kotolog veyo listesi ticretsiz olorok yukorrdoki odresten veyo elektronik poslo odresi [email protected] yoluylo
gonderilecektir.
Web sitemizi ziyoret edi niz: www. ilo.orglpu bl ns.
TUrkiye'de bosrlmrgtrr.
Basrm Yer [.,leter Malbaasr Bas m Y ] 2005
Analartalar Cad. No: 44,'15 19 Ulus ANKARA
ie 0 312 311 41 36 Fax 0 312 312 11 91
r:t:
t
=
a4
rzaf,
$+
=":"
t1,)
..e+' ':!++*!l
:=='.?
=fi
4,
:
,,.
Kurulugundon bu yono cocuk iggiligiyle mUcodeleye yUksek dUzeyde onem
veren Uluslororosr Qolrgmo OrgiitU (lLO), l992yindo boglottrgr Cocuk
iggiliginin Sono Erdirilmesi Uluslororosr Progromr (IPEC) kopsomrndo
geligti
rdigi proieler orocrhgrylo
kotr l rmcr
iilkelerin ulusol politiko geligtirme
ve uygulomo gobolorrnr desteklemektedir. Holihozrrdo 87 iilkede yUriJtUlen
,l992yfi
progromrno
itiborrylo kotrlon ilk 6 ulkeden biri olon Tijrkiye;
gocuk iggiligiyle mi.jcodele modelleri konusundo oncii iilkeler orosrndo yer
IPEC
olmoktodrr. IPEC destegiyle 2004 yirno kodor hiikumet, i99i ve igveren
kuruluglorr, yerel yonetimler diger sivil toplum kuruluglorr ve i.jniversitelerle
igbirligi holinde ceritli sektorlerde toplom 101 proie yijrijtUlmiigtijr. Bu
proielerin grktrlorr ve edinilen deneyim sonucu Tiirkiye Cumhuriyeti Hijki.jmeti
torofrndon "Qocuk iggiliginin En KotU Bigimlerinin Sono Erdirilmesi igin
Zomono Bo$lr Ulusol Politiko ve Progrom Qergevesi" hozrrlonmrgtrr. Bu
gergeve progrom do ILO-IPEC torofrndon geligtirilen yeni proielerle
desteklenmektedir.
Tijrkiye torofrndon 25 Ocok 2001 torihinde onoylonon,182 soyrh "En KotU
Bigimlerdeki Qocuk iggiliginin Yosoklonmosr ve Ortodon Koldrrrlmosrno
illskin Acil 6nlemler Sozlegmesi" gergevesinde sokokto golrgmo, sonoyide
mobilyo sektoriinde yoprlon igler ve torrmdo mevsimlik gezici iglerde 9oh9mo,
oncelikli mi.idohole olonlon olorok belirlenmigtir. Son yrllordo sokokto
9oh9on gocuk soyrsrnrn ozellikle bUyi;k kentlerde gozle goriinijr bigimde
orlmosr, bu tiir gohgmonrn i9 yososr kopsomr drgrndo kolmosr ve sokoklordo
gohgon gocuklorrn fiziksel ve psiko-sosyol risklere ogrrr ogrklr$r bu konudo
ocil onlem olrnmosr gereksinimini ortoyo grkormoktodrr. Sokokto golrgon
gocuklorrn yoglorrnrn kugiikli;gu, uzun sijre golrgmolorr ve golrgmonrn
e$itimlerine olumsuz etkileri ise sorunun gozijmUnde 9ok kurulugun yer
olmosrnr gerektirmektedir. Sokokto 9oh9on gocukloro yonelik olorok, ILO
torofrndon, Ankoro'do Ankoro Biiyi.ikgehir Belediye Bogkonlrgr ile
Diyorbokrr'do Sosyol Hizmetler ve Qocuk Esirgeme Kurumu Genel Mudurlugu
ve GAP Bolge Kolkrnmo idoresi Bogkonlrgr ile, Golctik ve Adopozorr'ndo
Sosyol Hizmetler ve Qocuk Esirgeme Kurumu Genel MudurlugU ile, Yolovo'do
Qolrgmo ve Sosyol Giivenlik Bokonlrgr ve Yolovo Voliligi ile ortoklogo
yijriiti.ilen proieler kopsomrndo kurulon sosyol destek merkezleri ve geligtirilen
gok kuruluglu goziimler bu konudo yUrijtiilecek golrgmolor igin model olmo
azelligi
togr moktodr r.
Sokokto golrgon gocuklor sorunun gozUmijne yonelik model gohgmolor ve
yontemsel rehber odrnr togryon ve Ankoro, Adopozorr, Diyorbokrr, Golcijk
ve Yolovo'do yijriitiilen IPEC proielerini onoliz ederek, derinlemesine
degerlendiren bu gohgmonrn; orogtrrmocrlor ve proie yijrljtiicijsii kurum ve
kuruluglor igin yororlr olmosrnr, oynr zomondo gocuk iggiligiyle mUcodele
konusundo komuoyundo genel biling ve duyorlrlrk ortrgrno do kotkrdo
bulunmosr nr diliyorum. Qoh gmon n gergeklegmesinde eme$i gegen orogh rmo
r
ekibine, proie ortoklonmrzo ve yerel dUzeyde kotkr veren tiim komu kurum
ve kurulug temsilcilerine, yerelyoneticilere, sivil toplum kurulugu temsilcilerine,
oilelere ve gocukloro gUkronlonmr sunuyorum.
Gijloy Aslontepe
ILO TUrkiye DirektorU
i\".:it
\
:,-1
e
I
4=
:.=':;,
Z?2
=S:-
+.?,
=;.. +E
= = {-.'a-=
?.
Bu roporun* hozrrlonmosrndo birgok kigive kurulugun onemli kotkrsr vordrr.
Qohgmo boyunco bizlere vokit oyrron ve deneyimlerini poylogon Ankoro,
Diyorbokrr, Yolovo, Kocoeli-Golciik ve Sokoryo illerinde 9oh9on gocukloro
hizmet sunon merkez elemonlorrno; volilik ve belediye bogkonhklonno, ILOIPEC TUrkiye KoordinotorltjgU'ne, Sosyol Hizmetler ve Qocuk Esirgeme
Kurumu ve GAP-BKi temsilcilerine, Qolrgmo ve Sosyol Giivenlik Bokonhgr
temsilcilerine, Qolrgmo ve Sosyol GUvenlik Bokonlrgr Qolrgon Cocuklor
BolUmtl uzmonlorrno, Voli Nofiz Koyoh ve Yolovo Termol Yeni Yogom Yotrh
ilkogretim Bolge Okullorr yonetici ve ogretmenlerine, sivil toplum kurulugu
ve sendiko temsilcilerine, eylem komitesi iiyelerine, bilim insqnlorrno ve
gonijlliilere igten tegekkUrlerimizi sunonz. Arogtrrmonrn gergeklegtirilmesinde
ILO TUrkiye DirektorU Giiloy Aslontepe, ILO Cenevre TUrkiye Mososr
Sorumlusu $ule Qoglor, ILO-IPEC Bo9 Teknik Donrgmonr Osmon Zoim,
Ulusol Progrom Koordinotorti Neiot Kocoboy ve idori igler Sorumlusu Serdor
Kesler bizlere kotkr verdiler. Sedo Erel roporun duzeltilmesine yordrmcr
oldu. Bonu Bulocok roporun kopo$rnr tosorlodr. Kendilerine kotkrlorrndon
doloyr tegekkijr ederiz. Kugkusuz bu 9oh9mo deneyimlerini, goriiglerini ve
diigiincelerini poylogon ve bunlorrn belgesellegmesine ve gorsellegmesine
izin veren oileler ve gocuklorrn kotrlrmr olmodon gergeklegemezdi.
Kotkrlorrndon doloyr oilelere ve azellikle gocukloro telekki.lr ederiz.
Ayge Giindiiz Hoggor
Erton Korobryrk
OzgUr Qetinkoyo
Hoson Cemol Sorgrn
(*) (oh5monrn olon
oroSttrmosr ve roporloghrrlmosr $ubot - Temmuz 2003 tqrihleri orosrndo gerqeklegtirilmigiir.
soltilvl
r: oinig
Arogtrrmonrn Amoct E
Sokokto
(olrpn
Cocuklor Sorununo Korgr Verilen Miicodelede Tiirkiyenin Deneyimi 4.
Arogtrrmo Metodoloiisi
Arogtrrmonrn Agomolorr
#
-"F
EOLIIAA II: iVi UYGUTAMATAR
Ankoro Sokoklorrndo Colrlon Cocuklor Merkezi 3
3
Diyorbokrr Kentinde Sokokto Colrlon Cocuklorrn Rehobilitosyonu Progrom,
Z*
Deprem Bolgesinde Colrlon Qocuklorrn Rehobilitosyonu ve Qocuk iggiliginin Onlenmesi Progromr Yolovo
37
Deprem Bolgesinde Qolrgon Qocuklorrn Rehobilitosyonu ve Qocuk iggiliginin Onlenmesi Progromr Kocoeli-Golcnk
Deprem Bolgesinde Qolrgon Qocuklorrn Rehobilitosyonu ve Qocuk iggiliginin Onlenmesi Progromr Adopozor'
&*
$€
vr oxrniun
Progromlorrn Bogorrlr Olmosrno Yonelik izlenen Yontem ?t
Progromlorrn Etkisi 74
soltityl nr: soNU!,
GENEr DE6ERrENoinmr
Progromlorr n Surdurulebilirl igi ve Tekrorlonobilirllgi
7G
Zomono Bogh Eylem Progromr Kopsomrndo Yontemsel Rehber ile ilgili
6neriler
75
Zomono Bo$h Eylem Progromr Kopsomrndo Toroflorrn Koordinosyonu ve igbirligine Yonelik Ustlenecekleri Roller
Zomono Bo$lr Eylem Progromr Kopsomrndo lzleme ve De$erlendirme
Koynokeo
81
Ek 1: Arogtrrmo Ekibinin Tonrtrmr
83
83
Ek 3: Gorijgme Yoprlon Kurum ve Kipiler 85
Ek 4: Adresle, 85
Ek 2: Kurumsolve Kigisel GorUgme Sorulorr
*$
7$
KISALTMALAR
AB
Avrupo Birligi
A9Ev
Anne Qocuk fgitim Vokfr
eoREM
Cocuk Rehobi litosyon Merkezi
DisK
Devrimci l99i Sendikolorr Konfederosyonu
FAO
Birlegmig Milletler Grdo ve Torrm Orgtiti.j
GAP.BKi
Gi.jneydogu Anodolu Proiesi Bolge Kolkrnmo ldoresi Bogkonhgr
Hok-ie
Hok l99i Sendikolorr Konfederosyonu
rro
Uluslororosr Qol gmo OrgUtU
IPEC
Cocuk iggiliginin Sono Erdirilmesi Uluslororosr Progromr
JDC
Birlegik Dogrtrm Komitesi
MEB
Milli Egitim Bokonhgr
MEKSA
Mesleki Egitim ve KUgiik Sonoyi Geligtirme Voklr
PiO
Ponsiyonlu llkogretim Bolge Okulu
sggM
Sokokto Qolrgon Qocuklor Merkezi
sHgEK
Sosyol Hizmetler ve Qocuk Esirgeme Kurumu
STK
Sivil Toplum Kuruluglorr
TBP
Zomono Bo$h Eylem Progromr
TESK
TUrkiye Esnof ve Sonotkorlorr Konfederosyonu
T0rk-i9
Tijrkiye i99i Sendikolorr Konfederosyonu
UNDP
Birlegmig Milletler Kolkrnmo Progromr
UNICEF
Birlegmig Milletler (ocukloro Yordrm Fonu
Yiso
Yotrh ilkagretim Bolge Okulu
r
BOrUffi
Uluslororosr Qolrgmo 619iitii TUrkiye DirektarlUgU, Cocuk
n
iggiliginin Sono Erdirilmesi Uluslororosr Progromr (IPEC)
oini;
orocrlrgrylo
,l38
ve 182 soyrlr ILO sozlegmelerinin etkili
bicimde yotomo gegirilmesine yonelik gobolorr
&ragtrmonln
&r:ttncr
desteklemektedir. Bu gergevede ILO IPEC desbgiyle, Qohgmo
ve Sosyol Gtivenlik Bokonlr$r torofrndon tiim toroflorrn
Qocuklorr korumo, sosyol odolet ve evrensel borrg igin
zorunlu ogelerden biridir. Bu doprultudo, ILO'nun 138
soyrh Qohgmo Yogomrndo Asgori Yog Sozlegmesi (1973),
Eocuk isci
temel
ul
I
iOi ni
n bi.itijnUyle ortodon koldr rr lmosr
o9r
sr
ndon
usloro rosr stondo rt ol m,r azelligini korumoktod r.
kotrlrmrylo "Qocuk iggiliginin En K6tii Bigimlerinin Sono
Erdirilmesi igin Zomono Boglr Ulusol Eylem Progromr"
hozrrlonmrgtrr. Bu progrom kopsomrndo ivedi olorok
mijdohole edilmesi gereken cocuk iriliOi bicimleri sonoyide
r
ILO'nun 138 Soyrh Sozlegmesi'nin yilrijrli.jkte oldugu her
ijlke gocuk iggUciiniin etkin bir 9ekilde ortodon koldrrrlmosrnr,
mobilyo imolotrnrn belli ogomolon, tonmsol i.iretimde pomuk
bogto olmok ijzere mevsimlik gezici ve gegici torrm i99ili$i
ve Uzeri
ve kentsel enformel sektorde sokokto 9oh9mo belirlenmigtir.
yog genglerin fiziksel ve ruhsol yonden eksiksiz geligmelerini
Ulusol progromrn iki bilegeni gocuk iggiliginin en kotij
soglocok ulusol politiko tokip etmekle yukiimludur (lLO 1 38
bigimlerinin ortodon koldrrrlmosr igin elverigli bir ortom
Soyrlr Sozlegme, Modde-1). Bu sozlegmenin uluslororosr
yorohlmosrve bu ortomrn giiglendirilmesi ile bu kopsomdoki
yoso ve uygulomolor Uzerinde etkileri vordrr; ne vor ki,
olgulorrn dogrudon girigimlerle ozoltrlmosrdrr. Bu bilegenler
gocuk iggiliginin "en oz ho9 goriilebilir" yo do "ogrrr
gergevesinde plonlonon etkinlikler ogogrdoki gekilde
bigimleri" konusuno doho fozlo dikkot edilmesi gerektigi
ozetlenebilir:
istihdom ve golrgmoyo imkon verecek osgori
l5
kobul edilmietir. Qocuk ieeiliginin en kotij bigimlerinin
ortodon koldrrrlmosr ve bu olondoki girigimlerin uluslororosr
ve ulusol gi.jndemlerde oncelikle yer olmosr igin hemen
horekete gegilmesini sogloyocok birtokrm stondortlor
geligtirilmigtn. W99 yrlrndo soz konusu girigimler ve ilgili
'l
stondortlor 82 soyrh yeni bir sozlegmede ve bu sozlegmeyle
ilgili lovsiye koronndo bir oroyo
Bu sozlegmeyi onoyloyon tilkeler
'18
getirilmigtir.
Kurumsol yoprlonn oluqturulmosr: Qocuk iggiliSinin en kotu
bigimlerinin ortodon koldrrrlmosrndo, mevcut olonlorrn
yonrsrro yeni kurumsol yoprlorrn olugturulmosr gerekmektedir.
Bu orodo, holen mevcut kurumsol yoprlorrn gUglendirilmesi
gerekliligi de dikkote ohnmohdrr.
yo9 oltrndoki gocuklorrn
en kotij bigimdeki iglerde gohgmosrnr onlemek igin ivedi ve
Biling ve duyorlrlrk geligtirme: Cocuk iggiligine korgr
etkili anlemler olmoklo yukumludur.
miicodelede holkrn biling ve duyorlrhk diizeyinin geligtirilmesi
bi;yi;k cinem togrmoktodrr. Bu dogrultudoki etkinlikler ve
cobolor onemli sonuglor vermig ve konunun komuoyu
gUndemine yerlegmesinde belirli bir olgtjde bogorr elde
(soglrk, okul oncesi egitim vb.) gocuk iggiligi ozoltrlobilmektedir.
edilmiqtir. Ne vor ki, biling ve duyorhhk geligtirme gobolorr
Progrom n uygulomoyo gegi ri lmesi nde, hiikUmet, hUkijmet
gogunluklo bu konudo mesleki birikimi olmoyon resmi
yetkililerce si.irdiiriilmiigtUr. Bugijn toplumun biitUn
drgr kuruluglor, yerel yonetimler, sendikolor
kesimlerinin yeterince bilincli ve duyorh oldugunu soylemek
gerekmektedir. Sorun, kormogrk bir sorun oldu$undon,
miimkiin degildir. Doloyrsrylo genig kesimlerin doho ileri
goziJmler de birgok torofgo yerine getirilecek kopsoyrcr ve
dtizeyde bilinglendirilmesi, yeni 6nlemler ohnmosr ve biitiin
eggudumlu miidoholeleri gerektirmektedir. Progrom'rn
bunlorrn konuyo iligkin mesleki deneyime sohip kigi ve
bogorrsr bUtUncul strotelilere ve toroflorrn eggUdUmlij
horeketine boglrdrr. Sokokto golrgon gocukloro iligkin
kuruluglorco gergeklegtirilmesi gerekmektedir.
r
gibi birgok
trrrofrn horekete gegirilmesi ve bunlorrn destre$inin so$lonmosr
uygulomoloro yon verecek bir modelin geligtirilmesi
Sosyol toroflorrn ve komuoyunun kohlrmrnrn so$lcnmosr:
gerekmektedir. Bu model uygulomo orocr olorok ogogrioki
Ongorijlen etkinliklerin nihoi bogorrsr i9in, sosyol toroflorrn
konuloro ogrkhk getirecektir:
ve genel olorok toplum kotrlrmrnrn so$lonmosr do btiyuk
r:; Qocuklonn sokoklordo yoprlon iglere yo do cocuk
onem togrmoktodrr.
iggiliginin en kotu bigimlerine yonelmelerinin onlenmesini;
Egitim sistemindeki iyilegtirmeler: Egitim, gocuk iggiliginin
bu tiJr iglerde gohgonlorrn igten geri gekilmeleri, rehobi-
ortodon koldrrrlmosrndo en onemli orogtrr. Qocuklorrn
golrgmo yogomrndon gekilmeleri, oncok, e$itim olonrndo
litosyonlorr ve toplumlo yeniden biitijnlegmelerini
so$loyocok gocuk ve oile di.jzeyindeki yontemler ve
gekici olonoklorrn sunulmosrylo mijmkun olobilir. Zorunlu
hizmetler;
temel e$itim sliresinin
12yio
grkortrlmosr ve yeni mesleki
*l
egitim olonoklorrnrn soglonmosr bu olondoki ancelikli
ve iliski oglorr;
r:
hedeflerdir.
Belli bogh toroforrn ozel gorevleri, orolorrndoki eggi.jdiJm
Progrom gergevesinde sokokto golrgon gocukloro ozgii
fooliyetler, izleme ve degerlendirme etkinliklerinin
YoksulluSu ozolhc, onlemler: Cocuk iggiliginin onlenmesine
belirlenmesi.
ve ortodon koldrrrlmosrno yonelik gobolordo oncelik
tonrnmosr gereken sosyol ve ekonomik sorun yoksulluktur.
Aroghrmo, bu omoco y6nelik olorok soz konusu yontemler
6zellikle oilelerin ekonomik onlomdo giiglendirilmeleri
gergevesinde beg "sokokto golrgon gocuk merkezi"nde
gocuk
yUrUtUlen etkinliklerdeki ornek uygulomolorr ortoyo
i99i I igi ni
n on lenmesinde etkili sonuglor vermektedi r.
koymo kto, Prog ro m gergeves i nde Ttj rkiye'de soko kto 9o
h
go
n
Do$rudon destek progromlorr: Qolrgon gocukloro,
gocuklorlo ilgili girigimlere yol gosterme omocrnr togrmoktrrdrr.
kordeglerine ve oilelerine do$rudon destek progromlorrylo
ILO-IPEC gergevesinde 1992 yrhndon bu yono olugturulon
merkezler ogogrdo belirtilen progromlor dogrultusundo
boglomodon once yoprlmrg golrgmolor orosrndo Bolomir
golrgon cocukloro hizmet vermektedir.
1198211,
Atouz ( I 989, 1990, I 991 ve 19921, Yener ve
Kocomon (,l989), Konong (1991) ve 6zboy (,l991)
Ankunu. Ankoro BijyUkgehir Belediyesi torofrndon
soyrlobilir. 1 992 yrhndon bugiine kodor yoprlmrg gohgmoloro
yonetilen Sokokto Qolrgon Qocuklor Merkezi.
Diyorbokrn: Sosyol Hizmetler ve Qocuk Esirgeme Kurumu
ornek olorok ise, Atouz 11995, I996 ve 1997), Ertiirk
.,19941,
Koksol ve Lordoglu (1993), Konons (1996) ve
(SHCEK), GAP Bolge Kolkrnmo idoresi Bogkonlrgr ve
6zboy
Diyorbokrr Vollligl torofrndon ortoklogo yonetilen
Diyorbokrr Sokokto Qolrgon Cocuklor Merkezi.
Yoiovo: CSGB ve Yolovo Voliligi torofrndon ortoklogo
yij rtitU len soko kto 9o h 9o n gocu klo ro yonel i k reho bi itosyon
I
ve gocuk iggiliginin onlenmesi golrgmolorr.
Golcrik: SHCEK torofrndon yijrUtiilen sokokto golrgon
gocukloro yonelik rehobilitosyon ve gocuk iggiliginin
onlenmesi golrgmolorr.
Adopozorr: SHCEK torofrndon yijrijtijlen sokokto 9ohgon
gocuklorrn rehobil itosyonu ve gocuk iggiliginin onlenmesi
Progromr.
ILO-IPEC roporlorrno gore, bugijne kodor yukorrdo belirtilen
merkezlerden onbini ogkrn gocuk eylem progromlorr
gergevesinde gocuk iggiligiyle ilgili hizmetlerden dogrudon
yoror so$lomrgtrr. Bunlordon beq bin kodorr golrgmo
yogomrndon 9ekilmi9, dort bini orgiin e$itim sistemine
yanlendirilmig, oyrrco dart bin kodor gocugun do gohgmo
1
99
(1
998) gosterilebilir.
4 y indo Devlet istotisti k
EnstitUsU'
nijn gergeklesti rd igi
Tiirkiye'de Qocuk iggijcij Arogtrrmosr IPEC golrgmolorrno
onemli bir oltyopr olugturmugtur (DiE, i 997l.Bu orogtrrmoyo
gore, TUrkiye'de 6 ile l4 yo9 orosrndo tohmini 1 1 .900
gocuk golrgmoktodrr. Qolrgon gocuklorrn %7f i (850.000)
krrsol olondo geri kolon %29'u ise kentsel olondodrr
(Ozcon, Ak9it, Doyro$lu ve Giindiiz-Ho;gor, 19971.
Tijrkiye'de birgok bolgede, krz gocuklorr ev igi yeniden
iiretim sljrecine kotrlmokto, erkek gocuklorr ise ev drgrndo
golrgmoktodrr. Yine de okulu brrokmo ve ev drgr ekonomik
olono kotrlmo ogrsrndon krz gocuklorr "risk grubu"nu
oluSturmoktodrr. Bu durum oilenin ekonomik gortlorrndoki
kotillegme ile boglontrlrdrr. Devlet istotistik EnstitUsij'niin
1994 Qocuk iggijcij orogtrrmosrndoki diger onemli bir bulgu
ise, gocuk iggiicil, e$itim ve toplumsol cinsiyet orosrndoki
sijreleri krsoltrlmrg ve goL9mo kogullorr iyilegtirilmigtir. Kimi
ilitkidir. Krzloro nozoron doho fozlo erkek gocuk
gocuklor do degigik hizmetlerden yororlonmrgtrr.
Hizmetlerden yororlonon oile soyrsr dort bin kodordrr.
okuyup hem de golrgmoktodrr (Ertijrk ve Doyroglu ,2OO4l.
Ancok genel egitim istotistiklerine gore, e$itimde toplumsol
hem
cinsiyete doyolr egitsizlik krzlorrn oleyhinedir. 6rnegin,
Tiirkiye'de Qocuk
ve Sokokio folrgon Cocuklorin
ilgili Colremolor:
Tiirkiye'de golrgon gocuk sorununo yonelik okodemik
golrgmolor
1992yfi
oncesine doyonrr. ILO-IPEC Progromr
Di.jnyo Bonkosr 2OQ2 roporuno gore di;nyodo okulo
gitmeyen gocuklorrn %60'
nt
krzlor olugturmoktodrr. Krzlor
ve erkekler orosrndoki egitim egitsizligi ile ilgili fork son
yrllordo doho do ortmoktodrr (UNESCO,
2OO2l.
Sokokto golrton gocuklor ijzerine Tijrkiye'de yoprlmrg
orogtrrmolor, hem oileleri ile yogoyonlon hem de sokokto
kolonlorr kopsomoktodrr. Bu orogfirmolor doho 9ok Ankoro,
istonbul, izmir, Adono, Mersin, Diyorbokrr, Goziontep ve
Doho once belirtildigi gibi, Ttirkiye sokokio gohgmoyr gocuk
iggiliginin en kotii bigimlerinden biri olorok kobul etmigiir.
Sokokto golrgon gocuklor igin en buyi;k risk, yoptrklorr
herhongi bir isin niteliginden gok bu igin yoprldrgr
$onlrurfo gibi biiyiik kentlerde gergeklegtirilmigtir (Atouz,
1992, 1995, 1996 ve 1997; Oto, Ertem ve Geter (n.d);
ortomlordon koynoklonmoktodrr. Bu gocuklor giiniin bi;yuk
Kuntoy, Erginsoy ve Yrlmoz, 1998; Kuntoy ve Erginsoy,
yoksun gegirmektedir. Qohgtrklorr ortomlor ihmol ve istismor
2000; Akgit, Koroncr, Gijndijz-Ho9gor, 2001; Korotoy
(2000o, ve 2000b); UNICEF, 2003; Altrntoe, 2003).
gibi olumsuzlukloro ogrktrr. Sokok geleleri, olkolikler ve
Ancok, sokokto golrgon gocukloro iligkin kesin rokomlor
vermek m iim kij n dE ld r. SHCEK to rof ndon gergeklegti ri len
i
i
r
bolgesel orogtr rmo loro gore bUyij k metropollerde sokoklordo
gohgon gocuk soyrsrndo onemli bir ortrg gozlemlenmektedir.
2000 yrhndo IPEC kopsomrndo, gocuk iggiliginin en kotij
bigimlerinden biri olorok sokokto 9oh9on gocuklor ijzerine
TUrkiye'nin secilmit kentlerinde degerlendirme 9ol gmost
gergeklegtirilmigtir (Ak9it, Koroncr ve Gijndijz-Hoggor,
t
boluml;nu oilelerinin ve kendi topluluklorrnrn korumosrndon
uyugturucu bo$rmhlorr, gUrijltU ve trofik gibi unsurlor goLgon
gocuklor igin tehlike olugturmoktodr r.
Arogtrrmo bulgulorrno gore, gorijgillen gocuklorn 7" 72'si
otrn yorgunluk, uzun stlre oyokto kolmo, o$rr egyo togrmo,
uzun sijre yijrijme ve olumsuz hovo kogullorrndo sokokto
kolmo gibi gikoyetlerde bulunmugtur. Bu orodo zobrtolor
torofrndon yokolonmo yo do buyuk gocuklordon doyok
yeme korkusu yijzijnden psikoloiik sorun yogodrklorrnr
belirten gocuk soyrsr do fozlodrr.
200.l). Arogtrrmo, gocuklorrn go$unlu$unun golrgmoyo gok
ki;gUk yoglordo boglodrklorrnr gostermigtir. Arogtrrmo
Kirlilik ve hovo kogullorr nedeniyle bog gosteren soglrk
kopsomrndo gorij9ijlen gocuklorrn "/o52.f i sokokto gohgmoyo
sorunlorr orosrndo Ust solunum yolu rohotsrzlrklorr, kulok,
12 yogrn oltrndo botlodrklorr ve ortolomo yogrn do 12
civorrndo oldugu belirlenmigtir. Qocuklorrn bijyijk gogunlugu
(%89) erkektir. Krz gocuklorrnrn 12 yogo kodor kulturel
bulunmoktodr r. icki li yerlerin yokr nlorr ndo 9oh gon gocuklor
olorok sokokto golrgmosr kobul gormektedir. Cocuklorrn
giinlilk golrgmo siireleri ortolomo 2 ile 14 soot orostndo
degigmekte ve gocuklor hoftonrn yedi gunl; golrgmoktodrr.
Egitim ve kigisel geligme olonoklorrnrn yoklugu gocuklor
burun ve bo$oz enfeksiyonlon ye cilt hostolrklon
olkole ve uyugturucuyo olrgmo ogtstndon doho riskli
konumdodrr. Arogtrrmo genel olorok, sokokto golrgmontn
gocuklorrn so$lr$r ve sosyollegmeleri iizerinde olumsuz
etkiler yorottr$r sonucunu rurgulomoktodrr.
ogrsrndon ciddi bir sorun olugturmoktodrr. Bu gocuklorrn
.r_
"/o13'i hi9 okulo gitmemig, "/"25'i gitlikleri okullordon
,i
,,:;;t#1.
'..
*.22,
'r4;
t
oyrrlmrg, "/o17'si ise, ilkokulu bitirdikten sonro e$itime devom
etmemigtir.
TUrkiye'de cocuk ilciliOiyle ilgili progromlorrn bogorr gonsr
yi.jksektir. Bu konudo, Bogbokonhk dohil en iist siyosol ve
idori diizeyde kororlrlrk bulunmoktodrr. Konu hijkUmetin
ekonomi ve kolkrnmo olonrndoki onceliklerin yer oldrgr
Sekizinci Bes Yrllrk Kolkrnmo Plonr'ndo (2000-2005) ele
ohnmrghr. Bu plondo yer olon kimi hedefler, bogto en kotii
bigimleri olmok ijzere gocuk iggiligini dogrudon yo do
doloyL bicimde ododon kold
r
rr
lmosr
nr
temel egitim sisteminin tom olorok yerlegtirilmesi.
Mesleki egitimde kolitenin yUkseltilmesi. Qocuk
iggiliginin uzun donemde buti;nuyle sono erdirilmesi.
ii':-" Qocukloro hizmet veren kurum ve kuruluglorrn
kopositesinin personel soyrsr ve becerisi onlomrndo
etki leyecek nitel i ktedi r.
ortrrrlmosr.
i:i-iri Ulusol yoso ve mevzuotrn uluslororosr
Kolkrnmo plonrndo dikkoti geken bir bogko unsur do, gocuk
sozlegmelere
uyumlu hole getirilmesi.
iggiligi ile ilgili duyorhhklorrn, sosyol giivenlik, goLgmo,
egitim ve igigleri ile ilgili bokonlrklorrn politiko ve
prog romlorr no igsel legti
ri
lmesine gosterilen ozend i r. Plon,
hiikiimetlere, gocuk iggiligi ile ilgili geligmelerin ortoyo
9r
kordr$r gereksinimlere yon rt vermeni n otesi nde, bu olondoki
olumsuz geligmeleri onleme gorevi de vermektedir IZZ
Hoziron 2000 torihli ResmiGozefie). Cocuk iggiligi sorununun
temel nedenlerini ortodon koldrrmoyr hedef olon politikolor
orosrndo yoksul oilelerin gelirlerini ortlrrmok, sosyol refoh
ve giJvenlik oglorrnr geligtirmek ve yoksul oilelere yonelik
egitimde moliyet ozolton girigimlerde bulunmok yer
olmoktodrr. Bir bogko onemli nokto ise, egitimde kolitenin
ve erigilebilirligin ortrrrlmosr ve sekiz yrlhk zorunlu temel
egitimin tom olorok uygulonmosrdrr. Mesleki egitim
Tijrkiye, gocuk iggiligi ile ilgili osogrdoki ILO Sozlegmeleri'ni
onoylomrgtrr:
l':
.:l+,.Lru-'
,
: AsgoriYo'
(oteggilerveyo$lomocrlor), 1959;
Asgori Yog (denizde) (degigtirilmig holi), 1959;
01,;';l;,;;r':,,''. Genglerin Trbbi Muoyeneden Gegirilmesi
(Sonoyi), 1984;
;i,.:;:i;.:.:.i;,:
-Eji,;:iij
I
riji:ir,f
,.i.
:,:'
Asgori Yo9
fler oltrndoki
onem togryon politikolor orosrndodrr.
5r:,-.iq,-rrr i "iil: Asgori Yo9;
5t-!rii.,:,r::c i{i"L' En Kotii Bigimlerdeki Qocuk i99iligi.
Tiirkiye'de BM Sozlegmeleri dogrultusundo zorlo gohgtrrmo
do yosoklonmrgtrr. Qocuk iggiligiyle ilgili diger yosol
dijzenlemeler orosr ndo Qol gmo Yososr,
i,;:ii
it,;fi
H
rfsrsrhho Yososr,
Sendikolor Yososr ve Qrroklrk Yososr bulunmoktodrr.
i[ner ct*nrr?ff
Sekizinci Bet Yrlhk Kolkrnmo Plonr'ndo yer olon gocuk
ieeiligi ile ilgili politiko direktifleri eoyledir:
'1992;
Asgori yog (Sonoyi) (de$igti rilmig holi) t pqg;
r
progromlonnrn geligtirilmesi de, ilgili plondo konu ogrsrndon
golrgmolor),
fut****clcaiisl
uygulonmosr.
"iyi uygulomo", gocuk iggiligiyle miicodelede tijmiiyle yo
do krsmen iyi sonuglor veren ve bogko yerlerdeki
uygulomolor ogrsrndon ornek olugturobilecek bir
Qocuklorr golrgmoyo, sokokloro, sug ve uyugturucuyo
girigim/miJdohole olorok tonrmlonobilir.
Qocuk Hoklorr Sozlegmesi'nin eksiksiz olorok
yonelten nedenlerin ortodon koldrrrlmosr.
Sa*
Qocuklorr okullorrno devomdon olrkoyon elmenlerin
ortodon koldrrrlmosr. Sekiz yrllrk zorunlu ve porosrz
iyi uygulomolor, diigiince sijrecini uyormo ve dikkote
olrnocok fikirler ijretme ogrsrndon yororlrdrr. Burodo
is
I
i
beklenen, iyi uygulomolorrn bir ortomdon ohnrp bogko bir
ortomdo oynen tekrorlonmosr degildir. Kogullor ortomdon
a
hmr/tepkisi hongi dUzeydeydi?
Kritik etkinlikler/girisimler nelerdi?
ortomo degig;klik gosterebilir ve bu bokrmdon gok bogorrh
a
Hedef kitle bu girigimleri neden benimsedi?
kimi mi;doholeler bile forkh yerlerde bogorrh olomoyobilir.
Bu tiir ornek uygulomolor her geye korgrn "dligijnce grdosr"
a
Progrom n ozgij n strotei isinde/yoklog' m' ndo deg
kotr
uygulomolorrn belirlenmesinde yol gosterici olmo omocrylo
hozrrlonmrghr:
Bu progrom nigin hozrrlondr/hozrrlonryor?
De$igtirilmesi gereken durum nedir? (ele ohnocok sorun,
gocuk iggilerin durumu)
o Progrom sonundo gergeklegmesini
a
I
istediginiz durum yo
do sonug nedii? (omoclor)
Hongi yoklogrm benimsendi, neden? (progromdo
benimsenen ozel stroteii/yoklogrm)
Hedef grup kimlerden oluguyordu?
Progrom sono erdiginde hongi somut sonuglorrn ortoyo
grkmosr bekleniyordu? (mUmkUnse nicel terimlerle)
i9i
k-
liklere gidildi mi?
Qolrgmodoki kuruluglor ve ortoklor progromrn
kozonrmlorrndo nosrl bir rol oynodrlor?
ve olosr uyorlomoloro iliskin fikirlerin uyonmosr ogrsrndon
yororlr olobilir. Belirli bir yoklogrmrn birbirinden forklr
ortomlordo denenip bogorrlr olmosr, bu yoklogrmo doho
boSko yerlerde de soygrnlrk kozondrrocoktrr. Agogrdoki
sorulor orogirrmo ekibi torofrndon (bokrnrz Ek 1) iyi
r
lll. Bu progromdoki "iyi uygulomq" nedir ve neden'r'
.
Uygulonobilir oldugu durum {an kogullor, eldeki
durum/progrom tUrij)
. iyi uygulomonrn belli boslr grktrlorr (bu uygulomo
ne getiriyo r, sizi buno yonelten kogullor nedir?)
.
.
iyi uygulomo igin temel kogullor
Botlotrlmosr gereken temel girigimler (niteligi, kim
torofr ndon boglotrloco$r, vb.)
a
Bogko yerde tekrorlonmosr neden miimkijndi;r?
a
Bogko progromlor igin nosrlyororlr olobilirZ
a
Bogko progromlorr hozrrloyonloro ve uyguloyonloro,
bu iyi uygulomoyr benimserken nelere dikkot etmelerini
onerirsiniz?
ll
Proqrom surecinde ne oldu, necjen oldu?
a
Boglohlon belli bogh girigimler ve gergeklegtirilen etkinlikler
DcrhG sonrcki
(onemli olonlor ijzerinde krsoco durorok)
ileri nosrl tosrnrr?
Elde edilen ve gozlenen bogorrlor, kozonrmlor ve
degigiklikler nelerdir? (nicel terimlerle)
Qocuklorrn/oilelerin/topluluklortn dovrontgrndo
/durumundo de$iliklik oldu mu?
Gozlenen sonuglor yo do de$i9im nedir?
Doho ileri di;zeyde oroghrmo/goh9mo bu iyi uygulomoyo
yoror so$lor mr?
Bogko ne tiir mijdoholeler/girigimler bu iyi uygulomonrn
doho yoygrn kullonrlmosrnr ve etkisinin ortrrrlmosrnr
sogloyobilir?
(gostergeler, vb.)
Burodon horeketle gocuk iggiligiyle ilgili politikolor igin
Progrom olonrndoki topluluklorrn ve digerlerinin
grkorsomolor yoprlobilir mi?
.
.
cd,miar- yo cio bu iyi uygulomo doha
"S\
rffi
s$u uu.'\ \,Y{ .$?.",,'4
v
t
:1't
1f
i
1}v
1
erkek, 14ktz toplom 57 cocuk) ve sivil toplum kurulug
temsilcileriyle odok grup goriigmeleri gergeklegtirilmigtir.
Arogtrrmo ij9 ogomodo gergeklegtirilmigtir. ilk ogomodo,
Moliyeti dutuk bu hrzh degerlendirme teknikleri soyesinde
beg merkezle (Ankoro, Diyorbokrr, Yolovo, Golci.ik ve
etkinlikler, hizmetler ve elde edilen sonuglor hokkrndo
nitel bilgiler derlenmigtir. GorilgUlen her grupto 6 ile 1 I
Adopozorr) ilgili
IPEC belgeleri (Zomono Bogh Ulusol Eylem
Progromr toslo$r, degerlendirme roporlorr ve ortok
kuruluglorrn ilgili belgeleri) incelenmigtir.
ikinci ogomodo, holihozrrdoki IPEC ortogr kurulugloro
donrgrlorok, mevcut deneyimler yukorrdo ogrklonon iyi
uygulomo yontemi orocrlr$rylo incelenmigtir. Bu ogomodo
orosrndo degigen soyrdo kotrhmcr yer olmrghr. Toplontrlordo,
koloylogtrrrcr konumundoki kigi tortrgmo krlovuzundo
belirlenen sorulorr giindeme getirmig; derinlemesine
tortrgmoloro yon vermigtir. Her goriigme bir ile iki soot
orosrndo tomomlonmrgtrr. Arogtrrmo grubu bunun yonrsrro
yiry ize gori.i gmeler de gergeklegti
bep merkez ziyorel edilmig, forkh sektorlerden temsilcilerin
r. Qo h gmoyo kotkr
verenlerin tom listesi Ek 3'de, odresler ise Ek 4'te yer
kotrldrklorr toplontrlor ve odok grup gorUgmeleri
olmoktodrr.
rm i gti
gergeklegtirilmigtir. Her bir grubo yoneltilen soru listesi Ek
2'deyer olmoktodrr.
Bu ogomodo ogogrdo
UgUncil ogomodo, iyi uygulomolorlo ilgili bir toslok ropor
belirtilen kurulug ve kigilerle gori.jgmeler yoprlmrgtrr.
hozrrlonmrg ve bu toslok ropor ile ilgili gorilgleri olrnmok
a
Sosyol Hizmetler ve Qocuk Esirgeme Kurumu (SHCEK)
iizere torofloro gonderilmigtir. Ropor nihoi holine geldikten
a
Qohgmo ve Sosyol Gi.;venlik Bokonhgr Qohgon Cocuklor
sonro, buno ilove olorok golrgon gocuklor ve merkezleri
bolumu
gosteren fotogroflor belgelere dohil edilmigtir.
Bogbokonhk Guneydogu Anodolu Proiesi Bolge Kolkrnmo
a
a
a
idoresi Bogkonlrgr
Roporun ikinci baliimiinde Ankqro, Diyorbokrr, Yolovo,
ILO-IPEC ile Golciik, Yolovo, Adopozorr, Diyorbokrr ve
Kocoel i-Gdlctjk ve Adopozo rr' ndo sokoho 9oh gon gocu kloro
Ankoro merkezlerinde hizmet sunonlor, uzmonlor, voli,
yonelik "iyi uygulomo"lor sunulmoktodrr. Son boliimde ise,
koymokom ve belediye temsilcileri
Progromo kotrlon goniilliiler ve sivil toplum kuruluglorr
"iyi uygulomo"lordon yolo grkorok sokokto golrgon gocuk
sorununu sonlondrrmoyo yonelik modelin gergevesi
(STK) temsilcileri ve okodemisyenler
olugturulmoyo golrgrlmrgtr r.
Gerek merkezlerde gerek illerdeki ogretmen ve okul
yoneticileri
Merkezlerle iligkili olorok gohgon holk soghgr uzmonlorr
Aileler
Qocuklor
Zomonr etkin bigimde kullonmok ve forklr perspektifleri
yokolomok omocrylo, oileler (32 ebeveyn), gocuklor (43
BOrUril rl
ivi uvoumma onrqrruni
ANKARA
SoKAKIARINDA CALI$AN COCUKAR UrRrrZl
O|YRRSRKR
rr
Nrl N or soKAKrA CALTSAN Cocu KrARt N Rrnml tiTASyoNU PRoGRAMI
YALOVA
DEpREM
gorcrslNoE CALI$AN CocuKrARrN RrnRsitlTASYoNU vE CocuK
i$CiLlGlNlN oNLENMESi pRooRRmt
KOCAELi-GOTCUT
DEpREM
i$Ci tiGl
eorcrslNoE CALI$AN CocUKLARTN
ReHRSII|TASYoNU vE
CocuK
NIN ONmNmesi PRooRRl,tt
ADAPAZARI
DEpREM
gOtorslNoE CALI$AN CocuKtARtN ReHlgltimsvoNu vE CocuK
i$ClLiGlNlN
oNuNmrsi pRooRamt
ig
-L-__
'Fodif&n ldtlon gocr&rn tvh*sz
brrmr
..i
rmrnol sorhuU
nnol*na
.
r#
l
achufihol'
Ll.llit
ri\ rlt, i
,,
Ankoro BUyUkgehir Belediyesi, Uluslororosr Qolrgmo
Orgtjtij'nUn (lLO) Cocuk iggiliginin Sono Erdirilmesi
Uluslororosr Progromr'no (IPEC) kotrlon ilk kurumlordon
blridlr. Ayrrco,
IPEC kopsomrndo yUrijttjlen golrgmolor
orosrndo TUrkiye'de gergeklegtirilen
ilk
yerel yonetim
uygulomosrdrr.
Ankoro BUyUkgehir Belediyesi ve IPEC,
,l992'deki
bir
protokolle Ankoro sokoklorrndo gohgon gocukloro gok yonlii
hizmet vermek omocrylo Yenigehir Qok Koth Otoporkr iginde
993'de "Ankoro Sokoklorrndo Qohgon Qocuklor Merkezi"ni
kurmugtur. IPEC torofrndon so$lonon finonsol destek Mort
I
1997 itiboriyle kesilmigtir. Ancok Ankoro
BUyUkgehir
Belediyesi, kendi ve diger yerel koynoklorr Merkez igin
devreye sokmugtur. Bu ozelliginden doloyr Progrom,
Tijrkiye'de ilk yerel yonetim uygulomosr olmosrnrn yonr
srro, sUrdijrulebilirligi olon IPEC uygulomolorrndon biridir.
Merkezin progrom boglongrcrndo hizmet verdigi grup, her
ogrdon ihmol ve istismoro ogrk, sokoklordo, porklordo,
pozor yerlerinde simit, su, 9i9ek, poget soton, oyokkobr
boyoyon, egyo togrmocrlr$r yopon 14 ve doho ki;ei;k
yoglordoki gocuklordrr. Ancok, mevcut durumdo Merkeze
6-7 yidtr devom eden
'14
yogrn ijzerinde, uzmonlorrn
tonrmrylo "Merkezin gocuklorr" do bulunmoktodrr.
Bu
gocuklorrn tiimi.i oilesi ile birlikte yogomoktodrr. Bir krsmrnrn
holo okullo boglontrsr silrmektedir. Merkezdeki yetkililerden
ohnon bilgiye gore, oilelerin birgo$u, gocuklorrnrn gohgmosrnr
13
konrksomrg durumdodrr. Qocuklorrn ijzerinde onlorrn
goze gorpmoktodrr. Bu onnelerin birgogunun evlilikle dogon
gohgmolorrno yonelik bir oile boskrsr oldugu belirtilmektedir.
yosol hoklordon (miros hokkr gibi) yororlonomodrklorr
onlomrno gelmektedir. issizlik ise, oiledeki bir bogko
Sokokto golrgon gocuklor ile oileleri orosrndoki iletigim
sorundur. Bobolor 9o$unluklo golrSmomoktodrr. Annelerin
bir krsmr ise "giJndelikgi" olorok ev temizli$ine gitmekte ve
zoyfiltr. Qocuklor hem yoksul hem de yoksun bir oile
no yoneli k genellikle
evin gegimini so$lomoktodrr. Ancok orolonndo sodece
gocuklorrn kozoncrylo geginenler yo do gegitli yordrmlorlo
"soldrrgon" bir tutum iginde olmolorr bu kogullorrn bir
yonsrmosr olorok de$erlendirilebilir. Ancok, bu durumun
yogomoyo golrgon oileler de mevcuttur. Bozr durumlordo
ise, oileler yordrm olmoyr yo do gocuk golrgmosrnr yeterli
Merkez ekibinin gocu$o sevgi ile yoklogrmr ve gijven yorohcr
gormekte ve i9 oromokton vozgegmektedir.
odom ndo bUyi; mekted i r. Merkezle i k bog lonhyo gegti kleri
r
I
zomon, gocuklorr n Merkez
9ol r gonlorr
tutumu soyesinde ogrldrgr ifode edilmigtir.
Sokokto golrpon gocuklorrn oilelerinin buytik bir boli;mi;,
ii
}e.d
air-.
,1i,'r aJ
i'r,.
$r-$i',:,
t,_j.r.
,'
,
)+
ozellikle Dogu Anodolu Bolgesi'ndeki kaylerden kente go9
etmig oilelerden olugmokto ve bu oileler kent merkezinden
uzok, gecekondu balgelerinde yogomoktodrr. Qok gocuklu
oile iJyeleri, genellikle sosyol gUvenceden yoksun iglerde
golrgmoktodrr. Dor gelirli oilelere mensup bu gocuklorrn
birincil gorevi oileye gelir soglomoktrr. Qocugun toplumo
kozondrrrlmosr, biling ve iste$inin sodece gocukto
olugturulmosr yeterli olmodr$r igin oileler de progromo
dohil edilmistir.
Prog rom n temel omocr ; soko kto gol gon gocuklorrn oileleriyle
r
r
ilgili sorunlorrnr gozmek; cocukloro meslek edindirmek,
egiti me devom eden leri n okul lorr ndo ko
r9r logtr
klorr gUgl ii kleri
o9mok, eSitime devom edemeyenleri okulo yonlendirmek,
gevreleriyle ve toplumlo uyumsuzluklorrnr gidermek,
rehobilitosyonlorrnr so$lomok, gocuklon doho giivenli bir
gelecege yonlendirmek, bir bogko deyigle sokokto golrgon
Merkezin fooliyetlerinden yororlonon oileler incelendiginde,
genellikle onne ile bobo orosrndo resmi nikohrn olmodrgr
'14
gocuklorrn ihmolini ve istismorr
nr
onlemektir.
"'*' igrgr1ler, .""
d
Progrom uygulomosrndo, soho ekibi kortopu yontemiyle
-.
"gocukton gocupo" ulogmoyo golrgmrgtrr. Bu dogrultudo
Sokokto golrgon gocuklorr iginde bulunduklorr soglrksrz
olon golrgmolorr yijriitiilmiit ve sokoklor toronmtg,
ortom ve gegitli risklerden korumok, doho soglrklr doho
Merkezdeki fooliyetlere kohlon gocuklor orocrlrgrylo diger
iiretken
bi
reyler ol molo
rr n
r
so$lomo k Merkez fool iyetleri
n
i
n
temel omocrdrr.
gocuklorrn Merkeze ozendirilmesi so$lonmrgtrr. Merkez,
gocuklor orosrndo bir gekim etkisi yorotmrg ve gocuklor
Merkezdeki fooliyetlere kendi istekleriyle kotrlmrglordrr. Bu
Sosyol hizmet uzmonlorr ve diger uzmonlor golrgmolorrnr
sijrecin ordrndon gocuklor e$itime yonlendirilmig, meslek
hem soho hem de Merkezde yijrijtmektedir. Progromrn
edi ndi rme fool iyetleriyle ilgilenmeleri soglonmr g, kendisine
bogrndon itiboren kentin porklorr, hostnne ve comi bohceleri,
sokokto korrgrlogobilece$i riskler onlotrlmrgtrr. Merkezin,
trofigin yogun oldugu kovgoklor, gehir merkezinde yoyoloro
gocugun geligimine yonelik omoglodrgr bir diger kotkr ise,
oynlon belli boslr coddeler, sokoklor, tren istosyonu, otobUs
gelece$e yonelik hedeflerin gosterilmesi, oile ve yokrn
terminoli, mezorlrk ve pozor olonlorrndo gocuklor tespit
gevresinde bul unmoyon forkl r rol-model leri n ton
edilerek ilk boglontrlor kurulmugtur. ilk boglontrlor kurulurken
so$lon mosrd r. Merkez, bi r donem ijniversite o$ renci lerinden
oncellikle gozlem yoluylo, sokokto golrgon gocuklor
olugon gonijllijleri golrgmolorrno kotmrg, oncok goniillii
genel ozellikleri ile tonrnmoyo golrgrlmrg, gocu$un golrgmo
fooliyetleri
kogullorr, birbirleri ve gevreleri ile olon iligkilerinin yonr srro
bu uygulomodon vozgegilmigtir. Progrom kopsomrndo sivil
okul, oile boSlontrlorrnr belirlemeye yonelik golrgmolor
toplum orgijtleri ile ortok golrgmolor yoprlmrg, yolnrzco
gergekleSti ri I m i gii r.
Dogo Sporlorr Kulubi; ile prole temelli iebirligi
rfi
I
mosr
n
r
n
r
n sijrdii ri.ilebi
ni
I
i
rl igi n
i
n
sr n r rl
r ol mosr nedeniyle
gergeklegti ril m i gti r.
ilk ogomodoki soho gohgmosrndo sokokto goh9h$r belirlenen
gocuklor "Merkez"e dovet edilmig, doho sonro bu gocuklor,
kendi belirledikleri sootlerde "o9rk kopr"* olorok nitelenen
bir yoklogrmlo Merkeze gelip hizmetlerden yororlonmoyo
boglomrglordrr. Boylece bu gocuklor hem gohgtrklorr yerlerde
hem de "Merkez"de meslek elemonlorrnco izlenebilmiglerdir.
Sosyol hizmet uzmonlorrnco gergeklegtirilen ev ziyoretlerinde,
gocuklorrn oileleri ile de goriigiilmijg ve gocugun sokokton
gekilmesi sijrecine destek ve kotrlrmdo bulunmolorr
so$lonmoyo golrgrlmrgtrr. Bu ogomodoki sosyol inceleme
sonuglorrno gore ihtiyog sohibi oilelere kurum ve toplum
koynoklorr kullonrlorok oyni ve nokdi yordrmlor yoprlmokto,
Cocuklorlo ilk boglontr kuruldukton sonro her gocuk "oyrr
Belediye Hostonesi ve gezici soglrk ekipleri orocrlrgrylo
bir birey" olorok degerlendirilmig ve gocugu oldugu gibi
sog[ k h izmetleri ijcretsiz olo rok sunul moktod r.
r
kobul edip, onun "bulundu$u yerden bogloyorok" ilitkinin
siirdiiriilmesine <izen gosteri lmigti r.
yiiriitiilen golrgmolorlo gocuklor Merkeze
ijye olorok koydedilmekte, bu soyede kendileri/e ilgilenen
Bu dogrultudo
;-1t1,11',:.1;;, I ,."
t' :a':.:',,, i: : :_:i:],:
15
:
rr
l.:1 a:,'
birilerinin oldugunu hissettirilmekie ve bir yere oit olmo
duygulorr geligtirilmektedir. Meslek elemonlonnrn
golrgmolorrnr hem de okumolorrnr dengeli
bir lekilde
yUrUtmelerine yordrmcr olunmoktodrr. Boylece,
doho riskli
lmoktodr r.
bir durumlo korgrlogmolorr engellenmeye golrgrlmoktodrr.
Qok ozel bozr durumlordo ise, orne$in gocu$un bulundugu
oile ortomrnrn gocugun con giivenligini tehdit ettigi yo do
Progromrn bogrndon itiboren Ankoro'do sokokto golrgon
ruhsol geligimini olumsuz yonde etkileyecegi tespit edildigi
olorok belirlenmigtir. Mort
2003 itiboriyle, Merkeze si.irekli koyrilr gocuk soyrsr
toktirde, Merkez yosol yoptrrrmloro bogrurmoktodrr. Bu
durumdo, e$er e$itime devom ediyorso gocuk oileden
o h noro k, Ankoro- gerefl kogh so r'doki Yotr h il kogreti m Bolge
dtizen led i kleri foo iyetlerle gocu klo
I
uymoyon dovron glorr degi
r
gocuk soyrsr yoklogrk
gti
rr
n topl u m kurol lorr no
rilmeye
9ol
r9r
.l0.000
I 200'diir. Yetkililere gore, koyrt yophrmo gocu$un istegine
boglr bir uygulomo oldugundon bunun yonr srro koyrtlr
olmoyon yoklogrk 5000 cocuk do Merkez fooliyetlerinden
zomon zomon yororlonmoktod r. Merkez fooliyetlerinden
i
i
Okulu'no yerlegtirilmektedir.
r
yororlonmo progromr n ilerleyen
yr
llorrndo sokokto
gol gonr
golrgmoyon gocuk oynmr gozetilmeksizin yUrUtijlmeye
{'!
golrgrlmrgtrr.
Merkezde bulunon hemgire torofrndon gocuklor gozetim
ogle yemekleri, soglrk, ilk yordrm ve temizlik uygulomosr,
oltrndo tutulmokto, cetitli ilkyordrm uygulomolorr
gergeklegtirilmektedir. Goniillij doktorlor ve Belediye
spor ve sosyol fooliyetlerin yonrndo, e$itime devom eden
Hostonesi doktorlo rr
gocuklor igin e$itim yordrmlorr, destek kurslorr, gocuk
ve gocuklorrn yo$un olorok bulunduklorr mohollelerde ve
oyu n lo rr ve psi ko-sosyo I destek foo I iyetleri yij rijtij mekted i r.
sokoklordo soghk toromolorr yoprlmohodrr. Bununlo birlikte
Ayrrco progromdo bir donem, gocuklorrn meslek edinmeleri
gocuklo
Merkezde, sokokto golrgon gocuklorrn beslenmeleri igin
I
igin egitim kurslorr
do
rr
to rof
r
ndo n sistemoti k oloro k Merkezde
n tedovilerine yaneli k h izmetler (sogL k toromosr,
omeliyot gibi hizmetler) igin ogrrlrklr olorok Belediye
uygulonmrgtrr.
Hostonesi koynoklorrndon yororlonrlmoktodrr.
Aileleri
n
in iginde bulunduklo rr kogul lor,
gocu klon n sokokto
golrgmolorrnr zorunlu krlmokto, progromrn nihoi omocr
olon sokokto
gol gmon
r
r
n sono erdi rilmesi ni
sr nr
rlomoktodr r.
Merkezde gijnlijk ortolomo 90-120 gocuk ogle sootlerinde
yemek yiyebilmektedir.
Bunun bilincinde olon Merkez, sokokto golrgon gocuklorrn
egitimlerine, fiziksel ve psikoloiik geligimlerine destek
vermekte ve bu gocuklorrn e$itimden kopmomolorrnr
gmoktod r r. Bozr gocuklon n tomomen sokokton
Merkezde yog gruplorrno gore gocuklorrn, fiziksel ve sosyol
gekilmeleri ve gohgmolorr engellenememektedir. Merkezin
geligimlerine desiek omocrylo sistemli olorok spor ve e$lence
yijrilttUgii destek fooliyetleri orocrhgrylo, bu gocuklorrn hem
fool iyetleri diizenlen mekte, yogr kuci;k olonloro oyuncoklo rlo
so$lomoyo
16
goh
oyun oynomo olono$r so$lonmoktodrr. Ayrrco Merkezde
tiyoiro, miizik, holk oyunlon ve spor gruplorr
ffc*{il$$(
ll*nrqliiililg1il
iE*
2='.4i.-; ;,i,:-: i'::,':'.}''?=-} ==i==rii'.trr"E.irlltlrtu.t$t
do
olugturulmugtur. Merkezde bulunon moso tenisi, sotrong,
ii9 tog, dokuz to9 vb. bo; zomon degerlendirici oyunlordon
Sokokto golrgon gocuk sorununo loplumun ilgisini gekmenin
ve bu sorunun gozijmijne kotkr so$lomonrn en onemli
kogul lorr
ndon biri de toplumu n bilinclendiri lmesi ve komuoyu
gocuklor diledikleri gibi yororlonmoktodrr. Merkezde
olugturulmosrdr r. Toplumun konuyo yonelik bilinglendirilmesi
gergeklegtirilmekte olon spor fooliyetleri ise; iudo, giireg ve
ve soruno duyorlrlrk kozondrrrlmosrnr so$lomok omocrylo
ofi9, bropi.ir, toplontr gibi fooliyetler gergeklegtirilmiStir.
futboldur. Ayrrco gocuklor yoz oylorrndo Belediye'nin
dinlenme komplorrno totile gotUrUlmektedir.
itgit; *;g; v* kurultrglorrn *$ifirnl" ko*rdln*sy6nu
Hliitim ve pxiko-sosyol des?ek
Qocuk iggiligini sono erdirmek, bu sorunlo ilgili kigi ve
Qocuklorrn iginde bulunduklorr zor kogullor nedeniyle bir
gegitli goriigmeler yoprlmrgtrr. Buno iligkin olorok Merkez
roktr klorr beli rlenmig ve onlorr
bilnyesinde seminerler diizenlenmigtir. "Qocukton Qocu$o,
Aileden Aileye" e$itimi buno bir ornehir. Bu e$itim, sokokto
kuruluglorr horekete gegirmek ve destek soglomok omoctylo
krsmrn r n e$iti mleri
eg
n
i yorrm
br
itime tekror kozond robi lmek
r
igi
n 9oh gmolor
bogloh lmr
gtr
r.
"Qocuklor Sokokto Kolmosrn" komponyosr ile desteklenen
9oh9on gocuklorr ve oilelerini gegitli konulordo bilgilendirme
ve bilinglendirme omocrylo seminerler geklinde IPEC TUrkiye
progrom gergevesinde, Mort 2000'e kodor 1230 gocugun
Temsilciligi ve Tijrk-ig ile ortoklogo yi.jrijtiilmiig ve seminer
tijm egitim ihtiyoglorr Belediye ve toplum olonoklorrylo
sonundo kotrhmcrloro sertifiko verilmigtir.
korgrlonorok gocuklor okulo y6nlendirilmigtir. Merkez
torofrndon okulo boglotrlon ve sosyol hizmet uzmonlort
torofrndon devom ve bogorr durumlon izlenen gocuklordon
yrl sonundo tokdir ve tegekkiir belgesi olon 365 sokokto
goh gon cocuk
odullendirilmigtir.
$o*uklorrn iq *cyatrndon e*kilmesi ile ilEi[l pr*i*
v* politikalsnn iiretilmesi
Nihoi omo9, gocuk iggiliginin sono erdirilmesi, yoni
gocuklorrn i9 hoyohndon gekilmesidir. Bu kopsomdo; oilelerin
bozrlorrno ig bulunmug, ekonomik destek verilmig ve gocuklor
Sosyol hizmet uzmonlon torofrndon gocuklor sUrekli olorok
gozlenmekte, kigisel ve grup gohgmolorrylo gocukloro psiko-
sosyol yonden destek verilmektedir.GUni.in buyiik bir
balumunu sokokto gegiren gocuklor, cetitli risklerle korgr
korgryodrr. Bu ogrdon gocuklor, Merkezde soko$rn tijm
teh i keleri
I
ne korgr uyo rr lmokto ve bi i nglend
I
i
ri
uzok kolmolorr so$lonmoyo golrgrlmoktodrr.
lerek risklerden
okulo yonlendirilmigtir. Cocuklorrn okulo devomr igin de
sosyol hizmet uzmonlorrnco mesleki golrgmolor yoprlmrg
ve gocukloro e$itim destegi so$lonmrgtrr.
Progromo yonelik yeni proie [ikirleri, Merkez elemonlonntn
yoptr$r toplontrlordo ortoyo grkmoktodrr. Uygulomoyo
gegirildikten sonro fooliyetler durumo gore siireklilik
kozonmoktodrr. 6rnegin, yeni bir uygulomo olorok Merkez,
!
i
l
l
bu gohgmonrn yi.lriltilldiigU d6nemde, oynr oy iginde dogmug
g*rct*i,.q* *ilor dn
gocuklorrn do$um giJnlerini topluco kutlomok ljzere bir
6,ncuki*rrn* "sclnki
do$um gtjnij portisi dilzenlemeye boglomrgtrr.
gX r
i duvrc rT ly*r,
ilmst"*iE
v*rriieyo L,u:sir:rj,. A2i*i*; ir.j;en
$-{nirr: r", QJ:}:,:r
r,t,:tr"(popuier L!r iuih*i,::u)
Merkezin fooliyetlerle ilgili izledigi bir diger yontem ise,
c i::t:r:*'; l,= 5tr rrncr rnny* L* pl ynr,
Iiiskileii **Qz*27;:r, cocude 3*g.rn:ryot Ayrrcr: gr':ui<lcr
bogcrnl, ci#uke= y*sodrklar-r y*rd* onemseni,"cr. seeer
oileleri de siirece dohil etmektir. 6rnegin, oileler Ankoro'doki
kczon,yor, irancilne grlvenleri
iudo miisobokolorrno ekiple birlikte g6ti.irtjlmekte yo do
dijzenlenen tiyotro etkinliklerine dovet edilmektedir.
Spor fooliyetlerinin gocuklor iizerinde yorottr$r onemli bir
Progromrn Socuklor ve Aileleri (izerinde
Yoronrir Etki
etki ise, gocuklorr ugucu modde kullonrmrndon uzok
tutmosrdrr. Yetkililere gore, spor fooliyetlerine kotrlon
gocuklor, okulo diizenli devom etmekte ve bogonlr
Merkeze koyrtlr 45 gocuk Bi;ytikgehir Belediyesi'nde iudo
olmoktodrr. Ornegin Merkezdeki iudo 9oLgmolorrno kohlon
bir gocuk, Merkez deste$i ile liseyi ve iiniversiteyi bitirmig
dohndo lisonh sporcu konumundodrr. BugiJne kodor Belediye
Judo Tokrmr'ndon bir gocuk Tiirkiye birincisi, bir gocuk
TUrkiye ikincisi ve iki gocuk Tiirkiye UgilnctjsU olmugtur.
Ayrrco, sporcu gocuklor orosrndon milli tokrmo segilenler
[:
nr e se]
I
;
r
*rty*r."
ve yurt drgrndo e$iiim olono$r yokolomrgtrr. Ancok, tijm
bu bogorrlr sonugloro ro$men, Merkez bi.irokrotik
krsrtlomolordon otiirii kendine oit bir spor kuliibu kuromomrgfir.
de bulunmoktodrr. Boylesi bir bogorr gocuklorrn yogomrndo
yeni rol-modeller yorotmrgtrr. Ayrrco Merkezdeki diger
gocuklorrn kendilerine giivenleri orlmrgtrr. 6zellikle, milli
sporcu olorok derece olrndrgr tokdirde liseyi bitirdikten
sonro, sodece o$renci segme srnovrno girerek gocu$un
istedigi Universite ve boli.ime girebilecegini bilmek, gocuklorr
motive etmekte ve onlon forkh hedeflere y6neltebilmektedir.
Judo egitmen i gocuklo rdoki degi
mi goyle ifode etmekted i r:
"Qocuklor mogloro ilk grktrklorrndo gok sinirliydiler, yenilince
gi
hrrgrnlogryorlordr. Fokot gimdi boyle dovronmryorlor, el
srkr gryorlor, dorron, glon de$igi. Spor yoponlor turnuvolordo
Aileler ogrsrndon Merkezle bo$lontryo gefiikten
sonro gocuklonndoki deSigimler...
"Qocuk burodo katu olrgkonlrkloro koprlmryor."
"Terbiyeleri dijzeidi"
"sokokto kolmryorlor"
"silrekli kovgo ediyoriordr. Oyun olonlorr dor, korgolor
bu yrjzden grkryordu. gimdi iyi onlogryorlor"
"Okulo gidiyorlor, biz gonderemiyorduk"
ijg yrldrzlrotellerde koLyorlor, hic doho once bulunmodrklon
"Mohollede huzur bulduk"
ortomlordo bulunuyorlor. Srcok su vor; yogomlorrndo ilk
defo birileri onloro hizmet ediyor. $ogrrryorlor. Tijm bu
yeni odomlor onlordo yeni hedefler olugturuyor. Aileler ilk
"Kotii olrlkonlrklorr brroktrlor"
"Ustleri, boslor,, elleri, ytizleri temiz"
boSto hoglonmodr, gijvenmedi. Amo gocuklorrndoki bogorryr
"sevgide soygrdo kusur etmiyorlor"
"Ders goirgryorlor"
Frmgrenruur UEassol
?arc?**$r
v* UlusE*rsrcsr
OiJxeyde
HtkE
Sokokto golrgon gocuklorlo dogrudon yo do
doloyl iligki
iginde olon toplum kesiminde de progrom oncesi ve sonrosr
tutum ve dwron rs dEieikl igi oldugu beli *ilmektedi r. Ornegi n
.
.
.
.
Alt kntto birgey koybolscr hemen buroyo geliyoriordr.
Sodece gocuklorrn degil, oilelerin de hede$ grup
kopsomrno olrnmosr.
istekli golrgon personelin vorh$r.
Esnek golrgmo sootleri.
o Tiyoho, spor, miJzik, bilgisoyor kullonrmr gibi fooliyetlerin
Merkez Mijdiirii'ne gore; "Merkezin iqinde buiundufiu
oiopark esnsfr ilk bogto cocuklonmrzr "hrrsrz" gibi goriiyordu.
Qocuklorrn e$itime yonlendirilmesi.
o
.
Zomonlo bu durumu ortodon koldrrdrk. Onicrro Merkezi
bogonyo togrnmosr ve bu yollo gocuklqrrn kendilerine
gijvenlerinin so$lonmosr.
Progromrn yerel yonetimin biinyesinde bulunmosr.
Progromrn kendi koynoklorrnr yorotobilmesi ve siirdUrii-
lebilirligi.
tonrimoyo qoLltrk. Artrk bizi tcnryon esnof birgey oldu$undcr
buroyo gelmiyor. Polis de boglongrEta gocr.rklorrrr iudo
yopmosrno tepki gosteriyordu. Kovgo edecekler diye
di;guntyorlordr. Gelip gordijler, fikirleri degipti."
Progromrn ulusol diizeyde yorottr$r en onemli etki ise
Ankoro Momok Belediyesi'nin uygulomoyr yerinde
incelemesive benzer progromr gUndeme olmosrdrr. Ayrrco
Progromrn surdurulebilirliginin en onemli gostergesi,
fooliyetlerin yerel yonetim biinyesinde kurumsol bir yoprdo
uygulonmosrdrr. Finonsol olorok belediye bijtgesinden
di,zenli koynok oktorrlmokto, mekonsol olorok yerel
yonetimin olonoklorr ndon yororlonrlmoktod r. Personel
istihdomrndo esnek bir yopr mevcuttur. Fooliyetlerin
plonlonmosr ndo h iyerorgi k yopr n n oz olmosr siirdi.i ri.ilebilirligi guelendirmektedir.
r
r
izmir, Adono ve Diyorbokrr illerinin belediyeleri Merkezi
incelemiglerdir. Uluslororosr dijzeyde ise
Federosyonu'ndon
bir
Rusyo
heyet Merkezi ziyoret etmig ve
benzer bir uygulomo St. Petersburg'to boglotrlmrgtrr. Aynco
Suudi Arobiston'don gelen heyet ise Merkezdeki
uygulomolor hokkrndo bilgi olmrgtrr.
Bogorrnrn
"strr{'i Neden iyi Uygulomo?
Bu Progromrn bogko il, bolge yo do iilkelerde tekrorlonobilir
olmosr igin ogogrdoki hususlor dikkote ohnmoLdrr:
.
.
.
r
.
Progromrn bogonsr nrn
r
.
sr
rrr o9o$rdoki gekilde ozetlenebili r:
Progromrn bogrndo gocuklorrn yonlendirilebilecegi bir
Merkezin kurulmug olmosr.
.
.
Soho golrgmosrndo "gocukfirn gocuSo" ulogmo yonteminin
uygulonmosr.
o
Bolge ozelliklerini dikkote olmok.
Progromrn bogrndo kopsomlr bir olon orogtrrmosr
yopmok.
Merkezin kurulmosrno onem vermek.
Kurulocok bu Merkezin golrSon gocukloro yokrn bir
yerde olmosrnr goz oniinde tutmok.
Qocuklorrn ilgi ve beceri olonlorrnr kegfetmek; onlorrn
istedigi fool iyetleri gergeklestirmek.
Fooliyetlerin siirekli olmosrno dikkot etmek.
Merkezde fooliyetlere uygun mekonlorrn bulunmosrnr
soglomok.
Fooliyetlere yonelik etkin mekonsol plonlomo yopmok.
Irg
l-
Uzmonf hizmet elemonr/fooliyet ogretmenlerini kesintisiz
istihdom etmek.
Surdurulebilir bir finons koynogr yorotmok.
"sokokto gohgon gocuklor" yerine, sodece "9oh9on gocuklor"
kovromrnrn yoygrn olorok kullonrmo gegirilmesi dusunulmekteydi. Merkez, sivil toplum kuruluglorrylo igbirligi
yoPmoyr
Progrom, yukorrdo bohsedildigi gibi finonsol ogrdon kendi
koynoklorrylo surduri;lebilirligi yiiksek bir uygulomodrr.
Merkez, gohgmonrn ytiriltiildUgij Nison 2003 doneminde,
gocukloro yonelik verdigi hizmetler igin yrlhk yoklogrk 500
milyor TL (290.000 USD) horcomoktoydr. Bu horcomolorrn
tomom r Biiyij kgeh i r Belediyesi genel biitgesi nden kor;r lond g r
r
golrgmo srrosrndo yetkililerce ifode edilmitti.
#
**
*o i* * r1y
* * *z
z=
r ev
*?.
Progromr doho ileriye gotijrmek ve etkisini yoygrnloghrmok
igin orogtrrmo srrosrndo gocukloro doho fozlo imkon
so$loyocok yeni bir Merkezin ogrlmosr tosorlonmoktoydr.
Ancok bu Merkezde forklr gruplordon gocukloro hizmet
verilmesi plonlonmoktoydr. Yeni Merkeze yonelik olorok
tosorlonon ilk gey gocuklonn ulogrm sorununun oriodon
koldrrrlmosrydr. Merkez yetkilileri ve oilelere gore Merkezin,
gocuklorrn yogom olonlonno gok yokrn olmosr bozr gekinceler
yorotobilmekteydi. Yeni Merkez uygulomosrndo tiim bu
noktolorrn dikkote ohnocogr beli*ildi.
Qolrgmo srrosrndo gelece$e yonelik Merkeze bir okvoryum
odosr kurulmosr plonlonmoktoydr. Bu soyede gocuklorrn
hem rehobilitosyonlorrno kotkr so$lonmost hem de onloro
hoyvon sevgisi ve bokrmr ntn o$reti lmesi omoglonmoktoyd
r.
Ayrrco foto$rofgrlrk kursu ve progromrn Belediye orocrlr$rylo
esnof, zobrto ve polise kurumsol olorok tekror lonrtrlmosrylo
ilgili proleler
20
tortr
gr
Lyordu.
n/d i.{di! Krylr
vcarh
ffir*n
l{lg. Olrfu'n&
oh4/qn bir asurcinin
riirintn
ofirtt.
.ftrlo
ncbnirifu niniena(fii rirJ no1uJo Dbn'ulDlO egl0S milr1$6# rlrroY JoVoDl
rilot{ ibv'
&r'*"* pZ**t
A==**1*
?=;,'::;r-:i:-:';;:1"rtr's,vr:;lrlutr,c4r
stlrlur kuriti ,:ir:t"*L !:iii***
*,yr:r=::'=t:. !";z*z:*ix;lr:ntyr:r'nlr\ [.ux,uy,inci*
l,4rsl;-=?v*:,
'' *
{:ir::-:*. *ir:Eml,
il*iy {:;:i.}- i*riyl*
ii
,&4u1,
qer"roi*n
y*',"
$rrrt. ,Nr,'inrdrn,
i"n i
*]in*L:*J:r.
Ljrir, *r:?*:*r':
1 nlr: rr Di yu rho
k
r
/o3
krrdon kente go9, pol;tik huzursuzluk ve orton yoksulluk bu
*crhiptir-. 1<srzrttr: her ciSneminde bi;yi;k
M.O. 300CI
yr
i
larr nr{c i":urri ie:"'den bo gloyor"crk
Osnrorrlrlor'u kodor uzfincn tar;h; b;r geqmigi clcrn
Diyorbokrr'do eski kenti kusbskrsr l:ir kclkq:n balrgrnr
ondrron biqimiyle bogtcrnbcric ruriar
h5on gocu klor" sorununun onemli
i,cy
uygnri,lclnnn, k;lturei ve ekcn*mii< horeketlerin merkezi
ol mr.rptur.
go
boyutlordo olmodrgr ifode etmigtir. Zomon iginde geligen
:
br.ilunn,uki*rirr. ffiiynrl:ckrr i<*r,t n:erkezi Z b;n 500 yrllrk
bir qeqrni$*
Diyorbokr r'do "sokokto
1992yino kodor
r
r, i:oi gei-r
oz+liilqieri*i y*r:srtrnr:i<tc*dir" ll'*, bu$li 13 ilqe ve
Merkez uzmonlon ve progrom ortoklorr
i<ugntir.
Ancok tilm bu torihi zenginligine korlrn Diyarhakrr iii,
gunumrizde kolkrnmodo birinci oncelikii iller orosrnda yer
olmoktad,r. Diyorbokir, bolgenin en bijyijk kenti
konumundad,r- ue cevre il ve ilcelerden yo$un go9
olmaktcdrr. Ekonomik temellerin yetersizligi, politik
sorunu belirginlegtirmig, bunun sonucundo il Sosyol
Hizmetler Mudurlugu 1996 yrhndo sorunu onlemeye ve
engellemeye yonelik progrom hozrrlomo gerekliligini
gi.indeme getirmigtir.
Gi.ineydogu Anodolu Bolgesi' nde, genig kopsomh ekonomik,
toplumsol ve gevresel kolkrnmo progromlorrnrn
koordinotorlugUnti yopon GAP Bolge Kolkrnmo idoresi
Bogkonhgr (GAP BKi) diger bolgesel kolkrnmo fooliyetlerinin
yonr srro, ILO-IPEC gergevesinde bolgedeki resmi, ozelve
goniillii kuruluglorlo birlikte "Diyorbokrr Kentinde
Sokokto QoL9on Qocuklorr n Rehobi itosyonu Progrom r"n
do yUri.itmektedir. Soz konusu Progrom ile sokokto gohgon
I
r
"e
gocuklorrn ve oilelerinin yotom stondortlonnr iyilegtirilmesi,
toplumsol huzursuziuk, krrsol kesimlerdeki yoksul ve yoksun
yerel kopositenin gUglendirilmesi ve gocuk iggiligini kodemeli
oileleri goqe zoriomoktod,r. DoSunun krrsol olonlorrndon
olorok ozohrlmosr omoglonmrgtrr.
gogrin ilk duro$rnr olugiuron Diyorbokrr'rn nrifusu hrzlo
ortmoktodrr. I p30 niifus soyrmrndo ilin ntifusu 1 milyon
Progrom, sokoku goh;on gocukloro yonelik bir rehobilitosyon
96 bin 447 ih.en,2000 Nijfus Soyrmr'no gore I milyon
364 bin 209'a uloqmrgtrr. Ancok kenite ekonomik geligim
ve e$itim-destek merkezinin kurulmosrnr, merkez uzmon-
i, vosr fh i ggijcilnrjn
temsilcilerinin kohldr$r bir eylem komitesinin olugturulmosrnr
oyn r h rzlo i lerlemem
i
9ti
r. Altyopr yetersizli
g
lorrnrn e$itimini, ilgili komu ve sivil toplum kurulug
ve sermoyenin il drgrno koymosr, issizlik, kent insonrnrn
ve yon lend
gUn gegtikge doho do yoksullogmos,no neden olmoktodrr.
999 yrhndo Sosyol Hizmetler ve Qocuk Esirgeme Kurumu
(SHCEK) biinyesinde "75.Yi Qocuk ve Genglik Merkezi"
Tilm bu olumsuzluklordon en fozlo etkilenen ise qocuklon,
lor ve kod nlordr r. Koynok: www.diyorbol<ir. gov. tr;
(Diken, 2002)
yogl
r
r
i
ri lmesi n
i kopsomo ktod r. Progrom kopsom ndo
r
r
1
kurulmug ve sokokto gohgon gocukloro yOnelik etkinlikler
boglotrlmrgtrr.
Progrom devreye girmeden once Diyorbokrr il Sosyol
H
izmetler Mi,d iirl iigi, to rof ndo n bo glotr lo n foo iyetler, PEC
r
I
I
destegiyle doho belirgin bir olon ve yontem gergevesinde
si.i
i.,,lit:i,.llrni.lrlii:;l;:;::.:i.:..:::::..:1;;..;1:.:;;.::;1:.1;.1v*r':tlf.,.i,
urirlil,il. r-,:ir ',"lirl,;
. - - - = .'.iii: !i S;1,'i)'t,il-:'ii:rnll,,
IturXXo,n'olr,\rr"l yi:i:*i,a i::,:,.:,=i:-=::r='
lir-lrrir,ilri-rn
=*iir;rmru
nf
IPEC teknik ve finonsol destegi soglorken, Diyorbokrr
Voliligi
ve SHCEK uyguloyrcr kurum, GAP-BKi ise, destekleyici olmo
gorevini iistlenmigtir. Progromrn uygulomo ogomosrndo
GAP-BK|, gegitli yerel ve uluslororosr kuruluglordon ek
moddi destek so$lomrg, mevcut yerel kopositenin
Tilr"kiye
{*::h*-
riyeti'r":in finonse ettigi en kopsorrri, balg*s*i Lniktnmc:
r
r.
GU
neydo$u Arrcdoiu'cj*, Ad ryc"ncn
Baimar-r, Diyorbokrr, Goziantep.
$orrlrurfcr ve Srrncrk illerini kopicry,s,t
Bolqe
Kiiii. #'r:rriin, .$irrl,
*fir*ti
r:inlr* "ffiAF
si" odr verilrnektedir Boigeni:: iur:ijnu er:iegre
balgesel plonlorno kcrpscrmr icine i:ima, *tkiirlikler- orosrndn
eggLidUm soglcrmc gorevi
.
GAf BKi'
.
.
{t=r:t*,vi. ist::i,
-iq--r',rr.l
*:*r-.;: &ier-i..eri .
i
iiirLcrrrlriir Ulu-."lcr-flrosi To,-rn::oi
rr n
i
I
$r rr sleri Bokr: i: i, ! r U j,-.rsio ic
ro:;
..r-:-tjtmekieCir- iKcryrrol:.
r^,"wrn,
rjop -qov l;-j
Oiyarbokrr'do Sokoktc tok;*rn
Cocuktorrn Temel Ozellikleri
Progromrn hedel grubu, Diyorbokrr'do sokokto golrgon
gocuklor ve oileleridir. En fozlo risk oltrndokiler, yogr kugiik
olonlor ve krz gocuklorr ancelikli hedef grubu olugtur-
Devlet
GAp BK! ise l9B9
yrlrndcr
Sokokto 9oh9on gocuklorrn temel ozellikleri incelendiginde
gogunlugun 7 - 14yo1grubu orosrndo oldugu gorijlmekedir.
sosvcrl
Bu gocuklor yokrn gegmigte, Lice, Kulp, Honi, Dicle ilceleri
;-rin *rfrievier!.
GAP kc,psamir:deLi illerir': hrzio geii,'mesi rcin
kL;lti;r-ei ve
.
uc:
r : r .l! egrr.-,, sgglrk k,:n,-rfi\:.:",T e:it*, if:;;tat i:ici-':,t::: :ii::e crln,oktr-rdi, i;nf
*r"i. j?}{}?, iu}'i;q:y,r; i1,''1.';. iI f AO rLO Dun,v= 5u
, i986 yilrndo
Plonlcrrricr Tesi<ilatr'nc veri!n';i:1ir.
kuruimuslur.
, k'rrr*l
"
1:*i:i:;:i r.!erl,*2.',rb kuruluslcrrir: crtr:k prrcrr:r.^r,lr
Giineydo$u Anodolu Proiesi (GAPI
uygu lcnrcrsrd
,
v.: r"l.i.:,
-:i :" ie ,.-',|:e
iii:lr.ir-;+ltrli: ;i1;r/;:,-1n-5'1-1:, -'
Ir:"iir-rrr:i ,:ltyt;{;,, i::''=iv.'i}:
*.ci
gUglendirilmesine kotkrdo bulunmugtur.
.t.
:
rdij rijl mtjgtiir. GAP-BK| ile IPEC orosr ndoki i gbl rligl gereg i,
ek*n*mik anlenrier <rlnrok,
moktodrr.
Ceiitli ycirrrn':i*rrn gerqekleg,resr iqirr ploniomo. oityc,p,.
ve bunloro bogh koyler bogto olmok ijzere Diyorbokrr
gevresindeki yerlegim olonlorrndon goq eden oilelerin
ri,'h:*!. k*nui yaprmr, sr:nuyi. tunru, mndencrlik, enerjr.
gocuklorrdrr. Bu go9 dolgosrndo Diyorbokrr'o yerlegmeyi
t*::nccriri< gibi oionlordcr hizmet sunmoln,
segen oilelerin ortok azelligi gok gocuklu olmolorr
&cigede yasoyon holk'n e$itim diizeyini yrjk:eiiecei.-
dezovontoi h grubu olu gtu rmolo rrd r. Ai le bi reyleri
cnier"nier olmok,
dUzeyleri cok dtiluk, mesleki becerileri ise yok denecek
kodor ozdrr. Kente go9 etmeyi plonlr bir sUrecin sonundo
Aynr omocior icin qolrson cesitli kur*n", ve i,,urui+s!*r
r: rcr sr
ndo
e59 i-id
i.'
nr
scr$
lcr
nro
L soyr iri:i i i r,
r
ni
ve
en
n egitim
gergeklegtirmedikleri igin, onemli bir bolumu kent yogomrno
entegre olmokto gi.igliik gekmektedir. Bundon doloyr do
Bir
24
-+
oigu olorok "Grine,vdo!" hr';:4;;i,:
?rt:i,e*i" ,
Iirct
ve
oilelerde fo rkh boyutlordo psikoloi i k sorun
lo r
yogonmoktodr r.
6rne$in, igsiz kolon oile reisi konumundo olon bobolor
|ttt;:.:::.", l; ;1;;i::: ::,:-.:',':.::.':'-..--i.:::lt;.tl i-.i:al1;IilItII
kimi durumdo evi terk etmekte yo do bogko kente gohgmok
.... | \ i
i \i
r:i.,
{:i'i ti l..l i'riii:r i)tlil
r i r$r : I
omocrylo mevsimlik iggilige gitmektedir. Bu durumdo oilenin
Ktz
yukijnij geride kolon kodrnlor ve gocuklor yUklenmektedir.
%15
Psikoloiik sorunlorrn yonr srro, birgok oilede yoksulluklo
boglontrlr ciddi soglrk sorunlon yotonmoktodrr.
,r-"-ilffi
Sokokto golrgon gocuklorrn yoptrklorr igler; sokrz, selpok,
gekirdek sotrcrlrgr yo do dilencilik olonlorrndo yogun-
%85
logmoktodrr. Krz gocuklorrno yonelik sokokto golrgmonrn
neden oldu$u en bi;yuk risk cinsel tocize moruz kolmolorrdrr.
Toplumsol cinsiyet rollerinden otijrii krzlor belirll bir yogton
sonro oileleri torofrndon sokokton ve igten eve gekilmektedir.
Tiim bunloro ro$men orogtrrmo srrostndo, Diyorbokrr'do
Bu nedenle sokokto golrgon gocuklorrn go$unlu$unu erkek
"sokokto yogoyon" gocuk sorunu heniiz buIunmomoktoydr.
gocuklor olugturmoktodrr.
Bu konumo dilgen gocuklor ise, istonbul gibi
biiyilk kentlere
yonelmekteydi. Ancok, gocuklorrn yogodrklorr oile odomlorr
Erkek gocuklon,ktz gocuklorrno gore doho fozlo risklere
son derece yoksul ve yoksun kogullor igermekteydi. Aileler
ogrk konumdodrr. Yukorrdo sozU gegen toplumsol cinsiyete
orosrndo, tek bir gocu$un kozoncr ile geginenler bile vordr.
doyoh sosyol degerler belli bir yogo gelen krz gocuklorrnr
soko kto korgr logobi lecekleri teh i kelere ko r9r koru rken, erkek
. .:..
I
gocuklorrnr bu tehlikelere yoklogtrrmoktodrr. Birgok oilede
erkek gocu$un sokokto golrgmosr, poro kozonmosr normol
ve hotto gerekli goriilmektedir. Ancok, sokok, bogto modde
bo$rmlrsr olmo
ve
hrrsrzlrk getelerine kotrlmo olmok ijzere
gegitli risklere ogrk bir ortomdrr. Yetkililerden oLnon bilgilere
Progromrn nihoi omocr, golrgon gocuk ve oilelerinin
yo gomlon
nr
iyi legti rmeye yonel i k
yerel gi ri gimleri gijglendirme
yoluylo, sokoktoki gocuk iggiliginin kodemeli bigimde ortodon
koldrnlmosrdrr. Krso donemdeki omoglon ise, GAP-BKi,
SHCEK ve Diyorbokrr Voliligi'nde, gohgon gocukloro yonelik
gore, gegmige gore ugucu modde kullonon gocu$o toplumsol
dogrudon destek kopositesin in
mi.jdohole giderek zoyrflomokto, bunun yerini toplumsol
gocukloro ulogmoyr omogloyon fooliyetlerle destek hizmetleri
duyorsrzlrk olmoktodrr. Qolrgon gocuk soyrsrndoki ortrg ve
so$lonmosr, gegitli diJzeylerde olmok Uzere bir tonrtrm-
orion yoksullu$un geleneksel toplumsol degerleri eritmesi
sovunu ve toplum seferberliginin geligtirilerek golrgon
bunun nedenleri orosrndo srrolonobilir.
gocuklorrn e$itime yonlendirilmesidir.
ol
u
gturulmosr, soko kto goh gon
r= r':' + y:, mN
V€ r=
=
{& *ZZ
=r
rrn'ti c
{
+ 16
*
?=Z
mi
1,,,
ul,
F num6
x
Ear*n
***
ll',mu
olugturulmosr, bilinglendirilmesi ve golrgmo plonr
ut-r t a=
hozrrlonmosr,
tlm }
$
\$
Progromrn dogrudon toroflorr GAP-BK| ve Diyorbokrr
Voliligi'dir. Progrom'rn yi.irijtiicijsii ise, Sosyol Hizmetler
ve Qocuk Esirgeme Kurumu'dur. igbirligi yoprlon diger
kuruluslor; Mesleki Egitim Mijditrliigit, il Milli Egirim
Mud[irlijgi.i, il Soghk Mtidiirliigi.i, il Emniyet Mudi;rli;gu, il
Sosyol Hizmetler Mildiirlijgii, i99i sendikolorrnrn yerel ve
Merkeze uzmon olrmr ve e$itimi,
Progromrn bogrndo, srnrrlr soyrdo sokokto golrgon
gocukton olugon bir orneklemle toplontr yoprlorok,
gocuklonn gorijgleri, gereksinimleri ve beklentilerinin
dikkote olrnmosr ve Merkezin yoprsrnrn buno gore
gekillenmesi,
Prog rom n bo
r
gr
ndo, gorlig ve beklenti
leri
nin o$ren i lmesi,
Vokfr (MEKSA), Tijrkiye Esnof ve Sonotkorlorr Konfederos-
desteklerini so$lomok omocrylo yerel yonetim, sivil
toplum orgijtleri ve Universite ile toplontr yoprlmosr ve
Merkezin olu;turulmosrndo bu gorijglerin dikkote
yonu (TESK), yerel sivil toplum orgijtleri ve Dicle
olrnmosr,
Universitesi'dir.
Merkezin boglrco hizmet olonlorrnrn hongileri oloco$rnr
belirlemek omocrylo, golrgon gocuklor ve oileleri ile bir
bolgesel temsilcilikleri (Tijrk-ir, Hok-is ve D|SK) ve igveren
kuruluglorr, Mesleki Egiiim ve Kiigijk Sonoyi Geligtirme
r'*,=.""=
Fr,,+l:r:;'z -:i a{,;:z<
:Ur,*.*U
gereksinim onolizi yoprlmosr,
.
_.
Gereksinim onolizinden horeketle, Merkezin boslrco
hedef, etkinlik ve iglevlerinin belirlenmesi,
Progrom Koordinotori.i, sosyol hizmet golrgonlorr ve
diger personele, sokokto golrgon gocuklor, geligim
psikoloiisi, iletigim becerileri gibi konulordo boglongrg
egitimi verilmesi.
Sokokto golrgon gocukloro yerlerinde ulogmoyr
omogloyon fooliyetlere destek hizmetleri soglonmosr;
Hizmetleri n geli gtirilmesi, gocukloro ve onne-bobolorr no
*
*
26
GAP-BKi, SHCEK ve Diyorbokrr Voliligi bUnyesinde,
sunulmosr, gocuklonn, oilelerin ve gevrenin hizmetler
golrgon gocukloro do$rudon destek kopositesinin
konusundo bilgilendirilmesi,
olugiurulmosr.
Milli Egitim Bokonhgr (MEB) ile eegiidUm holinde sokokto
9olr9on gocuklonn okulo erigiminin koloylogtrrrlmosr,
Diyorbokrr'do, sokokto golrgon gocuklor igin Merkezin
Gezici bir klinik orocrhgrylo trbbi muoyenelerin du.enli
gUglendirilmesi,
olorok yiiriiti.ilmesi ve gerekli durumlordo Soglrk
Diyorbokrr Voliligi koordinosyonundo bir Eylem Komitesi
Bokonlrgr, Qolrgmo ve Sosyol Gijvenlik Bokonlrgr ve
Sosyol Sigortolor Kurumu ile eggiidiim sogloyorok tedwi
e)
kurumlorrno sevk yoprlmosr,
Cetitli dijzeylerde olmok iizere bir lonrtrm-sovunu ve
toplum seferberligi progromrnrn geligtirilmesi.
Qolrgon gocuklorrn, "Qocukton Qocu$o" progromr
Medyo, e$itim progromlorr ve orogtrrmolor yoluylo
tonrtrm-sovunu ve loplum seferberli$i komponyolorr
orocrlrgrylo, gocuk i99iligi, ilk yordrm ve beslenme
konulorrndo egitilmeleri,
diizenlenmesi,
Qocuklorrn sosyol geligimlerinin; mijzik, tiyotro, el
sonoilorr ve resim kurslorr ile futbol, moso tenisi gibi
destekleyici etki
nl
Anneler, bobolor, toplumsol gruplor, toplumsolve siyosol
kurumlor, iiniversiteler ve muhtorlor dohil olmok iizere
klerle gUglendi rilmesi,
i
belirli gruplorrn horekele gegirilmesi,
Milli Egitim Bokonlrgr'nrn grrokhk egitim merkezlerine
Sekiz yrlhk temel egitim yososrnrn uygulonmosrno destek
ve MEKSA'nrn mesleki e$itim kurslorrno yerlegtirme
so$lonmosr,
dohil, gocukloro egitsel, meslekive bireysel donrgmonLk
Sokokto golrgon ve golrgmo riski olon gocuklorrn ve
yoprlmosr,
kordeglerin in YIBO'loro yonlendi
Qolrgon gocuklorrn orgijn ve yoygrn egitimlerini
desteklemek tizere bir "69renme Merkezi" kurulmosr,
odoptosyon, bogorr ve okulo devom sijrecinin izlenmesi.
oynr zomondo, sekiz yrllrk zorunlu temel e$itimlerini
f;ytrerm
ri
lmesi, bu gocuklorr n
Komitesi Plsnr su konulor: kapsor;
odevlerinde destek soglonmosr,
r
.
.
*
Qocuklonn onneleri igin Merkezde bilinclendirme
progromr boglotrlmosr,
. ilcruk igqili;i sclrunurlurl *ie erlrnmcrslnr:ln y*re!cien
tomomloyobilmeleri igin gocuklorrn Uzokton Egitim
Progromr'no koydedilmelerini ongormesi,
Qocuklorr okulloro yoneltmek omocrylo ders ve
Qolrgon gocuklorrn yororlonobilecekleri hizmetler
konusundo Merkez orocr h grylo bi lgi lendirilmded (yerinde
hizmetler, loplontrlor, brogi.irler ve kigisel temoslor) ve
hizmetlerden iom yororlonmoyo tegvi k edi lmesi,
lrlisy*nun iontmlor':;nost
Uyel*ri n in g*r"*v oe rcll'r.]riliulr-,k nlcr*l*rr r, r [:eli,'!en:*k
Yrilris uyguiermn p:innin.;
uius*i cl*zeyi*r'deLi diger kuruluslc.rrlcr nrtu[,r
qcrlilmn ve i5biriiSlr.l* ycr:elik bir mpdei serlrp*:nn,
Yr*r"sl ue
merkeze. rner"lceednn yer*l* iki y*nlI i:ilgl oLrsrni
sufriny*cnl' i:"lr:knni r*i;ni* ki;ruIm*si
Merkez elemonlorr oile ve sokokto golrgon gocuklorlo bire
Merkezin gocukloro soglodr$r hizmetler konusundo
bir gori.igmeler soyesinde, sokokto goh9on 4000 gocugo
ulogmrghr. Okumo-yozmo, bilgisoyor, bicki-diki9, resim ve
oileleri bilgi lendirmek
miizik kurslorr, etiid hizmetleri, onne-bobo okulu gohgmolorr
igi
n Merkezde topluluk-ton gmor
ydnlendirme gijnii dUzenlenmesi,
ve goni.jllii ogretmenler orocrLgrylo egitime destek etkinlikleri
Merkezin gocukloro so$lodr$r hizmetler konusundo
yUrUtiilmektedir. Futbolve moso tenisi tokrmr, folklor ekibi,
medyoyr
tiyotro grubu olu;tu
bi lgi lend
i
rmek
i9i
n Merkezde medyo-ton gmo -
yonlendirme giintj diizenlenmesi.
r
ru loro k sosyo I etki n I i kler
sU
rdi.j rtil
mehedi r.
Uluslororosr "Good Sports" orgiltii ile igbirligi yoprlorok
W
I
yoklogrk
'100
gocugo bosketbol e$itimi verilmigtir. Sosyol
Soko kto 9ol gon gocuklo ro e$iti m olternotif erin i n sunulmosr,
r
giivencesi olmoyon gocuklorrn ve oilelerinin iicretsiz so$lrk
progromrn oyrr lmoz
hizmetlerinden yororlondrrrlmolorr ve geqitli so$lrk
konulorrndo egitimlere kotrlmolorr so$lonmrgtrr. Ocok
2002' de ogrlon serigrofi otolyesi, Diyorbokrr'doki gegitli
kurum ve kuruluglorrn toleplerini korgrlomrgtrr. Sokokto
golrqon ve golrgmo riski olon yoklogrk 350 gocuk ve
gocuklorr n egitim gereksinimlerini korgr lomok Uzere gegitli
kordegleri YiBO'loro yerlegtirilmiglir.
bi
r bilegenini olugturmugtur. Progrom,
mekonizmolor geligti rmigti r.
Ayrrco, "gocukton gocu$o" biling ortrrmo e$itimi uygulonmrgtrr. Bu e$itimin omocr, gocuklorr bir yondon temel
yogom becerileri ile donotrrken, diger yondon gocuk iggiligi
sorunu ve e$itimin gelecekteki yogomlorr ogrsrndon togrdr$r
Progromrn temel stroteiisi "9ok sektorliilirk"tUr. Sorunu bijfiin
boyutlorrylo ele olobilmek i9in, Diyorbokrr Voliligi'nin
koordinosyonundo bir Eylem Komitesi kurulmugtur. Komite,
komu kuruluglorrnrn yonr srro hiikumet drgr kuruluglor, inson
hoklorr gruplorr, hukukgulor, medyo, sendi kolor, gveren,
i.iniversile, sivil toplum orgUtleri ve oile temsilcilerinden
i
oluSmoktodrr.
Programo korrlon kurulu;lor
.
iliycrrLgkrr Vaiiiigi
a
GAP Solge Koii<rnrnr.r idcrresi
t
DiyorLckrr BiJyriksenir B*iediyesi
a
il la;ll;
a
i{ 5ogi, k A,1rldrlr!L,gij
a
*
ii iinn i'ret n4ilcj;rirjg*
Dille',-j:r i v+r:ite:i
a
lsci r*r:rjikuir:rr k*ricJei=.cr ivonir:i,
28,
li,;k
iz, riai."-ii. ]iSt',;
yogonmrgtrr. Progrom ekibinin bu gijvensizligi ortodon
koldrrmosr uzun bir sijre olmrgtrr. Gi.ivenin so$lonmosr igin
ekip, oileleri gocuklorrnr sokogo golrgmoyo gonderdikleri
Scrr:r:yi ilJcrs:
igin olumsuz degerlendirmemig, hoklr olduklorrnr
kobul etmi;tir. Bu dovronrs yovo$ yovog gljvenin olugmosrnr
rli
si,:
e
r i*t::iv
I
*-ir ) t1; I )Lr:'t
t1l{u._,j
a
i,*: tz 't ::i:rr7,
I
!:.:r;:-,i':r: i.':1lr rei Yr,*r'::tr, ilE:iiItiru:'r*
o
r,ii"Jt{Il:
)
.1,y4,,5;1r , P".,",,[.':'1r {, 16r; y.;
a
;L1C i.*rri*:i k Daqri;r-n
I
Progromdo, bir bogko
Merkezin etkinliklerine
kotrlmolorr yoluylo, gocuklorrn evdeki kigisel geligimlerine
elverigli bir ortom yorotrlmosrdrr. Progromrn
oilelere verilecek onleyici ve rehobilitosyon so$loyrcr
golrgmolor ongormektedir.
omo9,
gocuklorrn golrgmo zorunlulu$unu ozohocok, oile gelirini
yiikseltecek kuctik
olonoklorrn rn
Progromrn bogrndo oilelerde Merkeze yonelik giivensizlik
a
:ttr::,
sokokto golrgon gocuklor, gocuk iggiligi konusundo oileler
ve diSer gocuklor duyorlr krhnmrgirr.
yorohlmosrdrr.
Igii;m &itdurir]gr
* Drir*rh*xrr Ticur*i v*
I Tt>{. i7:i/ctrr;*ki:?
cinem konusundoki biling dUzeyini yiikseltmektir. Boylece
soglomrgtrr. Ailelerin Merkeze olon giivenini soglomok igin
K*niit*:i)
L}*r'r:*Ui
izlenen bir diger yol ise, oilelerin soglrk sorunlorrylo
ilgilenmektir. Bu kopsomdo il Soghk Mudurliigtl'nden destek
oLnmrgtrr. Ekibin, oilelerin so$hk sorunlorrylo ilgilenmeleri
sonucundo Merkezle orolorrndo srkr bir bo$ olugmug ve
gijven ortomr yorohlmrgtrr. Ayrrco zomonlo gocuklorrndo
gordtjkleri oluml u dEi gimler oilelerin tutumlorr
nr
degi
gti
rmig,
bunun etkisi mohollelerde hissedilmigtir.
tokdirde, gonijllUler sorunun
hrzh ve kesin goziimiinii tolep
etmekte, bu durum do Progromr olumsuz yonde
etki leyebi lmektedi
r. Goniil lu emek
ku I lon r mr
bir
no yonelik sonot
Progrom boglongrcrndo ongoriilen hedef grup zomonlo
otolyeleri uygulomosr bogorrh
depiqtirilmigtir. Boglongrgto, modde bogrmhsr gocukloro do
gelen goniillU agrenciler, bu otolyelere kotrlrp gocuklorlo
hizmet verilirken, bir sUre sonro bo$rmlrlorr Merkeze kobul
birlikte qesitli uygulomolor gergeklegtirmektedir.
etmemigtir. Bunun nedeni ise, modde bogrmlrsr olon
gocuklorrn digerlerini olumsuz yonde etkilemesidir.
Siireg igerisinde sokokto gohgon gocuklorlo ilgili Voliligin
Arogtrrmo srrosrndo modde bo$rmlrsr olon gocuklor igin
yontem olorok gocu$o koloy ulogmodo birinci bosomok
oyrr bir Merkez ogrlmosrnrn plonlondrgr ifode edilmigtir.
Bir bogko degigen uygulomo ise, hedef gruplo ilgilidir.
gorevini iistlenmigtir. Bu istosyonlordo sosyol hizmet
uzmonlorr ve psikologlor golrgmokto ve istosyonlor
Progromrn bogrndo doho fozlo gocuklo golrgrloco$r
gocuklorrn kent merkezinde ulogobilecekleri noktolordo
plonlonmrg, fokot sorunun ono koyno$rnrn oile oldu$u
bulunmoktodrr.
ornektir. Universiteden
denetiminde "ilk Adrm isirrsyonlorr" kurulmugtur. istosyonlor,
furkedilerek oilelere doho fozlo ydnelinmigtir. Hotto progrom
ekibi, bu oilelerin okrobolorrno ulogmrg, okrobolorr ve
onlorrn gocuklorrnr risk grubuno dohil etmigtir. Orne$in,
onne, bobo ve obloloro yonelik gesitli egitim ve beceri
kurslon o9rlmr9, bu yollo oileler Merkeze gekilmeye
Progromrn uygulomo slirecinde yetkin bir ekiple, dlizenli
ve plonh olorok gohgrlmrgtrr. Progrom ekibi her cumo Merkez
fooliyetlerini degerlendirmek iizere toplontrlor yopmoktodrr.
gohgrlmrghr. Progromrn bogrndo hedef grup sokokto 9oh9on
Ancok, zomon zomon progromrn ongoriilen lekilde
iglemedigi g6riilmiigtiir. Yordrmcr personel eksikliginden
gocuklor olorok tonrmlonrrken, siireg igerisinde gocu$un
doloyr uzmonlor, kendi osli igleri yonrndo diger igleri de
oile bUrunlUgii iginde ele ohnmosr ongoriisijnden horeketle,
yi.jriitmek zorundo kolmoktodrr. Ayrrco, bUrokrotik
hedef grup "gocuk ve oileye" doniigmiigtUr.
mekonizmo bozen motivosyonu ozoltmoktodrr. Bir bogko
Progrom, goniillij emekten plonlr ve 6rgi.itlU bir bigimde
sorun ise, progromdoki bogorrloro doho 9ok "denemeyonrlmo" yoluylo ulogrlmrg olunmosrdrr. Hizmet i9i e$itim
yororlonmoktodrr. Orne$in oroghrmo srrosrndo her sosyol
eksikligi gereksiz zomon koybrno neden olmoktcdrr. Benzer
hizmet uzmonrnrn oltr gonUllusii bulunmoktoydr. Merkezde
Merkezlerin bir yanlendirici torofrndon koordine edilmesi,
ise, Dicle Universitesi'nde 6grenci olon toplom 36 gonUllii
bilgi ve deneyim poylogrmrnr ortrrobilir. Bir
gohgmoktoydr. Progromdo g6niillij emegin etkin ve verimli
engel ise, uzmonlorrn loyinlerle srk srk de$i9imi, bolge
kiiltijrUne yoboncr ve yerel dilleri bilmeyen personelin
di;zeyde kullonrlobilmesi igin gonijllUlere oryontosyon
egitimi verilmektedir. Her goniillii grupton sorumlu bir
bogko
iemsilci bulunmohod r. Progrom, gonijlliilerle gegiili sorunlor
vorlrgrdrr. Yerel kUltijrij bilen, tonryon ve yerel dilleri
konugobilen elemonlonn Merkezde golrgmosrnrn doho
yogondr$r igin bu uygulomoyr yosomo gegirmigtir. Aksi
verimli oldugu belirtilmektedir.
r
"Sskqkta $ohgan (ocuklorrn f$itime
Yiinlendirilmesi Proiesin'
gocui<iarlo geliiii sorunlurrmrz *ldu. Soruniu n$rencilerimizle
rehber ogretn'renlerin"liz bire Lir ilgilendi. 75. Yrl Cocuk ve
Oenqlik Merkezi'nden psikoiog orkodo;lnr geidi, g1itti."
Bu Proie, IPEC kopsomrndo Tiirkiye i99i Sendikolorr
Konfederosyonu (Tiirk-it), Hok itci Sendikolorr
Konfederosyonu (Hok-i9) ve Devrimci l99i Sendikolorr
Proie Agrsrndon GeleceSe Yiinelik
Yoprlobilecekler:
Konfederosyonu (DISK)ve MEB ilkogretim Genel Mudurlugi;
igbirligi sonucundo uygulonmrgtrr. Proie'nin omocr, sokokto
.
goh9on ve 9oL9mo riski oltrndo olon cocuklorr ve kordeglerini
ponsiyonlu ilk6gretim okulu (PlO) veyo YiBO'loro
yonlendirmektir. ylgo veyo PiO'loro yerlegtirilen sokokto
.
golrgon gocuklorrn odoptosyonu, bogorr ve okulo derom
sijreci izlenmektedir. Proie siiresince IPEC torolrndon
boglotrlon her iki golrgmoyo kotrlon toroflorrn giiglerini
birlegtirmesiyle hizmetlerde sinerii yorotrlmrgtrr.
Bu proie kopsomrndo Diyorbokrr soho gohgmosrndo
I85
,
405 erkek olniok iizere toplom 590 ogrenci tespit
edilmittir. Bu gocuklordon 285'i 2001 /2002 egitim-ogretim
ktz
donemi nde okulo koydedilmittir. Arogtr rmo
sr
rosr
ndo (Nison
2003) bunlordon 112'si Voli Nofiz Koyoh Yotrh ilkogretim
Bolge Okulu'no devom etmekteydi. 2002-2003 yrhndo ise,
75. Yi Qocuk ve Genglik Merkezi, bu okulo 67 ogrenci
doho ydnlendi rmigti r. Okuldo gorevl i bi r yetki i deneyimleri
I
ni
9u gekilde ifode etmistir: "Proie boglor"rgrcrnd* ycr;oncn
sorunlorrn bosrndo oilelerdeki giivensiziik geliyordu. Ancok
bu durum sencliko ijst dUzey iemsilciierinin, belediye
liselerin ogrlmosr,
MEB ve sivil toplum kuruluglorrylo iligkiye gegerek,
YIBO'lordoki gocuklorrn botr illerindeki ponsiyonlu
I
.
iselere yonlendiri lmesi,
Y|BO o$retmen ve y6neticilerine golrgon gocuklor
konusundo ileri diizeyde e$itim verilmesi,
Progromrn $ocuklor ve Aiteleri 0zerinde
Yoroth$r Efki
Progromrn, gocuklor iizerindeki en onemli etkisi, onlorrn
egitime yanlendirilmeleridir. Ozellikle yoh h okul ogrencileri
sokokto golrgnroyr brrokmrg ve okul bogorrlorr ortmrgtrr.
Ayrrco, yotrL okul ortomr gocuklorr sokoktoki risklerden
uzoklogtrrmrghr. 6rne$in, doho onceden sigoro ve modde
bo$ ml rsr gocuklor, rehobilitosyon progromlorr soyesinde
r
bu
oL gkonh klorr
ndon vozgegmi
gti
r. Ayrrco gocuklorrn sogh k,
borrnok ve dengeli beslenme gibi temel ihtiyoglorr dUzenli
olorok korgrlonmoktodrr. Yotrh okulun gocuklor iizerindeki
ldr$r bilgilendi rme toplontr lorr soyesinde
bir diger onemli etkisi ise, forkh gevrelerden yeni orkodoslor
giderildi. Ayrrco oilelere okulu tcrnrimo gezileri dilzenlendi.
edinmeleri soyesinde sosyol geligimlerinde gozlenen olumlu
Aileler krz ve erkek yotokhcrnelerin kormo oldu$unu
degieimdir.
bogkonlorr
n
r
n
Diyorbokrr il srnrrlorr igerisinde YIBO'loro kobul edilen
gocuklorrn sekizinci srnrfton sonro gidebilecekleri yohh
kotr
zonnediyordu, boyle olmodrgrnr kendilerine gosterdik. Bir
bc5ko izledigimiz yontem ise, bir krz ve [:ir erkek kordegi
Ailelere yonelik en onemli degigim, Merkezin bu gocuklorr
berober oynr okulo yerlegtirmekti. Egiiim bo;lod,kton sonro
YiBO'loro yerlegtirme onerisine ortrk olumsuz
bokrnomolorrdrr. Bu do oilenin Merkeze olon gijveninden
koynoklonmoktodrr. Ayrrco, Merkez uzmonlortnrn oile
Frogromrn Ulusol ve UluslEr{rrosr
Diizeyde Yorottr$r Etki
ziyo retleri oluml u korgr lonmoktod r r. A*r k Merkeze giivenen
oileler, gegitli konulordo soru sormok ve donrgmok omocrylo
iligki ve iletitim igine girmektedir.
Merkez, 1999 yrhndon 2003 yrhno kodor yoklogrk 4000
sokokto gohton gocugo ulogmrghr. Bunlorrn buyuk bir krsmr
gegitli psiko-sosyol progromlordon gegmig ve bir krsmr
e$itim kurumlorrno yonlendirilmigtir.
Progrom boglongrcrndo kentteki esnof Merkeze ve progromo
kugkulu ve gUvensiz yoklogrrken, zomonlo bu durum
duyorlrlrk golrgmolorrylo ortodon kolkmrgtrr. Progrom,
b6lgedeki diger kentlere de 6rnek olugturmoktodrr. Benzer
bir uygulomonrn Adryomon'do tekrorlonmosr
6ngoriilmektedir.
Progromrn etkisiyle,
Emniyet Mtidurlugu biinyesinde
"Qocuk $ubesi" kurulmugtur. Polis, gocu$o nosrl
YENi HAYATAltr kordegli bir oilede yogomok
Hem de Diyorbokrr'doyson
Koloy degil,
dwronocog nr
r
bi
lmedigini, bu konudo kendilerini
yeti gtirmek
istedigini belirtmig ve destek tolebinde bulunmugtur. Qocuk
$ubesi'ne, Merkezin etkisiyle bir sosyol hizmet uzmonr
otonmrgtrr. Ayrrco, kentte sokokto 9oh9on gocuklor konulu
Peki neden?
Size onlotoyrm
bir "imzo komponyosr" dijzenlenmig ve sonug bildirgesi
btitun balge milletvekillerine, bokonloro gonderilmistir.
(rinkr; oltr kordegli olmok
Beni doho yedi yogrndo iken
Ayokkobr boyomoyo
Mendil sotmoyo zorlodr
Evim sokoklordr.
il
Egitim-Sen Diyorbokrr $ubesi yetkilileri YIBO ziyoreti
..
Her gijn temiz kryofeilerini giyip
Confosrnr srrtrno olon o$rencilerden de$ildim ortrk
Sokoklordo yoloyon
bir emekgiydim ben...
To ki Qocuk ve Genqlik Merkezi ile tonrgrp
Voli Nofiz KoyoL Yotrlr Bolge ilkagretim okuluno
srrosrndo uygulomolordon etkilenmig ve bu fooliyete destek
verrneye boglomrglordrr. Sendiko, konu ile ilgili bir oroghrmo
yoptrrmrg ve foto$rof sergisi ogmr9hr.
KUcok
Ayrrco MEB, YIBO'loro ogrenci kobulijne iligkin yonetmelikte
bir degigiklik yoporok kentte egitime devom etme olonogr
bulunmoyon ve sokokto gohgon gocukloro do YIBO'loro
gelinceye
Ve o gUnden sonro biiyiik odom olmoyo
Koror verinceye dek...
koloy koyrt yoptrrmo olono$r yorotmrghr.
Artrk boyo sondrgrm geride koldr.
Grlzel resimler yopryorum.
Her gegen gi.in yeni geyler o$reniyorum.
Diinyoyr ve insonlorr doho gok seviyorum.
Progrom soyesinde sokokto gohgon gocuk sorununo yonelik
b6lgesel duyorhhk ortmrgtrr. Bolgedeki rum voliliklerde yerel
koynoklor horekete gegirilmigtir. Ancok, gegitli gerekgelerden
Erkon Andic
Voli Nofiz KoyolrYIBO
6-B Srnrfr ogrencisi
* "Sokokto (olrgon
doloyr yerel yonetimin istenilen dilzeyde kotrhmr soglonomomrglr.
Cocuklorrn Egiiime Yonlendirilmesi Proiesi" kitopqrSr, Ekim 2002, Ankoro
6zel sektorUn konuyo yonelik duyorhlr$r srnrrlr olmoklo
b;rlikte ortmrgtrr. 6rne$in, bir dondurmo Liretici ve
doloyr IPEC'in teknik ve finonsol destegi ve GAP-BKi'nin
pozorloyrcr firmonrn bolge temsilciligi sokokto 9oh9on on
kopositeyi desteklemig ve geligtirmigtir. Bu nedenle Progrom'rn
gocu$un oilesine seyyor dondurmo mokinesi vererek istihdom
surdurulebilirligi mumkun goriilmektedir.
uyguloyrcr kurum olorok devreye girmesi kurumsol
so$lomr;, Diyorbokrr Geng iSodomlorr Derne$i konuylo
ilgilenmig ve bir morket mogozolor zinciri oilelere yonelik
Progromdo insoni ve moddi koynoklorrn etkili kullonrldrgr,
oyni yordrm so$lomrgtrr.
oncok fooliyet veyo gocuk bogrno moliyetin hesoplonmodrgr
?.:
; 5 47 ::; ita L=, ?! t :i 3 aa.,:.
1,i;t
t
i;
itd l,* i
* iy r
.-
V t;i
r
"1
i qX
7
belirtilmigtir. Ayrrco mekonrn, personel yetersizliginden
doloyr yeterli dUzeyde etkin kullonrlomodrgr, kopositesinin
r-.' ::
iiete birinin degerlendirilebildigi ifode edilmistir.
Progromrn iyi bir uygulomo olmosrndo:
+ Bu progrom ile birlikte GAP-BKI sorunu sohiplenmig ve
Progrom'o genel butgeden personel mooglon drSrndo oyrr
bir porosol tohsis yoprlmomokto, Sosyol Yordrmlogmo ve
bolgesel kolkrnmo s[irecine entegre etmigtir.
DoyonrSmo Vokfr fonlorrndon bozr fooliyetler
Qok sektorlii gohgmoyo onem verilmigtir.
desteklenmektedir. Finonsol ogrdon progrom, ozerk degil,
Qolrgon gocuklorr egitime yonlendirme on plondo
forklr kurumloro bogrmlr olorok devom etmektedir. Eger
bu kurumlordon koynok oktorrmr kesilirse progromrn oynr
"
*
tutulmugtur.
u Qolrgmolorr ozveriyle, inonorok,
*
r
.
c
.
sohiplenerek yUrUten
nitelikte devom etmesi ile ilgili sorunlor yogonobilir. Ancok,
Personelin yijksek motivosyonu, yerel kultiir dokusunu
dr9 destek koynoklorr kesilse bile, moddi ogrdon
su rdu rulebili rl igi soglomok omocrylo Merkez biinyesinde
tonrmosr ve Ktjrtge ve Aropgo konugobilmesine cinem
kurulon "derne$in" koynok yorotmo gobolorr, orne$in,
verilmigtir.
hoh futbol sohosrnrn bog zomonlordo yetigkinlere kirolonmosr
Progromlr ve plonh gohgmolor sijrdijrijlmiigti.ir.
ve Volilik deste$i devom edecektir. Bu ogrdon progromrn
IPEC'in ulusol ve uluslororosr deneyimlerinin progromo
finonsol surdtirulebilirligi mevcuttur.
personelin vorlr$r so$lonmrgfi r.
oktorrlmosr so$lonmr ghr.
il, bolge yo do iilkede progromrn tekrorlonobilir
olmosr igin, yine bu ornekte oldugu gibi, 6ncelikle ilgili
loroflorrn kotrloco$r ve kotrlrmcr koror mekonizmosrnrn
Bogko
Kurumsol koposite giiglendirilmigtir.
Siirdijriilebilirligin soglonmosrno yonelik gobolor yogun
olorok yer olmrgtrr.
oldu$u Eylem Kom itesi' n i n
GAP-BKi'nin sokokto goh;on gocuklorlo ilglli olorok
IPEC
32
i
gok torofhl rk yoklogrmr izlenmelidir.
Progromrn tekrorlonobllirllgi igin
fool iyetleri sorunu gozmeye y6nel i k segenekler gel
e En iist miilki omirlik (volilik, koymokomhk)
| *--'
i
rulmosr gerekmektedir. Krsoco,
ile igbirligine girmeden iince, mevcut sorunlo il Sosyol
Hizmetler MtidUrlUgU ilgilenmigtir. Ancok MtidiirlUgUn
i
gti
rmeye,
ek finonsol koynoklor yorotmoyo yeterli olmomosrndon
--
ku
sohiplenme yorohlmosr,
:
dtizeyinde
kotrlmoktoydr. Ancok bu toplontryo kotrlocok kigilerin,
konuylo ilgili stirekli bilgilendirme egitimine tobi tutulmosr,
Eylem Komitesi'nin surdurulebilirligi igin bir izleme ve
degerlendirme modeli kurulmost,
it
plonrnrn kotrlrmcr olmost,
IPEC'in Eylem Komitesi'ne deste$ini siirdiirmesi
Yerel sohiplenme ve toplumsol duyorlrhk so$lonmost,
gerekmektedir. Aynco sokokto golrgon gocuklorrn yo$un
Yerel koynoklorrn koordineli bir sekilde horekete gegi-
oldugu okullordo rehber ogretmenlerin konuylo ilgili
rilmesi,
egitilmeleri yororh olocoktrr.
Eylem Komitesi
Bilgi okrgrnrn etkili olmosr,
Qocuklorlo boglontrlr tiim kurumlor birbiriyle koordineli
golrgmolr ve kurumlor orosr bilgilendirme, igbirligi ve
Aile ve gocuk odokh hedef grup golrtmolorr yoprlmosr,
YiBO agretmen ve yoneticilerinin progrom ve "sokokto
golrgon gocuklorlo"
Foo iyetleri n di;zen
I
I
i,re
ilgili egitime tobi
sr
eggiidiim olmohd r. Yerel sivi I toplum orgtitleri guglendi rilmdi
tutulmosr,
k oro h klo rlo degerlendi
ri
I
r
ve bu orgiitlerin konuyo doho fozlo kofihmr so$lonmohdrr.
mesi,
Bolge kogullorrno uygun deneyimli, uzmon personel
a
istihdomr,
Eylem Komitesi'nin progromr Doho ileriye Gotijrmeye
Personelin ig tonrmrnrn net olmosr ve yeterli yordrmcr
Yonelik 6nerileri
personelin isiihdom edilmesi,
=
Yiiksek motivosyon ve i9 disiplini,
Goniillij emegin plonlr ve progromh kullonrmr,
* Hizmet i9i egitim ve personele yonelik bilgilendirme
egitimlerinin di.izenlenmesi,
Dilzenli moddi koynok soglonmosr, biitgenin esnek
4
olmosr,
*
Yerel bosrnrn sijrece olumlu olorok torof olmosr,
m
Merkezin ulogrlobilir ve uygun bir mekono sohip olmosr
gereklidir.
*
*
*
*
il Cocuk Meclisi'nin kurulmosr,
Ailelere beslenme egitimi vermek,
Aileleri gelir getirici oktiviteler yoluylo giiglendirmek,
Fooliyetlerin krso eylem komitesi [ooliyetlerinin
roporlogtrrrlorok tUm kotrlrmcrloro diizenli olorok
gonderilmesi,
IPEC'in izleme ve dEerlendirme rolUnii devom ettirmesi.
Delte ileriy* Giitiirmek
Diyorbokrr Eylem Komitesi toplonhlorrno
l8
kurulu; temsilcisi
kotrlmokto, Komitenin koordinosyonu Merkez torofrndon
soglonmoktoydr. Komitenin toplontr progromr ve go$rtst
Merkez torof ndon yopr lmokto, miimkiin oldu$u nco di;zen
r
I
i
orohklorlo toplonrlmoktoydr. Komitenin etkin ve verimli
olobilmesi igin genellikle ilgili kurumu temsilen yetkili kisi
133
iI
I
1
i
'lt{rha fmhFfuin
lotdon
l*
esotwr ifad.ti.
.i6bdi
nn$rro? rirJ nolb:l cnhdtaflool
suhrlil'
J
.t'1"*
r'Z
\
'/*i*v*, Tri :"Liye' ir r: i<ueey[:* ir r ndc, Ma;"rncrr u Eol gesi n n
gii*ey*t:$* kerimi*de y*r *{ri:nki*rirr-. ?i}d.}C yrii nriiu:
i
i
r
ortoyo grkmoktodrr. Deprem srrosrndo il merkezindeki
konutlorrn buyuk bir boltimuniin yrkrlmosr, Yolovo'doki
yerli kent niifusunun krrsol olono yo do il drgrno koymosrno
sq;*mrnil gore Ycrk:vu'nrn rnerkexi ve ko;uieri ;ia Lirlii<te
topium ni.i{usu i,7G L:in'dir. Ysir:va ilin!n, y:}l,k nii[us orir;
sonrosrndo
hizi ".,o2.8 olmrak belirlenmi+tir. 3u *ron ijlke ortalsflusrilrn
bolgelerinden Yolovo'yo go9 devom etmigtir. Ekonomik
oiduk6*r rjsrrincledir i?al.51. tlitekim liirkiye'deki 81 ii
ctrflsrn.lo* Yclove "nin nii[us nrtrg hrzrnr ergcn ye:lnrzc<:
istonbul, Koc*eli {her iki*ide ?.1, 3.5) ve Bursc iiierld;r. il
neden olmugtur. Ancok depremden once oldupu gibi,
do
ozellikle Dogu ve Gilneydogu Anodolu
ogrdon ozellikle yoz|k konutlorrn bir bali;muntjn yrkrlmosr,
y*r cimcrkiod:r. ilde buiunon ychrrmlurrrr
Yolovo'nrn onemli gelir koyno$r olon turizm sekt6rirnii
etkilemigtir. Sonoyi sehoriinde ise, zoror doho do btiyUktUr.
Depremde hosor kontrolii yopion 7468
3793'ijnde (%50) ogrr hosor meydono geldigi tespit
edilmigtir. imolot sonoyinde deprem nedeniyle fooliyet
zoron"/o78 oromndod,r. Yolovo'do biiyuk ve orlo olcekli
sonoyi ile diger kiigiik sonoyi igletmelerinde yer olonlorrn
bUyuk krsmrndo onemli orondo hosor meydono gelmigtir.
Depremde zoror goren igletmeler iiretim koposiielerinin
ri,lrln; :ri'. rk oic*kl' rs:ihdom yolctun v,: rl
dUgmesi nedeniyle i99i grkormo yoluno gitmiglerdir. Ayrrco,
*k*n*r*isir:<, L.*lrn:: de$er kcrikrsi olciui<qu yilksek nkrn
itlcime!erda r r=,:,y,icr,'r* gelmektedir. iideki y*irrrmla;"in
icrr-1om; oz*i s*Ltore crittir. Aglrrirkir ol,:r*k t*kst!i ve kimycr
selqior ij,"rcl * l :ru yet g*sierr"r:*kt**i i ri*r.
Yolovo ogrsrndon onemli bir gelir koyno$r olon serocrlrk
srn'rlcri icerisinde verimli ve hersketii ovolor bulunmc,ktsd,r
B,; ovi:lcrr nkcrrsulor i:oyunco uzonrnoi<to c!up, ce,rrelerinde
mey"*cr I i k, s*hzeci i k yopi inrr:ktorjr r. Yolovu'
I
r':
r
n en onerri
i
ekonom ilc oktivitelerinden bi r; qiqeL yeiistiriciligidir. Ayrrc*
zeytinciiik- sebzecilik, [roflcriri< ve nreyvecilik
yoyg, n lasmc <tocj r. Ytrlovs'cln yer cririn srlnayi
r
ku ru lu;lcr
r:.
facrliTet gost*rdii<leri crknlqrejo Trirkiye'nin anemIi srncyi
kur ulusit:rr ur,:s,neJo
r:iiyilk
ii
Kcyiir:
i<
:
ti'og
r-r:rrn rjckr,.r n-r* rl
r,
"
Yn i*=r:
"
iri
l*=
i,
Ycrl*vcr
rr i i
Df .c()lve\l
&rkm plmm
17 A$ustos 1999 Mormoro Depremi, Tijrkiye'de con koybr
ogrsrndon 1939 yrlrndoki Erzincon depreminden sonro
ikinci, ekonomik koyrplor ogrsrndon ise, en buytk depremdir.
Depremde resmi koyrtloro gore, Yolovo'do 2504 kisi
hoyotrnr koybetmig, 4505 kigi yorolonmrghr. Binolorrn
yoklogrk "/o50'si hosor gormijgtiir. Yerlegim birimlerinin
buyuklugu ve yotoyon niifusun yogunlugu dikkote
ohndrgrndo, kent merkezindeki hosorrn doho buyuk oldugu
ve cicekEilik depremden etkilenmigtir.
Ekonomik yoprdoki zoronn yonr srro deprem, il dijzeyinde
egitim ve soglrk gibi sosyol oltyopr hizmetlerinin krsrtlr
sunulmosr no neden olmugtur. 6rne$in, ko$retim okullorrn n
dokuzu hofif, onbiri orto, dordii o$rr hosorlr, ortoo$retim
kurumlorrndon Ugii hofi[, yedisi orio, biri ogrr hosorlr
durumo gelmigtir. Altyopr ve personel yetersizliginden
doloyr, Milli fgitim Bokonlrgr egitim yrlrno boglomoyr
ertelemek zorundo kolmrgtrr. Aynr gekilde, srnrrlr koynok
i
I
r
ve personelle, depremin buyuklugu korgrsrndo zor durumdo
kolon so$Lk hizmetleri yeterli hizmet sunomomrghr. Ozeile,
depremin yorotir$r hosor ilin ekonomik ve sosyol yoprsrnr
olumsuz yonde etkilemigtir. Bu durum gocukloro yonelik
olumsuz sonuglorr do ortrrmrg ve gocuklorrn kogullorrnr
giderek kotijlegtirmigtir. Qocuklorrn bozrlorr onne, bobo,
okrobo, orkodog ve 6gretmenlerini yitirmigtir. Okullorrn
o9r lmosrndoki gecikme, gocuklorr n korgr logtr klorr sorunlorr
gogolton bir bogko etmen olmu;tur. Tiim bu kogullor sokokto
Giineydogu Anodolu'don go9 eden oileler igin bir gekim
merkezi konumundodrr ve bu balgelerden gelen oilelerin
gocuklorr kentte gohgon gocuklorrn onemli bir bolumuni;
golrgon ve gohgmo riski oltrndo bulunon gocuklorrn soyrsrnr
olugturmoktodrr. Yetkililer, grroklrk egitim merkezlerine
koyrtlr 15 yogrndon kuguk 500 gocugun bulundugunu,
ortrrmrgtrr.
merkezlere koyrth olmoyon diger gocuklor do goz onUnde
Depremle blrlikte ilin sosyo-ekonomik yoprsrndo meydono
gelen olumsuz ko;ullor, "Deprem B6lgesi'nde Qolrgon
Qocuklorrn Rehobilitosyonu ve Qocuk iggiliginin 6nlenmesi
Progromr"nrn uygulonmosrndo temel horeket noktosr
tutuldugundo, depremden cince sonoyide yoklogrk 2000
gocugun golrgtr$rnr tohmin etmektedir. Bu ig yerlerinin
9o$unlu$unun depremden sonro koponmosrylo,
sonoyide gohgon gocuklor sokogo y6nelmiglerdir.
olmustur. Deprem bolgesinde IPEC ekibinin gergeklegtirdigi
bir inceleme gezisi srrosrndo, depremin hemen ordrndon
Di$er torofton, depremin yorottr$r ekonomik kriz, ozellikle
komu kuruluglorr, yerel yonetimler, holk, ulusol ve uluslororosr
ingoot sektoriinde vosrfsrz i99i olorok 9oh9on oile bireylerinin
igsiz kolmosrno neden olmugtur. Bu durumdo yoksul hone
sivil toplum kuruluglorr orosrndo giderek giiglenen bir
igbirliginin olugtu$u soptonmrgtrr. Ancok, etkileyici ve
birlegtirici bir nitelik togryon bu lgbirllgi gohgmolorrnrn,
gocuk ipgiligi konusunu kopsomodrgr gortjlmiigtijr. Diger
etkinlikler gocuk iggiligini doloyh yollordon onleyici nirelik
igerse de, ozel olorok bu konuyo odoklogon bir progromrn
geregi ortoyo
gr
km
r
gh
r. PEC torofr ndon
I
bo glotr
lon progrom,
bu eksikligi gidermek ve sokokto gohgon gocuk konusunu
holkrnrn yotomrnr idome ettirecek gijnliik gelire olon ihtiyocr,
gocuklorrnr sokokto golrgtrrmoyo yoneltmigtir. Deprem ve
sonrosr yotonon ekonomik kriz gocuk eme$i orzrnr soko$o
do$ru ortrrmrgtrr.
Sokqkrs $ohgan Krz ve Erkek $ocuklorrnrn
?emel Ozellikleri
balgedeki imor gobolorrylo birlikte ele olmok omocrylo
geligtirilmigtir.
Merkezin gergeklegtirdi$i on orogtrrmo sonuglorrno gcire
hedef grubu olugturon gocuklorrn oilelerinde ortolomo
Progrom kopsomrndo oncelikli iki hedef grup tespit edilmittir.
gocuk soyrsr be; olorok soptonmrgtrr. Bu gocuklor Guneydogu
Bunlor: (i) depremden once 9oh9h$r belirlenen gocuklor ve
(ii) oilelerinin doho do yoksullogmosr yijzUnden gohgmo
ve Dogu Anodolu'don
yotomrno otrlon veyo otrlmo riski oltrndo bulunon
gocuklordrr.
gocuklonn/kordeglerin egitim seviyesi oldukgo dtilUktUr
Ayrrco oile bireyleri mesleki dononrmdon yoksundur.
6zellikle onneler okumo-yozmo bilmemekte, bozrlorr
Deprem oncesi golrgon gocukloro iligkin verinin ne oldu$u
Tiirkge konugomomoktodr r.
bilinmemekle birlikte, gocuklorrn doho cok kiigijk ve orto
olcekli igyerlerinde ve sokoklordo cohthklorrno doir bulgulor
Atoerkil iligkilerin egemen oldugu
mevcuttur. Yolovo, uzun siireden beri azellikle Do$u ve
evin erkek ijyeleri gegici ve vosrfsrz iglerde golrgmokio,
e!l__
l
l
l
.l990
sonrosrndo go9 eden oilelerin
gocuklorrdrr. Ebeveynlerin ve oiledeki diger
sosycrl ve kiilrurel yoprdo
kodrnlor ise ev igleri ve gocuk bokrmr ile ilgilenmektedir.
ortodon koldrrrlmosrno kotkrdo bulunmoktrr. Progrom,
Bu yopr, erkek ve krz gocuklorrnrn golrgmo profiline de
sokokto golrgon ve golrgmo yosomrno otrlmo riski olon 500
yonsrmoktodrr. Erkek gocuklorr sokokto golrgmoyo
gonderilirken, krzlor genellikle ev iglerinde ve kordeg
bokrmrndo oileye yordrmcr olmoktodrr. Burodo bir bosko
gocu$o ulogmok ve bu gocukloro rehobilitosyon, e$itim,
belirleyici unsur ise, kent merkezinin oilelerin yogodrklorr
soglomoyr omoglomrgtrr. Ayrrco igbirliSi kopsomrndoki
mohollelere uzoklrgrdrr. Geleneksel toplumsol cinsiyetle
ortoklorrn nihoi omocr, (komu, yerel yonetim, sivil toplum
ilgili sosyol de$erlere krz gocuklorrnrn evden uzoklogmosr
ters dijgtugijnden, erkek gocukloro nozoron krzlor sokokto
golrgmoyo tegvik edilmemekte, oncok her on golrgmoyo
ve uluslororosr kuruluglor) sokokto gocuk iggiligine son
verilmesi ve bu gocukloro rehobilitosyon so$lonmosrdrr.
Sokokto golrgon gocuk sorununun balgesel kolkrnmo
bogloyocok risk grubunu olugturmoktodrr. Ailelerin iginde
plonlorrndo yer olmosrnrn so$lonmosr do omoglonmrgtrr.
bulunduklorr yoksulluk ve yoksunluk gocuklorrno doho fozlo
Genel olorok komuoyunun, yerel yoneticiler ve ozellikle
ekonomik deger otfieden bir bokrg olugturmoktodrr. Bunun
plonlomo birimlerinin gocuk iggiligi sorunu konusundoki
sonucundo oileler, gocuklonnrn so$lrk ve e$itimlerine
biling ve duyorlrLklorrnrn geligtirilmesi ise vorrlmok istenen
horcomo yopomomokto yo do bundon kogrnmoktodrr.
diger bir omogtrr.
Aileler kriz ortomrndo gocuklorr okuldon olrp sokokto
golrgmoyo yonlendirmekte, bu do yoksullu$un ve
yoksunlu$un devom etmesine neden olmoktodrr.
Progrom kopsomrndoki Merkezde depremden once veyo
so$l k, beslenme, psi ko-sosyol ve kriz donr gmonl r k hizmetleri,
r
bu orodo soz konusu gocuklonn oilelerine de sosyol desiek
sonro sokokto golrgtrklorr belirlenen, oynco oilelerin
yoksullogmosr nedeniyle sokokto golrgmo yotomrno ohlmo
Sokokto (olrgon (ocuklorrn Yo; Dogrlrmr
riski bulunon
,
6-14 yog grubundoki 500 krz ve erkek gocuk
temel hedef grup olorok belirlenmigtir.
Fo"+-Uu"{uc}!+lt {,ligrl.ill:t.ilit'l',
r"r ,,'-;r"i::',':' :. ;.11':;t..7i
Progrom, sokokto golrgon gocuklor ve deprem etkisiyle
6
8
9 lO 11 12 13 t4 15
Yor Yot Yos Yos Yos Yos Yos Yor Yos
16
Yos
Koynok:Merkez Arogtr rmosr, 2003
golrgmoyo boglomonrn onlenmesi omocrylo IPEC torofrndon
Ankoro ve Diyorbokrr'doki uygulomolorrn yerel kogullor
di kkote ol norok tekrorlonmosr gekl inde tosorlonm gtr r.
r
r
Ancok, balgedeki incelemeler sonucundo gegmi9
{:
=+6=, :l=1
.:'::' ::'.iz.t'.:= z i'jii :i!illitini+! i-:r]-!li!;
deneyi mlerin Yolovo'do bi r tokrm engeller olugturobilecegi
soptonmrgtrr. Bu engeller dikkote olrnorok sokokto golr;on
Progrom'rn nihoi omocr, depremin sokokto 9oL9on gocuklor
Uzerindeki etkilerine ocil gozi.imler ijreterek bu durumun
gocukloro yonelik fooliyetlerin "deprem ocil onlem plonr"no
entegre edilerek sunulmosr doho uygun bulunmugtur.
39
Merkezin uzun donemdeki siirdilriilebilirliginin ve temel
hizmetlerin sUrekliliginin soglonmosrndo etkin olocogr
yerel kuruluglorlo o*okhklor kurulmug ve Merkez igin uygun
lerek yerel kopositen in gi.iglendiri lrnesi hedeflenmigti r.
ve Belediyeden destek ohnmrgfir. Depremin hemen ordrndon
Progromo teknik ve moli deste$in zomonlo ozoloco$r
gerekgesiyle, devomlrlrgr soglomok igin Merkez
gegici yerlegim (prefobrik) olonrndo yerli ve yoboncr
gonUllijlerin kotkrsrylo depremden etkilenmig gocuklorrn
golrgmolorrnrn yerel kurumloro devri ongorijlmi.lgtijr. Bu
rehobi I itosyon u no yonel i k ol u gtu ru lo n Qocuk Rehobi itosyon
dogrultudo Bolge Kolkrnmo Plonr'no entegre edilmesi,
kurumsol igbirliglnin guglendirilmesi, sijrekli bilgi okrgrnrn
so$lonmosr ve yerel koynoklorrn horekete gegirilmesi
Progromdo temel stroteii olorok belirlenmigtir. Sokokto
golrgon gocuk sorununun, uzun donemde yorenin kolkrnmo
Merkezi (COREM) iglevselligini yitirmeye boglodrgr srrodo,
Yetkililere gore, QOREM'in deprem sonrosr holkrn i.izerinde
yorottr$r olumlu etki soyesinde mekonrn "sokokto golrgon
konulorr orosrndo yer edinmesini so$lomok omocrylo tonrhm
gocuklor merkezi"ne donijgmesi krsmen koloy olmugtur.
di;gUn
U
yer orogtr
rr lmrSh
r. Yolovo'do Merkezin kurulmosrndo Volilik
I
IPEC torofrndon desteklenen
progrom devreye girmigtir.
siJregte IPEC uzmonlorr bogorrlr
Bu
bir ge9i9 so$lomrglordrr.
sovunu golrgmolon bu progromrn onemli bir bilegenini
olugturmugtur.
Yolovo Voliligi'nin en ljst di;zeyde yonetim mokomr
olmosrndon doloyr Volilik, progromrn onemli bir orto$r
olorok belirlenmietir. il Milli Egitim Mudi;rli;gi;, Mesleki
Egitim Miidijrliioij, Holk Egitimi Merkezi Mudurlugi.;, il
Soglrk Miidijrlijgii, il Emniyet Mi;durlugo ve il Sosyol
Hizmetler Mudurlugu Volilige sorumlu olorok progromo
destek vermigtir. Qolrgmo ve Sosyol Giivenlik BokonLgr,
gocuk iggiligiyle mUcodelede onemli deneyime sohip olon
Qolrgon Qocuklor BUrosu ve i9 Teftig Kurulu Bogkonlr$r
orocrlrlrylo progromrn bir botko torofrnr olugturmugtur.
igbirligi yoprlon diger kuruluglor orosrndo, belediye, SHCEK,
Ttirkiye Esnof ve Sonotkorlorr Konfederosyonu, yerel ve
ulusol sivil toplum orgUtleri ile UNICEF yer olmrgtrr.
t&*
rl<.
* xl z:
*"
zs
r zsl
m*
xr
Progromrn boglongrcrndo oncelikli olorok Merkez igin
uzmon istihdomr gergeklegtirilmigtir. Bu ogomodo oynco
40
Merkezin kurulugundon sonro etkinliklerin geligtirilmesi
siireci boglomrg, gocuklorrn ve oilelerinin gegitli
gereksinimlerini korgrloyobilecek egiiim golrgmolorr
dUzenlenmigtir. Bu fooliyetler orosrndo, kopsomlr ve etkili
hizmet sunum sistemlerinin gell gtl rilip uygulonmosr; oi lelerle
i gbirligine gegerek onlorrn Merkez hokkrndoki fikirlerinin,
gereksinim ve beklentilerinin deperlendirilmesi, gocukloro
yonelik uygun egitim moteryollerinin geligtirilmesi, etkili
koyrt tutmo sisieminin olugturulmosr ve uygulonmoyo
konmosr; sokokto gocuk golrgtrrrlmosrnr onlemek igin yerel
hizmetlerle igbirligi iginde onleyici progromlor geligtirilmesi
yer olmrgtrr.
6AenS,vtA
vE gsgyAl Gt}vxnrl[r< mnmercu*x
okulo erigimi koloylogtrrrlmrgtrr. Qohgon ve risk oltrndo olon
gocukloro normol ve mesleki egitimle birllkte kigisel ve
iJiusinrcr*sr {olr;m* Orgiltii iurofrriciun 1?F2 yrlindn
bc;lutrlun "f,ocu[ ig6iliginin Sono Erdiriimesi U!r.isloror*sr
gruplor holinde psikoloiik don
Progromr" kopscmrndu doirSmo ve Sasyol Griveniik
Bakonirpr brinyesinde "(olrgon focuklor BolumLl"
oyn r bokon hg n Mesleki Egitim Merkezleri'ne yonlendi
olugturulrnu;tur. Bolrlmrin iemel omcalarr; Eocuk iggiligine
korSr cktii bir milcodeie ,rerrnek, soc'.rk i${iiigiyle ilsili
rgmonh k hizmetleri verilmigtir.
Qohgon gocuklor MEB'in zorunlu ilk6gretim okullorrno ve
r
ri
lmig,
okulo devomr ve sonuglorrnr gormek igin okullor diizenli
olorok ziyoret edilmigtir. Sokokto gohgon ve gohgmo riski
olon gocuklorrn bir krsmr ponsiyonlu ilkagretim okullorrno
etkinliklerin plonlonmosr, eggijdUmri ve izlenmesinde resmi
yerlegtirilerek gocuk iggiliginin sono erdirilmesine kotkrdo
bir odok olugturmok, yosol diizenlemelerin gozden
bulunulmugtur. Okulo devom eden gocuklorrn derslerine
gegirilerek yeniden di.izenlenmesini so$lonrok, basrn
Merkezde ek uygulomolorlo destek soglonm
demeqieri, TV progromlori, duyorlrLk ioplonhlorr ile komuoyu
okul devoml rklorr nr gUvenceye olmok omocrylo, oilelerine
duyorlrlr$rnr ortrrmok, socuk ilgili6i konusundo golrgmo
biling ve duyorLLk egitimleri verilmigtir.
r
gtr
r. Cocuklo
rr
n
rI
yopon komu kurum ve kuruluglorr, i99i-igveren kuruluplorr
so$lomok, bu omoqlo olugturulon Yonlendirme Komitesi ve
Termql Yeni Yogom Ponsiyonlu ilkiiSretim Okulu
Termol ilgesindeki ilkogretim okulu, deprem oncesinde
Donrgmo Kurulu'nun sekr"eteryo gorevini ytjrtitmektir.
ki;quk bir okuldur. Depremden sonro sivil toplum kuruluglorr
ve sivii toplum orgrjtleri orosrndo koordinosyon ve igbirligini
e$itim konusundo mevcut okulun bUyttUhnesini gUndeme
Ayrrco, ILO Sozlepmesine gore Bokonlrgrn iginde bir
denetleme orgonr olon i9 Tefti9 Kurulu, ILO desiegiyle (ocuk
istihdorn r Aro gtr rmosr", " i9 Miifetti glerin n (ol gon Cocuklor
i
r
Konusundo ESiiimi", "Tuirkiye'de focuk iggiligi Konusundo
il Teftii Yoniemlerinin
Uygulonmosr", "iS Mijfettiplerinin
Qolrgon f,ocuklor Konusundo E$itimi", "Kimyosollorrn
Qolrgon Qocuklor Uzerindeki Etkisi" proielerini gergek*
legtirmigiir
getirmiglerdir. Qogdog Yogomr Destekleme Dernegi
girigimiyle Ttirkiye Proteston Kiliseleri Birligi desteginde
loborotuvor o$rrlrkh bir yotrL ilkogretim bolge okulu ingo
edilmigtir. $ubot 2000 yrlr itiboriyle yotrh ogrenci kobul
eden okuldo qo$unlu$u sokokto golrSon cocuklor olmok
izere 2002yrLndo 32 krz, 80 erkek ogrenci okumoktodrr.
Arogtrrmo srrosrndo okulun gereksinimleri ilge Sosyol
Yordrmlogmo ve Doyonrgmo Vokfr torofrndon
korgrlonmoktoydr. Okuldo o$retmen, yonetici ve destek
ESitime yiinlendirme
personeli yetersizligi bulunmoktoydr.
Bir botko 6nemliotomo ise, gohgon ve gohgmo riski oltrndo
soShk
olon gocukloro e$itim, psiko-sosyol donrgmonhk ve so$hk
hizmetlerinin verilmesidir. MEB yetkilileriyle olugturulon
Qocuklon n sogh k muoyeneleri yopr lm r9, gerekl i durum lordo
eggiidUm sonucundo ek koynoklor tohsis edilmig, gocuklorrn
Soghk Bokonhgr, Qohgmo ve Sosyol Giivenlik Bokonlrgr ve
sogh k kuruluglorr no sevk edilmigtir. Gerektiginde progrom
gergeklegtirilmigtir. Ornegin, medyodon ve egitim
progromlorrndo,n yororlonorok, genel onlomdo toplumo
koynoklorr do tedovi giderleri igin kullonrlmrgtrr.
yonel i k to n rtr m-sovu nu ve toplu m seferberl i gi komponyolo rr
SHQE K' i n yerel yetki I i leriyle eggiidi.j m soglo no ro k gocu klo
r
geligtirilmigtir.
*er*=ga-armmi*k
Ozeile, progrom sijresince gok boyutlu gozOmler ijretilmeye
Sosyol hizmetlere erigim konusundo oilelere donrgmonlrk
golrgrlmrgtrr. Kotrlrmo bir yoklogrm izlenerek yeni fikirler
hizmetleri verilmigtir. Bu do$rultudo gocuklonn, onne ve
olugturulmug ve progromrn bogrndo belirlenen ltim toroflorlo
bobolorrno i9 bulmo, meslekte ilerleme ve gegitli mesleki
e$itim kurslorr konulorrndo e$itim verilmig ve onlorrn
olternotif gelir koynoklorr konusundo bilgilenmeleri
igbirligine gidilmigtir. Progromdo 500 gocugo ulogrlmosr
hedeflenmitken, bu soyr progrom sonundo 580'e grkmrgtrr.
Progrom kopsornrndo l9b;rligi yoprlon kuruluglor gemosr
so$lonmrgtrr.
Kopcr*i*e gelistirrx* ve esg#dii=r
'I
*l
;*;;;
Gi.ivenlik
:,**-- *^Progromrn onemli bir diger etkinligi ise, yerelyoneticilerin
Bokonhgr
i
------:
e$itilmesi ve sokokto golrgon gocuklorrn ozoltrlmosr yo do
sokokto goLgmonrn onlenmesi igin hijkUmet ve htikiimet drgr
kuruluglorlo bolgesel olcekteki eggijdiJmi.ln gi.;glendirilmesidir.
Bolgesel kolkrnmo olonrndo golrgon kurumlordo, gocuk
iggiligi konusunun kolkrnmo plonlorrno dohil edilmesini
so$loyocok dijzenlemeler olugturulmu gtur. Deneyi mleri
poylogmok re oynr igi tekrordon kogrnmok omocrylo bolgede
Milli Egirim
Miidiirli.dil
ll
9oh9on ulusol ve uluslororosr kuruluglorlo duzenli toplontrlor
gergeklegti ri lmi gti r.
* ue * r t
zZ
zQ g*;41 xzi r
SOKAKTA CALISAN COCUKLAR REHABILITASYON MERKEZ
rzr *:
?; r' <aGt i= r l't
42
tr
r''!
:z'.=V1
,\:?, z:..
{'.
* z < 1: &7Z *,* {i
Komu gorevlileri ve yerel politikolorr belirleyenlerin,
gocuklorrn yogomlorrndo iyilegme so$loyocok ve gegitli
i:.y-,";;r, "j"1l;;
di.izeylerde tonrtrm-sovunu ve toplum seferberligi
progromlonno zemin olugturocok degigiklikleri gergek-
Yetkililere gore, progromrn gocuklor Uzerindeki en onemli
legtirebilecek di;zeyde duyorhlogmolorrno yonelik etkinlikler
soyesinde kendilerine olon gijvenleri ortmrg ve sosyol
etkisi sosyollegmelerine yonel i k kotkrd r. Qocuklo
r
rr
n progrom
sermoye bi
ri ki m
leri zengi
n
legm i gti
r. Yetki i lere gore, dijzen
I
I
Fu,cgi$ rc,u r.e t u'e
i
olorok "gUnoydrn", "merhobo" gibi kelimeleri kullonmoyo
boglomrglordrr.
Ayrtco, hizmet olmonrn yontemlerini
bilgiye ulogmon
rn yollorr
nr
i,l,r*
","tr # ,-
N.E
fr
u*
s,llu
il* fi w
*;
fr
* ;' *? tz 5't
,
ve
Toplumo yonelik en onemli etki, progrom orocrhgrylo ildeki
ogrenmi glerdir. Merkeze devom
yerel koynoklorrn horekete gegirilmesi ve kurumlor orost
eden cocuklorrn derslerindeki bogorr diizeyleri yUkselmigtir.
igbirliginin so$lonmosrdrr. Progrom'rn bogrndo sokokto
golrgon gocuk sorununo yonelik duyorsrzlrk yogontrken,
Bu yi.ikseligin en onemli gostergesi ise korne notlorrdrr.
progrom n tomomlonmo ogomosr ndo Belediye bii nyesindeki
r
Sokokto golrgon gocuklorrn hemen hemen tomomt Merkezle
bo$lontryo gegmigtir. Ayrrco progrom, gocuklor ijzerinde
psikoloiik yonde olumlu etkiler yorotmrg ve kendilerine
soh
ipleni ldiklerini
h
"Yerel Gijndem 21" kopsomrndo olugturulon "Qocuk
Meclisi"ne Merkez'e koyrtL oltr gocuk i.iye yoprlmrgtrr. Ancok
il dijzeyinde sivil toplum horeketinin oldukco srnrrh koldrgr
issetti rmigti r. Cohson gocuklorr n oileleri
belirtilmektedir. Bu srnrrhhk progromrn, STK'lor torofrndon
ise, progromo sohip grkmrglordrr.
yeterli dUzeyde sohiplenilmediginin gostergesidir.
Progrom ile birlikte il Emniyet Mi,diirlu5il bunyesinde "9ocuk
Progrom degerlendirme golrgmosr srrostndo gocuklordon
polisi" birimi kurulmugtur. Merkez, Kent Meclisi bUnyesinde,
" Merkeze gelmeden onceki yo gomlorr ile (soko ktoki goh9mo)
Qolrgmo ve Sosyol Giivenlik Komisyonu ile Ekonomik ve
Sosyol Konsey'de temsil edilmektedir. Ayrrco konuylo ilgili
Merkeze geldikten sonroki yogomlorr orosrndo ne tijr
degigiklikler oldugu" soruldugundo, Merkezin sosyollegmelerine yonelik olumlu kotkrsr ve egitimle ilgili geligmeler
oncelikle dile getirilmigtir. Qocuklorrn kendi ifodesiyle
toplumsol duyorlrlrk yorotmok igin yerel bir gozete
grkorrlmrgtrr. Ankoro'do dUzenlenen bir toplontrdo
Yolovo'doki golrgmolor bir "model" olorok 80 il volisine
onlotrlmrghr. MEB'in yoksul oilelere nokdi egitim desteginin
degigimler ogogrdo ozetlenmektedir;
dogrtrlmosrndo Merkez oktif bir rol oynomrgtrr. Bir borko
"ci<umc
uirnr"r',ri
er
I
;+kc,ni
mgrrrlrJiL
ri i tcrz'l;rrd k", "oereinrertler-i
r
", "]iflyilr
rn
ize s*yg,
onemli etki ise, Sosyol Yordrmlogmo ve Doyonrgmo Vokfr
i
r
ve -.*vgiyi 55re;-:diL", "l:iitlig*ynrr
olre+drL, Lirnirrrir biigiscry*n hnynt,ncJ*r iik kez brrrcdc:
clcrcili". "[cr:riesee ylrscmcyr ve kut gu *trnerneyi ngrenilik.",
"eul r lmirrJ ifr r *t
r; zilni*n
n:erkezrle cai 9*n c:i:lcln
r
*
i-tr
n i leler-i
ri m rar
L l-.ir s l..r go;"m JyO r u 2"
mizderr bcski
soptonmosr
sr
rosr
rtr
lon yordr
mr
n kimlere verilece$inin
ndo Merkezin koyrtlo rr no
bo gvurulmosrd r r.
Frogranmn Bogcnlarr; f'ligin iyi uygulomc?
ul rynrduk,
zle k*nu st*usryla
Progromrn iyi uygulomo olmosrnrn ordrndoki onemli bir
u,nc - yczr,ra r:ft rencl i k",
etken kurumlororosr igbirliSinin vorhgr ve yerel koynoklorrn
r: o i ieleri
" c,'k
torofr ndon yoksulloro dog
n':
!
"hurocjir bilgi oflreniyoruz !,e bilg; ogrenmeye kinrs* k*rg;
horekete gegi ri lmesidi r. Bu du
cel,--t'tez"
Yolovo Voli Yordrmcrsr gunlorr ifode etmittir: "Yoiuvel
pr'*or'{rfll!r''il !"} [:; re i:i r rnr*.Lmiu*u Vr:! i i kti r. Fi nonsol destek
ru
mu degerlendi rme
sr
rosr
ndo
I
i43
lI
l
i
l
iLG, fikirselde$ek ILO buglani;lr {oirtrmc ve SosyalGiivenlik
Bukcrr':!rgr, uygulcmc Yolavo V*liligi ve diger kururnl*r
iurafr ndon gergekie;ii
ri
lnrekted i r. Vai
tespiti ne, arcp/gereq iemi
n
i
I I ;
k olornk, Merkezin
ne vm 6ocuklurun beli rienme:in*
{il Emniyet MLidilrh.j6i.i crocr I rgryio) yordi mcr olunmu;iur.
Ayrrco Merkezde goh9on lorio arkodclgo i i ikiler kurulmu g,
I
o Progromrn iyi tosorlonmrt ve kurgulonmrg olmosr,
. Hedefleri ve hedef kitlesini net tonrmlomrg olmosr,
I Fooliyetlerin belli bir plono gore yUrUti.llmesi, degerlendirme toplontrlorrno tijm toroflonn kotrlrmrnrn
soglonmosr ve diizenli bir bilgilendirme siirecinin
olugturulmosr.
Belediye zobrtosr do gocukloro uiogmodo destek olmuqtur.
il Milli Egitim Mi]di;r[;gr.i eocuklorrn egitimlerine deuom
etmeleri konusundo yordrmcr olmuglordrr. Miihilltik vooz
ve konugmolorlo dini ogrdon progromr desteklemiitir.
Boylece Yolovo'do bir sinerii yorotrlmrStrr. Voliligin
koordinosyonuylo berober diger kurumlor do progromo
destek vermiSlerdir. Milli eSitim ogrsrndon bolgenin yerlisi
olon oilelerin gocuklon ile gogmen oilelerin Eocuklorr
orosrndo gozlemlenen sorunlor zcmonlo ortodon kolkmrStrr."
Progromrn bogorrsrnrn orkosrndoki bir bogko etken ise
oilelere, gocuk ve e$itimi igin so$lonon kesintisiz destektir.
Ayrrco, Qolrgmo ve Sosyol Giivenlik Bokonlrgr'nrn,
deneyimlerini ekiple poylogmosrve bu boglomdo soglodrgr
"yiryon" do unutulmomolrdrr. Progromrn diger illerde
r
n geligtiri lmesi, yerel koynoklorr n horekete
gegirilmesi, kurumlor orosr igbirligi, kotrhmcr plonlomo,
uygulomo, izleme ve degerlendirme golrgmolorr progromrn
tekrorlonobi
I
i
rligl nin ve sUrdtirUlebilirlig in in temel goster-
geleridir.
Progrom, Yolovo il Sosyol Hizmetler Mtidurliigti'ne Hoziron
2@3 torihinde devredilmigtir. Progromrn siirdiirtilebilirliginin
ve yoroftrgr etkinin gijglendirilmesi igin SHCEK'in kotrLmcr
bir plonlomo yoklogrmrno ve esnek golrgmo onloyrgrno
sohip, orgijtsel kopositesi geligmig bir ekip torofrndon
yUri.jtiilmesi 6neri lmektedir.
Doho iteriye Giitiirmek
bir ekip torofrndon yi.jrijtUlmesi, progrom yonetiminin
kohlrmcr ve yoprcr yoklogrmr bogorrnrn bir diger onemli
Progromr doho ileriye togrmok ve yoygrnloqtrrmok i9in,
etkenidir.
gocukloro so$lonon hizmetlerin yonr srro, oilelere de
istihdom olonoklorr yorotrlmohdrr. Aile Uyelerinin egitim
Progromrn bogorrL bir model olugturmosrnrn diger nedenleri
dUzeyi ytikseltilmeli, egitim gormemig olonlor mutloko
9u gekilde srrolonobilir:
yoygrn e$itim sistemi igine ohnmohdrr. Ayrrco oileler, oile
Biirokrotik mekonizmolorrn bulunmomosr,
Il dUzeyinde konuyo yonelik kurumlororosr
plonlomosr ve ev ekonomisi konulorr ndo bilinglendiri lmelidi r.
igbirligive
Di$er ulusol ve uluslororosr kuruluglon n yorede uygulod klorr
r
sinerii yorotr lmosr, voliligin konuyu sohiplenmesi,
proielerin progromlo eggiidiimii soglonmohdrr.
o
Uzmonlorrn dlsiplinli ve kotrhmcr gohgmo onloyrgr,
Bir bogko iineri ise, okullordo, sokokto gohgon gocuklor
a
Esnek gohgmo diizeninin olmosr ve uzmonlorrn yorottr$r
sorununo duyorlr ve bilgili rehber o$retmenlerin
gorevlendirilmesi yo do mevcut rehber o$retmenlerin
gijven duygusu,
-_r-441
I
n
oldu$u gibi, motivosyonu yiiksek, istekli, inongh ve gohgkon
.
I
inson koynoklon
duyorl
r
lr
klorr nrn orttr
rt
lmosrd
r
r. 6zellikle
gocuklorrn
yanlendirildikleri YIBO'lordoki tiim egitmenlere konu ile
ilgili duyorh h k egitimleri verilmelidir. QoL gmolor, koruyucu
oile modelleri ile desteklenmelidir. Birey bozrndo gonullulUk
mekonizmosr geligtirilmelidir.
Gelecege yonelik bir dlger 6neri ise, Merkezde golrton
deneyimli uzmon soyrsrnr orttrrmok ve cinsiyet dengeli ve
Kiirtge ve Zozoco konugobi len personel isiihdom etmekti r.
Ayrrco Merkezde golrgon elemonloro zomon zomon morol
destek verilmelidir. lzleme ve dEerlendirme sislemi progrom
tosorrmr ogomostndo olugturulmolrdrr.
Progromr doho ileriye gotUrmek ve etkisini yoygrnlogtrrmok
omocrylo tonrhm ve duyorhhk omogh televizyon progromlorr
hozrrlonmolrdrr. Ayrrco benzer progromlorrn uygulondr$r
Merkez ve kurumlor orosrndo koordinosyon ve bilgi/
deneyim poylogrmr so$lonmohdrr.
-__--'--'-___-__
las
-:
9.
,.:t::.
.:liil
I.'
'Ss&ohs edrrm
Fa#ann cm
t
)ryIilt bCttdo t* orrm ilodd.
.iilboli nirnrrn *d *fiplqot
rdrqry
ry r,rm nrr*poqrlrsrlF9 Etbrbe.
,9lrk+
,.-i: :
;..i
1;'t
::.:;.r,,:,-lt )rt r
: r.
tl;
i:,,, I i;,'' I I :,,
,t '-
I vr,r il i'i ; I :.;.i ;':
i, ilii r:'tl l. i t+ I i . u,j
ar i,,j: I
:
I
..., :
''-,-
I
:,1
I
n
Yolovo gibi, I Z Agustos Depremi Kocoeli'ne bogh GolciJk
:
;,'
;
.
i ,.t
;
\ ..:".t.: i !i! i::i'tiJJ4rlt lt:!
l:
rrli:ti-i tjt)i'i.i: i..; i
,
,:
if-, ?'
, ::
i..:,:ii
ilgesini de ekonomik ve sosyo-kultiirel ogrdon derinden
etkilemigtir. Depremle birlikte ortoyo grkon ekonomik kriz,
oilelerin yogodrklon kogullorr doho do kotijlegtirmig ve
yoksullogon oileler gocuk emegine gereksinim duyor hole
gelmi
)ltriji'y!,
r_!{
p,$euu
gti
r. Deprem son rosr yij ri.jtUlen oroSh rmon n bulgu lorr no
t
gore, Golctjk'te sokokto golrgon gocuklorrn soyrsrndo ortrg
belirlenmigtir. Aynr orogtrrmo, deprem sonrosr oilelerin
gegim stroteiisi olorok gocuklorrnr okulo gonderemediklerini
! l,--
1,,,-,,-l
;i
I
!,; ;,,r,'!,., i,,.., t
;::; .::i :.:a i;:
a;:.;
Li
i
t
r
i:
t.ii:ti-:" tr
t(
yo do okuldon oLp gohgmoyo yonlendirdiklerini soptomrgflr.
Aynco Golciik, deprem oncesi oldu$u gibi, deprem
r| :',fqlrIit:,":i,:r!Cif,lI
sonrosrndo do TUrkiye'nin Do$u ve GUneydogu Anodolu
bolgelerinden go9 olon bir ilce konumunu siirdiirmektedir.
Bu bolgelerden gelen oilelerin cocuklorr do sokokto gohgon
iiir.t(r
I
.ir.iil
.
;:
,.,r::itt,::,1
gocuklorrn onemli bir bolumunij olugturmoktodrr. Krsoco
gocuk iggiligi olgusundo depremin yonr srro ilgeye gelen
a
go9 de etkili olmugtur. Qocugun gohgmosr oilelerin ekonomik
it(,:i li ri;i'r:ii,;
, ..'r,,,
I.,1,
yetersizliklerinin yonr srro, hoyoto otrlmo, bir i9 ogrenme
vb. gibi geleneksel nedenlerle de normol korgrlonmoktodrr.
,rriliii;r
t,,,,,
:,,t!,';ii',r)i
Tijm bu nedenlerden doloyr, Yolovo'do oldugu gibi sokokto
golrgon gocuklorrn rehobilitosyonu ve balgede depremin
bir sonucu olorok gocuklonn goltgmosrnrn onlenmesine
i
yonelik si;rdurulebilir ve tekrorlonobilir bir "model"
:'t .,,
';:,
l: ',it,:l
.-1
IIii
lr:i\r,
:r::
,
11,.1;,i1,;i
:,,.,,,,,
'.lrrli,'i !ill
,a:1. ,,"
{-:iirrii.,i ia.Liii'ii.:i-:,i
;tir::|r'ltiil
I
I
,,'i::
.
I(:j!:\{1il"ij
geligtirmek omocrylo IPEC, Sosyol Hizmetler ve Qocuk
Esirgeme Kurumu (SHCEK) ve diger ortoklorlo (komu, STK,
yerel yoneiim) birlikte kotrIrmcr bir "Progrom" tosorlonmrgtrr.
.,..,i,
6clk*kt* $*l:**:"1
${ae *em' frrl'fo.q*Es ffumsn$ki'ffirur=
Fnnr*m* ffix*E*i?^\*r'i
Progrom hedef grubu, zomonrnrn bir krsmrnr sokokto
golrgorok gegiren, oncok oileyle bo$lorrnr sijrdijren ve
49
sokokto golrgtrkton sonro evine donen ve sokokto golrgmo
riski tngryon, 6
- 14yo9 grubundoki krz ve erkek gocuklordon
olugmoktodrr. Risk grubu ise, sokokto golrgon gocuklorrn
kordegleri, orkodoglon veyo okrobolorrndon heniiz
golrgmoyo boglomomrg olon, oncok etkilenmeye hoztrktz
ve erkek gocuklordrr. Diger illerde oldugu gibi GolcUk'te
de golrgon gocuklorrn, genelde 3-6 orosrndo kordege sohip
sokokto golrgon gocuklorr do bulunmoktodrr. Merkez
uzmonlorrnrn olon golrgmolorr sonucu ulogh$r gocuklordon
yolnrzco %8'i Golcijk'te do$mu;tur. QolrSon gocuklorrn
bobolorr genelde insoot iggiligi (%38) yopmoktodrr ve
gUndelik (yevmiye) kozong ijzerinden gohgmoktodrr. Bunun
drgrndo; pozorcrhk, 9olorliik, devlet memurlu$u gibi iglerde
istihdom edilen yo do emekli
olon
bobolor do
olugtu$u soptonmrghr. Krz gocuklorrnrn erkek gocuklorrno
bulunmoktodrr. Qolrgon gocuklorrn bobolorrndo ilsizlik
oronr %.l3'tur. Merkez uzmonlorrno gore, bozr oilelerde
gocu$unun kozoncr bobonrn iggUcUne kotrlmosrnr doloylr
gore doho oz soyrdo olmoklo birlikte, genellikle trofigin
yollo engellemektedir. Qolrgon gocuklorrn onnelerinin
yogun oldugu yol kenorlorrndo okgom sootlerinde bolon,
go$unlu$u ev kodrnrdrr ve bozrlorr Yolovo'do oldugu gibi
TUrkgeyi hi9 konugomomokto yo do gok oz konugobilmektedir. Anneler orosrndo okur-yozor olmo oronr ise
oldugu ve bunlorrn ogrrlrklr olorok erkek gocuklordon
gerez, mendil, yoro bondr vb. geyler sotorok poro kozondr$r
gozlenmigtir. Bozen de oileleri ile birlikte semt pozorlorrndo
el i9i i.lrilnler sotmoktodrrlor. Erkek gocuklor ise; oyokkobr
boyocrlr$r, simitgilik, orobo comr silme, ko$rt mendil
,
9ok dueuktur.
soktz,
geker sotrcrlr$r ve tortr iglerinde golrgmoktodrr. Qocuklorrn
golrgmo si.ireleri mevsim ve hovo gortlorrno, oynco okullorrn
totil durumlonno gore de degigiklik gostermektedir. 6rnegin,
yoz oylorrndo golrgon gocuk soyrsrndo ortrg gozlenmektedir.
.
,.i
Qolrgon ve golrgmo yotomrno otrlmo riski oltrndo bulunon
500 gocugo ulogrlmoswe bu gocukloro egitim, soglrk,
beslenme, psiko-sosyol ve kriz donrgmonlrk hizmetleri
so$lonmosr, bu orodo soz konusu gocuklorrn oilelerine
sosyol destek verilmesi, progromrn temel omocrdrr.
Genel olorok komuoyunun , yerel idorecilerin ve ozellikle
plonlomo birimlerinin gocuk iggiligi sorunu konusundoki
biling ve duyorh h klorr
I
nr
n geligtirilmesine onem verilmigtir.
.f';,r1|+:."r
:n
a:.-i,'41'er:gi
Progromrn soho gohgmolorr ve uygulomolorr Temmuz 2000
Progrom kopsomrndo sokokto golrgon gocukloro yonelik
50
fooliyetler igin "sokokto Qohgon Qocuklor Merkezi "(SCCM)
ongorij lmij gtij r. Fooliyetlerden yororlonon gocu klor orosr ndo
depremden once de Golciik'te yogoyon ve golrgon gocuklor
torihinde boglomrgtrr. Arogtrrmo srrosrndo, GalcUk'teki
Merkezde, sosyolog ve sosyol hizmet uzmonr olmok
iizere iki personel gorev yopmoktodrr. Progrom, Hoziron
2003 torihinden itiboren tomomen SHQEK torofrndon
oldugu gibi, depremden sonro bolgeye go9 eden oilelerin
sij
rdUri.ilmeye bo glom
r
9tr
r.
Progromrn omoglorr dogrultusundo, ilk odrm olorok Merkez
dijzenlenmesinde ve gocukloro yonelik diger fooliyetlerde
kurulmug ve
oktif rol olmrgtrr. Bu kopsomdo yoprlmrg fooliyetler/igbirligi
fooliyetlerden yororlonocok gocuklorrn
belirlenmesi igin olon golrgmolorr boglohlmrgtrr. Doho sonro
olon golrgmolorrndo tespit edilen gocuklorrn oilelerine
yonelik sosyol incelemeler yoprlmrgtrr. Qocuklorrn hepsine
ornekleri;
*
*
sr n
rf o$retmenleri,
Qocuklonn oyun olonr ve bosketbol sohosrnrn
olugturulmosr,
ulogmok imkonsrz oldu$undon, uzmonlor, golrgon gocuklorrn
beli rlenmesinde, zobrto, okul miidiirleri,
Merkezin bohce dijzenlemesi,
** Merkezin krrrlon comlorrnrn ve plostik oksomlorrnrn
muhtorlor ve bosrndon destek olmrglordrr. Sokokto golrgon
tomiri,
gocukloro yonelik toplumsol duyorhhgrn olugturulmosr i9in
TV ve video gosterici hibe edilmesi,
ilgenin forkh mekonlorrno gegitli ponkort ve ofigler osrlmrgtrr.
Beled iye Gencl i k Merkezi
Konuylo ilgili brogUrler yerel bosrnrn destegi ile holko
dogrhlmrghr. Cocuk iggiligi konusundo ilgili kurumlor, esnof,
sivil toplum orgUtleri ve holk bilinglendirilmeye golrgrlmrg,
toplumun bu kesimlerinin gocuk ipgiligi ile mUcodeleye
Merkeze gece bekgisi olrnmosr,
destek olmolorr, gocuklorr sokogrn tehlikeleri ve risklerine
il drgrndoki yotrh okulloro yonlendirilen gocuklorrn hofto
korgr korumolorr konusundo duyorlrlrk so$lonmrgtrr. Tiim
sonlorr evlerine ulogrmlorrnrn so$lonmosr,
n
i
n ki.;ti;phoneye kitop kotkr sr,
Progrom kopsomrndoki gocuklorrn giinliik olorok
okullonndon Merkeze, Merkezden evlerine gelig
gidiglerinin soglonmosr,
bu duyorlrlrk orttrrmo golrgmolorr Merkez'in diger
s
Qegitli sosyol fooliyetlerde kullonrlmok ijzere orog tohsisi,
golrgmolorrnr olumlu etkilemig, gonijllU bogvuron oile ve
q
Qocukloro kitop-krrtosiye ve giyecek destegi.
gocuk soyrsrnr do ortrrmrgtrr.
a Bunun yonr srro, toplumu sokokto golrgon gocuklor
konusundo bilinglendirmek Uzere ortok golrgmolor
Yerel yonetim, komu kurum ve kuruluglorr, sivil toplum
orgijtleri, esnof ve dogrudon holklo igbirligi yoprlorok
sorunun gozUmijnde rol olmolorr so$lonmrStrr. Sorunun,
yerel bir sorun oldu$u, gozijmlenmez ve engellenmezse
boyulunun bUyUyUp gozilmUniin doho zor oloco$r
konusundo i lgi i
I
to
roflo r bi lgi lend i ril
m i gti
r.
Progromrn temel stroteiisi; "kurumlor orosr igbirligi ve
koordinosyon" so$lonorok bUti;n orloklorrn siirece etkin
kotrhmrnrn so$lonmosr olorok belirlenmigtir. Bu kopsomdo,
sijrecin bogrndon itiboren fooliyetlerin kolrcrlrgr ve
su rdu rulebi lirl ig i iein Glctik Belediyesi le iebirligi yopr lm rerr r.
Bu igbirliginde yerel yonetim Merkezin fiziki kogullorrnrn
i
yoprlmrgtrr.
Ayrrco ofi9, ponkon ve el brogijrleri, bilinglendirme notlorr,
gocuk gozetesi bosrlmrg ve do$rtrlmrg; 23 Nison 2001'de
"Ulusol Qocuk Boyromr" kopsomrndo "Qocuklor Cicektir
Gelecektir" konulu bir hofto siiren gocuk genliginin
dilzenlenmig; "Birlikteligimiz Gelecegimiz i9in" odh dart
gijn sijren $enlik Golciik Belediyesi, TEMA Vokfr, Ozel
Kocoeli E$itim Kurumlorr, Ufuk Psiko-Sosyol Donrgmo
Merkezi ve Golciik Sokokto Qolrgon Cocuklor Merkezi
igbirligiyle hozrrlonmrg, Golciik, 6zel Kocoeli Tiyotro
Solonu ve izmit Outlet Center Alrgverig Merkezi'nde
gergeklegtirilmigtir. Ayrrco Ailelere moddi destek ve grdo
destegi, oilelerin ve gocuklorrn Belediyenin Soglrk
ilgedeki sivil toplum orgiitleri ile ortok golrgmolorrn
Merkez' inden Ucretsiz olorok yororlonmolorr so$lonm
yoprlmosrndo destek so$lonmosr,
rgtr
r.
Qolrgmolorrn duyurulmosr ye komuoyu olugturmoyo
destek verilmesi.
Yoz doneminde gocuklorrn golrgmo sootlerinin srnrrlondrrrlmosr ve sosyollegmelerinin so$lonmosr omocrylo
futbol, bosketbol, yizme kurslorrndon ijcretsiz
yororlonmo olonogr soglonmrgtrr. Golciik Sokokto
Qolrgon Qocuklor Eylem Komitesi toplontrlorr diizenli
orolr klorlo yopr lmr gtr r.
Yukorrdo ozetlenen goLgmolordo, sodece cocuk isgiligi ile
mUcodele etmeye degil, yerel duzeyde etkili ve verimli bir
sosyol h izmet model i olugturulmoyo 9ol grlm gtr r. Progrom,
Hoziron 2003 torihinde iic yrhnr doldurmugtur. Merkezin
r
r
kurumsollogorok devomhh$rnrn so$lonmosr ve Eocuk iscili6i
Giilciik Sokokto $ohgon Socuklor Eylem Komitesi
fyiem Komitesi, sokokia qolrgan cocui<!arl* iigili egitim.
scgirk, grJvenlik. zcri:ilc ,b. i<cnul*r-d* iigili iar*ll*r;*
oiusturdugu ve Prcg rcm
ko
p:*m neio kcll
r
ii
n'rc,
eyi*n:
plcrn lnr-r
hazrr"layan, uyguioycr:, izieme ve ri*Ser!*n;ii,"n:* y*pr,,-
informel bir orgijtienme b;9;midir.
sorununun ilgede "iinleyici" ve "koruyucu" hizmetlerle
devom ettirilmesi gerekmektedir. Bu dogrultudo Merkez,
sokokto 9oh;on gocukloro yonelik fooliyetlerde bulunon ve
yosol bir doyonogr
olon
SHQEK'e devredilmigtir.
Qocuklorrn okulloro yerlegtirilmelerine ve gegitli srnovloro
hozrrlonmolonno yonelik destekler verilmigtir. Mesleki
Egitim Mudurlugu olorok
I4
ve iistii yog grubunun grrokhk
okullorrno koyrtlorr yoprlmrphr. Gonilllijler okulun dworlorrnr
Golcuk'te olugtur-ulorr Eylem Kc,nrilesi ilqe Koynrckcrrnr,
Belediye Boskorrr, ilce Milli Egitirl MildLirrl, $nglrk Grup
Bogkcrrrlr$r, ilce Emniyet Mudlru, Jondcrrmu, STK temriicileri
ve gonUllrJlerden olusmoktodrr Progrcrm l:u Komite'nin
koordincrsyonunu so$lomcrktc,ci'r. Kornite p,*riyr:dik ve,
gLindemii toplcrntrlcrr yopmcktadru
gocuklo rlo bi rli kte boyomo fool iyetleri diizenlemisti r. Mesleki
Egitim Merkezi'ndeki ogrencilerle birlikte, Merkezde tomir
ve todilot igleri yoprlmrgtrr. GoniillU gohgonlor oltr oydo bir
diizey toplontrlor diJzenlemigler ve bu toplontrlordo
fooliyetler gozden gegirilmigtir. Verem Sovog Disponseri,
gocuklorrn so$lrk toromolorrnr yopmrt, so$lrk konusundo
Ust
gegitli egitimler vermigtir. Merkez, disponsere hosto gocu$un
GolcUk Koymokomhgr ve boph birimlerle yoprlon gohgmolor
sosyo-ekonomik durumuylo ilgili bilgi verdigi toktirde,
ise gunlordrr:
disponser hosto gocugu silrekli tokip edebilmektedir. Ayrrco,
*
,
Merkez binosrnrn tohsisi,
teghis konulon gocu$un oilesi de soglrk toromosrndon
Merkezin rsrnmo sisteminin temini,
gegirilmektedir.
o
Sosyol Yordrmlogmo ve Doyonrgmo Vokfr'nrn oilelere
.
ve gocukloro oyni, nokdi yordrmr ve egitim destegi,
ScOhk Grup Bogkonhgr Yegil Kort Biirosu'ndon oilelerinin
yororlonmosr,
52
ssyAl
niznnmsn vE cecuK rsinounnu KURUMU
tsxgurt
2828 soyrlr Sosyol Hizmetler ve Qocuk Esirgeme Kurumu
Konunu ile 1983 yrlrndo kurulon SHqEK, fooliyetlerini
Bogbokonhgo bogL olorok sijrdrirmektedir.
Progromrn $ocuklcr ve Aileler tizerinde
Yarottr$r Efki
Progromrn hedefinde de beli*ildigi gibi ulogrlmosr ongorUlen
500'dilr. Degerlendirme bulgulorrno gore ise,
502 gocu$o ulogrlmrgtrr. Bu gocuklordon 7o 70'i sokokto
golrgon gocuklorr, "/o 30'u ise risk grubunu olugmoktodrr.
gocuk soyrsr
gki
SHCEK, ekonomik ve sosyol yoksunluklorr sebebiyle korunmo
Merkezle
ve desteklenme ihtiyocr iginde olon gocuk, gen9, yoglr,
Aynco, cspit edilen gocuklorrn oilelerine ulogrlmrg, gocuklorrnr
engelli, kigi ve oilelere gUndrizli; ve yotrL kuruluglorlo hizmet
golrgtrrmo nedenleri soptonmrg ve oile soko$rn riskleri,
gottjrmektedir.
tehlikeleri konusundo bilinclendirilmittir. Qocuklorrn
egitimlerine destek verilmig, egitimden kopmug yo do hi9
dohil olmomrg gocuklorrn egitime yonlendirilmeleri
so$lonmrgtrr. Qocuklorrn sosyollegmesi, bilinglenmesi
soglonmrg, kendi gelecekleri igin plon ve yotrrrm
yopmolorrnrn gerekliligi onlotrlmrg, kendilerini korumo
yontemleri o$retilmigtir. Anneler, ev yonetimi, gocuk
yetigtirilmesi, oile ekonomisine kotkr konulorrndo
Bl ilde ll mudurli;kleri
ve boglr kuruluelorr ile
rilkemizdeki en bi:yUk komu sosyol hizmet kuruluqudur.
SHQEK'e boglr olorok tijm yurtto 82 Eocuk yuvosr, 107
yetigtirme yurdu, 16 kreg ve gUndijz bokrmevi, 64hvzurevi,
54 rehobilitosyon merkezi, 57 toplum merkezi, 7 kodrn
konukevi, 29 gocuk ve genglik merkezi, 4 yoglr donrgmo
SHCEK,
merkezi hizmet vermektedir.
SHCEK, TUrkiye'de korunmoyo muhtog gocukloro hizmet
uermekten sorumlu tek komu kurulugudur. SH(EK torofrndon
0-'12 yo9 grubu gocukloro gocuk yuvolorrndo, 13-18 yoq
grubu gocukloro yetigtirme yurtlorrndo korumo ue [:okrm
hizmeti verilmekte ve e$itimleri so$lonmoktodrr,
I8 yogrnr hlt;rip hoyoto otrlocok gengler belirli sr;relerle
meslek elemonlorr rehberliSlnde genglik evlerinde kendi
boqlorrno yogomckto ve bo$rmsrz yotomo uyum
soglomoktodrrlor.
il
i
ku
ron gocu klorr n
%1 2'
si ktz, "/o88' i erkekti r.
bilinglendirilmeye goLgrlmrg, el i9i fooliyetlerine yonelik kurs
yo do vorolon kursloro yonlendirilmig ve okumo
yozmo bilmeyenlerin bir krsmr kursloro gonderilmigtir.
ogrlmrg
Ai leni n mogduriyetin i n gideri lmesi ve kogullonn duzeltilmesi
igin gegitli golrgmolor yoprlmrg, yerel ve genel hizmetlerden
yororlonmolorr so$lonmrgtrr.
Cocuklorlo gergeklegtirilen odok grup 96riipmelerinde,
Merkez ogrlmodon 6nce krz gocuklorr evdeki ozel olono
yonelik iglere (kordeg bokrmr, onneye ev iglerinde yordrm
gibi) kotkr soglodrklonnr, oncok Merkezin oktivitelerine
kurum ve kuruluglorrndo i9e yerlegtirilmektedir.
kotrlmoyo boglodrkton sonro hem bu i9 yiikUniin
hofifledigini hem de okul bogorrlorrnrn orttrgrnr
Koynok: www. shcek. gov.tr
vurgulomrglordrr. Erkek gocuklorr ise, Merkeze gelmeyi
Regit olon eocuklor
3413 soyrlr Konun kapsomrndo komu
golrgmoyo tercih ettiklerinden doho oz golrgtrklorrnr
belirtmiglerdir. Qocuklor orosrndo Merkezi bizzot soho
elemonlorr torofrndon o$renenlerin yonrsrro okuldon,
fool iyetleri olumsuz yonde etki leyecegi
n
i dilgiinmektedi r.
orkodoglorrndon, okrobolorrndon o$rendiklerini
Benzer merkez uygulomolorrndo siirekli personelin
istihdomrnrn onemi bir kez doho vurgulonmrgtrr.
vurguloyonlor do olmugtur. En gorpro ornek ise, bir erkek
gocu$unun "seryis orocrnr bizzol tokip ederek Merkezin
Ailelede yoprlon odok grup gorUgmeleri yukorrd,rki bulgulorr
yerini" kegfetmesidir. Fooliyetler orosrndo, gocuklor
iizerinde en fozlo etki brrokonlorrn bogrndo "yrlbogr
dogrulor niteliktedir. Ailelerin koygrsr gocukl rro yonelik
kutlomosr", "ugurtmo genligi", gegitli e$lenceler ve "korne
"sokokto Qolr9on Cocuk Merkezi" olorok odl,:ndrrrlmosr,
oileler torofrndon elegtirilmigtir. Bu gorilgmeler srrosrndo,
portisi" gelmektedir. Bunun drgrndo, derslere yonelik
destek kurslorr, piknige ve bowling oynomoyo gitmek,
kullonrlon "sokok gocu$u" kovromrno yoneliktir. Merkezin,
gocugun Merkezdeki fooliyetleri oileleri ile p,oylogtrklorr
dromo ve tiyotro dersleri olmok, gegitli fiziksel oktivitelere
ortoyo grkmrgtrr. Erkek gocuklor fiziksel oktiviteleri doho
kotrlmok (futbol, voleybol, bosketbol) belirtilmiltir.
Qocuklorrn "Merkeze gelmeden onceki yogomlorr ile
eglenceli bulurken, krz gocuklorrn ki.itiiphone kullonrmrno
(sokoktoki goLgmo) Merkeze geldikten sonroki yogomlorr
orosrndo ne tijr de$igiklikler oldu?" sorusuno gorprcr
cevoplor vermiglerdir. Bu do Progrom'rn gocuklor iizerindeki
olumlu etkisinin bir gostergesidir. 6rnegin;"oilemle
kovgolor ozoldi' , "burodo derse doho 9ok onem vermeye
bo glod m", "sr kr nfi lo rr m ozoldf', " yizme, bosket, bi lgisoyor
r
ii$rendim", "onnemin s6zijnil dinlemeye boglodrm" ve
"doho gok orkodogrm oldu" gibi yonrtlor olrnmrgtrr. Bu
de$igimin gocuklorrn kendilerini gelecekte nereye
togryoco$rno yonelik soruyo verilen yonrtlor orosrndo ise;
"suboy, polis, ovukot, o$retmen, bilgisoyor mtihendisi,
orogtrrmocr, hemgire, elektrik mijhendisi" gibi meslek
sohibi olmo istekleri on plono grkmrgtrr. Merkezdeki
fooliyetlerin gelecekte forkhloSmosrnr tolep eden gocuklor,
doho igerikli bir kutuphoneye sohip olmoyr ve
orkodoglorrylo birlikte grup holinde fooliyetlerin
plonlonmosr
n
r istemi glerdi r. Ancok, orogtr rmo
sr
yonelik izlenimlerini oileleri ile doho srk p:ylo9mr;trr.
Merkezi n gocuklo ro yoneli k fooliyetlerinden men nuniyetleri
belirten oileler, eglerinin izin vermemesinden otiirii okumo-
yozmo
ku
rslon ndo n yeteri nce yoro rlonmodr lllorr
n
r ifode
etmiplerdir. Merkezde oynco soghk egitimi, go,:uk buytitme
egitimi ve gocuklo iletigim, dikit-nokrr kursu gibi
uygulomolorrn foydoh olobilecegi vurgulonmr itrr. Aileler,
Merkezin gocuklor tizerindeki en olumlu etkisinin e$itime
yonlendirme ve destekleme oldugunu beli*mi,'lerdir. Okul
bogorrlorrylo ilgili gocuklorrn kornelerindeki not ortrgr ve
egitime devomr soglonon gocuk soyrsr (yotr r ilkogretim
balge okullorno 78,liseye devom 49, mesleki egitime
yonlendirme 9 gocuk) gosterge olorok ifoda edilmiltir.
Egitimdeki bogorrnrn yonr srro, gocuklorco dorronrg
bozukluklon
n
r
n
ozoldrgr bel irti lmi gti r. Ai leler . :ocuklorr ndo
gozledikleri degigimi 9u ifodelerle ortoyo k<,ymuglordrr:
ir
rosrndo
en buyuk koygrlorr Merkezde golrton uzmonlorrn oyrrlocok
rt
..:.;;..|'::.;1-:,1.i:.-:';:.,::::..:....:..;..-,1i.,..:.i11€:
olmosrno yoneliktir. Aileler, gocuklor ve progromrn diger
ortoklorr Merkez uzmonlorrnrn de$igiminin mevcut
54
ni
.:';.:;i i::-:
) '.-,,e| t: :A::-
"Ymlrir
*knIil t*re !h *cliy*rur*. fun',;*;:ii**:: *'frrft *ynildrqr
q:nrr;!:,;:-;
rtr;:;t*ti i:*[ir:iz. i-*c;r"r-q]u k,p*nXr*ymrnr-vor-r-rtrl.
*r:?:;: z:rti;:,,:i'd* :*r'ulllnl, u*rutn{r1,,{u:r r:1t:'!t:r. {-*r,*=- :}*r*
ortoyo grkmosrno neden olmugtur. Uzmonlor, Merkeze
gelen gocuklorrn, gelmeyenlere gore kigisel giivenlerinin
doho fozlo gelietigini beli*miglerdir.
,rul tpc;r*-"1"y*1".'"
" [i,::r'r U
-:i
=
s* [c :.. ;*e +1; \t
r;1i t.; y
"l4eri<ez* g*[{ikterr :*nrm
j;;,
ii l re
d*r:i*ri
rr:i,:i
*, r'Cj u'.
Ayrrco, belediyeler ve gegitli sivil toplum kuruluglorrndo do
"
duyorlrlrk ortmrgtrr. Bir yetkilinin ifode ettigi gibi; "toplum
driau:}*!."
:**undcr ts
oicr-*<."
=*t:ibi
"K*rrdi *i.utr*k iste::i;i okulcr qidiy*r."
"$nkr;rktt,, [q*rXmludr,
i
"Kdytln iri **,voktur. B*1 *turuymrciu. $irndi nerede oldu$u-":*
biiry*rux."
"internet c*{eye gidiyarciu, gece 1?'den nnc* g*lmlyurdi;.
,si;.,rdi Merke;* geliy*r " "(mit srniriiydl Bize ba$rrryordu
L:*zen. Artik duho efer,d; *ldu, soygrir oldu. Oyur' oynuyor,
derslerini ya?tyar..."
"(ci< utcrngcah, cekinoend;, s;mcli uEridr..."
"C*cuklnr 6olrpmuk isiemiycr, oku,nak i:liyorlor. Ncsrl olsa
okul pnrcrsrnr kczcrnmok ig!n colrgmak zorundcryrx rjiye
di"i;ilnrlyorlor. M*rkez hunu veriyor diye buruyr iercih
ediyori*r-..."
"Sfinfi qacugunu cLulcr gonderece$iz cjeC!klerinr*m, hir
igrir
ocrldr cr":umde .."
"Cih9i c*cu$u kentte ciftci oicrmcz. Okurnos:. :r,eslek :*:';ii:i
olrnosr gerekiyor. Mer-kez, bunc yord,mc,
uykudon uyondrrrlmrgtrr". Progrom orocrlr$rylo gegitli
kurul uglordo "sosyol soruml uluk" duygusu gel gtirilmi gti r.
Krsoco progrom, oroghrmo srrosrndo geldigi otomo itiboriyle
G6lci.ik dijzeyinde bir "model" yorotmrgtrr.
,;i*yot.. "
Frogramrn Ulusol ve Uluslsrarosr **zeyde
Yaruftr$r Siki
Progromrn toplum iizerinde yorottr$r en onemli etki; sokokto
golrgon gocuk sorununo yonelik toplumsol bir duyorhlrk
yorotmosrdrr. Qocuklorrn oilelerinde toplumdon
drglondrklorrno yonelik yorgrlor degigmigtir. Devletin
kendilerine deger verdigini g5rmek, devlete yonelik gljven
duygusunu orttrrmrg, devletin gorev ve sorumlulu$unun
Rusyo Fedorosyonu'ndon
bir heyet, progromr yerinde
Golciik'i ziyorel etmigtir. Ayrrco, Merkez
W progromlorr hozrrlonmrg, ulusol olgekte
incelemek iizere
ile ilgili gegitli
yoyrnlonmrgtrr.
Frngramrn Bogorrlon; Nifin iyi uygulurno?
Progromrn iyi uygulomo olmosrndoki "srr"; kurumlororosr
igbirligi, tokrm golrgmosr ve uzmon elemonlordon olugon
Merkez orgi.itlenmesidir. Ayrrco, progromrn deprem
sonrosr, insonlorrn duygusol onlomdo doruk noktosrndo
oldugu bir donemde yiiriirliJge girmig olmosr do kurumsol
igbirligini gUglendirmigtir. Progrom, yerel yetkililer
torofrndon "cirnek bir 9olr9mo" olorok tonrmlonmoktodrr.
Buno y6nelik en onemli gosterge ise, yukorrdo beli*ildigi
gibi Rusyo Federosyonu'nun progromo ilgi gostermesi
ve yerinde incelemelerde bulunmosrdrr. Bunun yonr srro,
25 sokokto golrgon gocugun celitli yotrlr okulloro
yerlegtirilmesi de bir bosko bogorrdrr. Ayrrco, Merkez
golrgonlorrno gore progromrn "iyi uygulomo" olmosrnrn
gostergelerinden birisi de gocuklordo kigilik geligmesi
iizeri nde yorottr$ r etkidi r. Holkr n yon rsr ro, ku rumlororosr
igbirligi toplumdo duyorlrhk yorotmrg ve golrgon gocuklor
sorununun getitli plotformlordo gorUnilr krlrnmosr
sohiplenmesi ve desteklemesi gorttrr. Krsoco, yerel, oktif
so$lonmrgtrr.
kotrlrm soglonmolrdrr. Bir boiko 6nemli unsur ise,
progromdo golrgon uzmonlorrn progronlo yonelik
Progromrn uygulonmosrylo birlikte yerel y6netimler, sivil
toplum kuruluglorr ve gonijlliiler orosrndo bogorrL bir igbirligi
inonglorrdrr. Ayrrco inson koyno$r etkin ve verimli
kullonrlmolrdrr. Ornepin, emekli o$retmen, iiniversite
so$lonmrgtrr. Bu ogrdon "iyi bir koordinosyon orne$i"
sergilenmigtir. Toplumlo iyi bir iletitim soSlonmosrnrn
o$rencileri, o$retmen ve so$lrk uzmonlorrnrJon olugon
goniilli.jler mobilize edilmelidir.
yonrsrro, sokokto golrgon gocuk ve oilelerinin ozellikleri
orogtrrrlmrg ve bu bulgulor komuoyu ile poylogrlmrgtrr.
Progrom n surdurulebi lirl igine yoneli k ilge dUzeyinde forkh
Ayrrco progrom, Ankoro dUzeyinde ILO/IPEC ve SHSEK
yoklogrmlor mevcuttur. Birinci yoklogrmo gon:; progrom
torofrndsn srkr bir ;ekilde tokip edilmigtir. Krsoco, iyi bir
" izleme ve degerlend i rme" si stem i ku ru m u gtu r.
Progromrn bogonsrnrn orkosrndoki "srrlor" orosrndo;
golrgonlorrn hedef grubo verdigi onem ve hedef grup
her il ve ilge dijzeyinde geligtirilmeli ve il Sor,yol Hizmet
Mudi;rlugti bijnyesinde bir birim torofrndon uygulomoyo
gegirilmelidir. Progrom, yosol bir zemine doycndrrrlmoh,
devletin giirev ve sorumluluk olonr iginde yer olmolrdrr.
ikinci yoklogrmo gore ise; bu progrom "sivil toplum
diizeyinde yoroitrgr giiven duygusu yer olmoktodrr. Progrom
yoklogrmrylo, devlet ciddiyetiyle uygulondriir" toktirde
gohgonlorr, ganulluluk ruhuylo konuyu severek ele olmrglor
surdurtilebilir.
ve inson koyno$rnr etkin sekilde kullonmrglordrr. Bu etkin
gelene$inin tom yerlegmediSi goz oniinde bulr. ndurulurso,
kullon mo en gtjzel ornek, gonijllii emekbn yororlon lmosrd r.
devletin oldu$u yerde de "sert" bir gorUnUmijn olugoco$r
Progrom, kurumsol olorok gonijlli.ilere neler yopobileceklerini
vorsoyrlmoktodrr. Bu nedenle insiyotif yerel y,5netimlerde
hotrrlotmrgtrr. Ayrrco, ilgili kurumlor orosrndo igbirligi ve
olmoklo berober, komu, "sivil toplum" igbirligi soglonrrso
diizenli, sistemotik, teffof bilgi okrgr soglonmrgtrr.
progrom hem sijrdiiriilebilir hem de tekrorlonobilir. Moddi
Degerlendirme toplontrsrno kotrlon bir yetkilinin ifodesiyle:
destek ve uzmon elemon progromrn sUrdiiriilel:ilirligindeki
"Bu gocuklor doho once de vorCr. Ancok farkrndo de$ild;k.
bir diger on koguludur.
I
r
r
r
r
Bu yoklogrmo gore,
Tiirkiye'de ":;ivil toplum"
Depremden sonro nilfusto bir szolmo oldu, gocuklor gSze
gorptr. Sonki istonbui tUm girkinligiyle buraycr tcrgrncir" Doho
Bu iki forkh yoklogrm, progromrn surdi;rulebilirligi ogrsrndon
once uzo$rm,zdo olon, TV'de gordi.rklerimiz orirk yonr
kurum ve kuruluglor orosrndo bilgi okrgrnrn so$lonmosr
do degigik yorumlorr getirmektedir. Progronr, plonlomo
ogomosr ndo do ongorUldilgii gibi SHQEK'e devredi lmi gtir.
Merkez, yeni bir binoyo togrnmrg ve fooliyr:tlerini yeni
otonon elomonlorlo sUrdilrmektedir. F'rogromrn,
kurumsollogmo sijrecinde, ILO/IPEC gekildikten sonro
temel oncelikler orosrndo yer olmoktodrr. Bunun yonr srro
SHCEK bUnyesinde devom etmesinde, yerel
yerel yonetimlerin (koymokomlrk, belediye) progromr
oksokh klor yogonobi lece$i koyg lorr mevcuttur. llu koygr lorr n
bogrmrzdoydr".
Progromrn bogko il yo do bolgelerde tekrorlonobilmesi igin
r
oa:klonn
gegitli
iistesinden gelebilmek igin progromdo, plonlomo
uzoklogtrrmolorrnr engellemeye yonelik politikolor
o;omosrndo geri gekilme stroteiisinin nosrl olmost gerektigi
ongortjlmelidir. Bu ozellikle oro ge9i9 doneminde progromr
olugturulmolrdrr.
devrolon SHCEK personelinin e$itilmesi ogrsrndon onemlidir.
Gelece$e yonelik oneriler orostndo Merkezlerde, sosyolog,
Progromdo moli, insoni ve mekonsol koynoklor etkin ve
verimli kullonrlmrgtrr. Zomon igerisinde doho fozlo gocugo
ulo
gr
lorok, moliyetlerde ozo lmo so$lonm
r
;tr
r. Mo iyetle
I
i
lg
i
li
surduriilebilirligin soglonmosr igin SHQEK'in yeterli koynok
oktorrm rn n gergeklegtirilmesinin yonl sr ro yerel yonetim ve
psikolog, brong o$retmenleri gibi uzmonlortn do istihdom
edilmesi yer olmoktodrr. Bir botko oneri ise, ilge Sosyol
niin kurulmosr no yoneli kti r. Ayrrco,
gelecekte gonUllijlere, tegvik omoglr "tegekkijr belgesi"
H
izmetler Mudu
rl
iJgu'
verilmesi onlorr n motivosyonunu orttr robi lir.
r
diger ortoklorlo progromo doyolr igbirligi onkoguldur.
.l40.000
Progromo ILO/IPEC torofrndon iki yrlhgrno
USD
destegin yonr srro, yerel koynoklordon 40.000 USD destek
soplonmrgtrr. Bu koynok, ILO/IPEC desteginin %30'uno
korgrhk gelmektedir.
Daho ileriye Siitiirmek
Toplumsol duyorlrlrSrn orthrrlmosr igin sodece yerel de$il,
oynr zomondo ulusolve uluslororost kurum ve kuruluglorrn
ilg
i gostermesi yo rorl r oloco
ktr
r. Merkezleri n ton
til m r
yoygr n
olo ro k yopr mohd r r. Aynco, fool iyetlerden yo ro rlononlo
I
rr
n
soyrsrnr orttrrmok igin mekon ve personel soyrsrnrn do
oft n lmosr gerekmektedir. Qocuklorr n e$ itimden kopmolorr nr
engellemek igin ilgili kurumlor orosrndo igbirligine siirekli
onem verilmelld;r. Ailelere gegitli egitimler igin holk egitimi
merkezleri devreye sokulmohdr r. Ailelerin meslek edinmeleri
ve orgUtlenmelerini soglomok, gocugun yophgr i9i oileye
devredebilir. Gonijllii soyrsrnrn ortrrrlmosr, Merkez
uzmonlon
n
r
n oi lelerle doho fozlo ilgilenmelerini sogloyobilir.
Ayrrco, Milli Egitim BokonLgr, okullordoki koyrt sistemini
gijncellegtirmelidir. Okul yonetimleri oile ve gocugu izleme
mekonizmosr kurmolr, oilelerin gocuklorrnr e$itimden
57
'9 >qrn& w bir yrldr Mcdns fEdili*ria. koibn bir
krz
cocr{unn ifiodrd.
..i..boti
rn
nu6rroe sd rirJ n&Dt oohclr1ibd
rr&lA nHq rilri
obrn;o< Q'
Arinpca*r
uisffi .:,.r
iSr:L*,ryr* ).
i* r-r.
p1*i
i
leri v*
I<!! ::r
i.
;*e
ve:'!
ry:l
y cli::r
dolcyrsr.vim es[<i qcglmr*l*n heri
i l*+r *:klcrr,, *.t"tr*n l*r,,
t uzec'i nel* [:u l,-,r*r,:n
s'
*n*mli bi:'yerle+im yeridir'.
.,,c,llciri iiaerinr1e irujunm*;rneii;n 5i'ji-u, kcntte
furi!:i go;
i*rkir ii;:lt*'-ler itige ;r*gul:rui..tuciir. I ?. y,:ryrI rr: ii<irrci
yn,";srncic;- :*nrr brrigeye y*riegen &er{kon ve Kaikn;
gu;menie;'i iie yoicrn iuriirte belgeye gt:c ecien D*$u
l{urod*nie, Dortu ve Giineydo$u Ancciclu goqmenleri
lcultiir*i ycroryo r:yrr
bir
In:iitusii ?0C0
f;enei Nui*s Sny:*rr lc,-:uqilr;r,o gore,
-"r{t
*nginiik
ke;tmcktacirr-. Devlei isiotistiL
A**p*z=r"r ;l;nclek; tci:lcm ni]{us 75f hin{':i$i3,
n*ii.rs.:
is* 472 i:inJ;r12,:e1.
goren konutlortntn o/o76'st orto yo do o$rr hosorlrdrr.
Deprem sonrosr tespit golrgmolorrndo il sonoyisinin de
onemli olciide zator gordugi; iespit edilmigtir.
!lele
tai*r,
,Leniin
iruyvcr''icii:1, *nn*yi
Kisoco deprem, balgede derin ve olumsuz ekonomik, sosyol
ve ki;lti;rel degigikliklere neden olmugtur. Diger yerlegim
olonlorrndo oldugu gibi ozellikle gocuklor, yoglrlor ve
kodrnlordon olugon gijg durumdo bulunon yeni gruplorrn
olugmosrno yol ogmr9, onlortn doho zor kogullordo
yogomolorrno neden olmugtur. Birgok gocuk oilesini,
yokrnlorrnr, orkodoglonnr yitirmig ve evine, okuluno uzok
godrr kentlerde, gegici prefobrik konutlordo uzun sijre
yogomok zorundo kolmrgtrr. Tiim bu kogullor sokoho gohgon
ve risk oltrndo bulunon gocuklorrn soyrsrnr orttrmtgttr.
ve iur;.em *n onemii ekoncm,3E [c*li-:"ttieri *iu;lui-rnokt*drr.
ll. ,lu*iiikiq' j f ?il rr:ritrr-ier. i'.;',, o ,L: -,irvi y*lirr:"'rll*rr i{irl
ILO/IPEC Turkiye Koordinotorlugi; llde sokokto goh;on ve
uvlrifujlr k*r:i,,,rtr gerinrisiir. j;tcr'-'bui'ri= ycicri.:{.1r
.vc$unlL.,k
golrgmo riski togryon 6-14 yo9 grubu gocukloro hizmet
.1'':::1l ,tr' . 1,Uir'!l'
gotiirmek iizere bir progrom tosorlomrghr. Golciik'te oldugu
i*",+,:t.:-1.:(-;.;:=l iekt=l ,:ln::rq-l*n.&r.i*1::r*;-r:r'' ili *rn an*mli
gibi, Adopozon'ndo do ILO-IPEC ve Sosyol Hizmeiler ve
Qocuk Esirgeme Kurumu (SHCEK) ile ortoklogo yijriitUlen
progrom kopsomrndo "sokokto Qolr;on gocuklor Merkezi"
:-.'..::r
i-,.r'..'t' jrl \U1r"-lvt -':,lt ll,ll-i
*ir,r,-i:rriii 'ii);ri-':,1: r:lr':':r,::-'r
i;r-, i u t, r',":il iu.ierr.,
1.,.
r
l":"':
r
i;r.i:[.
!.;t,n.uu.
Sraifi,,::iiutiiny,;nr,
kurulmugtur. Bu Merkezde gorev
i.
ii.[ .,,r,,iF1ar ii-i f i,il. lr
i . i,l
yopocok iki
hizmetigi egilimlerini tomomlomrg,
Ii v. ] i
I
uzmon
Temmuz 2000
torihinden itiboren tom zomonlr olorok goreve boglomrgtrr.
Arku p$un
$qmfumfu;tm fimin6<*m h(*e
Yolovo ve Golciik'te oldugu gibi Sokoqyo'do do
'17
Agustos
v*
Evk*fl< {e<u5<!txrrut Terme$
#ret*$lE$(frm$,fr
depreminde binlerce inson yogomrnr yitirmig, yorolonmrg
ve evsiz kolmrgtrr. Depremin ordrndon Adopozorr, 12
.l999'do
ikinci bir deprem doho yo9omr9, yine con
Kosrm
ve mol koyrplorr olmugtur. Depremden buyuk zoror goren
Adopozorr'ndo 389,l kigi yogomrnr yitirmig, 5180 kigi
yorolonmrgtrr. Volilikten ohnon bilgilere gore kentin, hosor
6n
orogtrrmo bulgulorrno gore, Adopozorr'ndo sokokto
9oh9on gocuk sorunu
.1990'h
yrllordo boglomrgtrr. Bolgedeki
diger illerde oldugu gibi, bu gocuklorrn gogu yine Dogu
ve Gijneydogu bolgelerinden gogle gelen oilelerin
cocuklorrdrr. Bunlorrn orosrndo, mevsimlik torrm iggisi olorok
frndrk toplomok ijzere gelen, oncok doho sonro balgeye
golrgmok zorundo kolon gocuklor ve golrgmo riski bulunon
yerlegme kororr olon yoksul oileler de bulunmoktodrr. Bu
500 gocuk "hedef grubu" olugturmoktodrr.
oilelerin yogodrklorr balgeden mevsimlik yo do kohcr go9
etmeye koror vermelerinin orkosrndoki nedenler orosrndo
Progromrn nihoi omocr, depremin gocuk isciligi ijzerine
ekonomik srkrntrlor, oltyopr yetersizligi, igsizlik, sosyol ve
etkilerine ocil gozUmler ijreterek gocuk iggiliginin ortodon
kUltUrel doni.igi.lmler s:rolonobilir. Bu oilelerin temel gegim
koldrnlmosrno kotkrdo bulunmoktrr. Progrom
koynogr mevsimlik ingoot iggiligidir. Ancok deprem, ingooi
tomomlondr$rndo,9oh5on ve 9olrgmo yotomrno otrlmo riski
olon 500 gocugo ulo5mok ve bu gocukloro rehobilitosyon,
sehorilnU olumsuz yonde etkilemig, oileyi bu yollo gegindiren
bireyler igsiz kolmrgtrr. Bu do gocuklorr gohgmoyo yoneltmigtir.
Ayrrco, sokokto golrgon gocuklorrn orosrndo depremden
once oilesinin ekonomik durumu iyi olup, depremden sonro
yoksullogonlor do mevcuttur. Tiim bunloro son yrllordo
yotonon iki ekonomik kriz olgusu do eklenmig, sorunlor
doho do derinlegmigtir. Krsoco, sokokto golrgon gocuk
olgusu depremden once de mevcut olon bir olgudur. Ancok
sorunun boyutu, deprem ve tokip eden ekonomik krizlerle
birlikte ortmrgtrr.
Sokokto gohgon erkek gocuklor, genelde oyokkobr boyocrhgr,
pozorcrhk, bulogrk siingeri sohcrlr$r, ko$rt toplomo, mendil
sotmo, simitgilik, com silme, 9op oyrrgtrrmo gibi igler
yopmoktodrr. Soyrlorr oz olmoklo birlikte sokokto golrgon
krz gocuklorr ise, genellikle mendil sotmoktodrr. Hem fiziksel
rohotsrzlr$o neden oldu$undon hem de bu igten sonro
"hurdocrlr$o" , "gop oyrrgtrrmoyo" ve sonundo "modde
e$itim, so$lrk, beslenme, psiko-sosyol ve kriz donrgmonlrk
hizmetleri soSlomok, bu orodo soz konusu gocuklorrn
oilelerine sosyol destek vermek hedeflenmigiir. Ayrrco,
belirlenen hedefer orosrndo il'de igbirligi yoplon kuruluglorrn
gocuk iggiligine son verilmesi gohgmolorrno kotkr so$lomosr,
gocuk ipgilere rehobilitosyon soglomo kopositelerinin
gi;glendirilmesi ve gocuk iggiligi sorununun bolgesel kolkrnmo
plonlorrno yonsrtrlmosr do yer olmrgtrr. Genel olorok
komuoyunun, yerel yoneticilerin ve ozellikle plonlomo
birimlerinin gocuk iggiligi sorunu konusundoki biling ve
duyorlrlrklorrnrn geligtirilmesi
progromrn bir bogko
omocr olorok beli*ilmistir.
Progromrn krso donem hedefleri orosrndo oilelerde,
yetkililerde ve toplumdo duyorLhk soglomok, il diizeyinde
gohgon gocuklorrn sosyoloiik profilini grkormok ve gohgmo
bogrmhLgr"no yonelik risk togrdr$rndon bu igler orosrndo
risklerini tonrmlomok, gocukloro ve oilelerine fiziksel ve
en riskli olonr oyokkobr boyocrLgrdrr.
soglrk hizmetlerine yonelik destek vermek, bu gocuklorr
9oh9mo yogomrndon uzokloSfirmok ve e$itime yonlendirmek,
Pra6r*r:=**"t
&a:,,r{E*u
y$
}"la3de{
Grvg
oilelere meslek edindirmek, ulusol bozdo konuylo ilgili
etki yorotmok soyrlobilir. Uzun donemde uloprlmok istenen
SHQEKe devredilen progromdo, depremden once sokokto
hedef ise, Merkezin surdi;rulebilirliginin komu ve sivil toplum
golrgtrgr belirlenen 6-14 yo5 grubu gocuklor ile deprem
orgUtleriyle igbirligi kurulorok kqtrlrmcr bir yoklogrmlo
so$lonmosr ve gocuk iggiligini ortodon koldrrrlmosrdrr.
sonrosr oilelerinin doho do yoksullogmosr nedeniyle sokokto
62
*-+*
l
l
Merkezin fooliyetlerinden yororlonon gocuklor orosrndo
sokokto golrgon gocuklorrn yonr srro, risk grubu olorok
bir krsmr TUrkge konugomomoktodrr ve go$unlu$u okuryozor degildir. Bobolor ise, go$unluklo sodece okur-
nitelendirilen gocuklor do mevcuttur. Progromdo risk grubu
yozordr. Ailede egitimle ilgili yoksunluk en gorprcr 6zellikler
olorok sokokto golrgon gocuklorrn o$obeyi, oblosr, orkodogr
orosrndo yer olmoktodrr.
ve kugi.lk kordegleri tonrmlonmr
gtrr.
Bu
yoksunlugo sohip oib bireylerinin nitelikli iglerde goLgmosr
milmkiin goriinmemektedir. Ayrrco, kodrnlor iizerinde
vorolon otoerkil yoprnrn olumsuz etkisiyle, onneler trcplumo,
Ktz
azellikle erkek gocuklorr iizerinden ogrlmoktodrr. Herhongi
17%
bir sorunlo ilgili bilgiye sozel yo do yozrlr ulogrm erkek
gocuklor orocrhgrylo gergeklegmekedir. Yo do erkek gocugun
kozoncr onne torofrndon kontrol edilmektedir. Bozr oilelerde
srnrrL soyrdo olmoklo birlikte cok eslilik gorijlmektedir. Bu
837"
Merkez fooliyetlerinden yororlonon gocuklorrn temel
ozellikleri incelendiSinde ogrrhkh olorok yine erkek gocuklor
oldugu gori.ilmektedir (%83). Krz gocuklorrn sokokto gohgmo
oronr di.igilktur (%t7l ve doho 9ok risk grubunu
olugturmoktodrr. Ancok, krz gocuklorr do ev i9i ve gocuk
bokrmr gibi evle ilgili iglerle ugrogmoktodrr. Merkezin krz
gocuklonno yonelik en onemli kotkrsr bu igleri
yopmomolorrnrn so$lomosr ve zomonlorrnr ders golrgmo
ve odevlerini yopmoyo oyrrmolorrnr temin etmesidir.
Merkezdeki fooliyetlerden en fozlo yororlononlor I l-14
yo9 grubundoki gocuklordrr. Bozr mohollelerin Merkeze
uzok olmosrndon doloyr kucuk yogtoki gocuklor Merkeze
gelememekte, oncok ogobey veyo oblolorrylo gelenler
do bir evde yogoyon kordeg soyrsrnr orttrrmokto, evdeki
koynoklorrn poylogrmrnr doho do ozoltmokto, bozr
durumlordo ise, bobonrn bogko bir evde yogomosr gekline
doniigmektedir. Bu gibi durumlordo erkek gocuk "evin
erke$i" roliinii iistlenmek ve tijm sorumluluklorr yerine
getirmek zorundo kolmoktodrr. igte Merkez, kUgi.ik yogto
o$rr sorumluluklorrn oltrndo kolon bu gocuklor igin, gi.jn
igerisinde zomon zomon gocukluklorrnr hissedebildikleri
bir "ev" ortqmr konumundodrr.
Qocuklorrn Merkezi kullonmo srkh$r mevsimlere gore degiqim
gostermektedir. Okullorrn totil olmosrylo birlikte ozellikle
yoz oylorrndo Merkeze tolep ortmoktodrr. Yetkililere gore,
krgrn Merkezin fooliyetlerine
bu soyr yoz oylorrnd
gijnde 40-50 gocuk kohlrrken,
o 120 ilo I 30'o
ulogmoktodrr. Sokokto
gohgon gocuklor, Merkeze genellikle otobijsle ulogmokto
bulunmoktodrr.
ve bilet mosrofr progromr ILO-IPEC yijriitiirken Merkez
torofrndon korgrlonmoktoydr. Merkeze yokrn olonlorrn ise
Yukorrdo ifode edildigi gibi, Merkeze gelen gocuklorrn
oileleri hem yoksul hem de yoksundur. Orne$in, onnelerin
yUriiyerek geldigi beli*ilmigtir. Merkeze gelmek igin bisiklet
kullononlor do bulunmoktodrr. Merkezin mekonsol konumu
**f-r0g
I
I
I
l
bel i rlen
i
rken gocu klorr n buroyo nosr I u logocoklorr
n
r
n titizl i kle
incelenmesi onemli bir konudur.
Ayrrco Universite, Merkeze gonijllU o$renci deste$i
so$lomr9hr. Her donem Universiie'den belli soyrdo o$renci
Merkeze yonlend i ri lm i 9ti r.
Pr*4ramz* Geligir"ifr
we
*x$mutmm StN'wa*{$
Un
iversite'de goniilli.i koyrtlorr
tutulmug, gonijllijlerin bog zomonlorrno gore progromlor
Ayrrco komusol duyorlrlr$rn orttrrrlmosr, hedef
kitle ile Merkezin entegre edilmesi, oile ziyoretleri,
morol/motivosyon onlomrndo dogum gijnii portilerinin
yoprlmrgtrr.
Merkezi n uzun donemde stirdiiriilebi lirhgine y6nel i k temel
hizmetlerin soglonmosr igin yerel kopositen in gUglendi
ri
lmesi
omoglonmrgfir. Bunun igin progromrn, teknik ve moli destek
diizenlen mesi, mUzi k ve tiyotro etkinlikleri gergeklegtirilmi
gti
r.
ozoldr$rndo, uzun donemde devomlrlr$rnr gijvence oltrno
olmok igin, yerel kurumlorrn kotkrlorrylo siirdiiriilmesi
ongorUlmUgtiir. Bu dogrultudo, progromrn Bolge Kolkrnmo
Plonr'no entegre edilmesi, bolgesel plonlomo birimleriyle
yokrn iligkinin kurulmosr, kurumsol igbirliginin giiglendirilmesi,
horekete gegirilmesi "temei :troieii" olorok ongorijlmijgtiir.
Cocuk iggiligi sorununun, bolgenin bogLco konulorr orosrndo
uzun dijnemde yer edinmesini so$lomok omocrylo
bi
r ton rtr m-sovunu
9o
hgmosr, progrom r n oneml
ILO'don olmok ijzere e$itime yonlendirme golrgmolorr
gergeklegtirmiglir. Bu kopsomdo, yoz komplorr ve istonbul
gezisi dUzenlemigtir. Bir bogko uygulomodo ise, gocuklor
so$lrklr bilgi okrgrnrn soSlonmosr ve yerel koynoklorrn
yijrijtUlecek
Bozr sivil toplum kuruluglorr, giderlerin yorrsr STK'don yonsr
i
bir otomobil fobrikosr'nr gezmiglerdir. Bu gezi srrosrndo
bir otomobilin bogton sono nosrl imol edildigini yerinde
izlemigler, bu etkinliklerle gocuklorrn gelece$e bokrg ogrlorr
degigtirilmeye 9oh9rlmr9trr.
bir bilegenini olugturocoktrr.
Merkez golrgonlorr birinci odrm olorok, olon golrgmolorrnr
Progromrn kurumsol yoprsr igerisinde Sokoqyo Voliligi en
gergeklegtirmigtir. Alon gohgmolorrndo belirlenen gocuklorrn
onemli orrok olorok belirlenmigtir. il Milli Egitim Mijdiirli.igii,
oile ve orkodoglorrno ulogrlmrgtrr. Bu ogomodon sonro
Mesleki Egirim Miidijrlijgii, il Soghk Mijditrlijgit, il Emniyet
gocu$un oilesini tonrmo golrSmolorr boglohlmrgtrr. Progrom,
Mudurlogl; ve il Sosyol Hizmetler Miiditrliigii, Volilige
sorumlu olorok progromo kotrlmoktod r. igbirllgi kuruluglorr
uzmonlorrn yerel dilleri konugobilmesi nedeniyle, gocukton
Egitim Bokonlrgr, ilkogretim Genel Mudilrlugii, Tiirkiye
once oilenin bilinglendirilmesi hedefine doho koloy
ulogrlmosrnr so$lomrgtrr. Ailelerin birgo$unun gocu$unu
ekonomik srkrntrlordon doloyr golrgmoyo gonderdigi
Esnof ve Sonotkorlor Konfederosyonu, yerel ve ulusol sivil
belirlendigi igin oilelere yonelik gegiili destekleme fooliyetleri
toplum orgijtleri ve UNICEF gibi diger uluslororosr kuruluglor
geligtirilmigtir. Oncelikle oi lelerin sogh k sorunlorrnrn gozUmij
bulunmoktodrr. Adopozorr'ndo progromo Sokoryo
igin yegil kort so$lonmrgtrr. Bunun yonr srro, gegitli yordrm
Universitesi, Adopozorr Rotory KulUbi; ve Adopozorr Qork
pokeileri hozrrlonmrgtrr. Qocuklorrn her tiirlU okul giderleri
Rotory KulUbU, inson Hoklorr Dernegi ve Bijyiikgehir
korgrlonmrgtrr. Progrom ekibine gore, "sokokton okulo
Belediyesi destek verm
kozondrrrlon her gocuk progromrn bogorr gostergesidir".
r
orosrndo SHCEK Genel Mudurli;gu, Soghk Bokonhgr, Milli
i
gti
r.
ffi
ff [t*r*'n* y6m**red
I
rztt*
Progromrn bogrndon itiboren oncelikli hedef, toplumsol
duyorl
r
L$
r
n olugtu rul mosrd r r. Bu yizden progrom goh gonlo n
incelemelere gore, okulo gitmeyen/gidemeyen gocuklor
kentteki tiim torofloro ulogmoyo golrsmrt ve sorunun
gozijmijne bu toroflorr dohil etmi:tir. Eylem Komitesi de,
belirlenmigtir. Ailelerle tek tek gorUgi.ilerek, gocuklorrn
bu omoco yonelik hizmet vermigtir. Progrom golrgonlorr
goLgmo odomlorrndo korgr korgryo olduklorr riskler hokkndo
Eylem Komitesi'ni sUrekli bilgilendirmig ve oktif kotrhmlorrnr
kendilerine bilgi verilmig ve boylece, gocuklorrn golrgmo
so$lomrgtrr. Buno porolel olorok
yogomrndon gekilmeleri krsmen so$lonmrgtrr. Bu gocuklor
sokokto golrgon gocuk sorununun nedenleri orosrndo oileye
okulo kozondrrrlmrg ve her tijrlii giderleri, progrom
y6nelik sorunlor soptonmrgtrr. Qocuk konohylo oilelere
koynoklorrndon korgrlonmr
yonelinmig, oile ziyoretleri ve e$itimler orocrh$rylo ihtiyoglor
Egitim donemi botlomodon once gergekleStirilen sosyol
ghr.
olon gohgmolorr yiirtjillmUg,
tespit edilmigtir. Bijtiln bunlor yoprlrrken gocukloro yonelik
Ankoro drgrndoki diger kentlerde oldugu gibi burodo do
SHCEK ile Uluslororosr Qohgmo Orgijttl orosrndoki prolokol
gere$ince, progrom gergevesinde bir Eylem Komitesi
olugturulmugtur. Bu Komite iijm toroflorrylo birlikte diizenli
fiziksel, e$itimsel ve so$lrk hizmet sunumlorr porolel
yiirtltiilmijgttlr. 6rnegin, Merkezde verilen ek dersler, zihinsel
ve gorsel becerilerin geligimine yonelik fooliyetler, sotrong,
resim, film seyretme, bohge kullonrmr ve oyunlor bunlor
orosrndo srrolonobilir.
toplontrlor yopmrgtr r.
Adopozorr Eylem Komitesi
lidei<i tyie,n K*nriiesi-:imciiye kaciar i:e: topl*nir
iopi*r.riida.
Bilgilendirme \re duyorfu hk
TUm bu fooliyetler Yusnyr:n Sokoryo, Adopozorr Gcrzeiesi
Valilik
gibi iletigim olonoklorrylo yerel bosrndo duyurulmug ve ilde
i<onclr;rio bi r corir;rju i:r.rir;nuim,;i. Fi ogron trini krtr I rnrcilura
lonrtilr:rrstrr". T*pi*ntriorrjc, ge,r*iiikie hey;;-' iri-irrrcsryonter,:i
duyorhlrk gohgmolorr diger gohgmoloro porolel bir dogrultudo
gerqeki*9ti rrnistir.
'-.,ygu
ili<
iigi li rrJm kesirrrlere
luncr'-r,k. " B+ s*lun kcrpsonr i ncJ*
ki
r,, re
t r"rpirb; i i r?"
lrrlrjrtnlii v* topiant, :c::r:r"::lo iigiii
gorlsl*.i Lu.*rm baginnn:r9i;r. brr scnrokr
yiJ
rijtiil mUgtiir. Progrom n uygulonmosr
r
sr
rosr
ndo omoglorr n
oncelikleri degigmigtir. Ornegin, progrom golrponlorr
3o!-us!i hep L:irliiEtt
duyorl
ir.ut,;rt-''iur,,:
gerektigini fork etmigtir. Bu dogrultudo, once egitimciler ve
r*r
rI r
kton once bilgilendi rme 9ol
r
gmosr
nrn yopr lmosrn n
r
i.ar*rlur degerlendi riimisli r, lcpionti
srr*sr;-:dc pr*grrn: ekibinin iziedigi yonlem ise. gir*iier-in
oileler bilgilendi rilmigti r. Egitime yonlendirme gohSmosr
oe so,-uci3,-r n tum c:-to Liorlc, poyiail i'^nusrdr r. Toplnnti inrein
progromrn esnek bir yoprdo uygulonmosr gerekmigtir.
topicrr:irdr: i se, ai
r
ortokiar* neieri ycpobileceklerine yonelik cegiili soruior
yoneliilnri5tir Boyiece kurumiar,,', kapositeierinirr kendi
keridiieriniri forkrno uc,rmolc,r, oe volinin [:ulundu$u bir
ortur:ida [:unu ifade etmeleri so$ionmrshr.(Nissr"r 2003i
strosrndo, duyorlrhk golrgmosr 6n plono grkmr;trr. Bu nedenle
Progrom yiinetimi
Progrom r n uygulomosr siireci nde or{oklor (Vo
I
i
li
k, Belediye,
ios
---t-I
i
STK'lor vs.), soho gohgonlorrnrn toleplerini bUyUk go$unluklo
Progrom golrgonlon gocuklorlo iletigimde, "totlr-sert" bir
kobul etmigtir. Bu kobulde depremin etkisi olmoklo birlikte,
yoklogrm benimsemigtir. Qocukloro sevgi ve ilgi gostermekle
ekibin ozverili golrgmosr ve kotrlrmcr yoklogrmrnrn onemi
birlikte, ortok yogom kurollorrnr onloro oSretmek igin bozr
de yodsrnomo=. 6rellikle geffof orgonizosyon
yophrrmlordo bulunmoktodrr. Ekibe gore "sevgi", en gUzel
ve
kurumlororosr bilgi okrgr bu bogorrnrn en onemli etkenidir.
ffi
*u"*ey
:t-t €a
=
v:
E
zt *
*t€1-
x
=
".rzz;
yoptrrrmdrr.
Progromrn uygulondr$r sijregte, Romon (Qingene) gocuklor
ile Merkez gocuklorr orosrndo zomon zomon sorunlor
Progrom si.irecinde, golrgonlorrn kendi orosrndo soruno
grkmrg, buno Merkez gocuklorrnrn oileleri tepki goslermigtir.
bokrg ogrlorrndo forkhhklor olmosrno korgrn, bu forkhhklor
Bunun ijzerine golrgonlor, Romon gocukloro oilelerinin
uygulomoyo yonsrtrlmomrgtrr. Bu noktodo izlenilen yontem
yonrndo hizmet vermeye boglomrgtrr. Burodo, gelece$e
duzenli orohklorlo kohhmcr ve yoprcr elegtirilerin yoprldrgr
yonelik bir oneri olorok oltr gizilen nokto, bu tijr
igsel toplontrlorrn gergeklegtirilmesidir. Toplonhlonn sonundo
progromlordo forklr gocuklor orosrndo benzer sorunlor
ekip kendiliginden ortok bir poydodo bulugmugtur.
yogondr$rndo, bir grubu Merkezden uzoklogtrrmok yerine,
onlor igin oyrr bir gozijm yolu ijretilmesinin gerekliligidir.
Stireg igerisinde elemonlorrn golrgmo mekonrno yonelik
olorok yogodr$r sorun, progromrn boglodr$r donemde
hizmet verebilecekleri bir Merkezin bulunmoyrSrdrr. Bu
k
durum progromrn bogrndo o$rrlrklr olorok sokok golrgmo-
Progromrn bu ogomosrndo, sokokto golrgon ve golrgmo
lorrnrn yiiriitiilmesini gerektirmigtir.
yotomrno otrlmo riski olon 6-14 yos grubundo 400'ij
sokokto golrgon, I Z5'i risk grubunu olugturon, loplom 575
Uygulomo slirecinde oilelerle bosrndon koynoklonon
gocu$o ulogrlmrgtrr. Bu gocukloro rehobilitosyon, e$itim,
sorunlor yogonmrgtrr. Bosrnrn gocuklorr "sokokto yo$oyon
so$Lk, beslenme, psiko-sosyol ve kriz donrgmonhk hizmetleri,
gocuklor" olorok lonrtmosr ve lotogrofonnr bosmosr oilelerde
gocuklorrn oilelerine de sosyol destek soglonmrghr.
tepkilere neden oldugu ifode edilmigtir. Burodon grkorrlocok
en onemli ders, bosrnrn bu tijr gohgmoloro dikkotle enlegre
Qocuklor, Merkezde kendileri ile ilgilenildigini ve
edilmesi geregidir. Kugkusuz yerel koynoklorr horekete
onemsendiklerini hissetmigler, bu durum gocuklorrn e$itimde
gegirmek ve toplumsol duyorhhgr orttrrmok igin bosrn-yoyrn
bogorrlr olmolorrnr soglomrgtrr. E$ilime yonelik olorok
kuruluglorrno onemli roller diigmektedir. Buno ek olorqk
gocuklordo sorumluluk duygusu ve iizgUven geligmigtir. En
n kuruluglorrn rn yoyrnlorr ndo kullondrklorr terminoloiiye
onemli de$i9im ise, gocuklorrn dovronrglorrndo olmugtur.
bosr
dikkot etmeleri yonUnde duyorhhk ortrrrcr etkinlikler onem
(ocuklor,
togrmoktodrr.
progrom
96,
_
istekleri ve sorunlorrnr gekinmeden rohotlrklo
goh 9on
lorrylo poylo gobi i r bi r konumo gelmi glerdi r.
I
Qo$unlu$u tomomen golrgmoyr brrokmrg, digerlerinin ise
golrgmo sijresi ozolmrgtrr. Universiteden gelen gonijllii
o$renciler, bu gocukloro forkh rol modelleri gostermigtir.
Yetki
I i
lere gore gocu klo rr n biiyilyiince "ijn iversite o$ rencisi"
Aileler, gocuklorrnrn Merkezle iligkiye gegmesinden sonro,
socuklorrndo gozledikleri degieiklikleri su ifodelerle dile
geti rmiglerdi r. Orne$in : "An ll,lleri rr* ko:rr,,i*vrcn *i* i: ***
r
:it-:,::t:,ii,.lf,:,
r:ii,r. *;.4.i:tior:lii*i",
",,s,lie
i+i*d*ki
smrunlmr ,::z*iti;",
"t)i,uir-r r.{elh* ;r*,,:iii! S:1r,elveYsr,7ii:+i'; "Sc,lsflktfi nynuy*rdu,,
*rti[, f,:,ur'*y*r g*iiy*."; "itkt c=!::kir:r"rnr terk eiiiier".
oloco$rm ifodeleri ortmoyo boglomrgtrr.
Krz ve erkek gocuklorrn Merkeze gelmeden onceki yogomlorr
ile Merkeze geldikten sonroki yoSomlorr orosrndoki
degigiklikler ve gelecek beklentileri 96yle ifode edilmigtir:
",r1r..11ii",,
,i',
Prog rc nt :n Ule.rsu I ve [,!Xusl*rr(r ro sr Dtizeyde
Yorot*r$r S*ki
rlrr rt,ii::r': ?ila-rmiy*r.Uti-; ,=.;1;12i,y1.'i qe;'.dir-rr-,iy*l;-rrrr-
-
Progromrn, "sokokto golrgon gocuklor"o yonelik yerel ve
",1i.,:'i'i;r,,,, i:,:,,,ir,,-i,i,r.'
'
";-"-'l
ulusol 6lgekteki uygulomoloro ve "politikoloro" en <inemli
il
1,',t,;jl,,rr:{r I rytr
i .' ,:t
-
:.:' ': .!
[3,<!
etkisi yerel duzeydeki sivil toplum orgiitlerinin mobilize
i-,'...i,.1."
r Ir-';
: '", :;,1i1'.
edilmesi ve onlorrn proie/progromlorrnr "sokokto golrgon
,:,.
'z-17i1; ;v'
gocuklor" sorununo yonlendirmelerini so$lomok
do$rultusundo olmugtur. Adopozorr Belediyesi sokokto
E',
9oh9on gocukloro yonelik uygulomolorr glindeme getirmig
ve duyorlrlr$r orttrrmrgtrr. "Biz lekiz omo, kortopu misoli
il
biyiyoruz" slogonr bu gUcijn onemli
yonsrmosrdrr.
ilde igbirligi yoprlon kuruluglorrn sokokto gocuk iggiligine
son verilmesi gohgmolorrno kotkrlorr so$lonmrg ve kuruluglorrn
kopositeleri orttrrrlmrptrr. Qocuk iggiligiyle miicodelede il
dijzeyinde surdiiri;lebil ir bi r oltyopr olugturulmugtur. Genel
Ailelerdeki en onemli degigim, konuyo yonelik duyorLhklorrn
ortmosrylo ilgilidir. Progrom golrgonlorrno gore, toplontrlor
olorok komuoyunun, yerel yoneticilerin ve ozellikle yerel
plonlomo birimlerinin sokokto golrgon gocuk sorunu
oncesinde oileler hep igsizligi one grkorrrken, zomonlo
konusundoki
oilelerden forkh konuloro yonelik igbirligi mesoilorr ohnmoyo
gorUlmektedir.
bi
ling ve duyorl
rh
klorr geligtirilmeye
9oh9r ldrgr
boglonmrgtrr. Bu degigimde, oile ziyoretleri ve toplonhlordo
gocu$un gohgmosrno yonelik risklerin onlotrlmosr ve bilgi
Yerel ve bolgesel duzeyde progromr n hedef erine ulogmodo
oktorrlmosrnrn rolij buyuktur. Bir de, progromrn bogrndo
komu ve sivil toplum kuruluglorrylo itbirligi gergeklegtirilmigtir.
oileler, Merkeze doho fozlo destek toleplerini iletirlerken,
Merkez'in uzun donemde kolrcrlrgr, temel hizmetleri
zomonlo bu tutumlorrndo degigim yogondrgr ifode edilmigtir.
soglomosr ndoki yerel kopositen i n giiglendiri lmesine bogL
67
oldugu igin bu konuyo 6zel bir 6nem verilmigtir. Nitekim
gocuklo gijven temelli bir iligki geligtirmede 6nemli bir rol
Adopozorr kentinde sivil toplum 6rgiJtleri konuyo onemli
boyutto sohip 9r kmr glord r. Aynco ku rumlororosr gbirl igi,
yerel koynoklorr etkin ve verimli bir Sekilde horekete
oynomrgtrr. Ayrrco, kororloro oileler dohil tUm toroflorrn
gegirmigtir.
okulo, 54 gocugun ise, normol okulloro yonlendirilmesidir.
i
r
oktif kotrlrmrnrn so$lonmosr sohiplenmeyi orttrrmrgtrr.
Progromrn bir diger 6nemli bogonsr, 38 gocu$un yotrlr
Aynco, 40 oileye okumo-yozmo kursu verilmiStir.
Progrom, yerel koynoklorr horekete gegirmig, sivil toplum
berober STK'lor orosrndo igbirligi ve bilgilendirme sijreci
Bu progrom soyesinde ilde kurumlor orosr igbirligi
gelietirilmie, azellikle, Sokoryo Voliligi, SHCEK ve Belediye
ortmrghr. Arhk forkh kuruluglor benzer fooliyetlerden sokokto
soru no yonel i k orto k 9o h 9mo lo r yii riitm ii gttj r.
kuruluglorrnr sorun etrofindo bir oroyo getirmigtir. Progromlo
golrgon gocuklorrn yororlondrrrlmosrnr hedef olorok ortoyo
koymoyo boglomr$trr.
Adopozo
rr'
ndo
bu progrom soyesinde goniillijler "grubu" ve "kultiiru"
olugmugtur. STK'lorr bir oroyo getirmenin yonr srro, ll'deki
goh;on gocuk sorununo ozel sektoriin dikkoti de cekilmistir.
Ornegin ildeki sivil toplum kuruluglorr temsilcileri: "Bize
yoz kompr yapocoksrnrz dediler, hemen bu gocuklorr oldrk.
Bizim projelerimizi gergekletrtirmek iqin de zemin hczrriandr.
Bu gruplo kurumsol olorok golrgryoruz. Biri diyor ki, ben
oile eSitimi vereceSim, hemen biz progromdoki oileiere
yoneliyoruz. Artrk iik oklrmrzo gelen grup sokokto golrlan
gocuklor oluyor. Ayrrco, ijniversitede goni;llUlUk egilimi
ortryor. Gonul u
I
gol
r
gmoloro
kotr lonlorr
n bireysel gel
i
si
mine
de Merkezdeki galrsmolor onemii kctkr so$lryor."
Progromrn Bogorrlon; Nicin iyi uygulomo?
Progromrn bogorrlr uygulonmosrnrn ordrndo; progrom
yoneiiminin esnek gohgmosr, bilgiyi poylogmo konusundoki
ogrk tutumu, uygulomodo hiyerorgi ve biirokrosinin oz
olmosr soyrlobilir. Ayrrco ekip yerel, orgiitsel, kurumsol
koposiireyi ho reketre geci rm is, topl u mdo duyo
rL
h
k yo rotm ;tr r.
r
Progrom kopsom ndo sunu lon hizmetierin niteligi ve niceligi,
r
Bu progromrn bir bolko il, yore, balge veyo ijlkede
tekrorlonobilir olmosr igin toplumun ilgili tUm toroflorrnrn
siirece oktif kotrlrmlorrnrn so$lonmosr gerekmektedir.
Tekrorlonobilirlikte bir diger onemli unsur, diizenli izleme
ve de$erlendirmedir. Progromrn her ogomosrndo toplumsol
di nom i kleri
n
sii rekl
i degi gtiSi vo rsoyr m ndon horeketle soho
r
soh gmosr yilrUtUlmelidir.
Progrom, benzer golrgmoloro (yoksulluklo miicodele,
yoglrloro yonelik goh;molor, kodrn progromlorr vb.), oile
ve gocuklo iletigim kurmoyo, merkez olugturmo becerisinin
kozonrlmosrno, komu ve toplum koynoklorrnrn forkrno
vorrlmosrno, bu koynoklordon yororlonmo becerisinin
kozonrlmosrno, progrom tosorlomo/uygulomo, progrom
ve kurumlor orosrndo o$ kurmo ve yonlendirme/protiklegme
gohgmolorrno foydoh olobilir. Aynco uygulomo srrosrndo
ortoyo grkobilecek benzer sorunlor burodoki deneyimlerin
r
gr$rndo tortrgrlobilir.
olon uzmonlorrnrn hedef grubun yerel dilini konugobilmeleri
ve boylece oile ile koloy iletigim kurobilmeleri de oile ve
Progromrn tekrorlonobilmesine yonelik bir bogko boyut ise
n mutloko so$lonmosrd r.
yokrndon izlemeli ve yerel sohiplenmeyi so$loyocok yeni
STK'lorrn Eylem Komiiesi gotrsr oltrndo 6rgijtlenmesi ve
toroflorrn di;zenli kotrlrmrnr so$loyon bir model olmosr
proieler iiretmelidir. Bu si.ireg, oncok ILO/IPEC'in bir siire
il'deki
tin iversiteni n sij rece koh h m
siirdiirUlebilirligine
r
n
r
r
illikin bir gosterge
doho uygulomoloro
kotr lmosrylo soglonobi li r. Progrom t n
olorok
SHCEK'e devri siirecinde STK'lorlo si.irekli bilgilendirme
degerlendi ri lebil i r. SHCEK'i n progrom n sorumlusu olorok
toplontrlorr yoprlmolr ve SHCEK uygulomolorr ortokloro
oynr etkinlikleri doho ileriye gotUrme yonijndeki kororhlrgr
onlotrlmolrdrr.
r
do siirdiirijlebil i rligi destekleyici n iteli ktedi r.
Gelece{e Yiinelik Oneriler
Progrom kopsomrndo finonsol ve mekonsol koynoklorlo
inson koynoklorr "etkili" ve "verimli" bir sekilde kullonrlmrgtrr.
"sokokto golrgon gocuk" sorununun goziimUne y6nelik
Bu verimli ve etkin kullonrmo yonelik en onemli gosterge
Merkeze gelen gocuk soyrsrndoki orfi;fir. En etkin kullonrlon
inson koyno$r ise, gonUllu emektir. Bu emek 9o$unluklo
Sokoqyo Universilesi 6$rencileri torofrndon korgrlonmrgtrr.
Frogromr Doho iteriye Giitiirmek
Progromr doho ileriye gotiJrmek ve etkisini yoygrnloghrmok
igin, hedef grubun buyuklugune porolel Merkezde golrgocok
inson koynoklorr horekete gecirilmeli, konu etrofrndo bireysel
ve orgiitsel "sosyol sermoye" olugturulmolrdrr. Ozerk
yoprlorrndon doloyr ijniversiteler mutloko siirece dohil
edilmeli, ijniversitenin inson ve mekonsol koynoklorr
degerlendirilmelidir. STK'lor orosrndo konuyo duyorlr
toroflor koordinosyono mutloko dohil edilmelidir. Aile
odoklr golrgmolor yogunlogtrrrlmoh, progromo ILO/IPEC
teknik destegi stirdiiriilmel idir.
doho fozlo elemono gereksinim bulunmoktodrr. Aroghrmo
sr
rosr
ndo progrom n surdurulebili rligine ydnelik en 6neml
r
i
koygr ise, Merkezin SHCEK'e devredilmesinden sonro,
deneyimli elemonlorrn oyrrlmosrylo kitisel ve kurumsol
deneyimlerin oktorrlomoyoco$r ve mevcut fooliyetlerin
yeterli nitelik ve nicelikte yiirijtUlemeyecegi ile ilgilidir.
Progromrn uygulondrgr il'de ILO' nun deste$i ve ijst kurum
olorok olgr lonmosr, yerel koynoklorr n horekete gegirilmesinde
ve kurumlororosr igbirliginin olugmosrndo onemli bir
unsurdur. Bu nedenle, ILO/IPEC'in kurumlororosr diyologu
sljrdUrmeye yonelik izleme sijrecinde oktif rol olmosr ve
SHCEK'e destek vermesi onemli
bir kotkr olobilir.
Adopozorr'ndo giiglii bir sivil trcplum horeketi soz konusudur.
Adopozon'ndo Merkeze destek veren
kuruluglor:
.
.
e
.
:
.
.
.
Adopozorr VoliliSi
Adopozorr BtiyUksehir Belediyesi
Adopozorr Rotory
Adopczorr Ccrk Rotory
inson Haklcrr Derne$i Sokoryn $ubesi
Sokoryo Universiies,
{s$dai
^,-
Yoscmr Desiekleme Derne$i
-.li,.r
Uonulluler
Progromrn yeni sohibi SHCEK, bu keniin dinomiklerini
iog
-j-
l
l
l
I
I
70
A$ustos 1999 depremi sonrosr onemli bir toplumsol
doni.igiim sUrecine girmigtir. Deprem sonrosr, birgok gocuk
Bu 9olr9mo, En Kotij Bigimdeki Qocuk iggiliginin Sono
Erdirilmesi igin Zomono Bo$lr Eylem Progromr kopsomrndo,
sokokto golrgon gocuk sorununu sonlondrrmoyo yonelik
geligtirilecek yontemsel rehbere girdiler so$lomok omocrylo
r. Sokokto 9oh9on gocuk sorunu toplumsol
yoprdo ki h rzh doniigij m lerden koynoklonmokto ve temel i nde
gergeklegtiri lmi
gti
go9 olgusu bulunmoktodrr. Ancok gegmi9 yrllordo yotonmr$
sosyol horeketlilikten forklr olorok, son on yrldo Ankoro,
Yolovo, Adopozorr, Golcijk ve Diyorbokrr kentleri forklr
bir goge tonrklrk etmektedir. Sokokto gohgon gocuklorrn
oileleri genellikle Gijneydogu ve Dogu Anodolu kokenli,
go$unlu$u yoksulluk srnrnnrn oltrndo yotom miicodelesi
veren, cok gocuklu, e$itimsiz ve vosrfsrzdrr. Gegmi9 yrllordo
oilesini yitirmig, okuluno devom edememig ve golrgmok
zorundo kolmrgtrr. Diyorbokrr'do ise, son yirmi yrldo
GiJneydogu Anodolu Bolgesi'nde yogonon politik
huzursuzluklordon onemli boyutto etkilenmigtir. Bolgedeki
diger kugi;k yerlegim olonlorrndon Botr'doki yerlegim
birimlerine go9 etme siirecinde, Diyorbokrr en onemli ugrok
noktosr konumundodrr. Bu do kentin oltyoprsrnrn
koldrromoyoco$r boyutto go9 olmosrno neden olmugtur.
Ankoro ise, deprem yo do sosyol huzursuzlu$o tonrk
olmomoklo birlikte, bogkent olmosr nedeniyle azellikle ic
Anodolu ve Dogu Anodolu bolgelerinden go9 eden oileler
igin onemli bir "gekim" merkezi konumundodrr. Ancok
gogle gelenlere yeterli istihdom yorotocok potonsiyele sohip
olmomosr oilelerde igsizligi ve umutsuzlu$u beroberinde
getirmigtir. Bu do sokokto golrgon gocuk sorununu Ankoro'do
do onemli bir boyutto korgrmrzo grkormoktodrr.
oldugu gibi, gag edilen kentlerde vosrfsrz i9giye duyulon
ihtiyog srnrrhdrr. Bu nedenle oilelerde ilsizlik ve buno bogh
olorok ruhsol ve fiziksel so$lrk sorunlon yogonmoktodrr.
Ailelerin gogunlugu go9 sonrosr hoyol krrrklrgr ve oileigi
gozijlmeler yogomrgtrr. Ayrrco, ulusol boyutto bu kesime
yonelik ozel bir sosyol glivenlik ve hizmet sisiemi de mevcut
degildir. Yogonon tiim bu sorunlor oileleri koloy gozijme
yoneltmekte re gocu klo rr n r soko kto 9o gh rmoyo itmekted r.
Zomonlo gocugun sokoktoki kozoncr oilelerde bogrmlrLk
I r
i
yorotmokto, gocu$un e$itimden uzoklogmosrno ve sokokto
golrgmosrnrn "megru" krlrnmosrno neden olmoktodrr. Giin
gegtikge, risk grubunu olugturon gocuk soyrsr do ortmoktodrr.
Bu olgulordon koynoklonon sokokto golrgon gocuklortn,
goLgmodon el gektirilmesi, rehobilite edilmesi, egitime
yonlendirilmesi beg kentte ogrlon merkezler ve bu
merkezlerde uygulonon progromlor orocrlr$rylo hoyoto
gegirilmigtir.
,
'
mtlcre+ *-=.,
',
<z
r
tt
n
**z==x *zzer* Yffi
uum,$* h.
Y"*5221:<::'<,
Progromlorrn uygulomo sljrecinde, bogorryo ulogmodo
yosol dUzenlemelerin etkisi buyukti.ir. 6rnegin, Tiirkiye
.l38
.l82
ve
Cumhuriyeti'nin Uluslororosr Qolrgmo Orgtjtij
soyrlr sozlegmelerini kobul etmesi ulusol kurumlor iizerinde
Toplumsol yoprdoki doniilijmlerin yonr srro iyi uygulomo
konuyo yonelik duyorhLk yorotmr gtrr.
gohgmolorrnrn bulundugu kentler ozel, torihsel olguloro do
tonrkhk etmig kentlerdir. Adopozorr, GolcUk ve Yolovo I Z
ILO/IPEC be9 progromdo do mevcut yoklogrmlorrndon
forklr bir golrgmo yoklogrmr geligtirmigtir. Progromo 9ok
kurulugun ve "sivil insiyotif"in kotrlrmr so$lonmrg, boylece
yerel koynoklorr horekete gegirmi;, sokokto golrgon gocuk
sorununo yonelik duyorlrlrgr ve yerel insiyotif kullonrmrnr
ortrrmrgtrr. Soruno hrzlr ve gok yonlii miidohole olono$r
ve olrnon dersleri bir sonroki progromo ohormrgtrr. Sokokto
yorohlmrgtrr.
progromlorr uygulonmrgtrr. Bu golrgmolordo "toplom" etki
ve olrnon dersler hololorrn tekrorlonmosrnr engellemekte
Ropor kopsomrndo yer olon Diyorbokrr, Yolovo, Kocoeli-
ve yeni uygulomolordoki bogorryr ortrrmoktodrr.
Golciik ve Adopozorr Sokokto Qolrgon Qocuklor
golrgon gocuk sorununo yanelik
ilk uygulomo Ankoro
Bi.iyijkgehir Belediyesi ile boglomrgtrr. Burodon ohnon dersler
Diyorbokr r Progrom r' no oktorr lm
r
gtr
r. Son olorok, deprem
bolgesi kopsomrndo Yolovo, Golci,k ve Adopozorr
merkezlerinde, benzer bir model uygulonmrgtrr. Bu modele
Progromlordo merkezlerin ogrloco$r yerler titizlikle
g6re, gocuk, oile ve okul merkez orocrlr$rylo il diizeyinde
olugturulon 9ok toroflr eylem komitelerine ve ilin en yUksek
mulki omirligine, yoni Volilige boglonmrgtrr. Bu "mikro-
degerlendirilmigtir. Bu degerlendirme sijrecinde 6zellikle
Ankoro ve Diyorbokrr'do gocuklorrn golrgh$r olonloro yokrn
mokro boglontrh" model soyesinde yerel koynoklor horekete
bulundurulmugtur. Bu soyede sokokto golrton gocuk kontrol
gegirilmig ve yerel sohiplenme yorotrlmrghr. Eylem komitesi
oltrno olrnmrgtrr. Ancok, merkezin konumu soptonrrken,
ozendirici olmomosr, "gekim" merkezi olugturmomosr ve
toplontrlorrno zomon zomon Voli yo do yordrmcrlorrnrn
kotrlmosr sohiplenmeyi ve igbirligini ortrrmrgtrr. Bu
toplontrlordo kurumlororosr sinerii yorotrlmrgtrr. Bozr proie
uygulomolorrndo ise, doho do ileriye gidilerek bokonhklor
orosr igbirligi soglonmrgtrr. Ornegin, Milli Egitim Bokonhgr
ile Soghk BokonLgr srnrrh do olso birlikte 9oh9mr9hr. Modelin
doho ileriye gotiirUlmesi igin gogunlugu olugturon sivil
insiyotifin ve golgon gocuklorlo sokokto boglonhdo bulunon
ve onlonn koloy ulogobilece$i yerlerde olmolorr goz oniinde
risk gruplorr yorotmomosr goz onijnde bulundurulmol
rd
r
r.
Bu dogrultudo, SHQEK biinyesindeki toplum merkezlerinin
yoygrnlogtrrrlmosr porolel
bir uygulomo olorok
devom
ettirilmelidir. Diyorbokrr'do ilkodrm istosyonlorr azellikle
yr$rlmonrn oldu$u yerlerde krsmen toplum merkezi iplevini
gormUgti.jr. Ancok, toplum merkezleri oile odoklr 9oh9tr$r
ve sokokto golrgon gocuk sorununun koyno$rnr oile
ve denetleme rol i.i iistlenerek
olugiurdu$u igin bu merkezler orocrL$rylo sorunun temeline
kotrlrmrnrn so$lonmosr gereklidir. Ayrrco, Volilik ve yerel
y6netimler orosrndo doho etkin igbirligi gorttrr. Universiteler
doho soghkh mUdohole edilebilir. Krsoco gocuk ve genglik
merkezleri ile toplum merkezleri koordineli golrgmolor
modelin dUzenli orolrklorlo izleme ve degerlendirmesine
yi.iriitmelidir. Merkezin gehir igindeki konumunun yonr srro,
oncUliik edebilir. ILO/IPEC'in kesintisiz destegi ve
m i mo risi n i n
orgonizosyon yoprsrndo esnek 9oh9mo onloyrgr kohlrmcrlr$r
ve hrzh miidohole imkonr so$lomr9hr. IPEC'in uluslororosr
Tijm merkezlerde progrom uygulomo sijrecinde, personel
bir orgtjt konumundo soruno mi.idohole etmesi, yerel
o9r$rnr gidermek ve sivil toplumu sijrece kotmok omocrylo
sohiplenmeyi orfirmrg ve itici bir giig yorotmrghr.
gonU
"mU gteri
I
72i
n
i
n"
bi I i nglend i ri mesi
I
LO/IPEC bi rbirini izleyen progromlor orocr hgrylo deneyimini
de foo iyetlere gore toso rlo n mos r gerekmekted i r.
I
llii emekten yororlon lm 9tr r. Goniill ijler oryontosyon
egitimlerine kotrldrkton sonro gegitli fooliyetlere dohil
edilmistir. Goniilliiler, gocugun ihtiyog duydugu ilgive sevgi
r
r
Yrrlovq, Gtilc0k, Adcpozon ve Diyorbokrr SokEkto $ohgon $ocuklor Merkezi Fooliyetlerinin
Plonloma, Uygulamo ve Hedef Grup femosr
Mokro Dtzey (Ulusol DUzey)
tLo/tPEC
i
I
il Soglrk Mijdurliigij
il milli Egitim Mudi,rli,gi,
Meslek Odolorr
Holk Egitim Mi.jdurliigij
il Emniyet Mudtirliigu
Yerel yonetim
EYLEM
KOMiTESi
SoKAKIA,
l-"-"-*-*.*i-***"*^.**T.**^
i
riu
Mikro Dizey (Yerel DUzey)
i
I
I
i
cocuK
I
i
j
ogrgrnr kopotmok, sosyol ve egitsel fooliyetlerde gocugo
Aileye do$rudon gelir tronsferi yopmok yerine, gocuklorrn
destek olmok re gocu$o forkh rol-model olugturmok ogrsrndon
e$itime yonlendirilmesine ve desteklenmesine, boylece
onemlidir. Ancok, goniilliiler belirli bir cerceve kopsomrndo
merkezlerle oile orosrndo moddi bogrmlrlrk yorohlmomoyo
yonlendirilmig, tek boglorrno oile ziyoretlerinde
golrgrlmrgtrr.
bulunmomolorrno do ozen gosterilmigtir.
Yolovo, Golcilk ve Adopozon progromlorr personel
istihdomrndo, mesleki formosyon, bolgeye yotkrnlrk, istekli
gohgmo olgijtlerini on plondo tutmugtur. Progrom uygulomo
sUrecinde, elemonlorrn ozveri i goh;mosr, 9effo [ orgon izosyon
ILO/IPEC 'in destekledigi progromlor soyesinde SHCEK,
Adopozorr, Yolovo ve GolcUk'te
i.jg
yeni merkeze sohip
I
ve kurumlororosr bilgi okrgrnr 6n plondo tutmolorr toroflorrn
olmug, Diyorbokrr'do ise mevcut merkezin kopositesi
guglendirilmigtir. Ankoro BUyijkgehir Belediyesi kendi
kotrlrmrnr ortrrmr gtrr.
bijnyesinde sokokto golrgon gocukloro yonelik bir merkeze
Progromlor, sokokto golrgon gocuklor konusundo ilgili
toroflorrn ve komunun kotrlrmrnr soglomok igin eylem
sohip olmugtur.
komitesi kotrhm mekonizmosrno tinem vermigtir. il dtjzeyinde
Bu progromlorrn gocuk, oile ve toplumo yonelik tutum ve
voliliklerin, ilge diizeyinde ise, koymokomlrgrn konuyo
dovronrglordo olumlu degigiklikler yorotmosr bir bogko
duyorlrhklorrnrn orfi rrlmosr igin goLgmolor ytirUtUlmijgtijr.
onemli bogorr gostergesidir. Bu de$igimler merkez
Progrom uygulomo si.jreglerinde, ozellikle volilikler, forkh
toroflorrn kotrlrmrnr koloylogtrrrcr bir iglev gormijgtijr.
roporlorrndo detoylr olorok ele olrnmrgtrr. Progromlorrn
surdurulebilir olmosr "iyi uygulomo" olmolonnrn bir bogorr
Fool iyetlerle ilgi
li
bi lgi
lendirme siireci, eylem komitelerin in
gostergesidir.
dijzenli orolrklorlo toplonmosr ve bu komitelerin
izleme/de$erlendirme roliinii iistlenmesi kotrlrmr ortrrmoktodrr.
Adopozo rr, Yolovo, Golcij k ve Diyo rbokr r prog romlorr ndo,
sivil toplum orgijtleri eylem komiteleri orocrlr$rylo sijrece
kotrlmrglrr. Colrlon gocugo yonelik dogrudon etkinligi
olmomosrno ro$men, bu sivil toplum kuruluglon kendi
koynoklorr ve yerel kopositeleri iginde koror olmo ve
uygulomo sUreglerine kotrlmokto ve destek vermektedir.
Yolovo'doki progrom soyesinde Qohgmo ve Sosyol Giivenlik
Bokonlr$r sokokto goLgon gocukloro yonelik golrgmolorrn
nosr
I
yUrijtijlece$i konusundo deneyim kozonmr
gtr
r.
Progrom
soyesinde surdurulebilir bir model ortoyo konulmugtur.
Ulke olgeginde sokokto gohgon gocukloro yonelik duyorhhk
ortmrgtrr. Emniyet Genel Mijdijrlugii ve Jondormo Genel
Komutonh$r gibi osoyigi soglomo omogL kurumlor konuylo
ilgili golrgmolor boglotmrgtrr. Arogtrrmonrn yUriitiildiigii
ndo, nokdi ve oyni yordr mloro
srrodo (Nison 2003) mevcut HUkUmet ise,"sokokto gohgon
doyolr bo$rmlrlrk yorotrlmomosrno ozen gosterilmigtir.
gocuklor" sorununu "ocil eylem plonr"no dohil etmigtir.
Progrom uygulomolorr
74
sr
rosr
F
7
rcnl,ry u'w r:= E +x
*2=
v'
enrl=ae'm
t q'z Z
k*
$ EE
*
z"
rE Effi
r ;*tr x*eEZi
#
<ZZ
ffi r v
*
Ancok, merkezler orosr iletigimin siirdiiriilmesi igin SHCEKin
"j
kendi bunyesinde belli merkezlere progrom tosorrmr,
izleme/de$erlendirme golrSmolorrnr yijrijtmek ijzere bir
il
Ankoro'doki Sokokto Qolrgon (ocuklor Merkez'i 1992
yrlrndo kurulmug ve Mort 1997'de Bijyijkgehir Belediyesi'ne
koordinotorliik pozisyonu nun olugturulmosr veri
ml
i
I
ig
i
ortrrobilir.
devredilmigtir. Bu torihten itiboren progrom yerel yonetim
bUnyesinde, kurumsol bi r yoprdo uygulonmoktod r. Belediye
Progromlorr doho ileriye gotiirmek igin komu kuruluglorrnrn,
biitgesinden Merkez'e diizenli koynok oktorrlmokto,
koynok yorotmo konulorrndo doho fozlo gobo horcomosr
mekonsol olorok yerel yonetimin olonoklorrndon
gerekmektedir. Komu kuruluglorrnrn mevcut koynoklorrnr
yororlonrlmoktodrr.
orhrocok, ek fonlorr yorotocok mekonizmolor horekete
gegirilmelidir.
r
ILO/IPEC'in Ankoro'doki Merkez devir siireci, Diyorbokrr,
Yolovo, Golciik, ve Adopozorr'ndo do yogonmoktodrr. Bu
d6rt merkezde de progromloro SHCEK bijnyesinde devom
edilecektir. SHQEK'in forklr illerde 29 "Q.ocvkve Genglik
Merkezleri"nin olmosr, konudo deneyimli olduklorrnr ve bu
tip merkezlerin kurumsollogtrrrlmosrnrn SHQEK'in mevcut
plonlorr orosrndo vor oldu$unu vurgulomoktodrr. Tijm bu
degerlendirmeler progromlorrn kurumsol stirdi;rulebilirliginin
oldugunu gostermektedlr. tLO-tpfC'in bu dort merkezi
lomomen SHQEK'e devretmesi, gegig siJrecinde personel
otomosr ve yeni personelin konuyo hokim olmomosr
nedeniyle Yolovo, Golcijk ve Adopozorr progromlorrndo
Progromlonn kurumsol bir yopr iginde boglomosr ve devom
etmesi do$ru bir tercihtir. Koynok yorotmo gi.jci.i ve yerel
sohiplenmenin doho lozlo olmosr goz onijnde
bulu ndu rulo rok, yerel yoneti m lerin prog rom loro do ho fozlo
destek vermesi ve koirlrmr so$lonmolrdrr. Ayrrco STK'lorrn
do SHCEK denetiminde benzer merkezleri kurobilmesine
olonok yorotrlmolrdr r.
Progromlorrn
r
Hedef grubun oktif kotrhmr 9ok anemlidir. Progromlorrn,
gocuklorrn ve gereksinimlerinin plonlomo ve uygulomo
siirecindeki her ogomodo tom olorok dikkote olrnmosrnr
ozen
gosterdiginden bu sijrecin sorsrntrsrz gegirilece$i tohmin
iilkede
tekrorlonobilmesinin boghco nitelikleri, ozellikleri gunlordr r:
bozr oksoklrklor olobilir. Ancok, gegmi9 uygulomolordo
oile ve gocuklordo bo$rmlrlrk yorotmomoyo
bir bosko il, yore, bolge ve
r
edilmektedir.
soplomosr gerekmektedir.
Sorunun yerel olgekte sohiplenilmesi mutloko gereklidir
ve bu do gocuk iggiliSine korgr eylem komiteleri olugturul mosr n r gerekti rmekted
ir.
Kom iteler,
h
iikiimet ve
sivi
I
Adopozorr, Yolovo ve Golcijk uygulomosrndo [j9 merkez
icin bir koordinotorijn gorev olmosr siireci hrzlondrrmrg ve
toplum kuruluglorrnrn, inson hoklorr gruplorrnrn,
verimliligi orhrm ghr. iki
oileleri n ve 9oL 9on gocuklon n temsilci lerini kopsomohd r.
r
i
glevi
n
yr lh
r
k uygulomodo merkezler kendi
i koord notorsiiz yli riitebi lecek
i
medyon n, iggi ve igveren kuruluglorrn n, ijniversitelerin,
bi
r
kon umo gel m i gti r.
r
r
.
Merkezin kurulmosr.
Belirli bir merkezi olon, oncok drgo yonelik gezici
etkinlikler yiirUten bir progrom, merkezden uzok
a'i
i',i
ir; .:i
mekonlordo gohgon gocuklor ogrsrndon yororlr olocokhr.
Qocuk geligimine butuncul bir yoklogrm gerekmektedir;
Bu bolUmde, Zomono Bo$lr Eylem Progromr kopsomrndo,
gocukloro yonelik hizmetlerin buyuk balumunde entegre
en kotii bigimdeki gocuk iggiliginden, sokokto golrSon ve
fizi ksel, zi hi nsel, bi itsel ve sosyol geli gim hedeflen mel idi r.
her on golrgmoyo bogloyocok olonlorrn sokokto
I
Aynco gocuklorrn oileleri de hedef grup kopsomrno
olrnmolr, gocuk oilesiyle bir bUtUn olorok de$er-
r
n
r
n engellenmesi, rehobil ite edilmesi ve toplumo
yeniden kozondrrrlmosr sijrecine yonelik geligtirilen
Yontemsel Rehber'e yonelik oneriler oltr ono boshk oltrndo
lendirilmelidir.
Egiiim olonrndo yordrm ve desiek; sokoklordo golrgon
gocuklorrn gereksinimlerine yonrt verecek mekonizmolor olugturulmol
gol gmolorr
rdr
r.
sunulmoktodrr: (o) Kurumsol yoprnrn olugturulmosr; (b)
Duyorlrlrk yorotmo
;
(c) Toroflorrn ve holkrn kotrlrmrnrn
soglonmosr; (d) Egitim sisteminin geligtirilmesi; (e) Yoksulluklo
miicodele onlemleri; (f) Dogrudon destek progromlorr
Qohgrlocok kurumlorr do$ru tespit etme ve gok kurululun
koirlrmrnrn so$lonmosr gereklidir.
'. :,:.:
.:,:. .
,:':.::
. , .:;iy1,11t,;
;
a
Yeterli duzeyde on hozrrlrk golrgmolorr yoprlmolrdrr.
a
Hedef kitle gereksinimleri iyi belirlenmeli, uygun ve
Sokokto golrgon gocukloro yonelik gergeklegtirilen
gegerli gozUmler iiretilmelidir.
progromlorr n yoygrnlogtr rr lmosr onemlidir. Temel yoklogr m
a
Qocuklor igin merkez segimi ve fooliyet plonlomolrdrr.
a
Soruno her boyutto miidohole edebilen orgonizosyonel
olorok sokokto golrgon gocukloro sosyol progromlor ve
rehobilitosyon golrgmolon yopon merkez odoklr, oncok
sorunun koyno$rno yonelik yoprlor olmolrdrr. SHCEK
bir yopr olugturulmohdrr.
Qocuk, oile ve egitim boyutlorrndo mUdohole oroglorrnrn
gelistirilmesi gereklidir.
a
Bijtge progromloro uygun olorok hozrrlonmolrdrr.
a
Progrom igerigine uygun ve do$ru personel istihdom
edilmelidir.
bi.inyesinde bulunon toplum merkezleri orocrh$rylo sorunun
ono koynogr olon oilelere yerinde mi.jdohole edilebilir.
Ayrrco, merkez odoklr golrgmolordo yerel yonetimler,
SHCEK ve sivil toplum orgiitleri igbirligl iginde olmolr ve
hedef kitlenin ve sorunun boyutuno yonelik birlikte gozijmler
iiretmelidir. Ozellikle yerel yonetimler sorunun gozi.imU igin
ilgili kurum ve orgijtlerle kotrlrmcr, geffof, sijrekli ve
sistemli bilgilendirmeye doyolr golrgmo sistemi
Ayrrco, SHCEK'in kurumsol kopositesinin gi.iglendirilmesi
gelietirilmelidir.
ve kendi koynogrnr yorotobilmeye yonelik golrgmolor
Geri gekilme stroteiisi progrom/prole losorrmr
yijrijtmesi progromlorrn etkilerini ortrrocoktrr. Kurumsol
yoprnrn gUglendirilmesinde mevcut deneyimlerden
grkortrlocok dersler etkili olobilir. Ayrrco, ILO/lPEC,
uluslororosr gijcij ve olonoklorrylo, Zomono Bo$lr Eylem
ogomosrndo olugturulmolrdrr.
Merkezlerin ilgili kurumloro devri silrecinde yeni
elemonlorr n oryoniosyonu di kkote
7S
,:::.:..
o
I r
nmol rd r r.
hem moddi hem de mekonsol koynok yorotobilir.
Progromr sijrecinde eylem komitelerin in gUglendiri lmesinde
oktif rol iistlenebilir.
togrmo, uluslororosr dUzeydeki uygulomolon ise, ulusol
dilzeye oktormo rolunu de (bilgi okrgr) IPEC iistlenmelidir.
Boylece progrom yiiriitUcijlerinin orogtrrmo srrosrndo srkgo
Yeni yoklogrmdo gocuk odoklr golrgmolorrn yonr srro, oile
dile getirdikleri kendini tekror etmeden koynoklonon
odokh gohgmoloro doho fozlo onem verilmelidir. 6zellikle,
trkonrklrklor giderilebilir, merkezler orosr benzer sorunlor
soptonobilir ve gozlime yonelik yeni segenekler iiretilebilir.
oilelerin so$lrk, beslenme, istihdom, e$itim ve benzeri
konulordo guglendirilmesi ve bu dogrultudo olonoklorrn
STK'lorrn azellikle duyorhLk geligtirme konusundo oktif rol
yorotrlmosr sorunlorrn ozolmosrnr so$loyocoktrr. Krsoco,
Ustlenmeleri so$lonmohd r. 6rne$i n ozel sektor, Universiteler,
sokokto golr$on gocuk sorununun engellenmesi igin oilenin
kendi oyoklo n ijzerinde du robi lmesi so$lonmoLdr r.
zobrto ve polis gibi kurumlor soruno doho duyorlr hole
getirilebilir. Ozellikle STK'lorrn orgijtsel kopositelerinin
gi.iglendirilmesine yonelik golrgmolor yiiriltiilebilir. gu
r
dogrultudo g6nUllU emek STK'lor orocrhgrylo orgiitli.j, plonh
ve bilineli bir gekilde degerlendirilebilir.
Sokokto golrgon gocuk sorununo yonelik toplumsol, kurumsol
[illriI,,,,,,
duyorlrlr$rn orthrrlmosrno yonelik yozrh ve gorsel medyodon
:..i
,iir
r
yororlonrlmolrdrr. Ancok, medyo dogru kullonrlmodrgr
tokdirde toplumdo konuylo ilgili olumsuz etki yorotmoktodrr.
Sokokto gohton gocuklor sorununun gozi.lmiinde ilgili orgilt
Yozrlr ve gorsel bosrnrn kullonrmrndo olumlu, bogorrlr
golrgmolorrn on plono grkorrlmosr ve holkrn konuyu
sohiplenmesine yonelik motive edilmesi soglonmolrdrr.
ve kigilerin siirece kotrlrmrno yonelik bir gergevenin
Medyo oroglorrnr do$ru kullonmok ijzere "e$iticilerin
egitimi" orocrhgrylo konu hokkrndo duyorh ve kopositeli
medyo mensubu yetigtirilebilir. Ayrrco, iiniversitelerin
olugturulocok bu gergevede kotrhmr miimkiin krlocok esnek
bir yopr ve bolgesel forkllrklor gozetilmelidir.
ileti gim
fokUltelerindeki egiti mlerde goh9on gocuk sorunuylo
ilgili konuloro yer verilmelidir. Bayl"." medyo odoylorr
ijzerinde sokokto golrgon gocukloro yonelik duyorlrlrk
ijniversite egitimleri srrosrndo yorotrlobilir. Ayrrco, Milli
Egitim Bokonlgr'ndo hizmet igi eSitimlerde ozellikle rehber
o$retmenlere golrgon gocukloro yonelik duyorLIrk egitimi
yoygrnlogtrnlobilir.
Sokokto golrgon gocuk sorununo yonelik duyorlrlrk
9o gmolorr ndo deneyimlerin poylogr lmosrylo ilgi li sureg bir
sijre doho ILO/IPEC torofrndon koordine edilmelidir.
Tijrkiye'deki bogorrlr uygulomolorr uluslororosr dUzeye
I r
olu9turulmosr gereklidir. Orne$in, eylem komitesine kotrhmlo
ilgili orgUtsel bir cergeve hozrrlonmolrdrr.
Ancok,
Eylem komitelerinin doho etkin ve sorunu sohiplenmesi igin
ilgili torof
orr n kopositeleri ni n forkr no
gmolor gergeklegti
vormolorr
nr
so$loyocok
idir. Komite Uyelerine di;zenli
ve siirekli bilgi oktonlmolr ve toroflonn progrom tosorrmr,
uygulomo, izleme/de$erlendirme ve sonuglorrn poylogrm
ogomolorrno oktif kotrhmlorr so$lonmohdrr. Ancok bu gekil
de yerel ve kurumsol sohiplenme gergeklegtirilebilir.
on
goh
ri
lmel
Komu kuruluglorrnrn ise, sorun gozmede esnek golrgmo
mekonizmolorrno sohip olmolorr igin golrgmolor
boglotr lmohdr
r. Bijrokrosi n in ozolh mosr, koynok tohsisi nin
I
(oyni/nokdi) so$lonmosr, personel ijcret ve golrgmo ortomr
77
konusundo merkez personeline forklr bir stotij, kodro ve
gevrede devom edebi lecekleri ponsiyon lu iselerin kuru mosr
olonoklorrn yorotrlmosr gerekmektedir.
ve 9o$oltrlmosr onerilebilir.
d)
A$Erfrrar
I
I
Ayrrco, oilelerdeki yotrlr okulloro yonelik giivensizlik ve
<inyorgrnrn giderilmesi igin oile-okul orosrndo korgrlrklr
sls?eminir': g*li6tirilra**i
Sokokto golrgon gocuklorrn oile koynok tobonr oldukco
bilgilendirme ve dilzenli iletigim kurulmosr on kosuldur. Krz
zoyfi ve krrrlgon niteliktedir. Bu nedenle gocuk 9o$u zomon
okulo gitmemekte veyo okulo devom edememehedir. Ancok
ve erkek kordeglerin birlikte oynr okulloro yerlegtirilmesi
bu gocuklonn yotomo tutunmolorrndo e$itim en onemli
sosyol kurumdur. Bu nedenle e$itim olonoklorrno ulogmolorr
vorolon kulti;rel degerleri degigtirebilir. Buno benzer
toplumsol cinsiyet [orkrnr goz onijnde bulundurocok
konusundoki odrmlor ancelikli olorok ele olrnmolrdrr.
plonlomoloro gereksinim vordrr.
Sokokto 9oh9on gocu klo rr n yotr h okullo ro yon lendi
e) Yoksullukle mticodele iinlemleri
ri lmesi
ne
oilelerde krz gocuklorrnrn okulo gonderilmemelerine yonelik
doho do fozlo onem verilmelidir. Bu dogrultudo YiBO'lorrn
kopositelerinin ortrrrlmosr ve e$itim igeriklerinin yeniden
Aynr yoksulluk dijzeyine sohip oilelerden gocugunu sokokto
g6zden gegi
mesi yororh olocohr r. Normol e$itime devom
golrgtrron ve golrgtrrmoyonlorrn nedenlerini ortoyo koyon
eden 9oh9on cocukloro ise, egitimde frrsot egitligi yorotocok
temel bir orogtrrmonrn yoprlmosr, "Neden her yoksul oile
burs, ek ders olono$r, e$itim oroglorrnrn temini gibi gegitli
gocu$unu golrghrmryor?" sorusunun detoylr irdelenmesi
destek mekonizmolorr olugturulmohdr r.
yororlr olocoktrr. Bu orogtrrmo bulgulorrno doyonorok,
ri
I
yoksulluklo miicodele
Rehber o$retmenlerin sokokto golrgon gocuk sorununo
igin uygulonobllirligi yiiksek
forklr
stroteiiler geligtirilebilir.
yonelik duyorh hole gelmeleri icin MEB ve ILO-IPEC igbirligi
ile hizmet i9i egitim progromlorr duzenlenmelidir. Ayrrco,
Yoksullukton doloyr gocu$unu golgtrron oilderin koynok
egitim fokiiltelerine, iletigim fokiiltelerine anerildigi gibi
sokokto golrgon gocuklo ilgili konulor ders moteqyollerine
dohil edilmelidir. Sokokto golrgon gocuklorrn yogun
tobonrnr gi,jglendirecek mesleki egitim ve "kendi igini kur"
bulundugu il, ilge veyo mohollelerdeki ogretmen ve okul
dohil edilmesi, yerel girigimcilik ve istihdom siirecinde oktif
yonetici lerine mutloko 9oh gon cocuklor konusundo duyorL
rol olmosr so$lonmolrdrr.
I r
k
progromlorr uygulonmolrdrr. lstihdom gorontili e$itim
progrom lorr hozr rlon mol rd r. Meslek orgiitleri ni n sijrece
r
egitimi verilmelidir.
Sorunun temelinde yoton diger onemli bir olgu ise, gocuk
Sokokto 9oh9on gocuklorrn, egitimlerinin doho uzun siireli
olmosrno yonelik olonoklorrn yorohlmosr ve bu kopsomdo
destek progromlorr
nr
n hozr rlonmosr gerekmektedir. 6rne$in,
YIBO'loro devom eden gocuklorrn ilkogretim sonrosryokrn
iggiicUne yonelik oilelerdeki sosyol ve kiiltt rel degerlerdir.
Birgok oile ve moholle ortomrndo gocu$un golrgmosr
"normol" kobul edilmekle ve "megru" olgrlonmoktodrr. Bu
ktilturel olguyu ortodon koldrrmoyo yonelik proieler
gelittirilmelidir. Ayrrco, oileye yoprlocok oyni bir yordrmrn
yo do so$lonocok bir destegin, gocu$un golrgmosrno
yonelik oiledeki tutum ve dovronrglorr nosrl etkileyecegi
dikkote ohnorok plonlonmoLdrr. Bu dogrultudo, konuylo
ilgili "kulturel dokuyu onlomoyo yonelik" orogtrrmoloro
ihtiyog vordrr.
uluslororosr kuruluglorlo igbirligi yoprlmoLdrr. lLO, UNDP,
UNICEF, Diinyo Bonkosr ve benzeri uluslororosr kuruluglorlo
birlikte yoksulluklo mUcodeleye yonelik oile tobonlr
progromlor yilrUti.ilmelidir. Buno porolel olorok yerel
kuruluglorlo igbirligine doyolr bir golrgmo sisteminin
kurulmosrno ozen gosterilmelidir.
-"*;*
forklr kuruluglorr sUrece kotocoktrr. Ulusol ve uluslororosr
donor yoprsr olugturulocok ve bu yollo mevcut olonoklor
ortrrrlocoktrr. Orne$in DUnyo Bonkosr, Avrupo Birligi ve
elgiliklerin donor pozisyonundo kotrlrmlorrn so$lonmosr
sibi.
Yoksullugun ve yoksunlugun giderilmesine yonelik
" i*gr
BokonLgr ile birlikte yijri.itijlmektedir. Bu sijregte, ILO-IPEC
*=z'E a 7 :g *--t|At,
Do$rudon destek progromlorr, sokokto golrgon gocuklorr
egitime yonlendirmeyi ve oiledeki yoksunlu$u ozoltmoyr
omoglomoLdrr. Buno porolel olorok, duyorhhk geligtirmeye,
mesleki egitim ve benzeri fooliyetlerle sosyol sermoyenin
Koordinosyondon sorumlu olocok ILO/lPEC, Zomono Bo$h
Eylem Progromr'no moddi destegi soglomoyr hedeflemektedir. Yoksulluk ve yoksunluklo miicodele eden mevcut
tUm progromlorrn igine golrgon gocuk olgusu entegre
edilmeye
9oh9r lmol rdr r.
Zomono Bo$lr Eylem Progromr'nrn en onemliomocr, sokokto
golrgon gocuklorrn ocilen sokokton gekilip, formel e$itime
yanlendirilmesidir. Bu dogrultudo, hukuki onlemler bogto
olmok ijzere gok boyutlu gohgmolor yiirilfijlmelidir (6rnegin,
8
yr
lhk e$ilimin uygulonmosrno yonelik hukuki yoph
rr
mlorrn
bu gocuklorrn oilelerine hotrrlotrlmosr gibi).
Bu sijregte, U9 oyrr toroflo boglontryo gegilmdidir: (i) cocuk
ik golr gmolor yopr lmol rdrr. Do$rudon
destek progromlorrnrn egitsizlik yorotmoyocok dUzeyde
olmosrno dikkot edilmeli ve bu progromlorlo bogrmlrlrk
iligkisi yorotrlmomolrdrr. Ailelere yonelik golrgmolordo
"gelir tronsferi" yerine, "gelir getirici" frrsotlonn so$lonmosr
duyorhhk sUreci.
hedeflenmelidir.
oiledir. Bu ogrdon Eylem Progromr siirecinde oileye
ortrrr lmosr no yonel
igin ikno sUreci; (ii) oile igin ikno sijreci; (iii) okul igin
Sokokto golrgon gocuk sorununun en temel belirleyicisi
Xernc*r*s
mijdohole en onemli noktoyr olugturmolrdrr. Roporun bir
gok yerinde vurgulondr$r gibi gocuklorrn golrgtrrrlmosrnrn
tle**!**eeek!eri Eo!ler
orkqsrndo yoksullu$un yonr srro yoksunluk do onemli bir
olgudur. Ozellikle gocuklorrn egitime yonlendirilmesi bu
**$lr Eylem Frogrexnu Kmpsuma*ndei
Tsr**l*rl* K**r*inssy*r:u v* fubirtrisime Y$n*llk
yoksunlugun krrrlmosrylo miimkUn olmoktodrr. Bu nedenle
"En Kotij Bigimdeki Cocuk iggiliginin Sono Erdirilmesi"
bo$lomrndoki Zomono Bo$lr Eylem Progromr'nrn
koordinosyonunu ILO/lPEC, Qohgmo ve Sosyol Gtjvenlik
oile ikno edilmeli ve oilede eSitimin onemine yonelik bir
biling olugturulmolrdrr. Ayrrco oilelere istihdomo yonelik
destek soglonmohdrr.
l
l7e
-1i
I
I
Cocuk ise, egitim sijrecine kotrlmosrylo kendi geleceginin
hekimllk gibi konulordo oilelere duyorLlrk ve bilgilendirme
degigecegi noktosr ndo n i kno edilmel idi r. Qocu klo ro yoneli k,
sokoktoki ozgiirliik ortomrnrn yerine gegebilecek ve okuldo
egitimleri verilmelidir. Ailede yotonon so$hk sorunlorrnrn
goziimi, gocu$un 9oh gtr rr lmomosr n r ve e$iti me y6nlendi rilme
kolmosr nr so$loyocok e$itim progromlorr diizenlenmelidi r.
ikno sUrecinde 90k onemli rol oynomoktodrr.
Okullordo ise, gocugun odoptosyonuno yoneli k, yoneticilere,
srnrf ve rehber 6gretmenlere duyorhhk egitimi verilmelidir.
Konuylo ilgili bu kesimler bilinclendirilmelidir.Okul miifredoh
bu gergevede ele ohnmoL, okul gekici bir konumo getirilme-
lidir.
SHCEK, sokokto 9oh9on gocuklorrn tespit edilmesi sljrecine
merkezlerdeki sosyol h izmet uzmon lon orocr hg rylo kotr lobi lir.
Ayrrco, bu sijrece, Milli Egitim Bokonhgr o$retmenlerle,
yerel yonetimler zobrto orocrlr$rylo, Emniyet MtidUrlUgU
gocuk gubeleriyle destek verebilir. Ancok burodoki en
onemli toroflordon birisi sivil toplumdur. Slirecin bogrndo
toplumsol duyorhhgr posif konumdoki sivil toplum, duyorhhk
sonrosrndo sUrece oktif olorok kotrlmolr ve sorunun yerel
sohibi konumuno gelmelidir.
Miidohole sUrecinde ise, onemli rolleri ilvolilikleri, SHCEK
ve yerel yonetimler ijstlenmelidir. Konunlonn uygulonmosr
igin volilik genelgeleri ve genelgeleri tokip eden kolluk
kuwetleri olugturulmolr ve gerekti$i zomon hukuki siireg
devreye sokulmolrdrr. Yerel yonetimler ve sokokto golrgon
gocuklor merkezi, oileye mijdohole ve gocuklorrn okulo
erigimi sijreglerinde yer olmolrdtr. Ktsoco bu golrgmodo
detoylr irdelenen kurumlor orost "mikro ve mokro"
(yerel/ulusol) dUzeyde boglontr L modeller geli gti rilmelidir.
il
soglrk mijdiirlUkleri, oilelerdeki soglrk sorunlorrylo
ilgilenmeli, oynco holk soghgr, oile plonlonmost ve koruyucu
80
Ayrrco, oileye okumo yozmo konusundo destek olmok
omocrylo holk egitimi merkezleri sijrece dohil edilmelidir.
Ailelere meslek edindirmek omocrylo mesleki egitim
kuruluglorr oktif rol olmoLdrr. Ornegin, ig-Kur'un istihdom
gorontili meslek kurslorrno bu oileler kotrlobilir.
Z.
*
zo=
*
i-;* -
zz
<=.
,-
*
-*
<z 11?
=
V
z
<=
r=, *'r
zz
g:
z=
m
r H{ *
6r s
o
mr r r-
d
+=
- 32s.. : iry":srs -.
Doho once beli*ildigi gibi, Zomono Boglr Eylem
Progromr'nrn ulusol olgekte sorumlusu Qolrlmo ve Sosyol
Gijvenlik Bokonhgr'drr. SHCEK sokokto gohgon gocukloro
yonelik kotrlrmcr bir yoklogrmlo hozrrlonon progromlort
uyguloyocoktrr. il duzeyinde forklr toroflorrn kotrlrmrylo
olugturulon, oluglurulocok "Eylem Komiteleri" progrom
hozrrlomo, uygulomo, izleme ve degerlendirme ile sonuglonn
poylogrlmosr sijrecinde yer olmolrdrr. Qolrgon gocukloro
yonelik en []st koror orgonr niteliOindeki Ulusol Yonlendirme
Komitesi, izleme ve degerlendirme sijrecinin temel belirleyicisi
olmohdrr. Sokokto 9oh9on gocukloro yonelik kotrhmcr ve
geffof bir izleme, degerlendirme sislemi kurulmolrdrr.
,l994.
Potterns of Child Lobour in Rurol Turkey. Ankoro: ILO
w,&'{?-4el-.{lz
Ertijrk, Yokrn.
Ankoro Voliligi (www.onkoro.gov.tr)
Ertiirk, Yokrn ve Meltem Doyroglu. 2004. Gender, Educotion ond Child
Lobour in Turkey. Genevo: ILO
Akgit, Bohottin, Nuroy Koroncr & Ayge Gijndijz-Hoggor. 2001 . Turkey:
Working Street Children in Three Metropoliton Cities: A Ropid Assesmenl.
Genevo: IPEC
Press.
Press.
Gijlgubuk, Bijlent, Erton Korobryrk & Ferdi Tonrr. Tilrkiye'deTonmdo En K6ti)
Bicimdeki Q,ocuk iggiligi Temel Aroghrmost: Adono-Korotos ilgesinde Pomuk
Hosodrndo Qoltgan Q,ocuk
Orneji. ILO
Roporu(yoyrnlonmomrg).
Altrntot, Betill. 2003. Mendile, Simite, Boyoyo, C6pe...: Ankoro Sokoklonndo
Q,ol ryon
Q,ocuklor. lsionbul : lleti gim Yoyr nevi.
. Document for internol use prepored for externol consultont for
the Design, Evoluotion & Dotobose Teom of /PEC. Genevo.
lLO. 2001
Atouz, Sevil. 1989. "sonoyi Kesiminde Qolrgon Qocuklor" Esin Konong, lpek
GUrkoynok ond Ayten Egemen (eds.) Cocuk istismort ve ihmoli. Qocuklorrn
Kcitij Muomeleden Korunmosr l. Ulusol Kongresi
---
,l990.
- l99l
Ankoro ve gon[urfo'do Sokok (ocuklorr UNICEF, Ankoro.
. Street Workers in
Ankoro, report presented to ILO/Ankoro.
- 1992. Ankoro'do Sokoklordo
---
,l995.
112'14Hozion). Ankoro.
QoLgon Qocuklorrn
19
Kollorr ILO/Ankoro.
izmir Sokoklorrndo Yogoyon/Qohgon Qocuklor, izmir.
--- 1996. Sokok Cocuklorrnrn Kenti (Street Children's Ciiy), in E. Komut (ed.)
Dijerlerin Konut Sorunlon, Hobitot ll, Mimorlor Odosr Yoyrnlorr. Ankoro.
--- 1997. Diyorbokrr Sokok Cocuklorr Aroghrmosr. Uluslororosr Lions, MD
I
l8
U Yonetim Cevresi. Ankoro.
Bolomir,
Ali. 1982. 'Ti;rkiye'de lmolot Sonoyinde Cocuk lggijcU" Niifusbilim
Dergisi, Hocettepe University: 4: 99-117
2002. Eliminoting the Worst
to ILO Convention.
Forms
of Child Lobour: A Procticol Guide
No: 182. Genevo: ILO
Press.
--' 2@2. Sokokton Okulo: Sokokn Q,ohson Q.ocuklonn E$itime Y6nlendirilmesi
Proiesi. Geng Ofsel: Ankoro.
Korotoy Abdulloh. Demir Fotih., Gijmi.jt, Recep. Polot Metin, Ertog, Tomer.
2000o. "Beyoglu Bolgesinde CoLson Cocuklor ve Aileleri" l. istonbul Qocuk
Kurultoyr-Aroghrmolor Kitobr, istonbul Qocuklorr Vokfr, lstonbul, 2000, pp.
425-451.
Korotoy Abdulloh. Demir Fotih., GiJmil9, Recep. Polot Metin, Erto9, Tomer.
200b. "lstonbul'un Sokoklorr ve Qolrgon Cocuklor" istonbul Qocuk KurultoyrAroghrmolor Kitobr, lstonbul Qocuklorr Vokfr, istonbul, 2000, pp. 452-542.
Konong, Esin. I 99,l . Ankoro'do Sokokto Qolryon Cocuklor Konusundo
Aroghrmo Bulgulon. lLO, Ankoro.
.
--- 1996. "Qolr5on Qocukloro lli;kin Uygulomolor ve Hukuki Diizenlemeler"
Qolrgmo ve Sosyol Gijvenlik Bokon|gr & lLO.
2000. Q.olryon Q.ocuklor Proiesi
Erton Kohromon oglu. Tlrkiye'de Colryon Cocuklar Sorunu ve Qoziim Yollon.
Roporu. Ankoro: Lozer Ofset.
Ankoro: H.U. Sosyol Hizmetler Yi.jksek Okulu ve Friedrich-Noumonn Vokfr).
Doyroglu, Meltem. 1997. Anolyses of the 1994 Child Lobour Force Survey
Koksol, Semo ond Kuwet Lordoglu 1993. Geleneksel Qtrokl*ton Q,ocuk
Resu/fs. Report prepored
Diken, geyhmus
Emejine: Bir Alon Arogtrrmost. Friedrich Ebert Vokfr. lstonbul.
for ILO-IPEC.
.2@2. Strrtnt
Surlortno
hsldoyon gehir: Diyorbokrr. istonbul:
iletigim Yoyrnevi.
Diyorbokr r Vol il iOi (www.
Kuklin, Suzon. 2002. Q,ocuk KaleliEine Korsr Sovogonlor. istonbul: Dhormo
Yoyrnlorr.
d
iyorbo
ki r.
gov.tr)
Kuntoy, Esin, Gliliz Erginsoy ond Elif Yrlmoz. 1998. Selpogo Gitmek: Sokokto
Qolryon Q.ocuklor. Pilot Aroshrmo Roporu. Provinciol Governote o[ istonbul.
DPT.
2003 TUrkiye'nin Sekizinci Bes Yrllrk Kolkrnmo Plonr. Ankoro.
B1
Kuntoy, Esin ond Gijliz Erginsoy. 2000. 'Ticori Seks i99isi olorok ScimLirijlen
Qocuklorrn Gorijtleri ve Gereksinimleri. l. istonbul Qocuk Kurultoyr-Bildiriler
Kitobr. istonbul Qocuklorr Vokfr. istonbul. 2000. pp. 560-563.
MARPAR. 2001
.
iste Yolovo. isionbul: Burcu Ofset.
Ozcon, Akgit, Doyroglu ond Gijndijz-Hosg6r.1997. Development of Guidelines
for Policy Mokers: Turkey Country Report on Sustoinoble Action Agoinst
Child Lobour. ILO Report.
6zbay, Ferhundo. 'l 991. "Tijrkiye'de Kodrn ve Qocuk Emegi". Toplum ve
Bilim. No: 53. istonbul.
--- 1998. "Ti.jrkiye'de Evlotlrk Kurumu: Kole mi Evlot mr?" in lnternotionol
Conference on History of Tu.kish Republic: A Reossesment, Volume ll.
Economy, Society ond Environmenl, Torih Vokfr Yoyrnlorr. pp. 277-288.
Sokoryo Voliligi (www.sokoryo.gov.tr)
Sosyol Hizmetler ve
focuk Esirgeme Kurumu
(SHCEK) (www.shcek.gov.tr)
Stote lnstitute of Stotistics (SlS). 1997. Child Lobour Force. SIS Priniing
Division: Ankoro.
Oto Remzi, E*em Melikgoh ve Roido Geter (n.d.), Diyorbokrr Sokoklorrndo
QoLson Qocuklorrn Ozelliklerine iligkln Bir Qohgmo.
Yener, Somiro ond Tuncer Kocomon. 1989. "focuk Nijfusun Demogrofik
Ozellikleri" Tilrkiye'de
Q.ocuQun Durumu. Stote Plonning lnstitute
ond UNICEF
Repreesentotion in Turkey: Ankoro.
Resmi Gozete.
27.06.2000.
TUrkmen, Zeynep & Bulent
llik. 1994. Sokokto Qohgon Q.ocuklor. Ankoro:
ILO Press.
UNICEF. 2003. Sokok Qocuklon ve Q.olrgon Qocuklor: Plonlomo igin
Rehber. Tisomot Bosrmevi: Ankoro.
UNESCO. 2002. Educotion
for All: ls the world on trock?
bir
EFA Globol
monitoring report 2002. Poris: UNESCO.
World Bonk. 20Q2. Poverly Reduction Strotegy Poper. Educotion Chopter.
World Bonk, Humon Development Network.
fiK
T;
l-ic;:,:;r
{*a*i
;r,:i"urn; Fotogrofgr, holen ODTU Hovocrlrk ve Uzoy MUhendisligi
Bolijmij ogrencisi. Korikotiircijler Dernegi ijyesi olon Sorgrn, gegitli dergilerde
korikotijr gizmektedir. ILO-IPEC kopsomrndo Ortodogu, Dogu Avrupo, ve
Aft{A',f[R&&A HB{*e*fiUgil{ T&F{[Trft4r
Arop Ulkeleri
IPEC koordinotcirlerinin kotrldrgr "Toplumsol Cinsiyet Rolleri
Ay+* $u,r,duz Halg*r. GUndiiz Hoggor, kolkrnmo ve sosyol de$i9im, sosyol
ESitimi"nde proie osistonlrgr yopmrghr.
tobokologmo, toplumsol cinsiyet ve etnisite konulorrndo, golrgmolor
hcsorgin@i:ainr*ii.c*rn
yijrijtmektedir. Krrsol kolkrnmo, proielerinde sosyol etki ve degerlendirme,
toplumsol cinsiyet, gcig ve gocuk iggiligi konulorrndo gergeklegtirilen birgok
tK
2r
oroghrmodo yer olmrgtrr. ILO-IPEC Progrom Uygulomosr 5 Yrllrk Donem
'1992-19971 Degerlendirmesi ve ILO-IPEC Sokokto QoLgon Qocuklor HrzL
Degerlendirme Proiesi'nde ekip Uyesi olorok gcirev olmrgtrr. Ayrrco, Tijrkiye,
Al
Dogu Avrupo ve Arop Ulkelerinde IPEC ve Ortoklorr igin Toplumsol Cinsiyet
Sokokto 9ol'5on gocukior sorunu orkc, plcrn,
E!itimi ile Arnovutluk'to
IPEC ve
Ortoklorr igin Toplumsol Cinsiyet Egitimi
gohgmolorrndo egitmen olorok 9olr9mr9trr. Holen ODTU-sosyoloii BolUmijnde
ci$retim iiyesidir. hosr;or @metu.eCLr
Vr
KisiSEL C6nugme SORUTARI
I . llinizde sokokto goLgon gocuklor sorunu ile ilgili genel bir degerlendirme
yopor mrsrnrz?
r
i.
KURUMSAL
Sizce sorunun nedenleri ve koynoklon nelerdir? Progrom <incesi soruno
yonelik gcizijmler, uygulomolordon bohsedebilir misiniz? (Progrom oncesi
Ertcrn Korobryrk; Kolkrnmo uzmonr olon Korobryrk,
l2yldrr
krrsol kolkrnmo
durum ile ilgili genel bir degerlendirme)
gohgmolorrndo proje ve progrom geligtirme, uygulomo, e$itim, izleme ve
2. Sokokto golrgon gocuklordon "ktz" ve "erkek"lerin temel nitelikleri ve
degerlendirme konulorrndo golrgmolor yopmoktodrr. On yrldrr krrsol olondo
ozellikleri nelerdir?
gocuk iggiliginin ortodon koldrrrlmosrno yonelik fooliyetlerde gorev olmrghr.
'
'
.
.
Sokokto QoLgon Qocukloro Yonelik 6neriler Geligtirme, Pomuk lggiliginde
Qolrqon Qocuklor Temel Aroghrmosr ILO-IPEC kopsomrndo gergeklegtirdigi
boghco golrgmolordrr. Ayrrco gegitli bolge ve yorelerde kolkrnmo omogL temel
Yot
E5itim
Sosyol 6zellikleri
Aile yoprlon
oro5hrmo, proje geligtirme, yerel orgijtlenme ve yetigkin e$itimi golgmolorrno
kotrlmrghr. Hocrmohmutlu Koyij Sonitosyon Proiesi ve Erzurum-Sinop Krrsol
3- Krz ve erkek gocuklorrno yonelik yogonrlon <iznel sorunlor nelerdir?
eri'onkorobiyi k@yohr:o.com
.
.
.
dzgiir Cetinkcryo; Sosyol ontropolog olon Qetinkoyo, gocuk iggiligi ve krrsol
P.ogrc,,n,rr gccm,si ve ge'.sm.. sJreci:
kolkrnmo iizerine golrgmoktodrr. Qocuk iggiligi ile ilgili golrgmolorrno Ankoro
4- Progromrn temel omoglorr nelerdir?
Universitesi Dil ve Torih Cogrofyo Fokijltesi Qocuk lggiligiyle
5-
Mijcodele Gcinijllijleri Toplulugu bi.jnyesinde gonijllii olorok boglomrgtrr.
boglongrcrndo olusturdugunuz hedefi/hedefleri degistirdiniz mi?
Kolkrnmo Projesi Sosyol Etki Degerlendirmesi g6rev oldrgr bozr gohgmoloro
ornektir.
lggi
Riskler
Qolrgmo konulorr
Toplumsol kokenleri
Progrom sonundo ulogrlmok istenilen hedefler nelerdi? Progrom
konfederosyonlorr torofrndon yiJriitUlmiig olon "sokokto Qolrgon Qocuklorrn
Egitime Yanlendirilmesi Proiesi", ILO-IPEC Zomono BogL Eylem Progromr
6- Progrom uygulomo sijrecinde izlenen ydntem ve stroteji nelerdi?
kopsomrndo "Torrm Kesiminde En Kotij BiEimde Qolrgon Qocuk lggiligi
Progrnnr uygulomolon ve ortcryo crkon degiginr:
Arogtrrmosr" ve Uluslororosr Qocuk Merkezi (lCC) ve sivil toplum kuruluglorrnrn
7- Progrom kopsomrndoki fooliyetlerin krso <izeti
oluglurdu$u Ankoro Qocuk Hoklorr Konseyi torofrndon uygulonmrg olon
"Ankoro'do Uc Okuldo Cocuk Hoklon Egitimi Proiesi" kotrldrgr bozr oroghrmo
8- Uygulomo sUrecinde neler degigti? (niteliksel ve niceliksel degigimler)
ve proielere ornektir.
celi
n
koyo,[email protected]
9-Cocuklor ve oilelerin iginde bulunduklorr sosyol odomdo neler degigti?
Qocuk ve oilelerin konuyo bokrgrndo neler degiqii? Bu de$igimlerin somut
gcistergeleri nelerdir?
pr
I
I
l0-
Sokokto gohgon gocuklorlo ilgili dogrudon veyo doloyL iligki iginde olon
toplum kesiminin progrom <incesi ve sonrosr "tutum" ve "dovronrg"
degigikligindeki degigimler nelerdir?
l - Sizler nerelisiniz? Nereden geldiniz?
I l - Sizce hedef grup (gocuk ve oileleri) bu degigimden memnun mu?
2- Cocuk ve genglik merkeziyle sizin ve gocu$unuzun lonrqmosr nosrl oldu?
3- Qocu$unuz merkezle tonrgtrkton sonro ne tijr looliyetlere kohldr?
4- Merkezdeki fooliyetlerden/cohgmolordon
12- Progromo kotrlon kisi
,e
fooliyet/EoLsmolor hogunuzo gidiyor?
kuruluglor kimlerdir? (STK, komu kuruluSlorr,
yerel yonetimler, uluslor orosr kuruluglor vb.)
l3-
memnun musunuz? En gok hongi
ILO drsrndo diger kurumlorrn bu progromdoki rolleri ve kotkrlorr neler
5- Size/oilenize yonelik herhongi bir golrSmo oldu mu? Siz bu gohgmolor
kotrldrnrz mr? Kohldrysonrz size ne tljr yororlorr oldu? Qocu$unuz merkezle
tonrgtrkion sonro, gocuklorrnrzdo neler de$i9ti? Krsoco onlotrr mrsrnrz?
olmugtur?
'14-
Progrom uygulomo sUrecinde progromo kohlon kurumlorrn hongilerinden
engellemeyle korgrlo5trnrz, hongilerinden hi9 destek olmodrnrz?
15- Progrom ekibinin yoSodrgr sorunlor, gohgmolor nelerdi veyo uyum nosrldr?
Progrom ekibinin kendi sorunlonnr gozme yontemleri nelerdi?
16- Progrom eylem komitesi hokkrndo genel bir bilgilendirme? (kotrlrm,
fonksiyon, koror olmo sijregleri ve etkileri)
I - Bu merkeze gelmeden once neler yopryordunuz? Krsoco onlohr mrsrnrz?
2- Bu merkezle iligkiniz nosrl boslodr? Nosrl tonrghnrz?
3- Bu merkezde ne tijr fooliyetlerde bulunuyorsunuz?
4- Buroyo gelmeden onceki yo;omrnrzlo, buroyo geldikten sonroki yogomrnrz
orosrndo ne ttir d4igiklikler oldu? (oilenizde, okulunuzdo, o*odo9 gevrenizde
vb.)
l7-
Progromrn iyi uygulomo olmosrndqki srr nedir? Progromr bogorryo neler
to5rmrStrr?
l8-
Bu progrom
5- Merkez size, gelece$inize yonelik ne tijr foydolor, imkonlor so$lomr5trr?
6- Burodoki golrgmolorrn doho iyi olmosr igin, size doho yororlr olmosr igin
ek olorok neler yoprlobilir?
bolko il, yore, ijlke, bOlgede tekrorlonobilir mi?
Evetse,
7- Sizlere yordrmcr olon merkez goLgonlorr hokkrndo neler dUgUniiyorsunuz?
hongi ozellikleriyle tekrorlonobilir?
I
9- Progrom stjresince yogodr$rnrz deneyimler rgr$rndo progromr tekror
uygulomok isterseniz neler yopmok istemezseniz? Bu progromr tekror
uygulomok isteyenlere nelere dikkot etmesini onerirsiniz?
20- Progrom, benzer progromloro (yoksulluklo mUcodele, yoglrloro yonelik
golrgmolor, kodrn progromlorr vb.) nosrl foydosr dokunobilir?
2l-
Bu progromr doho iyiye gcitUrmek ve etkisini yoygrnlogtrrmok igin neler
1- ilinizdeki sokokto 9o[5on gocuklorrn genel durumunu k,soco degerlendirir
misiniz?
2
ILO/IPEC lorofrndon desteklenen "Progrom"rn sizce en onemli boSorrlorr
nelerdir?
yoprlobilir?
3- Sokokto golrgon gocuklor sorunun gozijm segeneklerinden biri olon "gocuk
22- Bv "Progrom"rn "9olr9on gocuklor"o yonelik yerel ve ulusol olqekteki
ve genglik merkezleri" modelini nosrl buluyorsunuz?
uygulomoloro, "politikoloro" herhongi bir etkisi oldu mu?
4- Uygulonmokto olon progrom kendi kendini sijrdiirebilir hole gelmig midir?
Evetse, bunu so$loyon gostergeler nelerdir?
23- Progrom kopsomrndo finonsol/porosol, mekonsol ve inson koyno$r
"etkili", "verimli" kullonrldr mr?
24- Progrom finonsol olorok sijrduri.jlebilir nitelikte midir? Hoyrrso, bunun
igin ne gerekli?
5- ilinizdeki progrom/merkez bo5ko il, bolge ve iilkelerde tekrorlonobilir
mi?Tekrorlonobilirse, hongi ozelliklerini dikkote olmok gerekir?
6- Progrom, kurumsollogmo sijrecini tomomlomrg mrdrr? Evetse, bunun temel
gostergeleri nelerdir (personel, mekon, finons vb.)? Hoyrrso, bu siirecin
oniindeki engeller nelerdir?
7- Sizce progromo ilgili toroflorrn (komu kuruluglorr, belediye, STK, gonilllijler,
25- Progrom uygulomo sijresi igerisinde gocuk boq'no yop,lon
okodemik kurumlor, ozel sektor vb.) kotrlrm dLizeyleri nedir? Bu si.iregte
horcomolordo/moliyetlerde bir ozolmo yogondr mr?
boSorrlor ve bogorrsrzlrklor neler olmugtur? Bogorrdo kurumunuzun kotkrsr,
roiij ne olmugtur?
B4
B- ilinizdeki bu uyguloron,n toplumun gegitli kesimleri (esnof, oileler, STK'lor
I O. IPEC'in e$itime
vb.) iizerindeki yorotlgr "etkile/' neler olmuStur? Bu "etkilerin" temel gostergeleri
egitime ve ileri diizey egitimin sijrdiiri.ilebilmesine ycinelik oneriler, yoprlmosrnr
nelerdir?
uygun buldugunuz geyler nelerdir?
,1
)1
yonlendirme nokiosrndo mevcut uygulomolorrn otesinde
I 1 En kotij blgimdeki gocuk iggiliginden sokokto golrgon gocuklorrn ve risk
grubunun sokokto goh5molorrnrn engellenmesine yonelik Eo|gmolordo nosrl
i l'lrt*r"1.{rli
bir si.ireg izlenmelidir?
l.
12. Progromlordo ilgili toroflorrn kotrlrmrno yonelik nosrl bir yopr onerirsiniz?
Sokokto golrgon gocuklor sorununo nosrl dohil oldunuz?
Bu kopsomdo loroflorrn lemel rol ve gorevleri neler olmoLdrr?
2. Bu silregte ne tUr roller iistlendiniz?
,l3.
3. Ustlendiginiz rolleri ne di.izeyde yerine getirebildiniz?
Zomono Bo$| Eylem Progromr gergevesinde sokokto golrgon gocukloro
yonelik progrom tosorlomo, uygulomo ve sonuglorr izleme/degerlendirme
Bu kopsomdoki sorunlor, engeller nelerdir?
sijrecine yonelik nosrl bir model onerirsiniz?
4. Progromrn sorunu gcizmeye yanelik dogru bir sekilde olusturuldugu hokkrndo
ri,ll 'l
yorumunuz.
5. Sizce, "Progrom"rn en onemli bogorrlorr nelerdir? Nedenleri?
6. Bu progrom bir bogko il. ilge ve bblgede elaorlonobilir mi?
7. Progrom [inonsol, ycinetimsel ve personel olorok sUrdijrijlebilir mi?
8. Progrom kotrLm dijzeyi ve mekonizmolorr hokkrndo gorijgleriniz nelerdir?
9. Progromrn sizde veyo kurulugunuzdo yoptr$r de$igimler nelerdir?
,l0.
"Sokokto 9oL9on gocuk" sorununun gozijmijne yonelik yeni one,"ireriniz
Serdor Kesler, ILO-IPEC Deprem Bolgesi Progrom Koordinotorij
Gonijl Borr9, Sosyol Hizmet Uzmonr, ILO/SHCEK SCCM
Yrlmoz
nelerdir?
6zolp, Sosyol Hizmet Uzmonr, ILO/SHCEK SCCM
Yuksel Buyi;kokten, Adopozorr Rotory Uyesi, IHD Uyesi, 6gretmen
Nesrin Gijmijg, Adopozorr IHD Yonetim Kurulu Uyesi
Aydrn Demir, Sokoryo Universitesi O$retim Gcirevlisi
l.
Sizce, bu progromrn bogorrlorr, iyi uygulomo olmosrnr so$loyon .. . (.(rlon
nelerdir?
2. Progromlorrn surdurulebilirligi; kurumsollogmo, moliyet/finorrs
;: ,.-:-soi,
Hoson Qelebi, Qork Rotory 2002-2003 Dclnem Bogkonr
Selguk $enkoyo,
Adopozorr Rotory 2002-2003 Donem Bogkonr
Hikmet Krrol, Merkez dgretmeni
Mehmet Gijl, Merkez dgretmeni
inson koynoklorr bo$lomrndo nosrl degerlendiriyorsunuz?
Ali Osmon Temur, Adopozon Bijyijkgehir Belediyesi Genel Sekreter Yrd.
3. Progromlonn bir bogko il, yore, bolge ve ijlkede tekrorlcn;i;ri : sinin
Miikerrem Unler, Voli Yordrmcrsr
boslrco nitelikleri ve ozellikleri nelerdir?
4. Progromloro sorunun forkh loroflorrnrn kotr|mr konusundo oiunr'u, bo$onlr
nokiolor nelerdir? Sokokto golrgon gocuklor konusundo ilgiii x.,r,itorrn ve
komunun kotrhmrnr so$loyomoyo yonelik ne ti.ir oroglor, yoprlor olugt-,r,rlnrolrdrr?
5. Progromlordo genel olorok eksik gordiigi;ni)z, giderilmesini ciijgijr':c'jgijnijz
yonlor nelerdir?
6. Boyle bir progromo destek vermek istediginiz toktirde forklr ve ,,eni olorok
neler eklemeyi dijgijnijrsiinijz?
Z. Sokokto golrgon gocukloro yonelik nosrl bir kurumsol yopr olmolr yo do
Murot Bilen, Ankoro BijyUkgehir Belediyesi Sokokto (olrgon (ocuklor Merkez
MiidUrii
Enes Qobon, Merkez
Firdevs
Mijdijr Yrd.
6ztop, Sosyol Servis Bollimij
Nodir Solok, Beden Egitimi Ogretmeni, Judo Antrenorij
Suol Dervigo$lu, Voli Yordrmcrsr
nosrl bir yopr ongorijyorsunuz?
Ekrem Tung, Voli Nofiz KoyoL YIBO
8. Sokokto golrgon gocuk sorununo yonelik toplumsol, kurums,:,i luyirrlrlrgrn
Remziye Aslon, SHCEK 75. Yrl CGM Mtjdiresi
ortirrrlmosrno yonelik neler on gormektesiniz?
ismoil Son, Sosyol Hizmet Uzmonr, 75. Yrl QGM
9. ILO-IPEC'in Ulusol Progrom sljrecinin bitiminde devrev,, 'ecek olon
Zomono Bo$lr Eylem Progromr'ndo IPEC'e ne roller lci'' .,ttlorsunoz?
Dilek Tondogon, Psikolog, 75. Yrl CGM
Eylem Komitesi ijyeleri
Mijdijrii
j,!ilA,]?..:.t i : -: -- :? a,:
Ferit Recoi Erlugrul Coddesi No:4 06450 Oron /Ankoro
Tel:(312) 491 9890 Foks: (312lr49199 45-46
GLri.L\_lii
i. j [
Kemol Korodog, Koymokom
ismoil Borr9, Golcijk Belediye Bogkonr
{Ji i,t
lrl,{
[A
S 1
f, l:\i.
t
Ebru Sobon, Sosyolog, G<rlci,k SCCM
,-I
Tiilin Ovol', Merkez Ogretmeni
Erol Demir, Mesleki Egitim Merkezi
Miidijrii
Mijcello Korcr, gcinUllii, ogretmen
a-,ai
Emine l9rk, gcini.illi.i, ogretmen
A
a.1.Li
iAi\j
{ii-
u
i
L-i
ii
;,1
t R KE,l
i
lel:12621 413 34 58
Foks: (2621 413 34 57
/\:-C.i *.
lsmoil Giindiiz, Voli Yordrmcrsr
: .: : ., "..-. - L . rlISAN
ilKlAr
r.rl pKE/.
Numon 6zkon, Belediye Eski Bogkon Yordrmcrsr
Ahmet Aydrn, Termol Yeni Yogom YIBO Mijdi]ru
"o(
Goziosmonpogo Moh. Tuno Cod. Hoyot Evleri No:30 YALOVA
,22611
Tel-Foks:
81 2 08 98
Ai.jr..liin
.
Erhon Botur, i9 Mi.iffettigi, Qohsmo ve Sosyol Gijvenlik Bokon[gr, Qohgon
firkiyeZioi
(ocuklor Bijrosu
$iikron Ozdogon, Sosyol Hizmet Uzmonr, SHCEK
Aygtil Fozlroglu, Sosyolog, GAP Bcilge Kolkrnmo ldoresi Bogkonlrgr
Neiot Kocoboy, I LO-l PEC TUrkiye Koordinoicirtj
Ayrrco tilm merkezlerde toplom 14 krz gocuk - 43 erkek Eocuk - 32 ebeveynle
gorilgmeler yoprlmr ghr.
ADREStTH
.:.
r"'
.:
.
-
Qolrgon Qocuklor Bijrosu
inonii Bulvorr No:42 Emek
Tel: (31
/
"'
.,-
Ankoro
2) 212 97 OO
Foks: (31 21 212
ly-;.;;YL:-:,,;.
5697
i,'::':rl.:
iir'.-,..rt-"i-jK i:':rlf..Gi:tlI
i"i.-llli.-l]\\1..1
iIirt.i:i.;
Aile ve Qocuk Hizmetleri Doire Bogkonlrgr
Necotibey Coddesi No:l l, Kot : 6 Srhhiye, Ankoro
(3121 2332 2603 Foks: .312], 2293794
Cinnoh Coddesi Willy Brond Sokok No:5 Qonkoyo /ANKARA
(312) A42 23 24 Foks: (312) 440 13 84
Tel:
..::,."
i rj
....-ti,.
.,;\.,.:J.48[rr.
Donotrm Kurumu l9i, Agrkcigretim Bi.irosu yonr
Adopozorr - SAKARYA
Iel: (2641 278 O0 68
Iri
t . "
.t
:"rii
Hostoneler Coddesi Dogumevi Bitigigi, Dogkopr-DIYARBAKIR
Iel: (4121 223 74 27
Foks:
EK 4r
.
tl.ii. ii: {. 2*
Golcijk imom Hotip Lisesi Bohgesi - GOLCUK
Semro Gijler, Sosyol Hizmet Uzmonr, Yolovo SQQM
s6l
rL:.:.
ldiiRKIl,i
Srhhiye QokkotL Otoporkr KoLl, ANKAM
Tel-Foks: (3 I 21 433 84 1 I
Dr. Metin Sentijrk, Verem Sovog Disponseri
Tijl;n Ovol', gcinUllij, ogretmen
Y
i"":1
"/.t"rr'11
(. O(-LJKl.rr,{t
(412l,2290644