Polimerler - Bursa Teknik Üniversitesi

Transkript

Polimerler - Bursa Teknik Üniversitesi
MMM291 MALZEME
BİLİMİ
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
Ofis Saatleri: Perşembe 14:00 – 16:00
[email protected], [email protected]
Bursa Teknik Üniversitesi, Doğa Bilimleri, Mimarlık ve Mühendislik Fakültesi,
Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
Malzemelerin Sınıflandırılması
Malzemeler
Metaller
 Demir esaslı
metaller
 Çelik,
paslanmaz çelik,
dökme demir,
vb.
 Demir dışı metaller
 Alüminyum,
magnezyum,
platin, vb.
 Amorf metaller
Polimerler
 Termoplastik
 PVC, naylon,
vb.
 Termoset
 Epoksiler,
fenolik reçineler,
vb.
 Elastomerler
 Kauçuk,
silikon, vb.
Seramikler
Kompozitler
 İleri seramikler
 Fonksiyonel
 Metal matrisli
kompozitler
seramikler
 Yapısal
seramikler
 Geleneksel
 Seramik matrisli
kompozitler
seramikler
 Tuğla-kiremit,
karo, porselen,
sağlık gereçleri,
vb.
 Polimer matrisli
kompozitler
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
POLİMERLERİN UYGULAMA ALANLARI
Polİmerler
Fiberler
İlaveler
Otomotiv
Filmler
Havacılık
Boyalar
Absorblayıcı
Tekstil
Kalıplama
Monofilamentler
Membranlar
Yapıştırıcılar
Kap, şişe
Köpükler
Sızdırmazlık uygulamaları
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
POLİMERLER
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
POLİMERLERİN
SINIFLANDIRILMASI
Doğal polimerler
Polimerler
Polimerler
Bulunuşuna göre polimerler
Sentetik polimerler
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
POLİMERLERİN
SINIFLANDIRILMASI
Doğal polimerler
http://www.chemistryland.com/PolymerPlan
et/Polymers/PolymerTutorial.htm
Chitin, the earth's second
most abundant
polysaccharide, is the
fundamental substance in
the exoskeletons of
crustaceans.
http://www.chemistryexplained.com/Pl-Pr/Polymers-Natural.html
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
POLİMERLERİN
SINIFLANDIRILMASI
Sentetik polimerler
Morphology of Porous and Wrinkled Fibers
of Polystyrene Electrospun from
Dimethylformamide
http://web.mit.edu/rutledgegroup/spotlight/spo
tlight.html
Nylon monofilament
fishing line.
Polyamide nano-fiber-based
nonwoven material prepared by
electrospinning
https://www.polymersolu
tions.com/blog/artificialmuscles-from-cheappolymerfibers/#sthash.QEs4ohOR.
dpbs
http://www.azom.com/article.aspx?ArticleID=10710
http://www.ascendmaterials.com/products/fiber/
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
Hayvan ve bitkilerden elde
edilen ağaç, kauçuk,
pamuk, yün, deri ve ipek
gibi doğal polimerler
yüzyıllardır hayatımızın bir
parçasıdır.
 Protein, enzim, nişasta ve selüloz gibi diğer doğal polimerler ise bitki ve
hayvanların biyolojik ve fizyolojik süreçleri için oldukça önemlidir.
 Doğal polimerlerin kullanımı ve yapılarının belirlenmesinden sonra sentetik
polimerlerin üretimi ve geliştirilmeleri üzerine çalışmalar yoğunlaşmıştır.
Özellikle II. Dünya Savaşının bitmesinin ardından sentetik polimerlerin
üretimiyle malzeme dünyasında bir devrim yaşanmıştır.
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
Polimerlerin birçoğu
organik kaynaklıdır. Birçok
organik malzeme hidrojen
ve karbondan oluşan bir
hidrokarbondur. Bunlarda
molekül içerisinde kovalent
bağlanma söz konusudur.
Her biri tek kovalent bağa
sahip hidrokarbon “doymuş
hidrokarbon”
olarak
isimlendirilir.
Mevcut
bağlarından biri kopmadan
yeni bir atom bağlanamaz.
İkili ve üçlü kovalent bağa
sahip moleküller “doymamış
molekül” olarak isimlendirilir.
Asetilen
Etan
Etilen
Propan
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
Bazı parafin bileşiklerinin kompozisyonu ve
moleküler yapısı, CnH2n+2
Artan molekül ağırlığıyla
kaynama ve yumuşama
sıcaklığı da artar
birlikte
noktası
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
Aynı kimyasal bileşime sahip olan
hidrokarbonların farklı atomik dizilişe
sahip olması durumuna “izomer” adı
verilir.
Normal bütan
Ergime sıcaklığı -0,5C
İzobütan
Ergime sıcaklığı 12,3C
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
Bazı yaygın hidrokarbon
grupları
Polimer yapılarında yer
almakta olan ve çoğu
organik yapıda olan çeşitli
hidrokarbon grupları
bulunmaktadır.
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
POLİMER MOLEKÜLLERİ
Polimer
molekülleri
hidrokarbon
moleküllerine
oranla
son
derece
büyük boyuttadır, bu nedenle de
genellikle “makro molekül” olarak da
isimlendirilmektedir.
Molekül içinde atomlar birbirine
kovalent bağ ile bağlanmıştır.
Polimerlerin omurgasını C atomlarının
birbiriyle bağlanması sonucu oluşan
zincir yapıları oluşturur.
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
POLİMER MOLEKÜLLERİNİN
KİMYASI
Uzun polimer molekülleri “tekrarlayan birim”
ismi verilen ve birbiri ardına tekrarlanarak zincir
yapısını oluşturan elementlerden oluşmaktadır.
Tekrarlayan birim bazen “mer” olarak da
isimlendirilmektedir.
Polimerin
sentezlendiği
küçük
moleküllere
“monomer” ismi verilmektedir. Monomer ve
tekrarlayan birim terimleri birbirinden farklıdır.
Ancak bazen “tekrarlayan birim” ifadesi yerine
“monomer” veya “birim monomer” ifadesinin
kullanıldığı da görülmektedir.
Poly
çok
mer
tekrar eden birim
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
POLİMER MOLEKÜLLERİNİN KİMYASI
Bir hidrokarbon olan etilen (C2H4)
molekülünü ele alalım. Ortam sıcaklık
ve basıncına bağlı olarak gaz halinde
bulunan etilenin molekül yapısı yanda
sunulmaktadır.
Eğer etilen gazı uygun ortam koşullarında reaksiyona girerse polimer katı bir
malzeme olan polietilene (PE) dönüşür. Bu reaksiyon, bir katalizör (başlatıcı)
bileşen ve etilen monomerinin reaksiyonuna bağlı olarak oluşan bir aktif merkezle
şu şekilde başlar;
katalizör
(başlatıcı)
bileşen
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
POLİMER MOLEKÜLLERİNİN KİMYASI
Bu aktif büyüyen zincir molekülüne sırayla eklenen
monomerler ile polimer zinciri oluşur.
Aktif taraf ve paylaşılmayan elektron her bir
monomerin ucuna zincir her bir monomerin ucuna
zincir oluşturacak şekilde bağlanır.
Birçok etilen
monomer biriminin
ilavesi sonucunda
polietilen molekülü
oluşur.
Paylaşılmayan
elektron
Tekrarlanan birim parantez içerisinde gösterilmiş, tekrar sayısı ise “n”
ile ifade edilmektedir.
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
POLİMER MOLEKÜLLERİNİN KİMYASI
Polietilenin tekrarlanan birimi ve zincir yapısının
şematik gösterimi
Zikzaklı omurga yapısını gösteren molekülün perspektif görüntüsü
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
POLİMER MOLEKÜLLERİNİN KİMYASI
Polimer yapılarında diğer kimyasallar da
bulunabilmektedir. Örneğin tetrafloretilen monomeri
CF2 = CF2 politatrafloretilen (PTFE) yani teflon
oluşturacak şekilde şu şekilde polimerleşir:
Vinil klorür monomeri (CH2 = CHCl) ise
bir H atomunun yerine bir Cl atomunun
geldiği etilenin değişik bir tütüdür.
Polimerizasyonu şu şekilde gösterilir:
Bir diğer yaygın polimer poli(vinil klorür) yani PVC’dir.
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
POLİMER MOLEKÜLLERİNİN KİMYASI
Bazı polimerler aşağıdaki şekilde
gösterilebilir
Örneğin R eğer CH3 grubu ise o
zaman polimer polipropilendir (PP).
R: Bir atomu
veya organik bir
grubu gösterir
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
POLİMER MOLEKÜLLERİNİN KİMYASI
Politetrafloretilenin tekrarlanan birimi ve
zincir yapısının şematik gösterimi
Poli(vinil klorürün) tekrarlanan birimi ve
zincir yapısının şematik gösterimi
Polipropilenin tekrarlanan birimi ve
zincir yapısının şematik gösterimi
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
POLİMER MOLEKÜLLERİNİN KİMYASI
Bilinen en yaygın 10
polimerin tekrarlayan
birimi
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
POLİMER MOLEKÜLLERİNİN KİMYASI
Bilinen en yaygın 10
polimerin tekrarlayan
birimi
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
POLİMER MOLEKÜLLERİNİN KİMYASI
Tüm zincir boyunca tekrarlayan birimleri aynı
olan polimerlere “homopolimer” adı verilir.
Eğer zinciri oluşturan tekrarlayan birim iki ya
da daha fazla ise “kopolimer” adı verilir.
Buraya kadar açıklanan monomerler, etilen örneğinde olduğu gibi aktif
bağa sahip ve diğer iki kovalent bağı ile iki boyutlu zincir yapısını
oluşturan molekül yapısında idi. Bu tür monomerlere “bifonksiyonel”
adı verilir.
Genel anlamıyla fonksiyonellik, monomerin yapabileceği bağ sayısıdır.
Örneğin fenol formaldehit gibi monomerler üç tane aktif bağıyla üç
boyutlu ağ yapısına sahip trifonksiyoneldir.
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
MOLEKÜL AĞIRLIĞI
Zincir yapısı çok uzun olan polimerlerin son derece
büyük molekül ağırlıklarına sahip olduğu gözlenmiştir.
Polimerizasyon reaksiyonu sırasında tüm zincirler
aynı uzunlukta büyümez, bu zincir uzunluklarının ve
molekül ağırlıklarının bir dağılım göstermesine neden
olur. Genellikle vizkozite veya ozmotik basınç gibi bir
fiziksel özelliği ölçülerek ortalama bir molekül ağırlığı
belirlenebilir.
Ortalama molekül ağırlığının tanımlanması için çeşitli yöntemler vardır. Sayıca
ortalama molekül ağırlığı, zincirlerin çeşitli uzunluklara bölünmesi ve her boyut
aralığındaki zincir oranının belirlenmesiyle elde edilir.
i boyut aralığındaki
ortalama molekül
ağırlığı
sayıca ortalama
molekül ağırlığı
ilgili aralıktaki
zincirlerin toplam
sayılarının oranı
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
MOLEKÜL AĞIRLIĞI
Ağırlık ortalamalı molekül ağırlığı değişik boyut
aralıkları içindeki moleküllerin ağırlık oranlarına
bağlıdır.
Belirli bir boyut
aralığındaki ortalama
molekül ağırlığı
ağırlık ortalamalı
molekül ağırlığı
aynı boyut
aralığındaki
moleküllerin ağırlık
oranı
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
MOLEKÜL AĞIRLIĞI
Polimerin ortalama zincir uzunluğunu
ifade eden bir başka tanım da bir
zincirdeki ortalama tekrarlayan birim
sayısını
gösteren
“polimerizasyon
derecesidir” (DP).
Tipik bir polimer için molekül ağırlığı dağılımı
sayıca ortalama
molekül ağırlığı
polimerizasyon
derecesi
tekrarlayan birim
molekül ağırlığı
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
MOLEKÜL AĞIRLIĞI
Molekül zinciri uzunluğu polimerin pek çok özelliğini etkiler. Örneğin ergime
veya yumuşama sıcaklığı artan molekül ağırlığı ile artar.
Oda sıcaklığında çok kısa zincir uzunluğuna sahip polimerler (molekül ağırlığı
100 g/mol mertebesinde) genellikle sıvı halde bulunurlar.
Molekül ağırlığı ortalama 1000 g/mol olduğunda, polimer malzeme mumsu
veya yumuşak reçine halindedir.
Katı polimerler (yüksek polimerler de denir) ise genellikle 10000 ile birkaç
milyon g/mol molekül ağırlığına sahiptir.
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
* Dallanmış
* Çapraz bağlı
* Ağ yapılı
sınıflandırılması
polimerler
* Doğrusal
Polimerlerin
* Sentetik
sınıflandırılması
* Doğal polimerler
Polimerlerin
sınıflandırılması
Polimerlerin
POLİMERLERİN
SINIFLANDIRILMASI
* Termoplastik
* Termoset
* Elastomer
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
POLİMERLERİN
SINIFLANDIRILMASI
polimerler
Çapraz
bağlı
polimerler
Polimerler
polimerler
Dallanmış
Polimerler
Doğrusal
Polimerler
Polimerler
Makroskobik yapısına göre polimerler
Ağ yapılı
polimerler
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
MOLEKÜL YAPISI
Polimerin fiziksel özellikleri yanlızca molekül
ağırlığı ve şekline değil, aynı zamanda molekül
zincirlerinin yapısına da bağlıdır. Modern polimer
sentezi teknikleri pek çok yapısal değişikliği
kontrol edebilmeye imkan sağlamaktadır.
Doğrusal
polimerler:
Tekrarlayan
birimlerin uç uca eklenerek zincir
yapısını oluşturduğu polimerlerdir.
Doğrusal zincir yapısındaki polimerlerin
zincirleri arasında çok miktarda van der
waals ve hidrojen bağı bulunur.
Doğrusal zincir yapısına sahip en bilinen
polimerler; polietilen, poli(vinil klorür),
polistiren, poli(metil metakrilat), naylon
ve florokarbonlar.
Doğrusal molekül yapılarının şematik
gösterimi
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
MOLEKÜL YAPISI
Dallanmış
polimerler: Zincire yandan
bağlanmış dallanmalarla da sentezlenebilir
polimerlerdir.
Dallar ana zincir molekülünün parçası
olarak düşünülür ve polimer sentezi
sırasında oluşan yan reaksiyonlar sonucu
oluşabilir.
Yan
dalların
oluşmasıyla
zincirlerin
paketlenme
verimliliği
ve
polimerin
yoğunluğu
düşer.
Doğrusal
yapıdaki
polimerlerde
de
dallanma
görülebilir.
Dallanmış molekül yapılarının
şematik gösterimi
Örneğin yüksek yoğunluklu polietilen (HDPE)
tamamen doğrusal zincirlerden oluşurken
düşük yoğunluklu polietilen (LDPE) kısa yan
dallar içerir.
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
Dallanmış Polimerler
DOI: 10.1039/C2CC35607D (Communication) Chem. Commun., 2012, 48, 10252-10254
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
MOLEKÜL YAPISI
Çapraz bağlı polimerler: Komşu doğrusal zincirler
birbirine değişik yönlerde kovalent bağ ile
bağlanırlar.
Çapraz
bağlanma
sentezlenme
sırasında veya geri dönüşümsüz kimyasal reaksiyon
ile elde edilir. Genellikle bu çapraz bağlanma ,
zincirlere kovalent bağla bağlanacak atom veya
molekül ilavesiyle sağlanır.
Birçok
elastik
kauçuk,
vulkanizasyon işlemiyle çapraz
bağlı hale getirilir.
Çapraz bağlı molekül yapılarının şematik
gösterimi
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
Çapraz Bağlı Polimerler
DOI: 10.1039/C2CC35607D (Communication) Chem. Commun., 2012, 48, 10252-10254
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
MOLEKÜL YAPISI
Ağ yapılı polimerler: Çok fonksiyonlu monomerler,
üç boyutlu ağ yapacak şekilde, üç veya dört aktif
kovalent bağa sahiptir. Bu yapılara ağ yapılı
polimerler denir. Yoğun şekilde çapraz bağa sahip
polimerlere de ağ yapılı polimerler denir.
Bu gruba ait epoksi, poliüretan ve fenolformaldehit gibi malzemeler kendine
özgü mekanik ve ısıl özelliklere sahiptir.
Ağ yapılı molekül yapılarının
şematik gösterimi
Geellikle polimerler bir tür polimere ait
özelliklerden ibaret değildir. Örneğin
genellikle doğrusal yapıdaki polimerlerde
az da olsa dallanma ve çapraz bağ yapısı
bulunur.
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
MOLEKÜL DİZİLİŞİ
Polimerlerden ana zincire birden fazla yan atom
veya atom grubuyla bağlı olanlar, yan grubun
yerleşimindeki düzen ve simetri polimer özelliklerini
önemli ölçüde etkiler. Aşağıdaki tekrarlayan birim
göz önüne alınır ise;
Hidrojenden farklı bir
atom veya yan grup
(örneğin; Cl, CH3 vb.)
Eğer tekrarlayan R grubu, C atomlarına takip
eden şekilde aşağıdaki gibi bağlanırsa bu yerleşim
başta-sonda
(head-to-tail)
yapısı
olarak
isimlendirilir.
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
MOLEKÜL DİZİLİŞİ
Eğer tekrarlayan R grubu, C atomlarına takip
eden şekilde aşağıdaki gibi bağlanırsa bu
yerleşim başta-sonda (head-to-tail) yapısı
olarak isimlendirilir. Buna ilave olarak R grubu
birbirine komşu zincir atomlarından oluşur ise
yan yana (head-to-head) adını alır.
Bir çok polimer başta-sonda dizilişine sahiptir; genellikle yan yana dizilişe sahip
R grupları arasında kutupsal itme söz konusudur.
Bileşimin aynı, atom dizilişinin
moleküllerinde de görülmektedir.
farklı
olduğu
izomer
durumu
polimer
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
MOLEKÜL DİZİLİŞİ
Stereoizomer; atomların aynı sırayla (başta-sonda)
bağlandığı, ancak uzayda farklı şekilde yerleştiği
durumu ifade eder. Bir stereoizomerde tüm R
grupları zincirin aynı tarafında yer alır.
Bu durum izotaktik yapı adını alır. Bu
atomlarının zikzaklı yerleşimi görülmektedir.
diyagramda
zincirdeki
karbon
Dolu ok şeklindeki bağlar sayfa düzleminden dışarı doğru olan bağları, kesikli
çizgi şeklindeki bağlar sayfa düzleminin iz düşümünde yer alan bağları
göstermektedir.
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
MOLEKÜL DİZİLİŞİ
İzotaktik yapı bazen iki boyutlu olarak aşağıda
gösterildiği
gibi
doğrusal
olarak
da
gösterilebilir.
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
MOLEKÜL DİZİLİŞİ
Sindiotaktik yapıda,
yanında da yer alır.
R
grupları
zincirin
her
iki
Sindiotaktik yapı, iki boyutlu ve doğrusal olarak şu şekilde gösterilebilir:
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
MOLEKÜL DİZİLİŞİ
Ataktik yapıda rastgele bir yerleşim söz konusudur.
Ataktik yapı, iki boyutlu ve doğrusal olarak şu şekilde gösterilebilir:
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
MOLEKÜL DİZİLİŞİ
Bir stereoizomerden diğerine dönüşüm sadece basit
bir zincir bağının dönmesiyle gerçekleşmez. Önce
katılaşması, sonra uygun dönme ile yeniden
şekillenmesi gerekir. Gerçekte polimer malzemeler
bahsedilen yapılardan sadece birini içermez ve
oluşan
baskın
yapı
polimerin
sentezlenme
yöntemine bağlıdır.
Geometrik izomerlik: Diğer önemli zincir yapıları veya geometrik izomerler,
zincirdeki çift bağa sahip karbon atomlarından oluşan tekrarlayan birimler
arasında oluşabilir.
Çift bağı paylaşan karbon atomlarına, bir yan grup, zincirin aynı tarafında veya
karşı tarafından bağlanabilir.
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
MOLEKÜL DİZİLİŞİ
İzoprene ait tekrarlayan birime bakıldığında,
CH3 ve H atomu, çift
bağın
aynı
tarafında
yerleşmiştir.
Bu
cis
(yöndeş) yapısı adını alır
ve buradaki cis-izopren
bir doğal kauçuktur.
Cis-izoprenin doğrusal gösterimi şu şekildedir;
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
MOLEKÜL DİZİLİŞİ
Alternatif bir izomerde :
CH3 ve H atomu, çift bağın zıt
taraflarında yerleşmiştir. Buna trans
yapısı adı verilir.
Trans-poliizopren, bazen sumatra
yapıştırıcısı da denir. Bu atom
dizilişindeki
farklılığından
dolayı,
doğal kauçuktan belirgin bir şekilde
farklıdır.
Trans-izoprenin
şekildedir;
doğrusal
gösterimi
şu
Çift bağın son derece rijit olmasından dolayı
cis-trans veya trans-cis dönüşümü kolayca
gerçekleşmez.
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
Polimer
molekülleri
boyut,
yapılarına göre tanımlanır.
şekil
ve
Molekül boyutu molekül ağırlığına (veya
polimerizasyon derecesine) göre belirlenir.
Molekül şekli, zinciirn bükülme, dolaşma ve
eğilme miktarına bağlıdır.
Molekül yapısı birim yapıların birbirine
nasıl bağlandığına göre belirlenir. Bunlar
doğrusal, dallanmış, çapraz bağlı ve ağ
yapısına ilave olarak bazı izomerik yapılar
(izotaktik, sindiotaktik, ataktik, cis ve
trans) da olabilir.
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
POLİMER MOLEKÜLLERİNİN ÖZELLİKLERİNE GÖRE
SINIFLANDIRILMASI
Moleküler
özellikleri
Kimya
(tekrarlayan birim
bileşimi)
Doğrusal
Şekil
Boyut
(moleküler ağırlığı)
Dallanmış
(zincir dolanması,
eğilmesi, vb.)
Çapraz bağlı
Yapı
Yapı
Ağ yapısında
İzomer durumları
Stereoizomerler
Geometrik izomerler
İzotaktik
Cis
Sindiotaktik
Trans
Ataktik
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
POLİMERLERİN
SINIFLANDIRILMASI
Termoplastik
Polimerler
Termoset
Polimerler
Polimerler
Şekillendirme kabiliyetine göre polimerler
Elastomer
© 2003 Brooks/Cole Publishing / Thomson Learning™
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
Termoplastikler
Termosetler
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
TERMOPLASTİK VE TERMOSET POLİMERLER
Polimerlerin yüksek sıcaklıklardaki mekanik davranışı,
polimerlerin baskın olan moleküler yapısına bağlıdır.
Artan sıcaklıklardaki davranışlarına göre polimerler
termoplatik ve termoset olmak üzere ikiye ayrılır.
Termoplastik polimerler ısıtıldığında yumuşar, ısıtılmaya devam edilirse sıvılaşır
ve soğutulduğunda sertleşir. Bu süreç geri dönüşümlü ve tekrar edilebilirdir.
Moleküler seviyede, sıcaklık yükseldikçe, ikincil bağlar, artan molekül
hareketleriyle azalır ve uygulanan gerilmenin etkisiyle komşu moleküller
arasında göreceli hareket başlar. Geri dönüşsüz bozulma, erimiş polimerin çok
yüksek sıcaklıklara çıkarılmasıyla oluşur.
Termoplastiklerin çoğu kısmen yumuşaktır. Termoplastik örnekler; polietilen,
polistiren, poli(etil terefitalat) ve poli(vinil klorür).
Çoğu doğrusal polimerler ve esnek zincir yapısına sahip dallanmış yapılı
polimerler termoplastiktir. Bu tür polimerler genellikle ısı ve basıncın aynı anda
uygulanıdığı yöntemler ile üretilmektedir.
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
TERMOPLASTİK POLİMERLER
 Acetals
 Acrylics - PMMA
 Acrylonitrile-Butadiene







Styrene - ABS
Cellulosics
Fluoropolymers - PTFE , Teflon
Polyamides (PA) - Nylons,
Kevlar
Polysters - PET
Polyethylene (PE) - HDPE,
LDPE
Polypropylene (PP)
Polystyrene (PS)
Polyvinyl chloride (PVC)
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
TERMOPLASTİK POLİMERLER
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
TERMOPLASTİK POLİMERLER
http://www.attiassistenza.it/english/index.php?option=com_cont
ent&task=view&id=24&Itemid=40
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
TERMOPLASTİK POLİMERLER
Thermoplastic roofing sheet / polyolefin
Double polyester and Thermoplastic
Polyurethane (TPU) tube. 30 bar
http://www.archiexpo.com/prod/firestone-buildingproducts/product-61720-412551.html
http://www.aliexpress.com/item/2-5-xD100-x-30M-Adouble-polyester-and-Thermoplastic-Polyurethane-TPUtube-30BAR/1725411408.html
Thermoplastic
hose, tubes,
and fittings
http://www.mfcpinc.com/thermoplastic-hosetubing.html
http://www.raschig.de/Thermoplastics
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
TERMOPLASTİK VE TERMOSET POLİMERLER
Polimerlerin yüksek sıcaklıklardaki mekanik davranışı,
polimerlerin baskın olan moleküler yapısına bağlıdır.
Artan sıcaklıklardaki davranışlarına göre polimerler
termoplatik ve termoset olmak üzere ikiye ayrılır.
Termoset polimerler ağ yapısına sahip polimerlerdir. Şekillendirme sırasında kalıcı olarak
sertleşir ve ısıtıldıklarında yumuşamazlar. Ağ polimerlerde komşu zincirler birbirine
kovalent çapraz bağla bağlanır. Isıl işlemler sırasında bu bağlar zincirleri birbirine sabitler
ve yüksek sıcaklıkta moleküllerin titreşimine ve dönüşüne izin verir. Bu nedenle
ısıtıldıklarında yumuşamazlar. Tekrarlayan birimler arasında yoğun, genellikle %10 ile %50
arasında değişen oranda çapraz bağlanma meydana gelir. Ancak çok yüksek sıcaklıklarda
bu bağlar zarar görür ve bozulma meydana gelir.
Termosetler genellikle termoplastiklere oranla daha sert ve dayanıklı, aynı zamanda da
daha iyi boyutsal kararlılığa sahip malzemelerdir.
Vulkanize kauçuk, epoksi, fenolik ve bazı polyester reçineler gibi çapraz bağlı ve ağ
yapısındaki polimerlerin çoğu termosettir.
Polyesterde olduğu gibi bazı polimerler hem termoplastik hem de termoset olabilir.
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
TERMOSET POLİMERLER






Amino reçineler
Epoksiler
Fenolik reçineler
Polyester
Poliüretanlar
Silikonlar
Thermoset polymer composite
http://www.idicomposites.com/stsafety.php
Thermoset four arm knob
http://retrochalet.blogspot.com.tr/2011/1
2/lustroware-lustro-ware-plastic.html
http://www.amazon.com/DaviesThermoset-Threaded-ThreadDiameter/dp/B005LRRH1W
http://www.explainthatstuff.com/plastics.html
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
TERMOSET POLİMERLER
Low Smoke Zero Halogen
(LSZH) Loose Tube Cable
Keyless cleat socket
http://www.cesco.com/b2c/product/Cooper
-Wiring-S752W-SP-Arrow-Hart/100095
https://www.aflglobal.com/Product
s/Fiber-Optic-Cable/LooseTube/Low-Smoke-Zero-Halogen(LSZH)-Loose-Tube-Cable-wit.aspx
Heavyweight Toilet Seat
http://www.heatandplumb.com/acatalog/Carrara
_and_Matta_Firenze_Thermoset_Premium_Heavyw
eight_Toilet_Seat_White_Chrome_Hinges.html
http://www.bpproducts.be/EN/products.php
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
ELASTOMERLER
Man-made
Rubber Sole
http://www.callapg.com/custommoldedrubber.aspx
http://www.petervaldivia
.com/plastics/
TermoplastiK Elastomerler
http://www.kentelastomer.com/thermoplastic-elastomer-tubing/

Doğal kauçuk

Sentetik kauçuk
 butadiene rubber
 butyl rubber
 chloroprene rubber
 ethylene-propylene
rubber
 isoprene rubber
 nitrile rubber
 polyurethanes
 silicones
 styrene-butadiene
rubber
 thermoplastic
elastomers
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
ELASTOMERLER
http://sealscience.com/elastomeric-products/
Elastomer keypads
http://www.eecoswitch.com/product/elastomer-keypads/
http://pusaitong.en.ec21.com/PU_Special_Shape
d_Products_Cast--7386357_7402335.html
https://www.marshbellofram.com/bellofram-silicones/products/belloframclosed-cell-silicone-sponge-molded-products/
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
ELASTOMERLER
http://www.attiassistenza.it/english/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=42
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
KOPOLİMERLER
Homopolimerlerden daha iyi özelliklere sahip, kolay ve ucuz
sentezlenebilir
yeni
malzemeler
araştırılmaktadır.
Kopolimerler bu amaçla üretilen polimerlerdir.
İki tekrarlayan birime sahip bir kopolimeri gözönüne alalım.
Polimerizasyon işlemine ve tekrarlayan birim türlerinin oranına bağlı
olarak polimer zincirinin çok sayıda farklı sıralanma olasılığı vardır.
Blok kopolimer
Rastgele kopolimer
Değişken kopolimer
Aşılı kopolimer
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
KOPOLİMERLER
Rastgele kopolimer
Stiren-bütadiyen kauçuk (SBR) otomobil lastiklerinin üretiminde kullanılan
yaygın bir rastgele kopolimerdir.
Nitril kauçuk (NBR) ise akrilonitril ve bütadiyenin birlikteliğinden oluşan bir
diğer rastgele kopolimerdir. Benzin hortumlarının yapıldığı NBR, yüksek
esnekliğinin yanında organik çözücülerin içinde şişmeye karşı da dayanıklıdır.
Darbeye dayanıklı polistiren; stiren ve bütadiyenin değişken bloklarından
oluşan bir blok-kopolimerdir. Lastiksi izopren bloklarının malzeme boyunca
çatlak ilerlemesini yavaşlattığı bilinmektedir.
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
KOPOLİMERLER
Kopolimer kauçukta bulunan kimyasal tekrar birimleri
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
POLİMERLERİN KRİSTAL YAPISI
Polietilenin birim
hücresindeki zincir
moleküllerinin
yerleşimi
Polimer malzemelerde kristal faz bulunabilir. Ancak metal ve seramiklerdeki
atom ve iyonların yerine, polimerlerin özelliklerinin moleküllere bağlı olması
atomsal yerleşimleri daha da karmaşık hale getirmektedir. Polimerlerdeki kristal
yapı, molekül zincirlerinin atomik bir düzen oluşturacak şekilde
düzenli
paketlenmesi olarak düşünülebilir. Kristal yapılar genellikle oldukça karmaşık
olan birim hücrelerine göre tanımlanmaktadır.
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
POLİMERLERİN KRİSTAL YAPISI
Polimer moleküllerde molekül boyutları ve
genellikle de karmaşık yapılarından dolayı,
kristal yapılar ana yapıyı oluşturan amorf
içinde dağılmış kısmi kristal (yarı kristal)
halinde bulunur.
Herhangi bir zincir yapı düzensizliği veya
yanlış yönlenmesi gibi etkiler amorf bölgelerin
oluşumunu tetiklemektedir.
Bu tür düzensizlikler moleküllerdeki yoğun
bükülme, sarılma ve kıvrılma nedeniyle sıkça
meydana gelir ve moleküllerin düzenli
paketlenmesini engeller.
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ
SORULAR
Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ