Mercanada

Transkript

Mercanada
edito
De¤erli hekimlerimiz ve eczac›lar›m›z
Mercanada’n›n ikinci say›s›ndan merhaba...
2004 y›l› boyunca da keyifli bir paylafl›m sa¤layaca¤›m›z› umdu¤umuz bu dergi ile hepinizin yeni y›l›n› kutluyor, mutlu ve sa¤l›kl› y›llar diliyoruz.
Mercanada’n›n ilk say›s› ile ilgili olarak sizlerden gelen olumlu tepkilerin hepsine ve
ödüllü bulmacam›za gösterdi¤iniz ilgiye sonsuz teflekkürler. Bu say›da yine renkli röportajlar, denizlerin derinliklerinden güzellikler, kitap, müzik ve sinema dünyas›ndan
güncel haberler ile okumaktan keyif alaca¤›n›z› düflündü¤ümüz bir içerik haz›rlad›k sizlere.
Bu say›m›z›n medikal röportaj konu¤u, ‹stanbul Üniversitesi T›p Fakültesi’nden Sn. Prof. Dr. Semra Çalangu, antibiyotik kullan›m› konusunda güncel yaklafl›mlar› aktard› bize.
‹pek K›ramer’in Kürflat Baflar’la yapt›¤› söylefli de dergimize renk katt›. Tiyatro sahnelerinde görmeye al›fl›k oldu¤umuz Ali Poyrazo¤lu, bu kez mutfak tecrübeleri ile Mercanada’ya konuk oldu.
‹lk say›da da dedi¤imiz gibi, dileriz, Mercanada yo¤un çal›flma temponuzda sizlere k›sa ve hofl bir mola sa¤lar...
Sayg›lar›m›zla.
Kültür Sanat ve Medikal Haber Dergisi Y›l:1 Say› 2
Mustafa Nevzat ‹laç Sanayi A.fi.’nin
t›p camias›na sundu¤u bir kültür hizmetidir.
Epsilon Yay›nc›l›k Hizmetleri
Tic. ve San. Ltd. fiti. ad›na
‹mtiyaz Sahibi
Grafik Uygulama
Film - Grafik
Hülya Bilgin Ç›¤
Ömer Yenici
‹dari Müdür
Ebru Grafik ve Matbaac›l›k A.fi.
Türbedar Sk. No:8 Ca¤alo¤lu/‹stanbul
Tel: 0212 520 85 21
Erol fiahnac›
Bask›
Sat›fl Koordinatörü
Do¤an Ofset Yay›nc›l›k ve Matbaac›l›k A.fi.
Tel: 0212 622 19 00
Faks: 0212 622 19 59
Genel Yay›n Yönetmeni
Berran Tözer
Yaz› ‹flleri Müdürü (sorumlu)
Abdül Vardar
Meltem Erkmen Kapucuo¤lu
Pazarlama Koordinatörü
Editör
Banu Yal› Kosifo¤lu
Haluk Kalafat
Reklam
Grafik Tasar›m
Arzu Tuna 0 212 244 82 82 /125
Sevil Ürel
[email protected]
Adres
Osmanl› Sk. Osmanl› ‹fl Merkezi
No: 24/4-5 80090 Taksim/‹stanbul
Tel: 0212 244 82 82 pbx
Faks: 0212 252 47 29
Web: www.epsilonyayinevi.com
e-mail: [email protected]
1
içindekiler
34
22
10
4 . . . . . . . Portre: Dünya literatüründeki ilk Türk doktor: Hulûsi Behçet
6 . . . . . . . Foto¤raf: Assos’ta hüzün
10 . . . . . . . Sualt›nda foto¤raf avc›l›¤›
14 . . . . . . . Röportaj: Prof. Dr. Semra Çalangu’yla antibiyotikler üzerine
18 . . . . . . . Enfeksiyon hastal›klar›
22 . . . . . . . Kürflat Baflar - ‹pek K›ramer: Pera Palas’ta sohbet etti
25 . . . . . . . Gezi: Kapadokya’da balon turizmi
29 . . . . . . . Göz kamaflt›ran çiçekler: Acem borular› ve gelin duvaklar›
31 . . . . . . . Sahaf: Eski plaklar
32 . . . . . . . Ali Poyrazo¤lu’ndan elmal› bal›k
34 . . . . . . . Sinema
38 . . . . . . . Yerli ve yabanc› albümler
40 . . . . . . . Kitap
50 . . . . . . . Tak› tasar›m›: ‹znik çinileri kolye ve yüzüklerde
52 . . . . . . . ‹nternet
53 . . . . . . . Ödüllü bulmaca
54 . . . . . . . Satranç
56 . . . . . . . Astroloji: Yasemin Boran’dan 2004 y›l›nda burçlar
32
25
14
2
portre
Dünya literatüründeki ilk Türk doktor:
Hulûsi Behçet
‘Behçet Hastal›¤›’n› tan›mlayarak çok önemli bir baflar›ya imza
atan Hulûsi Behçet, böylece dünya t›p literatürüne kendi ad›yla
an›lan hastal›kla geçen ilk Türk doktor oldu.
Hulusi Behçet
(1889-1948)
Hulûsi Behçet imzal›
bir reçete (üstte)
1986 y›l›nda Tunus’ta
yap›lan T›p Kongreleri
s›ras›nda Hulûsi
Behçet ad›na bas›lan
pullar (altta)
4
20 fiubat 1889 tarihinde ‹stanbul'da do¤an Hulûsi Behçet, t›p ö¤renimini 1910 y›l›nda tamamlad›.
1914 Temmuzu’na kadar Gülhane Dermatoloji
Klini¤i’nde Eflref Ruflen, Talât Çaml› ve bakteriyolog Reflat R›za hocalar›n yan›nda asistan olarak çal›flt›. Bu tarihte K›rklareli Askeri Hastanesi
baflhekim muavinli¤ine tayin edildi ve ard›ndan,
1918'e kadar Edirne Askeri Hastanesi’nde dermatoloji uzman› olarak çal›flt›. 1918 A¤ustosu’nda
önce Budapeflte'de, sonra Berlin'de Charité Hastanesi’nde çal›flt› ve bir y›l kadar sonra yurda
döndü.
Bir süre serbest çal›flan Hulûsi Behçet,
1923'te Hasköy Zührevi Hastal›klar Hastanesi
Baflhekimli¤ine tayin edildi, 6 ay kadar burada
çal›flt›ktan sonra Gureba Hastanesi Dermatoloji
Uzmanl›¤›na nakledildi.
Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan ve soyad› kanunu kabul edildikten sonra, Cumhuriyetin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün arkadafllar›ndan olan babas› Ahmet Behçet'in, parlak ve çok
zeki anlam›na gelen ve ad› olan ‘Behçet'i soyad›
olarak ald›.
1933 senesinde Üniversite Reformu’nda Deri
Hastal›klar› ve Frengi Klini¤i’ne profesör seçilen
Hulûsi Behçet, Türk akademisinde profesör unvan›n› alan ilk kiflidir.
Dr. Behçet, dermatolojide birçok konuyu ayr›nt›l› bir flekilde inceledi.
1920 y›l›ndan itibaren çeflitli dernek toplant›lar›nda ve baz› yaz›lar›nda deri layflmanyaz›nda
(fiark ç›ban›) çivi belirtisi bulundu¤undan bahsetmeye bafllad›. Bunun d›fl›nda, yine o y›llarda, ülkemizdeki arpa uyuzlar› konusunda çok say›da
yaz› yazd›. Hatta yurdumuza ait parazitlerin tür ve
cinslerini de saptad›. Karadeniz k›y›lar›nda arpa
çuvallar›n› tafl›yan hamallar›n arpa uyuzuna yakalanmamak için veya tedavi amac›yla s›k s›k denize girdikleri fleklindeki gözlemi, sonraki y›llarda
yazd›¤› ders kitab›nda yer ald›.1930'da davetli
olarak Kopenhag'da yap›lan dermatoloji kongresine kat›lan Hulûsi Behçet, yine 1930'lu y›llarda
incir dermatitleri üzerinde çal›flmaya bafllad›. Senelerce ham incir dermatiti üzerine çal›fl›p, yaz›
yazarak, bu dermatozun Balkanlar’da ve nihayet
Fransa ve Amerika'da tan›nmas›n› sa¤lad›. ‹stanbul'da ilkbahar ve yaz aylar›nda incir ve incir yapraklar› ile ilgilenen flah›slarda, sonbaharda ise incir ürünleriyle ilgilenen kiflilerde meydana gelen,
biri di¤erinden farkl› iki klinik tabloyu senelerce
gözledi. Birçok klinik tabloyla kar›flabilece¤i için
incir dermatitlerini, önce ülkemizde tan›nmas›
için, 1933 y›l›nda Pratik Doktor adl› dergide yay›nlad›.
Daha sonra çeflitli olgular› dermatoloji derne¤i
toplant›lar›nda sundu, sonunda da Frans›z Dermatoloji Derne¤i Bülteni’nde yay›nland›. Bu tarihten iki y›l sonra, Behçet hocay› zaman›n en
önemli dermatoloji dergilerinden biri olan Dermatologische Wochenschrift’in yaz› kurulunda
görüyoruz. Ayn› y›l Medizinische Welt'in yaz› kuruluna da seçildi. Bu önemli görevlere bilgisi ve
güvenilirli¤i sayesinde geldi. Hulûsi Behçet, 21,
7 ve 3 y›l takip etti¤i üç hastada a¤›z ve genital
bölgede aftöz belirtiler, gözde de çeflitli bulgular
bulundu¤unu gözledi ve bunun yeni bir hastal›k
oldu¤una inand›. 1937'de bu görüfllerini Dermatologische Wochenschrift’de yazd› ve ayn› y›l
Paris'te Dermatoloji toplant›s›nda sundu. Bu toplant›da hastal›¤›n etyolojisinde, dental bir infeksiyonun da neden olabilece¤ini bildirdi. 1938'de
bu konuyla ilgili daha detayl› bir yaz›y› yine ayn›
dergide yay›nlad›. Ayn› y›l Dr. Niyazi Gözcü ve Prof. Frank
benzer semptomlar› içeren iki olgu daha yay›nlad›lar. Arkas›ndan Avrupa'dan yeni bildiriler de geldi. Böylece Avrupal›
doktorlar yeni bir hastal›¤›n varl›¤›na karar verdiler. Oftalmologlar Behçet hastal›¤›n› kabul etmeye bafllad›lar, ancak
dermatologlar bu yeni hastal›¤› ›srarla inkâr ettiler. Bu olaylar sürerken dünyan›n di¤er ülkelerinden baz› yeni olgular
daha bildirildi. Bu yay›nlar›n sonucunda bütün dünya yeni
bir hastal›kla yüzleflti¤ini en sonunda kabul etmek zorunda
kald›.
1947'de Zürih T›p Fakültesinden Prof. Mischner'in Uluslararas› Cenevre T›p Kongresi’nde yapt›¤› bir öneriyle, Dr.
Behçet'in bu buluflu ‘Morbus Behçet’ olarak adland›r›ld›.
Böylece daha bafllang›çta Behçet Sendromu, Trisymptom
Behçet, Morbus Behçet adland›rmalar› ortaya ç›kt›. Bu hastal›¤›n t›p literatürüne geçmesine katk›s› olanlar aras›nda Niyazi Gözcü, Iggescheimer, Murad Rahmi, ‹rfan Baflar,
Naci Bengisu, Marchionini, Braun, Obendorfer, Weekers,
Reginster, Franchescetti, Jensen Tage, Sulzberger ve
Wise gibi isimleri unutmamak gerekir.
Hulûsi Behçet’in araflt›rma, yazma ve tart›flmaya olan
merak› entelektüel bir karakter olmas›n› sa¤lam›flt›r. Uzmanl›¤›n ilk y›llar›ndan bafllayarak bir çok ulusal ve uluslararas›
kongrelere orijinal makaleleriyle kat›lm›fl, ülkemizde ve yurtd›fl›nda birçok makalesi de yay›nlanm›flt›r. Ünlü Alman Patolo¤u Prof. Schwartz, onu ülkesi haricinde her yerde bilinen
birisi olarak tasvir ederken, “Onu asla Türkiye'de bulamazs›n›z çünkü araflt›rmalar›n› yurtd›fl›nda sunar,” demifltir.
Hulûsi Behçet, Deri Hastal›klar› ve Frengi Klini¤i Arflivi
ad›ndaki dergiyi ölüm tarihine kadar yay›nlam›flt›r. Bu dergi
1934'ten 1947'ye kadar Türkiye'deki Dermatoloji yay›n organ› görevini sürdürmüfltür.
Kaynak:
‹.Ü. Cerrahpafla T›p Fak. Dermatoloji Anabilim Dal› Ö¤.Ü. Prof. Dr.
Yalç›n Tüzün’ün ilgili yaz›s›.
Behçet Hastal›¤› (Sendromu) nedir?
Behçet hastal›¤›n›n en tipik özelli¤i, a¤›zda tekrarlayan ‘aft’ ad› verilen yaralar
olmas›d›r. Hastal›¤›n ilk belirtileri olan a¤›z yaralar›na hemen hemen her
hastada rastlan›r ve ayda bir veya birkaç kez tekrarlay›p birkaç gün içerisinde
iyileflirler. Hastal›kta ayr›ca genital bölgede, koltuk altlar› ve kas›klar gibi
büyük k›vr›m yerlerinde de deriden kabar›k k›rm›z›l›k veya sivilce halinde,
tekrarlayan yaralar görülür.
En önemli organ tutulmalar›ndan biri olan gözdeki iltihaplanma hastalar›n
yar›s›nda tespit edilir. Gözde kanlanma ve bulan›k görme fleklinde kendini
gösterir. Erkeklerde ve genç kiflilerde göz belirtileri daha s›k ve daha a¤›r seyrederken, kad›nlarda ve yafll›larda daha seyrek ve daha hafiftir. Göz belirtileri
bazen körlü¤e kadar gidebilir.
Bu belirtilerin d›fl›nda Behçet hastalar›n›n hemen hemen yar›s›nda eklem
a¤r›s› ve eklemlerde fliflme gibi flikâyetler, beyin hastal›klar›, böbrek iltihab›,
damar t›kanma ve genifllemeleri de görülebilir. Behcet hastal›¤› daha çok 2030 yafllarda ve erkeklerde görülür. Tedavi hastal›¤›n etkiledi¤i organa göre
de¤iflir ve kesinlikle doktor kontrolünde yap›lmal›d›r.
foto¤raf
Röportaj: Alberto Modiano
Assos’ta hüznün
siyah beyaz foto¤raflar›
Foto¤raflar›n›n ana temas›
yaln›zl›k olan Hüsnü Atasoy’un
Assos çal›flmas›, hüzünlü bir
kent hikâyesi anlat›yor.
6
Assos, tarihi kal›nt›l›lar›, kendine has kent dokusu, lokantalar› ve do¤al güzellikleri nedeniyle son y›llarda s›kça u¤ran›lan
ve ad›ndan bahsedilen eski bir bal›kç› kasabas›. Assos birçok foto¤raf karesinde kendini mutlu anlar›n mekân› olarak
tan›t›r. Oysa geçti¤imiz aylarda yay›nlanan Assos albümünün kapa¤›nda al›fl›la gelmiflin d›fl›nda bir kare yer al›yor. Liman dalgak›ran›na yanaflm›fl birkaç yaln›z bal›kç› teknesi,
mevsimlerden sonbahar ya da k›fl... Bulutlar bir f›rt›nan›n habercisi. Deniz dalgal›, dalgalar insafs›zca sald›r›yor karaya.
Foto¤raf ve dolay›s›yla bu foto¤raf albümü, Hüsnü Atasoy’a
ait. Meslek hayat›n›n otuzuncu y›l›nda, Assos foto¤raflar›ndan oluflan bir foto-albüm yay›nlayan Hüsnü Atasoy, Assos’u, renk ve ›fl›kla anlatt›¤› albümü üzerine sordu¤umuz
sorular› yan›tlad›.
Kitab›n›z bir foto albüm. Genelde böyle çal›flmalar renkli
karelerle haz›rlan›r. Siz neden siyah beyaz› tercih ettiniz?
Ben siyah beyaz›n anlat›m gücünün renkli foto¤raflara göre
çok daha yüksek ve etkili oldu¤unu düflünüyorum. Benim
do¤ama ve foto¤raf mant›¤›ma uygun olan› buydu. Siyah
beyaz dramatik yap›n›n çok daha fazla vurgulanabildi¤i bir
tarz. Bir de ben ‘zor’ olan fleyleri seviyorum. Çekiminden karanl›k oda ç›k›fl›na kadar hep bafl›nday›m. Teknik olarak çok
dehflet teknikler kullanmad›m. Ne çekece¤imi bildi¤im için,
iflime gelmeyen havada foto¤raf çekmedim. ‘Bu benim ›fl›-
¤›m de¤il, ben bunu çekeyim, karanl›k odada oynar›m,’ demedim. Benim siyah beyaz foto¤raftan anlad›¤›m budur. Ifl›¤›, kompozisyonu, leke dengesi uygun olmal› ki foto¤raflar
anlat›c› olsun.
Foto¤raflar›n bir k›sm›nda insanlar ve yaflam örnekleri
var, bir k›sm›ndaysa objeler. Bu farkl›l›¤› sormak isterim.
Ayr›ca dramatik yap›yla kastetti¤iniz nedir?
Bu tarz bir çal›flma yaparken o yöre hakk›ndaki her fleyi foto¤rafta göstermek zorundas›n›z. Foto¤raflar›mda Assos’u
hiç görmemifl olan bir insana da oran›n nas›l bir yer oldu¤unu somut olarak aktarmay› istedim. Dramatik yap› meselesine gelince, benim bafltan beri foto¤raflar›m›n ortak temas›
yaln›zl›k. Assos’un kendine has atmosferi içinde, bana yak›n
çok fleyler var, onun için yaln›zl›k temas› a¤›r bast›. Albümdeki kareler yan yana geldi¤inde bir yaln›zl›k hikâyesini görmek mümkün.
Hüsnü Atasoy’u Grup Dokuz’da tan›d›k. O, bazen aralar›ndayd›, bazen de yaln›zd›.
Merih Ako¤ul’un çok güzel bir sözü vard›r; ‘Gruplar da¤›lmak için kurulur,’ der. Foto¤raflar›m›z› paylafl›rken, birlikteydik, birbirimizden çok etkilendik. Grup Dokuz, foto¤raf dünyas›nda ciddi tart›flmalara neden olan ifller yap›yordu. Foto¤rafa yeni bir söz, yeni bir soluk getirmiflti.
Bir atölyeniz var. Bu tür bir çal›flmay› atölyenizde yapmay› tercih eder miydiniz?
7
foto¤raf
Zor olurdu ama olmas›n› isterdim. Ben de,
atölyemde benimle birlikte foto¤raf› paylaflan insanlardan bir fleyler ö¤reniyorum ve
kendimi zaman zaman bir grup içinde hissediyorum. Ayr›ca bu tür bir fley insan›
üretmeye zorluyor. Zorland›kça yenileniyorsunuz. fiimdi Grup Dokuz, Grup Sonsuz oldu. Benim hayat›m hep gruplar içinde geçer.
Çal›flmalar›n›z s›ras›nda güçlükler yaflad›n›z m›?
Assos’ta iyi kötü tan›n›yorum art›k. Kendimi
halktan biri hissetti¤im için hiçbir zorluk
yaflamad›m. Ama bir dönem ‘Eyvah galiba
ben bu ifli yapamayaca¤›m’ s›k›nt›s›na
düfltüm. Gide gele t›kand›m. Kafamda tasarlad›¤›m foto¤raflar› ç›karamayaca¤›m›
düflündüm. Albümün 24 ve 25’inci sayfalar›nda kahve foto¤raflar› var. Projenin ilk bafl›nda karar verdim onlar› çekmeye. Üç y›l
boyunca bu kahveye girip ç›kt›m ama arad›¤›m ›fl›¤› yakalayamad›m. Foto¤raf› kurgulayabilirdim. Serin bir yaz sabah› çay içmek için içeri girdim. Kahvede üç kifli oturuyordu ve o arad›¤›m foto¤raf›n zaman›n›n flimdi oldu¤unu düflündüm. ‹ki dakikada çekilen iki foto¤raf ortaya ç›kt› ama ben
bu iki kare için üç y›l›m› verdim. Bunu foto¤rafa yeni bafllayan arkadafllara hep anlat›yorum. Kafan›zda foto¤raf› kurgulay›n.
Bir gün muhakkak hesaplad›¤›n›z foto¤rafla karfl›lafl›rs›n›z, dua edin, o an yan›n›zda
foto¤raf makineniz olsun.
Son olarak, albüme dair söylemek istedikleriniz neler?
Otuzuncu senede ancak bir albüm yapabildim. Bat›da bu ifller daha farkl›. Bir foto¤rafç›n›n en büyük hayali bir albüm b›rakabilmektir. Gelecek kuflaklara bir fley b›rakabilmek çok önemlidir. Asl›nda herkes
ölümsüzlü¤ü ar›yor. Ancak albümü raflara
koyduktan sonra ölümsüzlük bafll›yor.
8
hobi
Sualt›nda
foto¤raf avc›l›¤›
Birçok deniz sever için, deniz canl›lar›n› z›pk›nlardan kurtaran bir hobidir
sualt› foto¤rafç›l›¤›. Mideyi de¤il ruhu besleyen bu avc›l›¤›n, birçok güzelli¤inin
yan› s›ra zorluklar› ve kurallar› da var.
Sualt› dünyas› birçok insan için vazgeçilmez bir tutkudur.
Mutlak bir sessizlik içinde yaflanan bu deneyim, insan›n
keflfetme dürtüsünü ortaya ç›kar›r. Keflfetmek genellikle yeterli olmuyor, tüple dal›fl yapan sualt› sporcular› bir süre
sonra kefliflerini di¤er insanlarla paylaflmak iste¤i duyuyorlar. Geliflen teknoloji insanlar›n sualt›nda geçirdi¤i zaman›
art›rd›kça, bu ola¤anüstü dünyan›n güzelliklerini keflfeden
bal›kadamlar, gördüklerini betimlemekte zorland›klar› için
foto¤raflayarak paylaflma dürtüsüne kap›l›yorlar. Sualt› foto¤rafç›l›¤› iflte bu noktada devreye giriyor.
Sualt› foto¤rafç›l›¤› Türkiye’de foto¤raf sanat›n›n di¤er dallar›na nispeten yeni bir dal. Sualt› foto¤raf çal›flmalar› 1980’li
y›llarda yayg›nl›k kazanmaya bafllad›. Bugün Türkiye’de birçok sualt› foto¤raf sanatç›s›, derne¤i ve sualt› foto¤raf e¤itimi veren kurum var. Hatta bu foto¤raf sanatç›lar›n›n çal›flmalar› çoktan Türkiye s›n›rlar›n› aflt›.
Deklanflöre karada basmakla denizin içinde basmak aras›nda tabii ki birçok fark var. Her fleyden önce foto¤raf ekipman›nda ve tekni¤inde önemli farklar var. ‹flte sualt›nda foto¤raf çekmenin kurallar› ve püf noktalar›...
‹LK KURAL
Sualt› foto¤rafç›s› olabilmek için her fleyden önce iyi bir yüzücü ve daha sonra bir y›ld›z bal›kadam brövesi sahibi olmak
gerekiyor. Tüplü dal›fl için dal›fl e¤itimi almak ilk flart. Ülkemizde dal›fl e¤itimi veren birçok e¤itim kurumu var. Bu kurumlardan birini seçerken dikkat edilmesi gereken nokta, kurumun
Türkiye Sualt› Federasyonu’ndan yetki belgesi alm›fl olmas›.
ÖNCE MAKRO ÇALIfiIN
Sualt› foto¤rafç›l›¤›na bafllarken detay çal›flmak çok anlaml› de¤il. Genel yani makro çekimlerle ifle bafllamak en iyisi. Böylece yeni bafllayanlar sualt›nda makine kullanmaya
al›fl›rken eksik pozlama, netlik gibi sorunlar› ilk aflamada düflünmek zorunda kalmazlar. Netlik problemini aflman›n en
kolay yolu, alan derinli¤ini ‘minimumdan sonsuza’ almakt›r.
Objektifin ‘f’ de¤eri (diyafram›) 22 seçilip, perde h›z› otomati¤e al›nd›ktan sonra alan derinli¤i en genifl flekilde belirlenip
seçilen nesne kareye al›n›p foto¤raf çekilince, bafllang›ç için
net ve oldukça güzel bir foto¤raf elde edilebilir. Burada dikkat edilecek bir nokta da; ilk foto¤raf denemelerinin yüzerken de¤il, sabit bir yerden mümkün oldu¤u kadar destek
al›p makinenin sallanmas›n› engelleyerek yapmakt›r.
IfiIK SORUNU
Sualt›nda derinlere indikçe ›fl›k azal›r ve renkler kaybolmaya bafllar. Befl metreden sonra k›rm›z› kaybolur. Bu derin11
hobi
önemi daha da artar, derinlik artt›kça kullan›lan malzemenin
fiyat› yükselir. Türkiye’de sualt› foto¤rafç›l›¤›n›n yavafl geliflmesindeki nedenlerin bafl›nda ekipman fiyatlar›n›n yüksekli¤i geliyor. Teknolojideki son geliflmeler sayesinde art›k sualt›nda objektif bile de¤ifltirilebiliyor.
FONDAK‹ MAV‹Y‹ UNUTMAYIN
Sualt› foto¤rafç›l›¤›nda, sanatç›lar de¤iflik aç›lar bulabilme konusunda karadakinden çok daha fazla flansa sahip.
Bu seçenekler aç› içinde sualt› foto¤rafç›l›¤›n›n klasik mavi
arka fonunu yakalayan objektifi yüzeye do¤ru çevirdi¤iniz
aç› en çok kullan›land›r. Mavi fonun renk güzelli¤inin yan›nda bu aç› foto¤rafç›ya çekti¤i cismin kalabal›k bir fonda kaybolmamas›n› ve mavi bir zemin üzerinde net görülmesini
sa¤lar.
likten sonra flafl kullanmakta yarar var. Yeni bafllayanlar›n
perde h›z›n› flafla otomatik sekronize etmeleri daha iyi olur.
RENKLER TAMAMEN SOLDU
Otuz metreden sonra tüm renkler kaybolur. Bu derinliklerde sualt› dünyas› grinin tonlar›ndan ibarettir. Ifl›k kayna¤›n›z
art›k çok daha önemlidir. Bu noktadan itibaren ekipman›n
12
YOLU EL YORDAMIYLA BULMAK
Sualt› foto¤rafç›l›¤›n›n önemli isimlerinden Nazmi Kural,
bu hobiye bafllad›¤› ilk zamanlar› bir röportaj›nda flöyle anlatm›flt›: “Büyük fiyaskolarla sonuçlanan foto¤raflar çektim.
Sualt› foto¤rafç›l›¤› çok zor bir ifl. Her an de¤iflen bir sürü kriter var. Günefl birazc›k oynar, siz birkaç santim yer de¤ifltirirsiniz fark etmeden, her fley de¤iflir. Ayr›ca su alt›nda çok
büyük flafllar kullanmam›za ra¤men bir-bir buçuk metreden
öteye ›fl›k gitmez.”
Sualt›ndaki foto¤rafç›l›¤›n kurallar›n›, püf noktalar›n›, tekniklerini ders alarak ö¤renmek mümkün ama birçok
bal›kadam foto¤rafç›l›¤a merak sald›¤›nda bu ifli deneme
yan›lma yoluyla buluyor. Ama ilk flart sualt›n› sevmek.
röportaj
Röportaj: Haluk Kalafat - Foto¤raflar: Uluç Özcü
Antibiyotik reçetesi yazarken
en az iki kere düflünmek gerekir
Ülkemizde antibiyotiklerin gerekti¤inden fazla ve yanl›fl kullan›ld›¤›n› söyleyen
‹stanbul T›p Fakültesi, ‹ç Hastal›klar› Klini¤i, Enfeksiyon Hastal›klar› ve Klinik
Mikrobiyoloji Anabilim Dal› Baflkan› Prof. Dr. Semra Çalangu’ya göre,
antibiyotiklerin mutlaka reçeteyle sat›lmas› gerekiyor.
14
Enfeksiyon, tedavisi ve önlenmesi
için gelifltirilmifl çok say›da güçlü
antibiyotik ve modern sa¤l›k önlemlerine ra¤men, bugün halen insanda
en s›k karfl›lafl›lan hastal›k sebebi
olarak belirtiliyor. Enfeksiyon hastal›klar› deyince, çok büyük bir bafll›ktan söz ediyoruz. Enfeksiyon hastal›klar›n›, etkenlerine ve edinildikleri
ortama göre alt bafll›klara ay›rmak
gerekirse nas›l bir gruplama yap›labilir?
Enfeksiyon hastal›klar›, etkenlerine göre viral, bakteriyel, fungal, paraziter gibi alt gruplara ayr›labilir. Örne¤in grip,
k›zam›k, nezle, hepatit, kabakulak, suçiçe¤i gibi hastal›klar›n etkeni virüslerdir. Tüberküloz, tifo, osteomyelit gibi
hastal›klar›n etkeni bakterilerdir. S›tma
kanda dolaflan ve prozoon cinsi bir parazitle meydana gelirken, barsak parazitleri gözle görülecek kadar büyüktür
ve enfeksiyon hastal›¤› oldu¤unu düflündürmeyen belirtilerle, örne¤in kans›zl›kla bile kendini gösterebilir.
Enfeksiyon hastal›klar›n› edinildikleri
ortama göre de grupland›rmak mümkündür. Günümüzde, hastaneler enfeksiyonlar›n tedavi edildi¤i yerler oldu¤u kadar, enfeksiyonlar›n bafll›ca
bulaflma yerleri de oldu¤u ve ‘hastane
enfeksiyonlar›’ gibi önemli bir kavram
ortaya ç›kt›¤› için, enfeksiyonlar› ‘hastane d›fl›nda veya toplumda edinilen
enfeksiyonlar’ ile ‘hastanede edinilen
enfeksiyonlar’ fleklinde iki gruba ay›rmak mümkün. ‹nsan ömrünün uzat›lmas›na yönelik olarak yeni tedavi yöntemlerinin gelifltirilmesi; organ ve doku
transplantasyonu, kalp kapa¤› veya
eklem protezleri, kanser kemoterapisi,
diyaliz, yo¤un bak›mda kateterlerin veya mekanik solunum cihazlar› gibi
komplike ayg›tlar›n kullan›lmas›, k›sacas› t›p teknolojisindeki ilerlemeler bir
yandan insan hayat›n› uzatmakta, öte
yandan enfeksiyöz komplikasyonlar›
beraberinde getirmektedir. Bu enfeksiyonlara yol açan etkenler genellikle
hastane d›fl›nda karfl›lafl›lan patojenlerden daha dirençli ve tedavisi daha
güçtür.
Bu gruplama, enfeksiyon hastal›klar›n›n tedavisinde kullan›lacak antiinfektif ilaçlar›n belirlenmesinde yol
gösterici olarak kullan›labiliyor mu?
Ya da bir baflka deyiflle, bu gruplamaya bak›larak, hangi enfeksiyon
hastal›¤› durumunda hangi anti-infektifin kullan›lmamas› gerekti¤ini
aç›klamada faydal› olabilir mi?
Evet; enfeksiyon hastal›klar›n›n tedavisi etkene yönelik olarak yap›l›r. Örne¤in tüberküloz tedavisinde, sadece tüberküloz basiline etkili ilaçlar kullan›labilir. Viral enfeksiyonlar›n tedavisinde
antibakteriyel ilaçlar›n (genel olarak,
antibiyotik deyince sadece antibakteriyel anti-infektifler anlafl›lmaktad›r) hiç
etkisi yoktur. Bundan da anlafl›laca¤›
gibi, enfeksiyonlar› tedavi edebilmek
için her fleyden önce etkenini saptamak ya da mümkün oldu¤u kadar do¤ru tahmin edebilmek flart. Yoksa gereksiz yere ve ardarda bir sürü antibiyotik kullan›lmas› ve hiçbir yarar sa¤lanamamas› kaç›n›lmaz.
Ülkemizde en çok tüketilen ilaçlar›n
bafl›nda antibiyotikler geliyor. Türkiye’deki toplam ilaç pazar›n›n yaklafl›k 1/5 i, sistemik antibiyotiklerden
olufluyor. Sizce antibiyotik tüketiminde bir suistimal söz konusu mu?
Kesinlikle evet. Antibiyotikler bu kadar
rahatl›kla kullan›labilecek ilaçlar de¤iller. Ülkemizde y›llard›r antibiyotikler,
en çok kullan›lan ilaçlar listesinde birinci s›ray› koruyorlar. Bu herhalde bizim ‘çok hasta’ bir toplum olmam›zdan
kaynaklanm›yor! Bence bunun en
önemli iki nedeninden biri teflhis için
fazla çaba harcamadan, teflhis için u¤raflmadan hemen tedaviye yönelmenin
‘dayan›lmaz hafifli¤i’, di¤eri de antibiyotiklerin çok kolay ulafl›labilir ilaçlar
olmas›.
Antibiyotik kullan›m›nda yap›lan
bafll›ca hatalar nelerdir?
Birincisi, antibiyotik gerekmedi¤i halde
antibiyotik vermek. ‹kincisi, antibiyotik
gereken bir hastaya, etkene yönelik
araflt›rma yapmadan antibiyotik vermek. Bu iki hata, hatalar zincirini bafllat›yor. Etkene yönelik araflt›rma yap›l-
mad›¤› için gereksiz yere çok genifl
kapsaml› (veya tersine, kapsam› yetersiz) antibiyotik vermek; ‘en iyisi / en genifl kapsaml›s› olsun,’ diye en pahal›
antibiyoti¤in seçilmesi; dozun yetersiz
olmas›; doz aral›klar›n›n uygun olmamas›; tedavi süresinin yetersiz veya
gereksiz yere uzun olmas›; hastan›n tedaviye uyum güçlü¤ü gibi.
Bunlar d›fl›nda, elbette tan› koyulmadan hatal› antibiyotik uygulanmas› hekimi çok tehlikeli bir güven duygusuna
sürüklüyor. “Nas›lsa en kuvvetli antibiyoti¤i verdim, art›k atefli düfler,” diye
düflündü¤ümüz hastan›n atefl sebebi
kanser olabilir! Ve çok geç kalm›fl olabiliriz!
Bir de sadece o hastay› de¤il, hepimizi ilgilendiren bir yönü var: Çevre kirlili¤i. Antibiyotik kullan›m› bakterilerde
mutasyonu tetikleyen, dirençli sufllar›n
seçilmesini kolaylaflt›ran faktörlerden
biridir. Do¤ru ve yerinde kullan›lmamas› bu tehlikeyi artt›r›r.
Ülkemizde antibiyotikler reçetesiz
olarak eczanelerden al›nabiliyor. Bu
uygulama, insanlar›n kulaktan kula¤a duyduklar› antibiyotik preparatlar›n› yerli yersiz kullanmalar›na neden
oluyor. Sizce antibiyotik tüketimine
bu yönden bir k›s›tlama getirilmesi
yararl› olur mu? Bir baflka deyiflle
Türkiye de antibiyotik preparatlar›n›n sadece reçete ile verilebilmesi
durumunda ortaya nas›l bir tablo ç›kar?
Bundan yirmi y›l kadar önce, ben ‹stanbul T›p Fakültesinde Acil Dahiliye
Birimi sorumlusuydum. Hemen hemen
her gece ‘Optalidon zehirlenmesi’ vakas›yla karfl›lafl›rd›k. O zaman uyuflturucu kapsam›na giren ilaçlar reçetesiz
sat›labilirdi, a¤r› kesicilerin içine konulabilirdi. Biliyorsunuz art›k bu ilaçlar reçetesiz sat›lmak flöyle dursun, ancak
yeflil veya k›rm›z› reçeteyle sa¤lanabiliyorlar. Bu k›s›tlaman›n çok olumlu sonuçlar› oldu. Kanser tedavisinde kullan›lan kemoterapi ajanlar›n›n reçetesiz
sat›lmas› ne ise, antibiyotiklerin reçetesiz sat›lmas› da odur. Çünkü antibiyotikler ‘kemoterapötik’ ajanlard›r. Yukar›15
röportaj
da belirtme¤e çal›flt›¤›m gibi, etkileri
sadece kullananda de¤il, çevrede de
görülür. Bu bak›mdan bir a¤r› kesiciyle, bir anti-inflamatuar ajanla, bir ülser
ilac›yla, hatta bir hormon preparat›yla
karfl›laflt›r›lamaz. Çünkü antibiyotik bir
de¤il, iki canl›ya etki eder: Hem insana
hem mikroba. Bu etki olumlu da olabilir, olumsuz da.
Ben antibiyotiklerin mutlaka reçeteyle
sat›lmas› gerekti¤ini düflünüyorum. Bu
reçetelerin üzerinde mutlaka teflhis de
bulunmal› bence, hekim hastaya ‘niçin’ antibiyotik verdi¤ini reçetede belirtmeli.
Bugün uygulamada baz› k›s›tlamalar
var. Baz› kurumlar kendi içinde k›s›tl›
antibiyotik kullan›m› programlar› uyguluyorlar. ‹stanbul T›p Fakültesi Türkiye’de k›s›tl› antibiyotik kullan›m›n› teflvik eden ilk kurumlardan biridir ve ilk
Antibiyotik Kontrol Komitesi 15 y›l önce
bu fakültenin hastanesinde kurulmufl,
daha sonra baflka hastanelerde de kurulmas›na öncülük etmifltir. Ülke çap›nda son iki y›ld›r önce SSK bünyesinde,
16
sonra Emekli Sand›¤›’na ba¤l› hastalar› kapsayan bir k›s›tl› antibiyotik kullan›m› uygulamas› var. Ancak bu uygulama, Maliye Bakanl›¤›’n›n yönetiminde
ve tamamen ‘antibiyotikler için yap›lan
afl›r› harcaman›n k›s›tlanmas›na’ yönelik. Yani ‘do¤ru antibiyotik kullan›m›’ gibi bir kayg› tafl›m›yor.
Bu k›s›tlamadan yararlanarak ‘do¤ru
antibiyotik kullan›m›’n›n da mezuniyet
sonras› e¤itim programlar›yla desteklenmesinin gerekli oldu¤una inan›yorum.
Rasyonel antibiyotik kullan›m› ve
antimikrobiyal direnç iliflkisi hakk›nda bilgi verir misiniz?
Mikroorganizmalar varl›klar›n› sürdürebilmek için tüm canl›lar gibi bulunduklar› ortama uyum sa¤lamak zorundad›rlar. Bir mikroorganizman›n bulundu¤u ortam koflullar›n›n de¤iflmesi, bizim
örne¤imizde ortama bir antibiyoti¤in
girmesi, e¤er antibiyotik yeterince etkili ve güçlüyse o mikroorganizman›n
eradikasyonu ile sonuçlanacakt›r.
Ama o antibiyotik o mikroorganizmaya
az etkiliyse, miktar› yetersizse veya
içinde bulunan direnç mekanizmalar›ndan birini körüklüyorsa, mikroorganizma hayatta kalabilmek ve türünün
devaml›l›¤›n› sa¤layabilmek için o antibiyotikten etkilenmemenin yollar›n›
bulacakt›r. Ya antibiyoti¤in ba¤lanma
noktalar›n›, yani girifl kap›lar›n› daraltarak, de¤ifltirerek; ya antibiyoti¤i parçalayan enzimler salg›layarak; ya içeri
giren antibiyoti¤i d›flar› pompalayarak;
ya da tümünü birden yapmak laz›m.
Rasyonel antibiyotik kullan›m›, bu de¤iflimi, yani direnç geliflimini önleyecek, ayn› zamanda hastaya da zarar
vermeyecek flekilde antibiyotik kullanmakt›r. Yani do¤ru antibiyotik, yeterli
dozda ve yeterli sürede. Bunun için de
antibiyoti¤in farmakokinetik ve farmakodinamik özelliklerini çok iyi bilmek
gerekiyor.
Ülkemizde antibiyotik direnci konusunda yap›lan çal›flmalar yeterli mi?
Türkiye deki duyarl›l›k paternleri,
dünyadaki genel verilerle paralel
mi?
Ülkemizde antibiyotik direnci konusunda yap›lan çok önemli çal›flmalar var.
Kocaeli Üniversitesi’nden H. Vahabo¤lu ve arkadafllar›, Marmara Üniversitesi’nden L. Mülaz›mo¤lu, V. Korten ve
Hacettepe Üniversitesi’nden D. Gür ve
arkadafllar› uluslararas› t›p literatürüne
Türkiye kaynakl› dirençle ilgili çok
önemli bilgiler kazand›rd›lar. Örne¤in
per-1 isimli bir beta-laktamaz enzimi ilk
kez Türkiye’de tan›mland›. Çok uluslu,
çok merkezli çal›flmalarda maalesef
Türkiye’deki direnç oran›n›n, özellikle
hastane enfeksiyonlar›nda Avrupa ülkelerinden çok yüksek oldu¤unu görüyoruz
Bütün bu bilgiler ›fl›¤›nda, bir hekimin antibiyotik reçetesi yazarken
düflünmesi gereken kriterleri toparlayacak olursak neler söyleyebiliriz?
Hekim, antibiyotik reçetesi yazarken
en az iki kez düflünmeli: Bu hastada
teflhisim ne ? Antibiyotik vermem gerçekten gerekli mi?
E¤er bir klinik teflhisi varsa, bunu reçetenin üzerine yazmal›. Antibiyotik vermesi gerekti¤ine inan›yorsa, önce flu
sorular› kendine sorup yan›tlamal›: Düflündü¤üm teflhisi do¤rulamak için kan
kültürü, idrar veya balgam kültürü, lökosit say›m› ve formülü vb. laboratuar
örneklerini ald›m m›? Seçti¤im antibiyotik düflündü¤üm teflhise uygun mu?
Hastan›n altta yatan bir hastal›¤› ve bu
antibiyotikle geçimsiz olabilecek kulland›¤› baflka ilaçlar var m›? Antibiyoti¤i oral mi, parenteral mi vermeliyim?
Hangi dozda (kaç saatte bir, aç m› tok
mu), ne kadar süre devam edecek?
Yazd›¤›m kutu (tablet, ampul) say›s› tedavi için yeterli olacak m›? Hastay› ne
zaman tekrar görmem gerek? Ve en
önemlisi: Bu antibiyoti¤e yan›t al›nmazsa ne yapaca¤›m?
Direnç sorunu yaln›zca ülkemizde
de¤il, tüm dünyada hekimlerin endifleyle izledikleri bir konu. Dünyada
bu sorunun çözümü için yap›lan giriflimler hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? Yeni antibiyotiklerin piyasaya
verilmesi ve klinik kullan›ma sunulmalar› hangi aflamalarda?
Yeni bir antibiyoti¤in bulunmas›, laboratuar ve klinik deney aflamalar›ndan
geçmesi ve bir ‘ilaç’ haline geçmesi
için en az 20 y›l gerekiyor. Bu arada on
binlerce molekül, hiçbir ifle yaramad›¤›
veya toksik oldu¤u anlafl›ld›¤› için deyim yerindeyse ‘telef’ oluyor; milyarlarca dolar para harcan›yor; bazen de
antibiyotik piyasaya verildikten sonra
yan etkileri görüldü¤ü için toplat›l›yor;
onca emek ve harcama bofla gitmifl
oluyor. Art›k büyük ilaç firmalar› antibiyotik gelifltirme ‘iflinden’ yavafl yavafl
çekiliyorlar. Çünkü harcanan para ve
emek göz önüne al›n›rsa, bu çok kazançl› bir ifl say›lmaz. fiu anda klinik
kullan›ma girmifl veya girmek üzere
olan antibiyotik say›s› iki elin parmak
say›s›n› geçmez; bunlar daha çok hastane enfeksiyonlar›n›n etkeni olan dirençli bakterilere yönelik antimikrobikler ile HIV, hepatit gibi viral infeksiyonlara yönelik antiviral ve sistemik mantar
enfeksiyonlar›nda kullan›lacak antifungal ajanlar.
Yo¤un çal›flma temponuzdan f›rsat
buldu¤unuz zamanlarda neler yapmay› seviyorsunuz?
Çal›flma temposundan hiçbir fleye f›rsat kalmad›¤› için genellikle iki ifli birlikte yapmaya çal›fl›yorum. Yani klasik
müzik konserlerini çok sevdi¤im halde
gitmeye f›rsat bulamad›¤›m için çal›fl›rken müzik dinliyorum. Günde 3-4 saatim ifle gidip gelirken yolda geçiyor.
Yolda kitap okuyorum; biyografileri,
tarihi romanlar›, polisiye romanlar›
seviyorum ve haftada en az bir kitap
okuyorum. Tabii mutlaka vakit ay›rmam
gereken, yani baflka bir fleyle bir arada
yapamayaca¤›m fleyler var: Sinemaya,
tiyatroya gitmek, sergi gezmek gibi.
Bunlar› seçmeye çal›fl›yorum, mutlaka
gitmem gerekenleri seçip gidiyorum.
Kendime vakit ay›rmaya çal›fl›yorum:
Hafta sonlar›n› ve yaz tatillerini
çal›flarak geçirmeyi ve birikmifl ifllerimi
tatillerde tamamlamay› sevmiyorum.
Bunun için de art›k kimi fleylere “hay›r”
diyebilmeyi ö¤rendim!
Dr. Semra Çalangu kimdir?
1947 y›l›nda ‹stanbul’da do¤du. Ortaokul ve lise
e¤itimini Fatih K›z Lisesi’nde tamamlad›. 1969
y›l›nda ‹stanbul T›p Fakültesi’nden mezun oldu.
Ayn› y›l ‹stanbul T›p Fakültesi ‹ç Hastal›klar›
Klini¤i’nde uzmanl›k e¤itimine bafllad›. 1974 y›l›nda ‘Kronik Hepatitlerde Avustralya Antijeni
(HBAg) ve Alfa-fetoproteinin Rolü’ konulu teziyle
iç hastal›klar› uzman› oldu ve ayn› klinikte
baflasistan olarak görevine devam etti. 1976-1977
y›llar›nda Londra Üniversitesi Charing Cross Hospital Gastroenteroloji Departman›’nda çal›flt› ve
karaci¤er rejenerasyonu konusunda deneysel
araflt›rmalar yapt›. 1978’de ‘Periton Diyalizinin
Karaci¤er Rejenerasyonuna Katk›s›’ konulu teziy-
Enfeksiyon Hastal›klar› Derne¤i, Antibiyotik ve
le girdi¤i doçentlik s›nav›n› baflararak doçent ol-
Kemoterapi Derne¤i, Hastane Enfeksiyonlar› Der-
du. ‹stanbul T›p Fakültesi ‹ç Hastal›klar›
ne¤i, Türk ‹nfeksiyon Vakf› kurucu üyesidir.
Klini¤i’nde ö¤retim üyesi olarak görevine devam
Hemflireler ‹çin ‹ç Hastal›klar›, Acil Dahiliye, Pratik
ederken 1982-1985 y›llar› aras›nda ‹ç Hastal›klar›
‹ç Hastal›klar›, Özet Tan› ve Tedavi isimli kitaplar›
Acil Ünitesini yönetti. 1983 y›l›nda Klinik Bak-
vard›r. Bafll›ca ilgi alanlar› mezuniyet sonras› t›p
teriyoloji ve Enfeksiyon Hastal›klar› Anabilim
e¤itimi, antibiyotik kullan›m›, hastane enfeksiyon-
Dal›’n› kurmakla görevlendirildi. 1988 y›l›nda pro-
lar›, viral hepatit ve AIDS’tir. T›p d›fl› ilgi alanlar›
fesör oldu. Halen ‹stanbul T›p Fakültesi Enfek-
içinde foto¤rafç›l›k, suluboya resim, astronomi
siyon Hastal›klar› ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim
(gökbilim), klasik müzik, Anadolu uygarl›klar› tari-
Dal›’nda ö¤retim üyesidir. Klinik Mikrobiyoloji ve
hi ve kediler yer almaktad›r.
17
sa¤l›k
Enfeksiyon hastal›klar›
ENFEKS‹YON NED‹R?
Enfeksiyon, mikroorganizmalar›n vücut dokular›na invazyonu ve burada ço¤almas› sonucunda belirti ve bulgularla
birlikte immünolojik bir yan›t›n meydana gelmesidir. Mikroorganizmalar›n üremesi, konak metabolizmas› ile yar›fla girmek, mikroorganizmalar taraf›ndan oluflturulan toksinlerin
hücresel hasara yol açmas› ya da hücre içerisinde ço¤alma yollar›ndan birisi ile hastaya zarar verir. Hastan›n kendi
immün yan›t› doku hasar›n› artt›rabilir; hasar s›n›rl› olabildi¤i gibi, (enfekte bas› ülseri) sistemik de olabilir. Geliflen
enfeksiyonun fliddeti dokuya invaze olan mikroorganizma
say›s› ve bunlar›n hastal›k oluflturma gücü, konak savunma
mekanizmalar› ve di¤er birçok faktöre ba¤l›d›r.
Enfeksiyonlar t›bbi tan› ve tedavinin son derece geliflmifl oldu¤u ülkelerde bile s›kl›kla ölüme sebep olan hastal›klardand›r.
Bakteri, virüs ve mantarlar gibi etkenler taraf›ndan oluflturulan enfeksiyonlar so¤uk alg›nl›¤› gibi nispeten hafif hastal›klardan kronik hepatit gibi vücudu zay›f düflüren hastal›klara
ve hatta “Acquired Immunodeficiency Syndrome” [Kazan›lm›fl Immun Yetmezlik Sendromu (AIDS)] gibi ölümcül hastal›klara kadar de¤iflen bir yelpazede yer al›r.
Her ne kadar geliflmifl ülkelerde yayg›n epidemiler art›k nadirse de, influenza halen baz› zamanlarda ciddi sonuçlar
do¤urmaktad›r. Geliflmemifl ülkelerde, her y›l kolera ve s›tma
milyonlarca yaflama mal olmaktad›r. Bunlara ilâve olarak
AIDS gibi yeni hastal›klar ölümcül epidemilerle tüm dünyay›
tehdit etmektedir.
Hastay› enfeksiyona yatk›n k›lan flartlar›n bir arada bulundu¤u hastane ortam›nda enfeksiyonlar oldukça zararl› etkiler gösterebilir. Hastaneye yat›r›lan hastalar enfeksiyonla
mücadele güçlerinin en az oldu¤u bir dönemde çok say›da
mikroorganizma ile karfl› karfl›ya kal›r. Hastal›¤›n kendisi ve
hastanede yatman›n yaratt›¤› stresin yan› s›ra uygulanan
cerrahi, ilaç tedavisi veya cilt bütünlü¤ünü bozarak mikroorganizmalar›n vücuda girmesine neden olan invaziv ifllemler ile konakç› savunma mekanizmalar› alt üst olur. Sonuç olarak hastaneye baflvurdu¤u dönemde herhangi bir
enfeksiyonu bulunmayan birçok hasta hastanede kald›¤›
süre boyunca enfeksiyon geliflme riskiyle karfl› karfl›yad›r.
ENFEKS‹YON NASIL OLUfiUR?
Enfeksiyonun geliflmesi üç önemli etken ile ilgili de¤iflkenlere ba¤l›d›r:
w Enfeksiyon oluflturabilen bir mikroorganizma (patojen)
w Konak (bir baflka organizman›n fiziksel ve besinsel geliflimini destekleyen herhangi bir organizma)
w Uygun bir çevre
18
Söz konusu üç etken denge içerisinde oldu¤u müddetçe enfeksiyon oluflmaz. Ancak bunlardan herhangi birinde bir
dengesizlik meydana geldi¤inde -örne¤in hastan›n immün
sisteminin bask›lanmas› sonucu patojenlerle mücadele gücünü yitirmesi gibi- enfeksiyon potansiyeli artar.
Enfeksiyon bir mikroorganizman›n vücut dokular›na invazyonu ile bafllar. Mikroorganizma bir kez konak savunma mekanizmalar›n› afl›p vücuda girerse burada ço¤al›r ve zararl› etkiler oluflturur. Enfeksiyonun fliddeti mikroorganizman›n
özellikleri, say›s›, vücuda girme ve yay›lma biçimi gibi faktörlere ba¤l›d›r.
‹nflamatuvar yan›t
Konak, mikroorganizma invazyonuna inflamatuvar bir yan›t
oluflturarak tepki verir. ‹nflamasyonun befl klasik belirti ve
bulgusu a¤r›, ›s› art›fl›, k›zar›kl›k, fliflme ve fonksiyon bozuklu¤udur. Di¤er göstergeleri atefl, halsizlik, bulant›, kusma ve
yara yerinde pürülan ak›nt›d›r.
Enfeksiyonlar›n tümü belirgin ya da semptomatik de¤ildir.
Subklinik ya da asemptomatik bir enfeksiyonda mikroorganizma vard›r; immün sistemin yan›t› bafllam›flt›r ancak kifli
hastal›k belirti ve bulgular›n› göstermez.
Endojen ve ekzojen mikroorganizmalar
Mikroorganizmalar endojen ya da ekzojen olabilir. Endojen
olanlar ciltte, tükürük, d›flk› ve balgam gibi vücut maddelerinde bulunur. Bunlar duyarl› kiflide hastal›¤a neden olabilir.
Ekzojen mikroorganizmalar vücut d›fl›ndaki kaynaklarla ilgilidir. Ço¤unlukla insanlar ve ekzojen mikroorganizmalar uyum
içinde bir arada yaflar. Ancak bu uyumlu iliflkiyi bozan herhangi bir fley meydana gelirse, mikroorganizmalar enfeksiyona neden olur.
‹nvazyon ve kolonizasyon
Vücutta mikroorganizman›n bulunmas› kolonizasyon olarak
adland›r›l›r. Kolonize olan mikroorganizmalar büyür ve ço¤al›r ancak dokulara invazyon göstermez; dolay›s›yla hücresel
hasar meydana getirmez. Kolonizasyon bu tip olgularda doku kültüründe pozitif sonuç verir ancak hasta enfeksiyon bulgusu göstermez.
Di¤er taraftan bakteri ile kolonize olan baz› kiflilerde, bakteri dokuya invaze olarak hücresel hasar meydana getirdi¤inden enfeksiyonun s›n›rlanm›fl belirti ve bulgular› -hassasiyet,
fliflme, k›zar›kl›k ve pürülen ak›nt›- geliflir. Ak›nt› kültürü mikroorganizman›n kayna¤›n› ayd›nlat›r. Kolonize olan bakteriler
atefl, lökosit say›s›nda art›fl, hatta flok ile seyreden sistemik
enfeksiyonlara da neden olabilir.
Patojenite
Patojenite bir mikroorganizman›n patojenik de¤ifliklikler ya
da hastal›k meydana getirebilme özelli¤ini tan›mlar. Konakta
her zaman klinik bir hastal›¤a sebep olan kuduz virüsü yüksek düzeyde patojen bir mikroorganizmad›r. Buna karfl›l›k
alfa-hemolitik streptokoklar insanda s›kça kolonize olsalar
da düflük düzeyde patojenite gösterirler; nadiren klinik hastal›k olufltururlar. Poliomiyelit virüsü ve tüberküloz basili de
düflük düzeyde patojenite gösterirler; nadiren klinik hastal›k
olufltururlar. Poliomiyelit virüsü ve tüberküloz basili de düflük
düzeyde patojeniteye sahiptir.
Patojeniteyi belirleyen faktörler mikroorganizman›n etki mekanizmas›, virülans›, dozu, invazyon yetene¤i, toksijenitesi,
spesifetisi ve antijenitesidir.
Etki mekanizmas›
Bir mikroorganizman›n hastal›k meydana getirmek için kulland›¤› yollara onun etki mekanizmas› denir. Örne¤in virüsler
konak hücreye invaze olup hücre metabolizmas›n› bozarak
enfeksiyona neden olur.
Mikroorganizmalar›n di¤er etki mekanizmalar› flunlard›r:
w Konak fagositlerinin (çöpçü hücreler) mikroorganizmay›
içine alma ve hazmetmesinin önlenmesi ile konak savunma
mekanizmalar›ndan kaçma ya da bunlar›n tahrip edilmesi
(Klebsiella pneumoniae taraf›ndan kullan›l›r)
w Hücreler aras›ndaki iliflkiyi bozan toksinlerin üretilmesi (Tetanoz basili taraf›ndan kullan›l›r)
w Patolojik bir immün yan›t mekanizmas›n›n uyar›lmas› (Grup
A-beta hemolitik streptokok taraf›ndan kullan›l›r)
w T-yard›mc› lenfositlerin tahrip edilmesi (HIV taraf›ndan kullan›l›r).
Virülans
Virülans bir mikroorganizman›n patojenitesinin derecesini tan›mlar. Virülans kona¤›n savunma mekanizmalar›n›n durumuna ba¤l› olarak de¤iflir. Örne¤in, toprak ve suda s›kça
rastlanan bir bakteri olan Mycobacterium avium-intracellulare (MAI), AIDS hastalar›nda ciddi pulmoner ve sistemik hastal›klara sebep olabilir. Virülans çeflitli faktörler taraf›ndan
artt›r›labilir:
w Streptokoklar ve Clostridium gibi bakteriler taraf›ndan üretilen toksinler
w Mikroorganizmalar›n konak savunmas›ndan kaçabilme
özellikleri (pnömokoklar›n polisakkarid kapsülü)
w Çevresel koflullara dayan›kl›l›k (sporlar ve kistler)
w Genetik çeflitlilik (influenza).
Doz
Bir mikroorganizman›n insanda hastal›k yapabilmesi için yeterli dozda bulunmas› gerekir. Patojenik dozun ölçüsü bir mikroorganizmadan di¤erine de¤iflti¤i gibi bir konaktan di¤erine
de de¤iflir ve bulafl yolundan etkilenir. Ayn› zamanda hastan›n immün sistemi patojenik doz konusunda belirleyicidir.
Genel olarak, hepatit B virüsünün infektif dozu yaklafl›k
100.000 virüs partikülüdür. Tifonun meydana gelmesi için
gerekli Salmonella infektif dozu ise 1000 bakteri partikülüdür. Hepatit B virüs partiküllerinin infektif dozu HIV
enfeksiyonunun meydana gelmesi için gerekli olandan çok
daha düflüktür. Bir mikroorganizman›n infektif dozunun düflük olmas› ilk etapta oluflturaca¤› hastal›¤›n daha ciddi ve
a¤›r olaca¤› anlam›na gelmez.
‹nvazyon özelli¤i
Bazen infektivite olarak da adland›r›lan invazyon özelli¤i bir
mikroorganizman›n dokulara girebilmesini ifade eder. Baz›
mikroorganizmalar insan vücuduna sa¤lam deriden geçerek
girebilirken di¤erleri ancak cilt ya da mukoz membran bütünlü¤ünün bozuldu¤u noktalardan girebilir. Leptospira interrogans genellikle basit bir cilt çatla¤›n› girifl için kullanabilir; oysa Clostridium tetani’nin girifl yolu derin bir yarad›r, Baz› mikroorganizmalar›n invozyon özelli¤i ürettikleri enzimlerle artar.
Toksijenite
Virülans ile iliflkili olan toksijenite bir mikroorganizman›n toksinler oluflturmak ve ortama salmak yolu ile konak dokularda
hasar oluflturma özelli¤ini ifade eder. Difteri ve tetanozda oldu¤u gibi baz› bakteriler dolafl›m yolu ile h›zla yay›lan, sistemik ve nörolojik tablolara yol açan ekzotoksinler oluflturur.
Di¤er bir k›s›m bakteriler ise Shigella örne¤inde oldu¤u gibi
endotoksinleriyle diyare ve floka sebep olur.
Spesifite
Spesifite bir mikroorganizman›n özgül bir kona¤› veya konak
yelpazesini tercih etmesi, yaln›z bu konakta enfeksiyon oluflturmas›n› ifade eder. St. Louis ensefalitine sebep olan flavivürüs kufllar ve insanlar› içine alan genifl bir konak yelpazesinden enfeksiyon olufltururken, k›zam›k etkeni rubeola virüsü
yaln›z insanlarca tafl›n›r ve yaln›z insanda enfeksiyon yapar.
Dayan›kl›l›k
Dayan›kl›l›k bir mikroorganizman›n vücut d›fl›nda canl› kalma
süresi ile iliflkilidir. Mikroorganizmalar gereksinimlerini karfl›layan bir rezervuarda canl› kal›r ve ço¤al›r. Daha sonra
rezervuardan insana bulafl›r.
Antijenite
Bir mikroorganizman›n spesifik bir immün yan›t oluflturma
derecesini gösteren antijenite her mikroorganizma için farkl›l›k gösterir. Dokuya invaze olup burada s›n›rlanan mikroorganizmalar bafllang›çta hücresel bir yan›t olufltururken daha
h›zl› yay›l›m gösterenler genellikle antikor yan›t› oluflturur.
19
sa¤l›k
Bakterilerde direnç
Baz› gram pozitif mikroorganizmalar tedavileri için kullan›lmakta olan antimikrobiyallerin ço¤una direnç gelifltirmifltir
(Bkz. Direnç mekanizmalar›). Hastanelerde -özellikle yo¤un
bak›m üniteleri, uzun süreli hasta yat›fllar›n›n oldu¤u servisler- ciddi sorun oluflturan dirençli mikroorganizma türlerinin
bafl›nda metisiline dirençli Staphylococcus aureus (MRSA),
dirençli Streptococcus pneumoniae ve vankomisine dirençli
Enteroccus gelmektedir. Hastanede kazan›lm›fl (nozokomiyal) enfeksiyonlar›n önlenebilmesi için hastanelerde h›zla floran›n bir parças› olan bu türlerin kontrol edilmesi gereklidir.
Dirençli Staphylococcus aureus enfeksiyonlar›
Ciltte s›kl›kla herhangi bir hastal›¤a yol açmadan yerleflebilen
S. aureus, di¤er taraftan belirti ve bulgular› ciltteki bir püstülden bafllay›p dolafl›m sistemi enfeksiyonu ve ölüme kadar
uzanan çok çeflitli hastal›klar oluflturabilir. Ayn› zamanda
hastanede yatan hastalarda görülen pnömoni, septisemi ve
cerrahi alan enfeksiyonlar›n›n s›k karfl›lafl›lan bir etkenidir.
Toplumdan kazan›lm›fl enfeksiyonlara da sebep olabilir.
Metisilin stafilokok enfeksiyonlar›n›n tedavisi için s›kça önerilen bir antibiyotiktir. Stafilokok enfeksiyonlar›n›n ço¤unu etkili biçimde tedavi eder ancak baz› stafilokoklar metisiline direnç gelifltirmifltir ve art›k bu antibiyotik taraf›ndan yok edilmemektedir. MRSA enfeksiyonlar›, hastane kaynakl› S. aureus enfeksiyonlar›n›n yaklafl›k % 40’›n› oluflturur.
MRSA enfeksiyonlar›n›n tedavisinde kullan›lan antibiyotik
vankomisindir. Ancak 1996 y›l›nda Japonya’da bir hastada
vankomisine azalm›fl duyarl›l›k gösteren bir S. aureus suflunun neden oldu¤u bir enfeksiyon tespit edilmifltir. Söz konusu S. aureus suflu vankomisine orta derecede duyarl› olarak
tan›mlanm›fl ve ‹ngilizce isminin bafl harfleri ile “Vancomycine Intermediate S. aureus (VISA)” olarak isimlendirilmifltir.
Bu tarihten sonra VISA’n›n sebep oldu¤u çeflitli enfeksiyonlar tespit edilmifltir.
fiu anda enfeksiyon hastal›klar› uzmanlar›n›n kayg›s›, vankomisine tam dirençli bir S. aureus fluflunun ortaya ç›kmas›d›r.
Böyle bir durum, enfeksiyonlu hastalar›n tedavisini seçeneksiz b›rakabilecektir. Baz› kifliler, bafll›ca kaynak burun ve cilt
olmak üzere dirençli S. aureus’un asemptomatik tafl›y›c›s›d›r.
‹nfeksiyon en s›k; hasta bak›m›n› yapanlar›n bak›m s›ras›nda
kontamine olmalar› yolu ile kifliden kifliye yay›l›r.
MRSA ve VISA enfeksiyonlar›n›n yay›lmas›n› önlemek için takip edilmesi gereken kontrol yaklafl›mlar› titiz bir el y›kama
uygulamas›, bariyer korunma (eldiven, maske ve önlükler)
ve temas önlemlerini içerir.
Dirençli Streptococcus pneumoniae enfeksiyonlar›
Streptococcus pneumoniae ABD’de halen en s›k bakteriyel
pnömoni etkenidir; ayn› zamanda kulak, dolafl›m sistemi enfeksiyonlar› ve menenjitin bafll›ca etkenleri aras›ndad›r. Mik20
D‹RENÇ MEKAN‹ZMALARI
Bakteriler çok say›da bilinen mekanizma ile antibiyotiklere direnç gelifltirir.
DO⁄AL D‹RENÇ
Bir bakteri popülasyonunda baz› mikroorganizmalar belli antibiyotiklere do¤al
olarak dirençli olabilir. Böyle bir durumda antibiyotik duyarl› mikroorganizmalar› ortadan kald›rarak dirençli olanlar›n ço¤almas›na yol açar. Bu durum özellikle hastane ortam›nda söz konusudur.
MUTANT D‹RENÇ
Bir bakteri popülasyonunda spontan olarak dirençli mutantlar ortaya ç›kar ve
yukar›da anlat›ld›¤› biçimde ço¤al›r.
GENET‹K D‹RENÇ
‹laç direnci, plazmidler ad› verilen direnci tafl›yan genler taraf›ndan bir mikroorganizmadan di¤erine aktar›l›r.
roorganizma her y›l ortalama 500.000 pnömoni, 7 milyon kulak
enfeksiyonu, 50.000 dolafl›m sistemi enfeksiyonu ve 3.000 menenjit olgusuna yol açar. S. pneumoniae’ya ba¤l› dolafl›m sistemi enfeksiyonlu yafll› hastalar›n kabaca % 40’› ölür.
‹laca dirençli S. pneumoniae’n›n % 30 oran›nda penisiline dirençli oldu¤u tahmin edilmektedir. Bu mikroorganizmalar›n
yol açt›¤› enfeksiyonlar›n tedavisi pahal› genifl spektrumlu
antibiyotiklerin kullan›m›n› gerektirebilir.
Dirençli enterokok enfeksiyonlar›
Enterokoklar gastrointestinal sistem ile kad›n genital sisteminin
yerleflik floras›n›n bir parças›d›r. Enterokok enfeksiyonlar› ço¤unlukla endojen kaynakl›d›r. Ancak hastane ortam›nda hasta
bak›m›n› yapan ve tedavisi ile u¤raflan kiflilerin elleri ile direkt
yoldan veya kontamine yüzeylerle indirekt yoldan hastadan
hastaya bulafl meydana gelebilir. Bu da el y›kama, eldiven,
dezenfektan, önlük kullan›m› gibi enfeksiyon kontrol önlemlerine s›k s›k›ya uyman›n gereklili¤ini ortaya koymaktad›r.
Vankomisin dirençli enterokok enfeksiyonlar›
Dirençli mikroorganizmalar aras›nda oldukça yak›n dönemde ortaya konmufl olan vankomisin dirençli enterokoklar enfeksiyon hastal›klar› ile u¤raflanlar›n yak›n ilgisini çekmifltir.
Son befl y›lda giderek artan say›da nozokomiyal enfeksiyondan sorumlu tutulmaktad›r.
Vankomisin dirençli enterokok enfeksiyonlar›n›n tedavisinde
etkili antibiyotik bulunamamaktad›r. Bunlar›n ço¤unlu¤u enterokok enfeksiyonlar›n›n tedavisinde kullan›lan di¤er antibiyotiklere de dirençlidir. Di¤er taraftan bu mikroorganizmalar›n vankomisine direnç genlerini baflta S. aureus olmak üzere di¤er gram pozitiflere aktarma olas›l›¤› vard›r.
Vankomisin dirençli enterokok kolonizasyon ve enfeksiyonu
ile ilgili risk flunlara ba¤l› gözükmektedir:
w Daha önceden vankomisin tedavisi ya da birden çok say›da antibiyotik tedavisi verilmifl olmas› veya her ikisi,
w Ciddi altta yatan hastal›k,
w ‹mmünsüpresyon,
w ‹ntraabdominal veya kardiyak cerrahi.
D‹RENÇL‹ M‹KROORGAN‹ZMALARLA MÜCADELE
Antibiyotiklerdeki geliflmeler sayesinde geçmiflte t›p bilimi
dirençli bakterilerin önünde olmay› baflarm›flt›r. Dirençli bakterilerin yay›lmas›na karfl› en güçlü silah hem sa¤l›k hizmeti
verenlerin hem de halk›n konu ile ilgili olarak genifl çapta
e¤itilmesinin sa¤lanmas›d›r. E¤itimin hedefi yerinde ve uygun antibiyotik kullan›m›, el y›kama ve bulafl riskini azaltacak
di¤er önlemler olmal›d›r.
Uygun antibiyotik kullan›m›
Tüm bakteri enfeksiyonlar› antibiyotik kullan›m›n› gerektirmez. Reçete yazma yetkisine sahip her hekim yaln›z gerekli
oldu¤unda antibiyotik reçete etmelidir. Ayn› zamanda antibiyotik tedavisine baflvurulmadan önce, ilaç direncine yol açabilecek uygunsuz kullan›m›n önlenmesi için, mümkün oldu¤unca kesin bakteriyolojik ya da antijenik tan› beklenmelidir.
Hasta uyumunun sa¤lanmas›
Hastaya antibiyotik reçete edilmiflse, tedaviye baflland›ktan
bir süre sonra kendisini iyi hissetse bile tedavi süresini tamamlamas› gerekti¤i anlat›lmal›d›r. Hastalar antibiyotiklerin,
ortam ›s›s› ile etki kayb›na u¤rayaca¤› ecza dolaplar›nda
saklanmamas›, baflkas›na reçete edilmifl bir antibiyoti¤in
kullan›lmamas› konular›nda uyar›lmal›d›r.
Bulafl riskinin azalt›lmas›
MRSA’n›n genellikle eller yoluyla tafl›nd›¤› unutulmamal›d›r.
Enterokok türleri ba¤›rsakta bulunur, vankomisin dirençli enterokoklara ise en çok cihaz yüzeyleri ve yatak parmakl›klar›nda rastlan›r. Bu mikroorganizmalar hastalara eller yolu ile
bulaflt›¤›ndan yaln›z bir hastadan di¤erine geçerken de¤il
ayn› hastada bir tak›m aktivitesinden di¤erine geçerken de
eller y›kanmal›d›r.
Bariyer önlemleri
Bulafl riskini azaltan önlemler aras›nda el y›kaman›n yan› s›ra, uygun oldu¤unda, koruyucu giysiler kullan›lmas› da yer
al›r. Eldivenler hastan›n cildi ve mukoz membranlar› ile eller
aras›nda fiziksel bir bariyer oluflturur.
Bir mikroorganizman›n hastan›n vücudunun bir bölümünden
di¤erine aktar›lmas›n› önlemek için, hasta ile ilgili her bir aktivite için her seferinde, yeni, temiz bir eldiven çifti kullan›lmal›d›r. Kiflinin kendisini korumas› için eldiven ç›kar›ld›ktan
sonra eller y›kanmal›d›r.
Önlükler ve di¤er hastane giysileri mikroorganizmalara karfl›
bariyer oluflturarak iç giysileri korur. Maskeler ve koruyucu
gözlükler ise kan ve vücut s›v›lar›n›n s›çramans›na karfl› yüzü koruyan bir bariyer oluflturur.
ENFEKS‹YON DÖNGÜSÜ
Enfeksiyonun nas›l meydana geldi¤ini bilmek yay›lmas›n›
kontrol etmek veya önlemek konusunda bize yard›mc› olur.
Enfeksiyonun nas›l yay›ld›¤›n› daha iyi anlamak için onu afla¤›da belirtilen, alt›, mutlak gerekli halkan›n yer ald›¤› bir döngü fleklinde canland›rmak gerekecektir.
w Etken
w Enfeksiyon rezervuar›
w Rezervuardan ortama ç›k›fl yolu
w Bulafl yolu
w Vücuda girifl yolu
w Duyarl› birey (konak).
Enfeksiyonun ilerlemesi için döngünün her halkas›n›n bulunmas› gereklidir. Dolay›s›yla halkalardan herhangi birinin kopmas› enfeksiyonu önleyecektir.
Rezervuar
n
ke
Et
Bu
la
fl
yo
lu
Kona¤a
girifl yolu
Re
z
ç›k ervu
›fl ard
yo a
lu n
k
na
ko
rl›
a
y
Du
Etken
Enfeksiyon etkeni, hastal›k oluflturabilen herhangi bir mikroorganizmad›r.
Rezervuar
Mikroorganizman›n üzerinde ya da içerisinde canl› kalabildi¤i, bazen ço¤alabildi¤i ortam ya da nesnedir.
Rezervuardan ç›k›fl yolu
Enfeksiyon etkeninin rezervuar› terk etme yoludur. Bu yol bir
mikroorganizmadan di¤erine de¤iflir.
Bulafl yolu
Enfeksiyon etkeninin rezervuar ç›k›fl›nda duyarl› kona¤a geçifl yolunu ifade eder. Enfeksiyon dört yoldan biri ile bulafl›r:
Temas, hava yolu, vektör ve ara kaynak. Baz› mikroorganizmalar ise rezervuardan yeni kona¤a birden çok bulafl yolu
kullanarak ulafl›rlar.
Girifl yolu
Girifl yolu, enfeksiyon etkeninin duyarl› kona¤a invaze olmak
için takip etti¤i yolu ifade eder. Bu yol genellikle etkenin ayn› zamanda kona¤› terk etti¤i yol ile ayn›d›r.
Duyarl› konak
Enfeksiyonun bulaflmas› için ayn› zamanda duyarl› bir konak
gereklidir. ‹nsan vücudu çok say›da savunma mekanizmas›na sahiptir. Buna ba¤l› olarak bir enfeksiyon etkeninin
savunma mekanizmalar› zay›flam›fl bir kona¤a invazyonu ve
burada hastal›k oluflturmas› daha kolayd›r.
Kaynak: Bilimsel T›p Yay›nevi-Enfeksiyon Hastal›klar› El Kitab›,
2003
21
sohbet
Röportaj: ‹pek K›ramer / Foto¤raflar: Orhan Cem Çetin
Kürflat Baflar
ça¤dafl bir yazar, eski bir ruh
Kürflat Baflar, uzun bir aradan sonra yazd›¤› Baflucumda Müzik adl› roman›yla,
y›l sonunun en çok konuflulan yazarlar›ndan oldu. Baflar roman›n›, yaflanm›fl
bir aflktan esinlenerek yazm›flt›. Picus’un Aral›k say›s›nda yer alan bir röportaj,
Baflar’la ‹pek K›ramer’i biraraya getirdi. Bu röportaj›n bir bölümünü sizlere
aktar›yoruz.
22
Uzun süredir kayboldunuz, nerelerdeydiniz?
Okuyucular›m, sa¤olsunlar, bütün bu zamanda mailleriyle
beni kitab› bitirmeye zorlad›lar. Asl›nda kaybolmad›m ama
gazete, televizyon, radyo derken biraz fazla ifle kapt›rd›m
kendimi. Bununla birlikte bir baflka roman daha vard› önümde, Baflucumda Müzik de iki y›l›m› ald›.
Gazetecili¤i de b›rakt›n›z say›labilir ama. B›kk›nl›k m›,
yorgunluk mu, medyadaki de¤iflim mi?
Evet epeyce ara verdim, neredeyse bir y›l oluyor. Power
FM’de sabah yorumlar› devam ediyor bir tek. Ama b›rakt›m
say›lmaz. Yeni görüflmeler, projeler var. Medyadaki de¤iflim
gerçekten de biraz b›kk›nl›k yaratt›, ama benim daha yazacak çok fleyim var, tabii okuyan oldu¤u sürece...
Bu ara verme döneminde her fleye d›flardan bakma imkân›n›z olmufltur. Son y›llarda Türk edebiyat›na, edebiyat
ortam›na, genç yazarlara iliflkin gözlemleriniz neler?
Her ne kadar insanlar flikâyet ediyor olsa da çok fazla yeni
yazar ç›kt›¤›n› sevinerek görüyorum. Ben ilk kitab›m K›fl ‹kindisinin Evinde’yi yay›nlad›¤›m zaman genç bir yazar›n kitab›n› yay›nlamak isteyen yay›nc› neredeyse yoktu. Belki denebilir ki, iki cümleyi bir araya getiren herkesin kitab› bas›l›yor flimdi. Yine de bunu, kitap endüstrisinin geliflmesi aç›s›ndan olumlu say›yorum. Bu sayede genç insanlar kitap okuyor. Okuyucu say›s› art›yor. Zaten zaman ve okuyucu, iyiyi
kötüyü birbirinden ay›r›r.
Peki genel olarak Türkiye’ye...
Ben her zaman daha iyiye gitti¤imize inan›r›m. O zaman niye bu kadar flikâyet ediyoruz? Çünkü dünyan›n saatiyle bizimki hâlâ ayn› yerde de¤il. Eskiden insanlar bunun fark›nda
de¤ildi, çünkü baflka yerleri bu kadar yak›ndan izlemiyorlard›. fiimdi art›k biliyorlar. Peki biz bu aradaki saatleri atlayabilecek miyiz? Bence bunun için flu anda oldu¤undan çok
farkl› bir kafada olmam›z gerekiyor. Bir ülke nas›l ilerler? Herhalde en önce yurttafllar›n›n ve kurumlar›n›n dayan›flmas›yla... Biz ne yaz›k ki birbirimize destek olmuyoruz. Sürekli çat›flma halindeyiz. Uluslararas› platformlarda bile kendi kavgalar›m›z hepimizin aleyhinde kullan›l›yor. Yine en önemli
gördü¤üm fley de Türkiye’nin iyi okumufl, iyi yetiflmifl insan
gücünü kullanamad›¤›... Zaman› öteleyebilmek için bu iyi yetiflmifl insan gücünün iyi kullan›lmas›, her alanda ç›karc›, kurnaz insanlar›n de¤il, yarat›c› insanlar›n fikirlerinden yararlan›lmas› gerekti¤ine inan›yorum. Türk yazar çizerinin de ço¤unlukla baflkalar›n›n kavramlar›yla konufltu¤unu ve buradaki gerçe¤i kaç›rd›¤›n› düflünüyorum.
Hep aflk romanlar› yaz›yorsunuz, niye?
Asl›nda kitaplar›mda çok farkl› fleyler var ama belki de aflk
öne ç›k›yor. Ben niye bunlar› yaz›yorum diye hiç düflünmedim. ‹lk öykülerimi yazd›¤›m zaman tek istedi¤im baz› fleyleri kendi hissetti¤im gibi anlatabilmekti. Galiba hâlâ da öyle...
Ben edebiyatç› de¤ilim ama dikkatimi çeken bir fley var.
Hikâye bir kad›n›n a¤z›ndan anlat›l›yor. Öyle büyük olaylar filân yok. Fazla diyalog, fazla insan yok. Hep onun bilincinden geçenleri, onun a¤z›ndan sayfalarca okuyor ve
s›k›lm›yor insan. Bu teknik bir beceri mi? Çünkü öyle çok
süslü bir yaz› tarz› da de¤il.
Benim kitaplar›mda olaylardan çok olaylar›n alg›lan›fl› önemli. Kahramanlar›n yaflad›klar›n› nas›l alg›lad›klar›, nas›l yorumlad›klar›... Zaten okudu¤um kitaplarda da buna dikkat
ederim. Yaln›zca olaylar›n ak›fl›n› düz anlat›mla veren kitaplar› sevmem. Bence edebiyat bizi neyi anlatt›¤›yla de¤il, nas›l anlatt›¤›yla etkiler. Baflucumda Müzik’te de belki çok ifllenmifl bir konu var. Ama biz orada konuyla de¤il, onu yaflayan kad›nla ve onun bütün bu olaylar› nas›l alg›lad›¤›yla ilgileniyoruz. Tabii bu üslûp ve teknik çal›flmas› roman›n ak›c›l›¤› için önemli, ama bence her fleyden önemlisi bir roman›n
içindeki duygu. Oradan, sayfalar›n üstündeki sözcüklerden
bize akabiliyorsa ne güzel... Umar›m bütün okuyucular sizin
gibi düflünüp, s›k›lmadan okumufltur.
23
sohbet
Baflucumda Müzik, hiç tarih verilmeden, öyle belgelere
filân dayanmadan 1950 ile 60 aras›n› anlat›yor bir yandan. Bas›nda da ç›kt›, dönemin D›fliflleri Bakan› Fatin
Rüfltü Zorlu ile sevgilisi Vesamet han›m›n hikâyesi diye...
Bu hikâye bir yandan gerçek, bir yandan de¤il. Siz hiç bu
hikâyenin gerçek kahramanlar›n› tan›yanlarla ba¤lant›
kurdunuz mu?
Hay›r, kurmad›m. Vesamet han›m›n ölmeden önce Emin
Çölaflan’la bir röportaj› var. Bunu okudu¤um zaman ilgimi
çekmiflti. Çok ilginç bir kad›n. Ama ben yak›nlar›n› bulmak,
tan›yanlarla konuflmak istemedim. Çünkü biyografik bir roman yazmak istemiyordum. Bu da bir tür ama benim istedi¤im bu de¤ildi. fiöyle söyleyebiliriz, ‘based on a true story’,
yani ‘gerçek bir hikâyeden yola ç›karak’ dedikleri türden bir
kitap bu. Hikâye bana esin kayna¤› oldu, ama yazd›¤›m fleylerin hemen hepsini ben uydurdum. Yani gerçek iki kiflinin
yaflad›¤› fleyi ald›m ve tümüyle baflka bir biçimde yeniden
yazd›m. Kendi hayat›n›z› acaba flöyle olsa nas›l olurdu deyip
baflka türlü yazmak gibi... Zaten okuyanlar burada hikâyenin
pek önemli olmad›¤›n› görecekler.
Kitab›n sonunda kad›n, “Zaman da mekân gibi önümüzde böyle uzan›p gitse, biz de istedi¤imiz gibi onun içinde
gidip gelsek olmaz m›yd›,” diyor.
Kitapta hep ‘zaman makinesi’ geçiyor. Bir yandan o y›llara bir
gönderme, çünkü dönemin bilimkurgu romanlar›nda zaman
makinesi hâlâ çok revaçta. Do¤rusu bir yandan da benim çocuklu¤uma bir gönderme. Çünkü hayatta en çok sahip olmak
istedi¤in fley nedir diye sorsan›z, zaman makinesi cevab›n›
veririm. Çocuklu¤umdan beri bekliyorum, bakt›m ki yapamad›lar, sonunda ben kendim yapt›m ve iflte o zaman makinesiyle görmedi¤im y›llara gidip yaflamay› baflard›m. Yani bu
kitapta en büyük hayalimi gerçeklefltirmifl oldum.
Rahmetli Fatin Rüfltü beyin efli Emel han›m benim yak›n
24
dostumdu. Yafl fark›m›z olmas›na
ra¤men benim hayat›mda büyük
etkisi olmufl bir kad›nd›. Bana anlatt›klar›ndan birçok fley biliyorum.
O zaman izin verirseniz flimdi ben size soray›m. Fatin beyle Vesamet
han›m›n hikâyesi o zamanlar herkesin bildi¤i bir hikâye miydi?
Evet, tabii herkes biliyordu. Tabii
herkes derken o zaman böyle paparazziler filân yoktu. Ama kendi
çevreleri biliyordu. Davetlere filân
efli de¤il, Vesamet han›m giderdi.
Çok fl›k bir kad›nd›.
Peki o dönemde nas›l karfl›lan›yordu
böyle bir iliflki?
Öyle çok ay›planan, yad›rganan bir
fley de¤ildi. Çünkü Fatin bey asl›nda konservatif bir adamd›, öyle
çapk›n biri filân de¤ildi. Yaflam›ndaki tek aflkt› bu. Efliyle
zaten bafllang›c›ndan beri pek anlaflma yoktu aralar›nda.
Vesamet han›m o dönem için avangard bir kad›nd›. Fatin
bey çok yak›fl›kl› bir adamd›. Herkes söylerdi bunu. Sayg› duyulan biriydi ayn› zamanda. Kimse bunu yanl›fl bulmazd›. Emel han›m da fazla yad›rgamam›flt›. Adnan Menderes’in efliyle Emel han›m kuzendi. Belki bu nedenle,
belki de politik nedenlerle, boflanmam›fllard›. Fatin bey
ayn› zamanda mesle¤inde de çok baflar›l›yd›. Kimse ona
toz kondurmazd›. Sonradan hakk›nda söylentiler ç›kt›ysa
da bunlar uydurmad›r, çok zengin bir aileden gelirdi. Annesi de hayat›mda tan›d›¤›m en güçlü flahsiyetlerden biriydi.
Dedi¤im gibi belki bu hikâyenin asl› da ilginç ama benim için
önemli olan bu de¤ildi. Ben, çocuk yaflta kendinden çok büyük bir adama tutulan ve büyük bir aflkla onu seven bir kad›n› anlatt›m. Onun uzun bir zaman içinde yaflad›klar›, kendi
büyürken, düflünceleri de¤iflirken, rüyas›n›n gerçek olmas›...
Hayat›n içinde böyle bir aflk yaflanmal› m› sizce?
Elbette e¤er karfl›n›za ç›karsa, çünkü bu kendi iste¤inizle
bulaca¤›n›z bir fley de¤il. Ama belki de biz baz› fleyleri birbirine kar›flt›r›yoruz. ‹liflkiyle aflk› örne¤in... Böyle bir duygu
yaflad›¤›m›z zaman onun sanki bir sona ulaflmas›, bizimle
kalmas› gerekti¤ini san›yoruz. Asl›nda herhangi bir biçimde
böyle bir duyguyu yaflamak, yani o sal›nca¤a binmek, o bafl
dönmesini hissetmek bile büyük bir flans de¤il mi?
Psikologlar›n bir sözü var, ‘aflk 18 ay sürer,’ diye... Kat›l›yor musunuz buna?
Hay›r, kat›lm›yorum. Ben aflk üzerine kendi söylediklerime
bile kat›lm›yorum. Çünkü bu yaflanacak ve her iki kiflinin her
keresinde bambaflka bir biçimde hissetti¤i bir durum. Bunun üzerine ne söylesek hem do¤ru, hem de yanl›fl olacak...
Bir ay da olabilir, on y›l da olabilir...
gezi
Haluk Kalafat
Peribacalar›na yukar›dan bakmak
Kapadokya’y› balonla gezmek, Ege ve Akdeniz k›y›lar›n› tekneyle gezmeye
benziyor. Her ikisinde de yürüyerek ya da araçla ulafl›lmas› zahmetli olan
do¤al ve tarihi güzellikler insanlar›n ayaklar›na seriliveriyor.
Turizm sektörü di¤er Akdeniz ülkeleri gibi Türkiye’nin de önemli gelir kap›lar›ndan... Do¤al güzelliklerinin yan› s›ra tarihi bölgeleri de ilgi çekiyor. Do¤al güzelliklerin tarihi güzelliklerle çak›flt›¤› bölgeler ise özellikle ilginç. Kapadokya bunlardan birisi.
Yumuflak kayalara oyulmufl ev ve kiliselerinin
yan› s›ra yer alt› kentleriyle ünlü Kapadokya’n›n
s›ra d›fl› co¤rafyas›, milyonlarca y›l önce volkanik
da¤lar Erciyes, Hasanda¤› ve Göllüda¤’dan gelen lavlar›n ve küllerin bölgeyi kaplamas› sonucunda oluflmaya bafllam›fl. Bugünkü çarp›c› görüntü rüzgâr ve suyun afl›nd›r›c› etkisiyle flekillenmifl.
Tarih boyunca su ve rüzgâr›n kolayca flekil-
lendirebildi¤i bölgeyi insanlar da kazarak, oyarak de¤ifltirmifller. Özellikle H›ristiyanl›¤›n ilk dönemlerinde bask›lardan kaçan insanlar, Kapadokya bölgesinde korunmak amac›yla yer alt›
kentleri, gizli kiliseler ve bar›naklar infla etmifl.
Bu nedenle Kapadokya hem tarihi kal›nt›lar, hem
de do¤al güzellikler aç›s›ndan ilgi çekici bir bölge haline gelmifl.
1500 METREYE ÇIKMAK
Ziyaretçiler yak›n zamana kadar Kapadokya’y› yürüyerek ya da araçlarla geziyorlard›. Turistler için belirlenen tur rotalar›, Kapadokya’n›n
belli bir bölgesini kapsayabiliyordu. Son y›llarda
düzenlenen balon gezileri tüm bölgeyi gezme
25
gezi
imkân› tan›yor. Deniz kenar›ndaki turistik bölgelerde görmeye al›flt›¤›m›z tekne turlar›n›n ifllevini, Kapadokya’da
balon turlar› görüyor art›k.
Balon turlar› 6 y›l önce basit bir yöntem kullan›larak bafllad›. O günlerde yere iplerle sabitlenmifl, s›cak havayla doldurulan balonlar, yerden iki - üç yüz metre yükseltiliyor ve
peribacalar› yukar›dan izlettiriliyordu. Bu uygulaman›n popülerlik kazanmas› sonucunda daha profesyonel örgütlenmeler
geliflti. Bugün Kapadokya çevresinde balon turu yapan firmalar, propan gaz›yla havalanan ve kontrollü bir biçimde alçalabilen balonlar kullan›yorlar. Yeni nesil balonlar hava
flartlar›na göre 500 ila 1500 metreye kadar yükselebiliyor.
ÇAYLAR fi‹RKETTEN
Bu firmalardan biri de Kapadokya Balloons adl› firma. Üç
balonla bir turda 64 kifli tafl›yan Kapadokya Balloons’un sahibi Murat Özgüç, turlar› hakk›nda flu bilgileri verdi: “‹ki
program›m›z var. Deluxe Program’da sabah gün do¤umundan önce misafirlerimizi yörede kald›klar› otellerden alarak
ofisimize getiriyor ve çay, kahve kurabiye ikram etti¤imiz
küçük bir tan›flma toplant›s› yap›yoruz. Bu esnada b›rakt›¤›m›z küçük bir helyum balonu ile rüzgâr yönünü detayl› olarak tespit edip, kalk›fl yerine karar veriyoruz ve topluca hareket ediyoruz. Uçufl brifing’i ve balonun 15-20 dakikada
haz›rlanmas›ndan sonra bafllayan uçufl yaklafl›k 1,5 saat sürüyor.
Uçufl esnas›nda yolcular›m›za Kapadokya’n›n güzelliklerini mümkün oldu¤unca alçak uçarak ve vadilerin içine kadar
alçalarak göstermeye çal›fl›yoruz. ‹niflten sonra yapt›¤›m›z
kutlamada, flampanya ya da viflne suyu kokteyli ile kek ikram ediyor ve sonras›nda misafirlerimizi otellerine b›rak›yoruz. Ayr›ca hat›ra amac›yla haz›rlad›¤›m›z uçufl sertifikam›z
da gün içinde misafirlere ulaflt›r›l›yor. Tüm bu organizasyon
en fazla 3,5-4 saat sürüyor (otele b›rak›fl 09:00 civar›) ve misafirlerimizin o gün yapaca¤› bir tura yetifltirilmeleri de sa¤lanm›fl oluyor.
Budget adl› di¤er program›m›zda ise uçufl 55-60 dakika
sürüyor. ‹lk programdaki gibi otelden al›fl ve b›rak›fl ayr›ca
uçufl sonras› tüm gruba meflrubat ve kek ikram edilen kutlaman›n da dahil oldu¤u bu hizmetimiz, tek seferde tafl›yamayaca¤›m›z say›da yolcuya, daha k›s›tl› bütçesi olan gruplara
ya da münferit müflterilere yöneliktir.”
BALON TUTKUSU ARTIYOR
Peribacalar›n› ve bölgenin güzelliklerini daha detayl› izleme olana¤› sa¤layan balonlara olan talep her y›l daha çok
art›yor. 2002 y›l›nda yaklafl›k dört bin kifli Kapadokya’y› balonla gezdi. Bu rakam bu y›l befl bini geçti. Talep art›kça balon say›s› da art›yor. Kapadokya Balloons ve di¤er balonla
tur firmalar›n›n rengârenk balonlar›, Kapadokya’n›n semalar›n› renk cümbüflüne çeviriyor.
http://www.kapadokyaballoons.com
26
gezi
Balonla Kapdokya turlar›na
olan talep her y›l daha da
art›yor ve Göreme vadisi
semalar›ndaki rengârenk
balonlarla ilgi çekici
manzaralar oluflturuyor.
28
BALONLAR HAKKINDA SIK SORULAN SORULAR
Balonlar nas›l uçar?
Balonlar ›s›nan havan›n yükselmesi prensibiyle çal›fl›r. Balon içindeki hava ›s›nd›kça
yükselir, so¤udukça alçal›r.
Balonlar yönlendirilebilir mi?
Balonlar›n ana yönünü rüzgâr belirler. Ancak
pilotlar s›n›rl› oranda balonlar› yönlendirebilir.
Bir balonda kaç kifli tafl›nabiliyor?
En ufak balonlar sadece pilotu tafl›yacak
flekilde tasarlan›r. Bir balon en çok 24 kifli
tafl›yabiliyor.
En çok kaç saat uçulabilir?
Ortalama uçufl süresi bir saattir.
Balonlar güvenli midir?
S›cak hava balonlar› günümüzün en güvenli
hava tafl›t›d›r.
Balonlar kaç metre yükselebilir?
Yeni nesil balonlar uygun hava koflullar›nda
2 bin metreye kadar yükselebiliyor.
Is›t›c› sistemin yak›t› biterse ne olur?
Is›t›c› susarsa balon bir paraflüt nas›l yere
inerse öyle alçal›r.
E¤er bir kufl balona çarparsa ne olur?
Balonlar kufllar için oldukça büyük kütlelerdir.
Genellikle kufllar balonlardan uzak dururlar.
Pek rastlanmasa da bir kuflun balona çarpt›¤›
olur. Ancak balonlar bu çarp›flmadan zarar
görmeyecek kadar sa¤lam kumafltan imal
edilirler. Üstelik balonlar bir kufl büyüklü¤ündeki delikle bile uçabilirler.
süs bitkileri
Göz kamaflt›ran çiçekler
Acem borular›
Bahçe duvarlar›n› ve parmakl›klar›n› örtmek, dahas›
süslemek söz konusu oldu¤unda ilk akla gelen
Acem borular› (Campsis) olur.
K›rm›z›- turuncu renkli boru biçiminde
çiçekleriyle yaln›zca bulunduklar› bahçeyi de¤il, tüm çevreyi güzellefltiren
bu yaprak döken sar›l›c› bitkilerin iki
türü var: Güney Amerika kökenli
Campsis radicans ve Çin kökenli
Campsis grandiflora.
‹ngilizce ad› ‘trumpet creeper’ yani
‘trompet sarmafl›¤›’ olan Acem borular› havai kökçükleri ile tutunarak ve sar›larak 9 metreye kadar boylanabilirler.
Acem borular› ile ç›plak gövdeli a¤açlar›n gövdelerini sard›rmak da mümkündür.
Borazan çiçe¤i olarak da bilinen bu
bitkiler, yaz ortas›na do¤ru çiçeklenir.
S›cakl›kta ani düflüfller yaflanmazsa
uzun süre çiçekli güzel bir görünümle-
ri olur. Aç›k durumdaki çiçekleri, kufllar için çok çekicidir.
Bu cins bitkiler yurdumuzun hemen
her bölgesine uyum sa¤layabilirler.
Akdeniz ve Ege bölgelerimizde zemin
kaplamak amac›yla kullan›ld›klar›nda
yapraklar›n› dökmezler.
Tam günefl alan yerlere ve organik
maddelerce zengin, iyi drene olan, hafif nemli topraklara dikilmelidirler. Zay›f
topraklarda düzenli gübreleme gerekir. Genç bitkiler, sar›l›c› kökleri güçlenene kadar desteklenmelidir. Özellikle
gençken yap›lan budamalara çok iyi
tepki verirler. Budaman›n uçlardan hafifçe k›rpma fleklinde yap›lmas› gereken Acem borular›, tohum ve çelik yoluyla üretilirler.
29
süs bitkileri
Akdeniz evlerinin d›fl cephe süsü: Gelin duva¤›
Konsolos çiçe¤i ya da begonvil olarak da adland›r›lan gelin duva¤›, ›l›man
iklim seven, uygun ortam buldu¤unda h›zla büyüyen ve özellikle Akdeniz bölgesinde evlerin d›fl cephesini kaplayan göz al›c› bir t›rman›c› bitkidir.
Begonvil (Boungainvillea) ad› da verilen gelin duvaklar› yaprak dökmeyen ya da yar› yaprak döken sar›l›c› bir bitkidir.
Çiçekleri morumsu-k›rm›z›, eflatun-pembe, turuncu, sar› ve
beyaz aras›nda renklerde olan gelin duvaklar›, s›cak bölgelerde neredeyse tüm y›l boyunca çiçek açar. Gelin duva¤› iklim nedeniyle çiçek dökerse, kalp fleklindeki yapraklar›nda
bir art›fl gözlenir. Yapraklar›n yeflil rengi koyulafl›r ve çok
yaprakl› yeflil bir bitki görünümüne kavuflur. Gelin duva¤›n›n
menflei Güney Amerika’d›r. Ülkemizde konsolos çiçe¤i olarak da adland›r›lan gelin duvaklar› zemin kaplama, teras çerçeveleme, çit oluflturma ya da çardak oluflturmada kullan›l›r.
Peyzaj mimarisinde parlak renkleri, destek sa¤land›¤›nda
30
bir evi kolayca çerçeveleyebilmesi, gölge oluflturmas› özellikleri nedeniyle s›kl›kla kullan›l›rlar. Genifl alanlara dikilmelidir. Aksi takdirde bulundu¤u alan› k›sa sürede kapataca¤›ndan s›k budama ister. Gelin duvaklar› ›s› de¤iflimine ve dona karfl› çok duyarl›d›r. Bu nedenle Akdeniz, Ege ve ‹stanbul’da Adalar gibi ›l›man yerlerde d›fl alan bitkisi olarak kullan›labilir. Di¤er bölgelerde saks› içinde yetifltirilip, k›fl aylar›nda içeriye al›nmas› gerekir. Saks›ya dikildi¤inde bitkinin
tutmas› için s›k sulamak; tuttuktan sonra yo¤un çiçek elde
etmek için sulaman›n en aza indirilmesi gerekir. Köke yak›n
yerinden budanmaya bile dayan›r. Güneflli ve rüzgârs›z yerleri severler.
sahaf
Plaklar›n
devri
düflmüyor
Plaklar, sahaflarda kitaplar kadar
ra¤bet görüyor. Plak piyasas›n›n
gözdeleri ise Anadolu rock long
play’leri ve 45’likleri.
Seslerin kaydedildi¤i birçok malzeme içinde plaklar›n özel
bir yeri var. Plaklar›n c›z›rt›l› sesi, kimi müzikseverler için vazgeçilmez bir keyif. Kaset teknolojisiyle müzik piyasas›ndaki
hakimiyeti sars›lan plaklar, CD teknolojisi ile yavafl yavafl tarihin tozlu sayfalar›na kar›flt›. 1987’den beri Türkiye’de plak
üretilmiyor. Ancak plaklar onlar› b›raksa da, koleksiyoncular,
plaklar› terk etmiyor. Son 10 y›ld›r long play’ler ve 45’likler
sahaflar›n gözde parçalar›. 1990’lar›n ilk y›llar›nda eskicilerden koliyle, çuvalla al›nan plaklar, gittikçe de¤erlendi. Tabii
dükkânlar›nda plaklara özel raflar ay›ran ya da sadece plak
satan sahaflar da görülmeye bafllad›.
Beyo¤lu Sahaflar Çarfl›s›’ndaki Kurgu Sahaf da bunlardan biri. Kurgu Sahaf Ozan Maral’a ait. 10 y›ld›r plak sat›yor. ‹lk bafllarda eskicileri dolaflm›fl, evlerden toplam›fl plaklar›. Hatta ‹zmir, Antalya ve ‹zmir’de plak pefline düflmüfl. Art›k satan da, alan da onu buluyor.
Maral plak piyasas›n› flöyle özetliyor: “Yurt d›fl›nda plak
üretimi bir ölçüde devam ediyor; long play döneminde zaten
çok üretilmifller, yerli üretim ise s›n›rl› olmufl. Bu nedenle yerli plaklar daha de¤erli. Özellikle Erkin Koray, Üç Hürel, Mo-
¤ollar, Mavi Ifl›klar...” ‹nternet üzerinden aç›k art›rmayla yap›lan sat›fllar›n plak piyasas›na etkisinin büyük oldu¤unu
söylüyor Maral. Özellikle eBay sitesinde Anadolu Rock türünün al›c›s› çok.
Çok aranan plaklara fiyat biçmek zor. Bulmakta zorlan›lmayan plaklar›n fiyatlar› 10 ile 15 milyon aras›nda de¤ifliyor.
Geçti¤imiz aylarda yap›lan bir sat›fl, fiyatlar konusunda biraz
olsun fikir edinmemizi sa¤l›yor. Sezen Cumhur Önal’›n sözlerini 37 y›l önce yazd›¤› ve Johnny Halliday’in seslendirdi¤i Yeflil Gözlerin ‹çin adl› flark›n›n 45’li¤i, geçti¤imiz Eylül
ay›nda Fransa’da yap›lan bir aç›k art›rmada tam 25 milyar liraya sat›ld›.
Tel: 0212 292 75 35
31
söylefli
Röportaj: Hülya Ekfligil / Foto¤raflar: Uluç Özcü
Erkekler mutfa¤a girmek için f›rsat kollar
Ali Poyrazo¤lu’nun dört dörtlük sanatç› kiflili¤i d›fl›nda baflka meziyetleri de
oldu¤unu Picus dergisinde yay›nlanan bir söylefliden ö¤rendik. Hülya
Ekfligil’in sorular›n› yan›tlayan Ali Poyrazo¤lu, sohbet s›ras›nda nefis bir elmal›
bal›k piflirdi. Bu röportaj›n bir bölümünü aktar›yoruz.
‹yi yemek merak›n nas›l bafllad›?
Ben çocuklu¤umdan bafllayarak çok güzel sofralarda a¤›rland›m hep.
O günlerden hasretle hat›rlad›¤›n yemek var m›?
Annem Selanik’ten ama babam Karadenizli, o bölgenin yemeklerini unutamam. Evde yap›lm›fl su böreklerini ve mant›y› bir daha baflka yerde yemedim. ‘Ya¤l›’ dedi¤imiz Karadeniz pideleri de muhteflem olurdu. Her pazar evde haz›rlanan
içi f›r›na götürürdüm. Orada yap›lan pideyi de duman›n› tüttüre tüttüre eve getirirdim. Yerken son anda üzerine tereya¤
sürülür. Enfes bir pidedir, onun da tad› hâlâ dama¤›mda.
‹leriki yafllar›mda Gülriz Sururi’nin, Tilda Tezman’›n, Canan
Barlas’›n sofralar›nda ola¤anüstü a¤›rland›m. Çok da seyahat etti¤im için, de¤iflik mutfaklar› tan›ma imkan› buldum.
32
Merakl› da bir tipim herhalde, her fleyi deniyorum.
‹lk mutfa¤a giriflin nas›l oldu?
Kad›nlara ait bir alan oldu¤u düflünülen mutfa¤›n asl›nda
çok e¤lenceli bir yer oldu¤unu her erkek bilir ve bir yolunu
bulup da mutfa¤a girmek için f›rsat kollar! 20 y›l önce Bodrum’da ev ald›m. Tek bafl›nay›m, yemek iflini de kendim halletmek zorunday›m, yapt›¤›m uyduruk yemeklerle yetinmemeye karar verdim. Oradaki kad›n arkadafllar›ma, “Bana
yaprak sarmas› yapmay› ö¤retin,” dedim. Önce biraz gözümü korkutmaya çal›flt›lar, ama ben direndim. ‹lk kayda de¤er
yeme¤im taze asma yapra¤›ndan zeytinya¤l› yaprak sarmas›d›r.
Bugün niye elmal› bal›k yapmay› tercih ettin? Sen elma
ile etli dolma da yap›yorsun.
Meyvalar ile sebze ve etlerin birbirine yak›flaca¤›n› düflünüyordum. Araflt›r›nca gördüm ki Osmanl›’da da Bizans’da da
hep meyvalar ile bal›klar, etler birlikte pifliriliyor. Akl›n yolu
bir! Bal kaba¤› ile, ayva ve kay›s› ile et piflirdim, çok da güzel oldu... Yemek piflirirken dinleniyorum. Bir ara da sevgilimden ayr›lm›flt›m, depresif bir haldeydim...
Depresyon sana hiç yak›flm›yor!
Hiç! Çok nefleli bir adam›m ben, ama çok etkilenmiflim demek ki. O dönemde üst kattaki komflumdan reçel yapmay›
ö¤rendim. Bütün gün terapi niyetine deli gibi reçel yap›p da¤›t›yordum. Bir zaman önce de Çeflme’de bir reçelci keflfettim; sak›z, fiam f›st›¤› ve limon çiçe¤i reçeli yapan bir Rum.
Y›lbafl›nda oradan reçel getirtip bütün dostlar›ma o reçellerden hediye ettim. Bence özenle haz›rlanm›fl bir yiyecek çok
hofl bir arma¤an.
Sen bunal›m geçirmekten çok baflkalar›n› bunal›ma sokabilecek biri gibi görünüyorsun.
Tercih ederim tabii! Ama benim de duygusal travmalar yaflad›¤›m olur.
D›flar›ya o yönünden çok, t›rnaklar›n› gösteriyorsun!
O korunma mekanizmas›.
Hâlâ neden korunuyorsun?
fiöhretin yayg›nlaflt›kça, sana dostlukla, sevgiyle yaklaflan
insanlar›n d›fl›nda, dostane olmayan duygularla da yaklaflanlar oldu¤unu görüyorsun. Bir zaman mühendisi gibi yaflamay› ö¤rendim. Özellikle zaman›m› çalmaya niyetlenenlere karfl› t›rnaklar›m›n sivri oldu¤u do¤ru.
Radyo ve televizyon programlar› yap›yor, gazete yaz›s›
yaz›yorsun. Oyun çeviriyor, yaz›yor, yönetiyorsun. Kitap
yaz›yor, ders veriyorsun. Bunlar›n hepsini yapmak gerekli mi, yoksa biraz aç gözlü biri misin?
Bunlar çok para getiren ifller de¤il, ama çal›flmak konusunda açgözlü olabilirim. Bir Rönesans sanatç›s› gibi yaflamak
ve üretmek istiyorum ben. Bu yapt›¤›m ifllerin birbirini tamamlad›¤›n› düflünüyorum. Ayr›ca bana bugüne kadar hiç
çal›flmam›fl›m gibi geliyor çünkü yapt›¤›m her fleyi çok e¤lenerek, zevk alarak yapt›m. Baflka sanat dallar›nda da kendimi s›namak benim hakk›m. Örne¤in kitab›m gayet iyi sat›yor.
Radyo program›m› milyonlarca insan dinliyor. Üstelik benim
için yazmak oyunculuktan da önce bafllad›. Pirandello’nun
A¤z› Çiçekli Adam’›n› çevirdi¤imde 17 yafl›ndayd›m ve konservatuar ö¤rencisiydim. Bas›ld› ve oynand› çevirim. O günden beri de elimden kalem düflmedi. Yazd›¤›m radyo oyunlar›n›n say›s›n› hat›rlam›yorum. Her zaman yazarak da para
kazand›m ben.
Arkadafllar›yla ailesinden daha iyi geçinen birisin.
Evet, ben kendi seçip kurdu¤um genifl bir aile ile yafl›yorum.
Kan ba¤› ile kurulan ailenin ‘insan›n bafl›na gelen bir kaza’
oldu¤u deyifline de inan›r›m!
Kalbini k›ran ne var?
Sevgililerime sad›¤›m. Beni aldat›rlarsa çok k›r›l›r›m çünkü
ben asla aldatmam.
Oyunculu¤un anavatan› neresi sence? ‹ngiltere mi, Amerika m›...
Oyunculu¤un anavatan› çocukluktur, baflka hiçbir yer de¤il!
Rusya’n›n Stanislavski ekolü bu iflin temeli ama, herkes bir
yönde gelifltirmifl oyunculu¤u. Bence karfl›l›kl› oynamak için
en tehlikeli oyuncular Amerikal›lar, ama sonuçta tiyatro Amerika’da da ‹ngiltere’de de biraz daha ticari yaklafl›lan bir kurum. Oysa Fransa, Almanya, Polonya gibi devlet deste¤i
olan ülkelerde ola¤anüstü bir geliflme içinde. Yeni bir tiyatro
dili aray›fl› konusunda, özellikle postmodern denemelerde
‹ngilizler bile bu ülkelerin yan›nda geri kald›lar.
Ödünç Yaflamlar’dan sonra gündemindeki kitaplar ve
oyunlar neler?
Yeni denemelerim ç›kacak. Bir de oyunculuk an›lar›m› yaz›yorum. Bak onlar çok tehlikeli olacak!
An›lar›n› yazarken insan ne kadar dürüst olabilir sence?
Vahfli bir flekilde dürüstüm! Okuyunca çok flafl›racaks›n. Ayr›ca bir oyun yaz›yorum Ahmet Abla diye. Ad› üstünde! O
da k›yamet koparacak. Sonra filme çekmeyi de düflünüyorum.
Mele¤e mi fleytana m› daha yak›n duruyorsun?
Mele¤e.
Etraf›ndakiler bu konuda ne düflünür?
Onlar fleytana daha yak›n durdu¤umu düflünüyorlard›r!
Elmal› Bal›k
4 elma, 4 levrek filetosu, 4 k›rm›z› so¤an, zeytinya¤›, tane biber, tuz
Çekirdikleri ç›kar›lm›fl ve soyulmufl elmalar› ve so¤an› kal›nca halkalar halinde do¤ray›n. Bir tencereye bol zeytinya¤› koyun. Önce elmalar›, sonra so¤an›
üzerine de bal›klar› dizin. Birer s›ra daha elma ve so¤anla kapat›p bir tatl› kafl›¤› dolusu tane biberi (pembe veya beyaz biber) üzerine serpin. Tuzunu ekledikten sonra 25-30 dakika orta ateflte piflirin.
33
sinema
34
Bir Zamanlar Meksika’da
Gösterim Tarihi: 26 Aral›k
Once Upon A Time In Mexico
Yön: Roberto Rodriguez
Oyn: Antonio Banderas, Salma Hayek,
Johnny Depp, Mickey Rourke, Eva
Mendes, Enrique Iglesias, Cheech Marin,
Ruben Blades, Willem Dafoe
Meksikal› yönetmen Roberto Rodriguez 1992 y›l›nda çekti¤i filmi El Mariachi ile k›sa sürede ba¤›ms›z sineman›n
efsanelerinden biri olmufltu. Rodriguez’in ‘ucuza nas›l film çekilir’ dersi niteli¤indeki film, k›sa sürede kült film statüsüne tafl›nd›. Yedi bin dolara mal
olan film, giflede de iyi ifl yap›nca Rodriguez Hollywood’un ilgisini çekti. Üç
y›l sonra Desperado ad›yla filmin devam› çekildi. Bu kez bütçe büyüktü. ‹lk
filmin aksine profesyonel oyuncular rol
al›yordu filmde. El Mariachi tipini ise
Antonio Banderas canland›r›yordu.
Once Upon A Time In Mexico ise
Desperado’nun devam›. Film, Rodriguez ikinci filmi çekerken ortak projelere imza att›¤› Tarantino’nun “Bu senin
‘dolar’ üçlemen olmal›,” demesi üzerine do¤mufl. Tarantino’nun bahsetti¤i
‘dolar üçlemesi’, ‹talyan yönetmen Sergio Leone'nin A Fistful of Dollars, For
a Few Dollars More ve The Good, the
Bad and the Ugly adl› western üçlemesiydi. Once Upon a Time in Mexico ad› da zaten Leone’nin Once Upon
A Time In America filmine gönderme.
K›sacas› gitarl› kahraman›m›z El Mariachi'nin (Banderas) serüvenleri devam ediyor. Yeni maceran›n arka plan›nda yine h›rs ve intikam var. Bafl›na
gelen trajediyi bir türlü akl›ndan ç›kartamayan El Mariachi, inzivaya çekilerek içine kapan›k bir yaflam sürmeye
bafllam›flt›r. CIA ajan› Sands'in (Depp)
bask›s›yla sakland›¤› yerden ç›kmak
zorunda kal›r. fieytan ruhlu kartel kral›
Barrillo (Dafoe), Meksika Baflkan›’na
yönelik haince bir suikast planlamaktad›r. Bunu önlemek El Mariachi'ye düfler. Ancak El Mariachi'nin geri dönüflünde kendisine özgü bir sebebi daha
vard›r: Kan davas›.
35
sinema
Üçka¤›tç›lar
Gösterim Tarihi: 28 Aral›k
(Matchstick Men)
Yön: Ridley Scott
Oyn: Nicolas Cage, Sam
Rockwell, Alison Lohman,
Bruce Altman, Bruce McGill
Yüzüklerin Efendisi: Kral›n Dönüflü
Gösterim tarihi: 19 Aral›k
The Lord of the Rings: The Return of the King
Yön: Peter Jackson
Oyn: Elijah Wood, Viggo Mortensen, Ian McKellen, Christopher Lee,
Cate Blanchett, Sean Astin, Ian Holm, Liv Tyler
Yönetmen Peter Jackson, Yüzüklerin Efendisi üçlemesinin
son bölümünü flöyle de¤erlendiriyor: “Büyük bir savafltas›n
ve kaderin büyük ölçüde dizleri üstünde bir da¤a t›rmanan
iki küçük Hobbit’e, Frodo ve Sam’e ba¤l›. ‹kisinin iliflki, filmin
kalbini oluflturuyor.” Üçüncü filmde Sauron'›n güçleri insanlar› yoketmek için Minas Tirith'i kuflatm›fl durumdalar. Bu final filmiyle kafalardaki sorular da yan›tlanacak. Kötülü¤ün
kalbine yolalan Fredo yüzü¤ün etkisine girecek mi? ‹nsanl›¤›n sonunu getirebilecek yüzük nas›l yokedilecek?
Matchstick Men, küçük çapl› doland›r›c›l›k ifllerinde uzmanlaflm›fl Roy ve Frank'in hikâyesi. Doland›r›c›l›¤›n veteran›
Roy ve onun korumas›ndaki Frank, son dönemde kendilerini promosyonlu ‘su filtre sistemleri’ satma ifline vermifltir.
Araba, mücevher ve tatil gibi vaadlerle sat›fllarda patlama
yaparlar ama bu hediyeler hiçbir zaman verilmeyecektir.
Baflta küçük gibi görünen bu ifl, zamanla büyük kâr getiren
bir ifle dönüflür. Bununla birlikte, Roy özel hayat›nda pek
parlak bir dönem geçirmemektedir. Afl›r› bir agorafobiye
sahiptir ve insan iliflkileri s›f›r denecek kadar azd›r. ‹çinde
bulundu¤u durum onu psikoanalistten yard›m almaya zorlar.
Bu terapi, onu umdu¤undan çok daha fazlas›na götürür.
Karanl›klar Ülkesi
Gösterim Tarihi: 30 Aral›k
Underworld
Yön: Len Wiseman
Oyn: Kate Beckinsale, Scott
Speedman, Shane Brolly,
Michael Sheen
Karanl›klar Ülkesi korku hikâyelerinin en çok kullan›lan iki
figürü olan vampirler ve kurtadamlara farkl› bir yorum getiriyor. ‹nsanlar için gerçekd›fl› hikâyelerin kahramanlar› olan
vampirler ve kurt adamlar, tarihleri boyunca bir yandan kendilerini insanlar›n merakl› gözlerinden gizlerken di¤er yandan ise birbirleriyle k›yas›ya bir mücadele içindedirler. Savafl ancak bu ›rklardan birisi kal›ncaya kadar sürecektir.
Vampir savaflç› olan Selene (Beckinsale) bir insan doktorun kurtadamlar taraf›ndan kaç›r›ld›¤›n› ö¤renir ve onu kurtarmaya çal›fl›r. Bu kovalamaca aras›nda Selene savafl›
kaybetmeye bafllayan kurtadamlar›n yeni bir ›rk gelifltirdiklerini ö¤renir. Vampirlerle kurtadamlar›n melezi olan bu yarat›klar her iki ›rk›n zay›f yönlerinden ar›nd›r›lm›fl ve güçleriyle
donat›lm›flt›r. Yeni kurtadamlar, sadece vampir ›rk› için de¤il, bu amans›z savaflta birer piyondan baflka bir fley olmayan insanlar için de büyük bir tehlikedir.
36
Zaman Ötesi
Gösterim Tarihi: 30 Ocak 2004
(Timeline)
Yön: Richard Donner
Oyn: Paul Walker, Frances O'Connor, Billy Connolly
Amerikal› arkeoloji ö¤rencileri Fransa'da tarihi bir kalede kaz› çal›flmalar› sürdürmektedir. Kale, 1357 y›l›ndaki Fransa ve
‹ngiltere aras›nda yap›lan büyük bir savafl›n meydana geldi¤i yerdedir. Arkeolojik çal›flmalar›n bafl›nda olan Profesör
Edward Johnston'un o¤lu Chris, arkadafl› Kate, profesörün asistan› Andre ve sessiz bir arkeolog François bulunmaktad›r. Sponsor firman›n kaz› çal›flmalar›na ilgisinde bir
tuhafl›k hisseden profesör, firmay› ziyaret etmeye karar verdikten sonra ortadan kaybolur. Kendisinden haber alamayan o¤lu ve kaz› arkadafllar› sponsor firmada çal›flan bilim
adam›ndan firman›n zaman yolculu¤u ile ilgili çal›flmalar›
sonucu 1357 y›l›na dönülebildi¤ini, profesörün bu deneyimi
yaflamak isteyip zaman yolculu¤u yapt›¤›n› ancak geri
dönemedi¤ini ö¤renirler.
Nemo: Kay›p Bal›k
Bafllama Tarihi: 23 Ocak 2004
(Finding Nemo)
Yön: Andrew Stanton
Seslendirenler: Albert Brooks, Ellen DeGeneres, Alexander Gould,
Willem Dafoe, Brad Garrett, Geoffrey Rush, Eric Bana
Master and Commander: Dünyan›n Uzak Ucu
Gösterim tarihi: 28 Aral›k
(Master and Commander: The Far Side of the World)
Yön: Peter Weir
Oyn: Russell Crowe, Paul Bettany, Richard Stroh, Billy Boy, James
D'Arcy
Napoleon Savafllar› s›ras›nda ‹ngiliz Deniz Kuvvetleri'nde bir
yüzbafl› olan Kaptan ‘Lucky’ Jack Aubrey’in (Russell Crowe) gemisi HMS Surprise kendisinden daha güçlü bir düflman taraf›ndan sald›r›ya u¤rar. HMS Surprise oldukça büyük hasar al›r. Aubrey ço¤u yaral› mürettebat›n› kurtarmakla
görevi aras›nda bir ikilem yaflar ve ganimetin pefline düfler.
Bu görev ya onun flan›n›, flöhretini artt›racak ya da onu ve
tayfalar›n› yok edecektir. Aubrey’in yolculu¤u Brezilya sahillerinden bafllay›p Cape Horn'un f›rt›nal› sular›ndan dünyan›n
uzak ucundaki Galapagos adas›na kadar uzan›r. Master
and Commander Galapagos adas›nda çekilen ilk film olma
özelli¤ini tafl›yor.
Okul
Gösterim Tarihi: 9 Ocak 2004
Yön: Taylan Biraderler
Oyn: Burak Altay, Cem K›l›ç,
Nehir Erdo¤an, Sinem Kobal,
Berk Hakman, Deniz Akkaya
Oyuncak Hikâyesi, Bir Böce¤in Yaflam›, Sevimli Canavarlar gibi son y›llar›n be¤enilen animasyonlar›na imza atan
Pixar Animation Studios’un yeni filmi. Finding Nemo (Kay›p
Bal›k), bir baba ile o¤lunun hikâyesini anlat›yor. Tehlikelerle
dolu bir dünyada yaflad›klar› için baba Marlin, mavi dünyaya karfl› yo¤un bir merak duyan o¤lu Nemo’yu kanatlar› alt›na alm›flt›r. Fakat günün birinde Nemo kaybolur Marlin,
denizleri birbirine katma pahas›na o¤lunu bulmaya karar verir. Baba Marlin, yan›na iyi niyetli ama afl›r› unutkan bir bal›k olan Dory’yi alarak, o¤lunu bulmak için maceral› bir yolculu¤a ç›kar. Bu esnada, bir bal›k tank›na hapsedilen Nemo’nun da, güvenli bir flekilde evine dönebilmek için baz›
planlar› vard›r. Daima nitelikli animasyonlara imza atan bir
ekibin ürünü olan bu çal›flma, her zamanki gibi çocuklar› oldu¤u kadar büyüklerin de ilgisini çekecek bir çizgi film.
Günahlar›n Bekçisi
Gösterim Tarihi: 26 Aral›k
S›r Dosyas› adl› fantastik korku dizisinin yarat›c›lar› Ya¤mur
- Durul Taylan kardefllerin yönetti¤i film, Do¤u Yücel’in
Hayalet Kitap adl› roman›ndan uyarlanm›fl. Filmin konusu
flöyle: Okul dergisinin editörü Gökalp okulun en güzel k›z›
Güldem’e afl›kt›r. Ona hikâyeler yazan ve bu hikâyeleri okulun çeflitli yerlerine b›rakarak kalbini kazanmaya çal›flan
Gökalp, amac›na ulaflamaz ve ard›nda gizemli bir mektup
b›rakarak intihar eder. Bir y›l sonra Gökalp’in ölüm y›ldönümünde gizemli olaylar bafl gösterir. Bu olaylardan sadece
Güldem de¤il, onrun etraf›ndakiler de etkilenmektedir. Bir
süre sonra Gökalp’in hayaletinin intihar›na neden olanlardan intikam ald›¤› ortaya ç›kar.
(Sin Eater ya da The Order)
Yön: Brian Helgeland
Oyn: Heath Ledger, Shannyn
Sossamon, Benno Fürmann,
Mark Addy, Peter Weller
Çözülemeyen seri cinayetleri araflt›ran dönek bir papaz
(Ledger) asl›nda fleytan›n pefline düfltü¤ünü anlar. Papaz›n
araflt›rmas› onu do¤rudan Günah Yiyiciye götürür... O bu eski ve gizemli inan›fl›n kilit kiflisidir. Ölümsüz Günah Yiyici asl›nda tanr›y› oynamaktad›r ve öbür dünyada affedilemeyecek günahlar›n›, canlar›n› vererek ödeyen ölümlülerden
hayatlar›n› sat›n almaktad›r.
37
yerli albüm
N. Deniz Yücel
Aflklar›n En Güzeli
Deniz Seki
fiahin Özer
Deniz Seki geçmifle
dalm›fl
Deniz Seki, ‘cover’ bir albümle döndü aram›za. Seki; Sezen Aksu destekli ilk
albümünden sonra, di¤er
genç meslektafllar› gibi flark› yazma ifline de soyunmufl ve bu yazd›klar›yla
ikinci ve üçüncü albümünü
oluflturmufltu. Seki’nin yazd›¤› bütün flark›lar, genç
dalgan›n di¤er bütün flark›lar›n ortalamas› gibiydi ve
iz b›rakmadan ak›p gittiler.
Belki bunun bilinciyle, Seki,
bu son albümünü ‘geçmifl’e
dalarak kurmufl. Çok da iyi
etmifl. Pop tarihimizden seçilen 10 flark›n›n tamam›,
Murat Yeter’in büyük katk›lar›yla, 2000’lerin hit’leri olacak gibi gözüküyor. Türk
popunun bilirkiflilerinden
Hakan Eren’in repertuvar
dan›flmanl›¤›n› yapt›¤› albümde; Gökben, Gönül
Akkor, Gönül Yazar, Banu
ve di¤erlerinin söyledi¤i
flark›lar, bu sefer de Seki’ye emanet edilmifl. Seki’nin Neriman Köksalvari
bir edayla kapa¤a kuruldu¤u albüm; tek bafl›na ‘cover’ diye diretmenin bofluna
oldu¤unu, baflarmak için bu
flark›lar› ve o dönemi sevmek de gerekti¤ini söylemekte bize: 10
38
Unutulmayan Türküler Arflivi
Muzaffer Akgün
Özmüziksan
Tatl›sert 2
Vega
Universal
Tek kelimeyle cazip
Memleketteki pop ortalamas›n›n üzerinde (ya da d›fl›nda) ifllere imza atmay›
kurulduklar› ilk günden beri
kendine ifl edinmifl Vega,
bir zaman önce piyasaya
verilmifl Tatl›sert albümünü
remix ile destekleyerek yeniden sundu. Bizde, bir albümü tamamlay›p piyasaya
verdikten sonra; ne albümü
yay›nlayan firma, ne de albümün as›l sahipleri bir daha bu konuda kafalar›n›
yormaz. Oysa, bir albüm
yapmak gibi çok zahmetli
ve masrafl› bir ifle giriflmifl
olanlar›n, bu albümü herkese ulaflt›rma konusunda ellerinden gelen gayreti göstermeleri gerekir. Bu da;
türlü çeflitli yollarla, albümü
ilk yay›nland›¤› halinden
daha cazip k›l›klara sokmak ve müzikseverlerin
dikkatini yeniden toplamaya gayret etmektir. Remixle
desteklemek de bu yollardan biri. Tatl›sert zaten iyi
bir albümdü. Bu Sabahlar›n
Bir Anlam› Olmal›, Bihaber
ve Desem de ‹nanma adl›
flark›lar›n tam 7 mix’inin eklenmesi ile oluflturulmufl
Tatl›sert 2, daha da cazip
olmufl: 10
Birbirinden eflsiz tam
10 türkü
Neyse ki ‘geçmifle özlem’
dalgas›n› herkes ‘cover’
olarak anlam›yor. Popüler
müzi¤imizin tarihini, plaklar
üzerinden disklere transfer
etme ifli uzun bir zaman
yaln›zca Ada ve Kalan gibi
‘farkl›’ firmalar›n ifli olmufltu.
Ama sular giderek yükselince, hemen hemen herkes
bu iflin k›ymetini anlar oldu.
Bu firmalardan bir tanesi
de Özmüziksan. Firma, bir
seri albüm ile geçmiflin parlak anlar›n› disklere aktararak yay›nlamaya bafllad›.
Bu disklerden biri de,
geçmiflin dev seslerinden
Muzaffer Akgün’e ait. Bu
memleketin yetifltirdi¤i en
güçlü seslerden biri olan
Akgün’ün, hemen hemen
ad›yla bütünleflmifl her türküsü var bu albümde.
Baflta K›fllalar Doldu Bugün ve F›rat Kenar›nda
Yüzen Kay›klar olmak üzere birbirinden eflsiz tam 16
türkü... Dönemin dergilerinden foto¤raflar, kapaklar,
gazino ilanlar› gibi zor bulunur her fley, albümün kapa¤›nda yerini alm›fl. Dar›s›
Nezahat Bayram, Ahmet
Sezgin ve
di¤erlerinin bafl›na:
(Y›ld›zl›) 10.
Bu Kadar Dilek
Dilek
MOD / ADS
Güçlü bir ilk albüm
Pop piyasas› için yeni ümitlerden biri Dilek. Bu Kadar
Dilek adl› albümü k›sa bir
süre önce yay›nlanan genç
flark›c›n›n ola¤anüstü güçlü
bir sesi var. Üstelik flark›lar›n› da kendisi yaz›yor. Asl›nda ‘kendi flark›lar›n› yazmak’ ço¤u zaman bir fley
demek de¤il art›k. Bunun
örnekleri çok etrafta. Herkesin yazabilece¤i flark›lar›
yaz›p bir albüm yapm›flsan›z, zaten kimse dönüp de
size bakm›yor flimdilerde.
Ama Dilek’in flark›lar› öyle
de¤il. Kimi flark›lar›n kimi
bölümlerinde (ses olarak)
Nilüfer ile büyük bir benzerlik gösteren Dilek, daha
bu ilk albümüyle bile kal›c›
bir yer edinecek gibi. Bunda, en az onun kadar, flark›lar›n alt yap›s›n› yaratm›fl
isim olan Gürdal Karagöz’ün de pay› var. Karagöz, albümün genel yap›s›n›n çok d›fl›nda gibi gözüken Ajda Pekkan’›n ‘Gözünayd›n’›n› bile albümün
ortak paydas›n›n içine dahil
etmeyi baflarm›fl: 10
yabanc› albüm
Murat Ersan
Le Concert
Emma Shapplin
EMI/Kent
Where We Live
Çeflitli Sanatç›lar
EMI/Kent
Shapplin’den cyberneo-klasik denemesi
Seriously Chilled
Anne Dudley
EMI/Kent
Orkestra eflli¤inde film
müzikleri
Bir zamanlar Art Of Noise
diye bir grup vard›. fiark›lar›n› severek dinlerdim. Zaman içinde ekip da¤›ld› ve
herkes kendi kanatlar›yla
uçtu. Anne Dudley iflte onlardan biri. Dudley onbefl
y›ld›r televizyon ve sinema
filmleri için müzikler yap›yor. Bunlar›n aras›nda The
Crying Game, Pushing Tin
ve TV dizisi Jeeeves and
Wooster ilk akla gelenler.
Hatta Dudley, 1998’de The
Full Monty’nin müzikleriyle
Oscar bile ald›. Dudley, bu
albümde sinema ve TV için
bestelenen klasikleflmifl
eserleri, BBC Konser Orkestras›’n›n eflli¤inde yorumluyor. Bu eserler aras›nda Ryuichi Sakamoto’nun
Merry Christmas Mr. Lawrence’›, Mark Snow’un The
X-Files’›, John Barry‘nin
Midnight Cowboy’u ilk öne
ç›kanlar. Albümün en güzel
çal›flmalar›ndan biri yine
Dudley imzal› Variations
On A Groove.
Ülkemize gelerek bizleri
mutlu eden de¤erli soprano, yeni albümüyle yeniden
bizlerle. Yak›nda ayn› adl›
DVD’yle gözlere de hitap
edecek. Emma Shapplin,
25, 26 ve 27 Ekim 1999 tarihlerinde ‹srail’in Caesarea
yöresinde verdi¤i bir dizi
konserin kay›tlar›n› bu albümde toplam›fl. Asl›nda
bu albümdeki çal›flmalara
cyber-neo-klasik denmesi
kan›mca çok daha do¤ru
olacak. Çünkü bu konserler
dizisi 60 müzisyen, 80 kiflilik koro ve bir rock üçlüsünden oluflan bir technoopera çal›flmas›yd›. Albümde Haendel’in eserlerini
dinleyerek bir tür hidayete
ermek mümkün. Aç›l›fl parças› Vedi, Maria’y› yak›nda
Beyo¤lu sokaklar›nda dinlemeye bafllayabiliriz. Albümün neredeyse tamam› 14.
yüzy›l ‹talyan müzi¤i üstüne
kurulu. Sopranomuz albümün son flark›s› olan Discovering Yourself’te çok
daha pop, hatta techno bir
yorum kullanm›fl. San›r›m
bu flark›, konser dahilinde
de¤il, bonus olarak bulunuyor Le Concert adl› albümde.
Silence Is Easy
Starsailor
EMI/Kent
Rock’ta ‹ngiliz tarz›
‹flte yine ülkemize gelip sevenleriyle buluflan bir grup
daha: Starsailor. Yeni albümleri sevenlerini mutlu
edecek gibi görünüyor. Albümün aç›l›fl parças› Music Was Saved tipik yap›s›yla albümün tamam› hakk›nda ipuçlar› veriyor. Onu
izleyen di¤er flark› Fidelity
ve üçüncü flark› Some Of
Us ortalaman›n üstünde.
Albümle ayn› ad› tafl›yan
Silence is Easy grubun bildik çizgisini yine tutturdu¤unu ortaya koyuyor. Ancak Telling Them tekdüze.
Albümün averaj›n› düflürüyor. Shark Food ise grubun ‹ngiliz’li¤ini tescil ediyor. Bu flark› duru yap›s› temiz düzenlemesiyle hemen
America’n›n Horse With
No Name’ini ça¤r›flt›r›yor.
White Dove ise olmazsa olmaz bir Starsailor flark›s›.
Born Again sa¤lam akustik
yap›s›yla hayranlar› taraf›ndan en çok cover yap›lacak
parça gibi duruyor. Özetle
Starsailor’un Silence is
Easy albümüyle belli bir
düzeyi tutturdu¤u söylenebilir.
Çevre bilinciyle bir
araya geldiler
Earthjustice adl› bir çevre
koruma vakf›n›n yürüttü¤ü
‘Temiz hava ve temiz su’
kampanyas›n›n bir uzant›s›
olan butoplama albümde
birbirinden ünlü sanatç›lar
yer al›yor. Albümün aç›l›fl›nda Norah Jones bir Horace Silver flark›s› olan Peace’i seslendiriyor. Ard›ndan Pops Staples’›n, Ry
Cooder ile birlikte seslendirdi¤i I Shall Not Be Moved var. Daha sonra Los
Lobos’tan Marvin Gaye
klasi¤i What’s Going On
ile Bob Dylan’›n 1971’de
single olarak piyasaya sürdü¤ü Watching The River
Flow adl› flarklar› dinliyoruz. Albümde ayr›ca Willie
Nelson, The Neville Brothers, Karen Savoca, Moese Allison, Tina Turner,
Robert Cray, John Hammond, Tom Waits gibi
isimler arz-› endam ediyor.
Kapan›fl parças›n›, ad›n›
çok kiflinin hat›rlamad›¤›
Captain Beefheart seslendiriyor. Tam da ondan beklenen bir yorumla telefonda
söyledi¤i Happy Earthday
flark›s› 35 saniye sürüyor.
39
çok satan kitaplar
Türkiye /
Edebiyat
Türkiye /
Edebiyat d›fl›
Türkiye /
Çocuk ve ilk
gençlik
1. ‹stanbul: Hat›ralar ve fiehir
Orhan Pamuk
YKY
2. Baflucumda Müzik
Kürflat Baflar
‹fl Kültür
3. Bu ‹flte Bir Yaln›zl›k Var
Tuna Kiremitçi
Do¤an Kitap
4. Git Kendini Çok Sevdirmeden
Tuna Kiremitçi
Do¤an Kitap
5. Da Vinci fiifresi
Dan Brown
Alt›n Kitaplar
6. Aflk›n Resmi
Nora Roberts
Epsilon Yay›nc›l›k
7. Ferhantoloji
Ferhan fiensoy
YKY
8. Mor
‹nci Aral
Epsilon Yay›nc›l›k
9. Sürgündeki Prenses Süreyya
Prenses Süreyya
Kaknüs Yay›nlar›
10.. Beyo¤lu Rapsodisi
Ahmet Ümit
Do¤an Kitap
11. Janson Talimat›
Robert Ludlum
Remzi Kitabevi
12. K›rd›¤›m›z Oyuncaklar
Sunay Ak›n
Ç›nar Yay›nlar›
13. Domuz
Refik Erduran
Remzi Kitabevi
14. Kurtlar ‹mparatorlu¤u
Jean Christophe Grangé
Do¤an Kitap
15. K›z›l Tavflan
Tom Clancy
Epsilon Yay›nc›l›k
1. Unutulanlar D›fl›nda Yeni Bir fiey Yok
Osman Pamuko¤lu
Harmoni
2. Kimse Sormazsa Ben
Sorar›m
Ayfle Arman
Epsilon Yay›nc›l›k
3. Mor ‹ne¤in Ak›ll›s›
Arman K›r›m
Sistem Yay›nc›l›k
4. Aflk, Seks ve Kad›nlara Dair
Seda Kaya Güler
Epsilon Yay›nc›l›k
5. Ceo Olmaya Giden Yol
Jeffrey J. Fox
Alteo
6. Yasemin’in Penceresi
Yasemin Bozkurt
An Yay›nc›l›k
7. Babam O¤lum Torunum Emre Kongar
Remzi Kitabevi
8. Gayet Ciddiyim
Gülse Birsel
Epsilon Yay›nc›l›k
9. Kültürün Gerçek Tan›¤› Güneydo¤u
Azer Bortaçina
Ekin Yaz›m Grubu
10. Deli Düfl
K›raç
Nokta Yay›nlar›
11. Ankara Cinayeti
‹hsan Tombufl
Bilgi Yay›nevi
12. Ankara’da Irak Savafllar›
Fikret Bila
Ümit Yay›nlar›
13. Al›flveriflkolik
Sophie Kinsella
‹nk›lap Kitabevi
14. Tekeliyet (I-II)
Yalç›n Küçük
‹thaki Yay›nlar›
15. Hayata Yön Veren Sözler
Ak›n Al›c›
Epsilon Yay›nc›l›k
1. Beni Sak›n Unutma
Federica de Cesco
Epsilon Yay›nlar›
2. Süper Çikolata
Judy Blume
Çitlembik Yay›nlar›
3. Bilgi Yar›flmas›
Yusuf Bitir - Suat Bilir
Timafl Yay›nlar›
4. Yeflil K›v›lc›m
Lene Kaaberbol
Do¤an Egmont
5. Barbie Hayvanlar Ç›kartma Kitab›
Fiona Munro
Net Yay›nlar›
6. Cad› Lili Korsanlarla
Knister
Epsilon Yay›nc›l›k
7. Harry Potter ve Zümrüdüanka Yoldafll›¤›
J.K. Rowling
YKY
8. Ayflegül Resim Dersinde
Gilbert Delahaye
Mars›k Yay›nlar›
9. Bay Peabody’nin Elmalar›
Madonna
‹letiflim Yay›nlar›
10. Anneannem Sihirbaz
Muzaffer ‹zgü
‹letiflim Yay›nlar›
11. Kont ‹çin Buzlu Sinek fiurubu
Geronimo Stilton
Do¤an Egmont
12. Çocuk Bilmeceleri
Adnan Ersan
Arkadafl
13. Masal Evi
Adnan Özyalç›ner - Sennur Sezer
Alfa Yay›nc›l›k
14. Çocuklar ‹çin Masallarla Satranç
Ozan Çapan
ODTÜ Yay›nlar›
15. Neden Herkes Bana Karfl›
Rosie Rushton
Epsilon Yay›nc›l›k
Kaynak: Yeni Çizgi Yay›n Da¤›t›m Ltd (22 Aral›k 2003 itibariyle)
40
ABD /
Edebiyat
Almanya /
Edebiyat
‹ngiltere
1. The Da Vinci Code
Dan Brown, Doubleday
2. The Five People You Meet in Heaven
Mitch Albom, Hyperion
3. The Big Bad Wolf
James Patterson, Little, Brown
4. Trojan Odyssey
Clive Cussler, Putnam
5. The Dark Tower Volume 1-5,
Stephen King, Viking and Donald M. Grant
/ Scribner
6. The Hornet’s Nest
Jimmy Carter, Simon & Schuster
7. Skipping Christmas
John Grisham, Doubleday
8. Shephards Abiding
Jan Karon, Viking
9. Bleachers
John Grisham, Doubleday
10. Blowfly
Patricia Cornwell, Putnam
1. Harry Potter und der Orden des Phönix
Joanne K. Rowling, Carlsen
2. Der Schatten des Windes
Carlos Ruiz Zafón, Insel
3. Vor dem Frost
Henning Mankell, Zsolnay
4. Am Ende des Schweigens
Charlotte Link, Blanvalet
5. Elf Minuten
Paulo Coelho, Diogenes
6. Das Fest
John Grisham, Heyne
7. Monsieur Ibrahim und die Blumen
des Koran,
Eric-Emmanuel Schmitt, Ammann
8. Wolfsmond
Stephen King, Heyne
9. Harry Potter und der Stein der Weisen
J.K. Rowling, Carlsen
10. Mitternachtsfalken
Ken Follett, Lübbe
1. Eats, Shoots and Leaves
Lynne Truss, Profile Books
2. The King of Torts
John Grisham, Arrow
3. The Autobiography
Martin Johnson, Headline
4. Guinness World Records
Guinness World Records Ltd.
5. A Short History of Nearly Everything
Bill Bryson, Random House
6. Rags to Richie
Shane Richie and Sue Crawford,
Contender Books
7. The Beano
D. C. Thomson
8. A Royal Duty
Paul Burrell, Michael Joseph
9. Schott's Food and Drink Miscellany
Ben Schott, Bloomsbury
10. World Cup 2003,
Orion
ABD /
Edebiyat d›fl›
Almanya /
Edebiyat d›fl›
Fransa
1. Who’s Looking Out for You
Bill O'Reilly, Broadway
2. Flyboys
James Bradley, Little, Brown
3. Dude, Where’s My Country
Michael Moore, Warner
4. Lies (And the Lying Liars Who Tell
Them) Al Franken, Dutton
5. A National Party No More
Zell Miller, Stroud & Hall
6. America 24/7
Rick Smolan-David Elliot Cohen, DK
Publishing
7. Franklin and Winston
Jon Meacham, Random House
8. Lt. Over the Edge
Lawrence Taylor - Steve Serby, HarperCollins
9. Benjamin Franklin
Walter Isaacson, Simon & Schuster
10. A Short History of Nearly Everything
Bill Bryson, Broadway
1. Volle Deckung
Mr. Bush, Michael Moore, Piper
2. Stupid White Men
Michael Moore, Piper
3. Augenblick, verweile doch
Boris Becker, C. Bertelsmann
4. Zurück aus Afrika
Corinne Hofmann, A1
5. Johannes Paul II
Andreas Englisch, Ullstein
6. Am Beispiel meines Bruders
Uwe Timm, Kiepenheuer & Witsch
7. Was würde Jesus heute sagen
Heiner Geißler, Rowohlt Berlin
8. Querschüsse
Michael Moore, Piper
9. Die Schleife an Stalins Bart
Erika Rieman, Hoffman und Campe
10. Frau Thomas Mann, Das Leben der
Katharina
Inge Jens - Walter Jens, Pringsheim
1. Harry Potter et l'Ordre du Phénix
J.K. Rowling, Gallimard Jeunesse
2. Les sarcophages du 6ème continent
Juillard – Sente, Blake Et Mortimer
3. De Gaulle, mon père
Philippe de Gaulle - Michel Tauriac, Plon
4. Sur les murs de la classe
François Cavanna, Hoebeke
5. Mémoires
Farah Pahlavi, Xo
6. Et vous, chat va
Geluck, Casterman
7. Joe Bar Team
Debarre, Vents D'ouest
8. La Terre vue du ciel
Yann Arthus-Bertrand, La Martiniere Eds De
9. Quid 2004
Dominique Frémy - Michèle Frémy, Robert
Laffont
10. T'en veux t'en veux
Van Linthout - Stibane – Didge, Casterman
Kaynak: ABD (The New York Times), Almanya (Der Spiegel), ‹ngiltere (The Guardian), Fransa (Fnac) (20 Aral›k 2003 itibariyle)
41
kitap
Gülenay Börekçi
Çok az kitap, çocuklar›n zekâs›na
ve duygular›na sayg› gösteriyor
Yunanl› diplomat ve yazar Fotini Tomai-Kostandopulu’nun çocuklar için yazd›¤›
Mirto’nun Büyülü S›rr› bu ay Epsilon Yay›nc›l›k’tan ç›kt›. Kitaptan elde edilecek gelir,
Sokak Çocuklar› Vakf›’na ba¤›fllanacak.
Bir yazars›n›z ama ayn› zamanda
bambaflka bir kariyeriniz var...
Asl›nda dahas› da var: Yani hem konferanslara kat›lan ve yo¤un faaliyetli bir
bilim insan› oldu¤umu, hem de y›lda
afla¤› yukar› iki bilimsel kitap yaz›p yay›mlad›¤›m› göze al›rsak, ve ayr›ca iki
çocuk annesi oldu¤umu ve onlar› yetifltirme sorumlulu¤unu üstlendi¤imi,
bir yandan yemek piflirip bir yandan
onlarla birlikte e¤lendi¤imi, okumalar›n› ve di¤er faaliyetlerini izledi¤imi göz
önünde tutarsak... Eh, o zaman birinin
benim yerimde olmas› gerçekten çok
zor! Ama biliyor musunuz, asl›nda daha zor olan fley, birisinin benim içimden gelen ve hissetti¤im fleyleri hissetmesi, fakat bunlar› ifade edememesi.
Sadece zaman yoklu¤undan de¤il, yak›n çevresinin yaratabilece¤i engeller,
zorluklar ve hatta s›n›rlamalar yüzünden. Ama benim için ne iyi ki bugün
her fley de¤iflmifl durumda, çocuklar›m beni destekliyor ve yazd›¤›m eserlerle gurur duyuyorlar. Enerjimin en
büyük bölümünü kapsayan, ülkemin
D›fliflleri Bakanl›¤›’ndaki kariyerime gelince, san›r›m yazarl›k faaliyetim beni
bir profesyonel olarak zay›flatm›yor,
tam tersine, daha önce bende bulundu¤una hiç inanamad›¤›m enerji kaynaklar›yla besliyor. Hatta belki daha
yararl› yap›yor, neden olmas›n? Örne¤in, Yunanistan ve Türkiye’de küçük
çocuklar›n gönüllerinde yetifltirip büyütmeye çal›flt›¤›m sevgiyle iki komflu
halk›n anlaflmalar› için daha iyi bir gelecek haz›rl›yorum. E¤er çocuklar›m›z,
yak›n geçmiflte çok sert olan ortak tarihlerinin içinden birbirlerini sevmeyi
ö¤renirlerse, yar›n durum daha iyi olur
42
Mirto’nun
Büyülü S›rr›
Fotini TomaiKostandopulu,
Resimleyen: Dimitri
Talaganis, Epsilon
Yay›nc›l›k
belki. Bunlar› flimdi benim size söylemem çok önemli, çünkü ben daha küçük bir çocukken, do¤du¤u ve çok
sevdi¤i yerlerden kopar›lan, ‹stanbul’un önemli kad›n›, büyükannem Fotini’nin anlatt›¤› olumsuz deneyimleri
ve bu hayattan gidinceye kadar içinde
tafl›d›¤› ac› an›lar› dinlerdim. fiimdi bana bulutlar›n içinden bakt›¤›na ve bugün size söylediklerimi onaylad›¤›na
eminim.
Mirto’nun Büyülü S›rr› sizin ilk kitab›n›z m›?
Hay›r, üçüncü kitab›m. Bundan önce,
Tabak ve Baflka K›r›lacak Eflya adl›
üç k›sa romandan oluflan bir derlemem
ve Cennet Caddesi Kapal› adl› bir roman›m var. Ama bu, ilk çocuk kitab›m.
Kitab› yazmaya nas›l karar verdiniz?
Bir anne olarak çocuklar›ma okuduklar›mdan pek memnun de¤ildim. Çok az
kitap çocuklar›n diline, zekâs›na ve
duygular›na sayg› gösteriyordu. Sanki
çocuklar da büyükler kadar fliddetli hatta ben büyüklerden daha fliddetli
diyorum- duygulanamazlar. Hayalim,
çocuklar›n okuyaca¤› bir fley yazmakt›. Ne kadar zor oldu¤unu bilmiyordum. Belki de onun için denemeye cesaret ettim ve iflte ortaya gönlümün ve
akl›m›n devam› olan bu masal ç›kt›.
Kitap önce Yunanistan’da yay›mland›. fiimdi s›ra Türkiye’de.
Çevirisi, çok sevdi¤im Leyla Umar’›n
giriflimleriyle yap›ld›. Geliri, Sokak Çocuklar› Vakf›’na ba¤›fllanacak. fiu an
befl dile daha çeviriliyor ve bu, s›n›r d›fl›nda yay›mlanan ilk bask› olacak. Bu,
çok önemli bir fley.
Gelecekte neler yapacaks›n›z? Bir
çocuk kitab› daha yazacak m›s›n›z?
Yazaca¤›m daha çok fley var ve beni
hiçbir fley durduramaz, çünkü yazd›¤›m zaman kendimi daha serbest hissediyorum. Düflüncelerimi ve duygular›m› çevremde bulunanlarla yazarak
paylafl›yorum, bugüne kadar sadece
kendi ülkemde, flimdi de sizlerle... Ayr›ca çocuklar için 2004 y›l›nda yurdumda olacak Olimpiyat Oyunlar› konulu
üç masal planl›yorum. 8 ile 14 yafllar›
aras› çocuklara hitap edecekler. Keflke bu kitaplar da Türkiye’nin gökyüzünü görebilseler, onlar da sizin çocuklar›n›z taraf›ndan okunsalar. Dile¤imizin
daha güçlü olmas› için beraber temenni edelim mi?
Henry James anlat›lar›
Görsel Yolculuklar
Ferit Edgü
YKY, 213 sayfa
Dostlar›m›z›n Dostlar›
Çevirenler: Fatih Özgüven
P›nar Kür
Babil Kitapl›¤›
Dost Kitabevi, 205 sayfa
Resimler ve sözler
“Her imge bir kurgudur, gerçeklik de¤il...”
Isodore’un bu sözü, Ferit Edgü’nün yeni kitab›n›n sonundaki, dünyaca ünlü ressamlar›n
sözlerinden oluflan ‘Özet’ bölümünde yer al›yor. Edgü’nün, kitab›n ilk sayfas›nda yer alan
girifl yaz›s›nda ise flöyle deniyor: “Bir sanat
elefltirmeninin de¤il, bir yaz›n adam›n›n kaleminden ç›km›fl yaz›lar: Sergiler, y›ldönümleri,
ne yaz›k ki ölümler dolay›s›yla, ama tümü resim sanat› üzerine.” Osman Hamdi’den Adnan Var›nca’ya, Yüksel Arslan’dan Tülay
Tura Börütecene’ye Türk resminin pek çok
önemli ismiyle ilgili yaz›larda, yazar›n genel
olarak resimle ve yaflam› resimlemeyle ilgili izlenimlerini ve düflüncelerini okumak mümkün.
Çeflitli koleksiyonlardan seçilmifl resimlerin de
yer ald›¤› Görsel Yolculuklar okuyucuya ‘resim okuman›n’ ipuçlar›n› veriyor.
Mistik Irmak
Mistik Irmak (Mystic River)
Dennis Lehane
Çeviren: Utku ‹lban
Coflkuno¤lu
Bilge Kültür Sanat,
496 sayfa
Amerikal› yazar Henry James’in
eski evlere ve ac›l› aflklara ait hayaletleri bu kez, Buenos Aires’in
efsanevî kütüphanecisi Jorge Luis
Borges’in seçimiyle Babil Kitapl›¤›’nda. Kitapta birbirinden farkl›
dört anlat› yer al›yor. Yazd›¤› önsözde ilk öykü olan Sakl› Yaflam
için flöyle diyor Jorge Luis Borges: “Sakl› Yaflam’da fantastik ve
satirik öyküler, Stevenson ve Papini’nin çok sevdi¤i ve çokça ifllenmifl ‘ikililik’ temas› ve dünyan›n
görünür kurgular›n› bafltan sona
kateden ola¤anüstü hiçliklere yöneltilmifl alay iç içe geçer.” Gerçekten de James’in ‹sviçre Alpleri’nde tatil yapmakta olan anlat›c›s›; Blanche Adney ile aralar›nda
dönen bilmeceler, konuflan gözler,
tav›r oluflturmayan al›flkanl›klar ve
böylece oluflan tav›rlar eflli¤inde
fantastik bir uçurumun kenar›na
do¤ru sürüklüyor okuyucuyu. Clare Vawdrey ‘iki’ ayr› kifli mi? Peki
ya her durum için ayr› bir k›yafeti
ve her k›yafet için ayr› bir eti¤i olan
Lord Mellifont hep izlenmeli mi?
Fakat hep birlikte cevaplar› bula-
cakken -tabii e¤er varsa- patlayan
f›rt›na diniyor ve Londra salonlar›n›n aranan isimleri teker teker dönüyorlar ‘arand›klar›’ bu salonlara.
Sonuç: Salonlar hep eskisi gibi.
‹nanç fiövalyesi Owen Wigrave ve
bonesindeki üç küçük siyah tüyle
bir aflk hayaletine dönüflen hüzünlü kad›n›n öykülerini atlay›p, Borges’in kelimeleriyle ‘fantastik olmayan ama belki de James’in en iyi
öyküsü denebilecek’ son öykümüze var›yoruz. Sab›rla arflivlenen bir
intikam›n belirifli. Northmore’lar›n
Alçal›fl› gerçekten de âniden oluyor, ama arkas›nda tabii ki bir adam›n tüm ömrü var.
Kesin sonuç (ya da anafikir): Yeni
Henry James çevirileri kesinlikle
okunmal›!
Kutlu¤han Soyubol
Yarat›c› Mitoloji
Dave Boyle 25 y›l önce bir arabaya biner. Dört
gün sonra en yak›nlar›yla bile dostlu¤unu sürdüremeyecek halde döner, çünkü gizemli bir
biçimde de¤iflmifltir...
Dennis Lehane, hikâyeyi, insan iliflkilerinin
çarp›c› a¤› içinde ustaca ele al›yor. Okurlara
salt bir gerilim roman› de¤il, ak›llardan kolay
kolay ç›kmayan, psikolojik bir gerilim sunuyor.
Elefltirmenler ‘karmafl›k, karanl›k ve duygusal
bir dram’ diye nitelemifller.
(The Masks of God: Creative Mythology), Joseph Campbell,
Çev: Kudret Emiro¤lu ‹mge Kitabevi, 709 sayfa
Goethe, Wagner, Joyce gibi sanatç›lar›n, Schopenhauer, Nietzsche, Jung gibi bilimadam› ve düflünürlerin izinden gidilerek yaz›lm›fl bir kitap. Birey
olma çabas›ndaki insan›n, kendini ve gerçe¤i aray›fl› s›ras›nda taklit edip yeniden üretebilece¤i mitolojiler üretmesi denebilecek bir serüveni dile getiriyor.
43
r
kitap
En iyi yemek kitaplar›
Hülya Ekfligil, bugüne kadar yay›mlanan ve yemek tarifi veren kitaplar içinde en be¤endiklerini yazd›.
Gerek kapsaml› olufllar›, gerekse kolayca uygulanabilirliklerini esas alarak seçti¤i bu kitaplar›n her biri,
ayn› zamanda sevdiklerine güzel bir hediye almak isteyenler için yol gösterici.
Osmanl› Mutfa¤›
Marianna Yerasimos
Boyut Yay›nlar›
207 sayfa
Bu kitab›n en önemli özelliklerinden biri içerdi¤i 99 yemek tarifinin günümüze
uyarlanm›fl, yap›lmas› mümkün k›l›nm›fl
yemeklerden oluflmas›. Kitapta Osmanl›’n›n yeme al›flkanl›klar›ndan yüzy›llar boyu kullan›lan baharatlara kadar
önemli bilgileri kapsayan yaz›lar, hangi
yüzy›lda hangi yemeklerin yendi¤ine
dair listeler de var. Örne¤in 16. yüzy›l›n
çorba çeflitleri aras›nda tam 12 çeflit
tavuk çorbas› yer al›yor. Bunlardan Bademli, Terbiyeli Tavuk Çorbas›, yazar›n
kitaba aktard›¤› tariflerden. Etler bölümünde görüyoruz ki Osmanl› zaman›nda kuzu, koyun d›fl›nda tavus kuflundan güvercine pek çok farkl› hayvan›n
eti yeniyor. Yerasimos aralar›ndan bugün yenen etleri seçerek tarif veriyor.
15. ve 16. yüzy›lda tatl›-ekfli etlerin tercih edildi¤i Osmanl› mutfa¤›nda giderek baldan ar›nan et yemeklerinin 19.
yüzy›la kadar direnen bir örne¤i de var
kitapta. Tatl› Et, pekmezle pifliriliyor.
Yüzy›llar Boyu Osmanl› Mutfa¤›’nda yazar›n›n favorisi olan; su yerine so¤an
suyu, bal ve tereya¤› ile piflirilen Etsiz
Pilav’dan, taze fasulye ile yap›lan Fasulye Mücveri’ne kadar yap›l›fl› son derece basit, ama sonucu da bir o kadar
s›ra d›fl› ve leziz pek çok yemek var.
Yerasimos’un sahibi oldu¤u Galeri Alfa’n›n zengin arflivinden kullan›lan gravürler ise çok farkl› bir görsellik sunuyor. Bu kitap Osmanl›’n›n lezzetlerine
aç›lan en ilginç pencerelerden biri.
44
Türk - Yunan
Mutfa¤›
Çin Mutfa¤›ndan
Seçmeler
Engin Ak›n,
Mirsini Lambraki
‹fl Kültür Yay›nlar›
318 sayfa
Neflet Eren
‹nk›lâp Yay›nevi
207 sayfa
Ayn› Sofrada ‹ki Ülke, Türkiye ve Yunanistan’da, yeme-içme ifllerine gönül
vermifl iki kad›n›n uzun süren çabalar›n›n sonucu yay›nlanan bir kitap. Aç›k
Radyo’daki Tat Muhabbetleri adl› özgün radyo program› ile ‘tiryakilerini’ yaratan Engin Ak›n meslektafl› Mirsini
Lambraki ile gastronomik bir konferans
s›ras›nda tan›fl›yor. Lambraki ülkesinde birçok yemek kitab› yay›nlanan, bilinen bir isim. Mutfaklar›ndan taflan
lezzetlerin, bir yün yuma¤› gibi birbirine doland›¤› iki ülke Türkiye ve Yunanistan. Bu gerçe¤e birçok kez tan›k
olan Ak›n ile Lambraki ortak bir çal›flma yapmaya karar veriyorlar. Ve uzun
ve zorlu bir çal›flman›n sonunda kitap
ortaya ç›k›yor. Önce Yunanistan’da,
Yunanca olarak, daha sonra da burada. Ak›n ve Lambraki’nin çok hay›rl› bir
ifl yapt›klar›n› düflünüyorum. Kitapta
yer yer metinlerle verilen bilgiler, yer
yer tariflere eklenen birkaç sat›r, dostlu¤u ve düflmanl›¤› da art›k bu yemekler gibi iç içe girmifl olan iki ülkenin asl›nda birbirine ne kadar ‘yak›n durdu¤unun’ benzersiz göstergeleri. ‹zmir
Usulü Karnaval Katmeri’nin tarifini izleyen sayfada Rodos Usulü Katimeria’ya
rastl›yorsunuz. Süt böre¤i Galatopia
belli ki hemen yan›ndaki muhallebili
Laz Böre¤i’nin arkadafl›! Sayfalar› çevirdikçe birbirinden ilginç lezzetler sizi
okuman›n ötesinde mutfa¤a girmek
için de heveslendiriyor.
Nuri Eren Türkiye’nin Çin Halk Cumhuriyeti’ndeki ilk büyükelçisi. Hayat arkadafl› Neflet Eren ise diplomatik nedenlerle bulunduklar› ülkelerin mutfa¤›n›
yak›ndan tan›maya özen gösteren,
Türk mutfa¤› hakk›nda ‹ngilizce yay›nlanan baflar›l› kitaplar›n sahibi bir yemek tutkunu. Hal böyle olunca, Neflet
Eren’in Pekin y›llar› da aflç›l›k okullar› ve
lokanta mutfaklar› gibi Çin mutfa¤›n›n
kalbinin att›¤› yerlerde geçiyor. Sonuçta ortaya ç›kan Çin Mutfa¤›ndan Seçmeler y›llar önce bas›ld›¤› haliyle piyasaya sunulan ‘ufak tefek’, iddias›z, hatta demode görünümlü bir yemek kitab›.
Ama bu büyük mutfa¤› Türkçe’de tan›tan önemli bir kaynak olma özelli¤ine
sahip. Yemek tariflerinin yan› s›ra Çin
mutfa¤›nda kullan›lan araç gereçlere
ve onlar›n kullan›m biçimlerine de yer
veriyor. Genellikle çok malzemeli, detayl› yemeklerden oluflan tariflerin yer
ald›¤› bir kitap bu. Ama sayesinde evde Pekin örde¤i yemek bile hayal olmaktan ç›k›yor. Turfluyla yap›lan çorbalar gibi ilginç ve basit yemekler de var.
Mezeler, Salatalar, Turflular, Etler, Kümes Hayvanlar›, Deniz Mahsulleri, Pirinç ve Hamur ‹flleri ile Tatl›lar kitab›n
ana bafll›klar›. Eren, yerde yürüyen, denizde yüzen ve gökte uçan her fleyi yediklerini iddia eden Çinliler’in bizce de
yenilebilir tariflerini seçip ç›kararak,
sevgiyle söz etti¤i bu mutfakla okuyucusu aras›nda ba¤ kurmay› baflar›yor.
Remix
Lâle Apa,
Bedriye Medina
Apa Yay›nlar›
348 sayfa
Kendileri de çal›flan iki kad›n olan ve
özellikle ifl yaflam›yla birleflen bir mutfak faaliyetinin insan› nas›l zorlayabildi¤ini bilen yay›nc› Lâle Apa ve Bedriye Medina birçok kad›n›n derdine deva olabilecek bir kitap yazd›lar. Amaçlar› sadece çal›flan kad›nlar için de¤il,
mutfakta yenilik arayan herkes için yeni seçenekler yaratmakt›. Remix, ad›
üstünde, var olanlar aras›ndan bir seçim yapan, ilginç olan tarifleri bir araya getiren bir çal›flma. Bat› kaynakl›
tarifler a¤›rl›kta. 222 yemek tarifi içeren kitapta, örne¤in, biri karmafl›k ve
zengin lezzetler, di¤eri basit ve pratik
tarif arayanlar için olmak üzere iki ayr›
bal kaba¤› çorbas› yer al›yor. Frittata,
Salade Niçoise, Tai Usulü Çilav gibi
‘yabanc›’ lezzetlere, yer yer Gamze’nin Hamsili Pilav›, Fahrünnisa Han›m’›n Domates Pilakisi gibi ‘yerel’ tatlar efllik ediyor. Bana en ilginç gelenler mutfa¤›m›zda ya kavrularak pilava
konan ya da çorbas› yap›lan arpa flehriye ile yap›lan de¤iflik yemekler. Karidesli ve Yeflil Fasulyeli Arpa fiehriye,
F›st›kl› ve Limonlu Arpa fiehriye, Limonlu ve Fesle¤enli Arpa fiehriye...
Remix’in yeni bir fleyler sunmak amac›yla yaz›ld›¤›n›n göstergelerinden baz›lar›. Kitap için tek bir s›fat kullanacak
olsayd›m o da ‘modern’ olurdu. Sponsorlar›ndan Sunset lokantas›n›n Sushi
tariflerini verdi¤i kitapta Doluca da flarap türleri ile yer al›yor. Yemeklerin
hangi tür flarapla yak›flacaklar›n›n belirtilmesi pek al›fl›k olmad›¤›m›z, ama
çok yararl› bir uygulama. Foto¤raflar›n› Ahmet A¤ao¤lu’nun çekti¤i Remix’in plastik bir kapakla sat›fla sunulmas› ise yazarlar›n›n mutfa¤›n ne mene bir yer oldu¤unu iyi bildiklerini gösteriyor!
Eskimeyen
Tatlar
Vehbi Koç
Vakf› Yay›n›
297 sayfa
Hem saray mutfa¤›n›n günümüze kadar gelmifl lezzetlerinden baflar›l› bir
seçim sunuyor hem de bu konudaki
temel bilgileri aktar›yor. Divan Oteli taraf›ndan haz›rlanan kitapta önce önemli metinler ç›k›yor karfl›m›za. Bozkurt
Güvenç’in yemek kültürümüzü anlatt›¤›
yaz›y› Nezihe Araz’›n tatl›lar üzerine çal›flmas› izliyor. Yeme-içme gelene¤i
Prof. Dr. Günay Kut’un kaleminden. Dr.
Tu¤rul fiavkay’›n ise Türk mutfa¤› üzerine kapsaml› bir çal›flmas› var. Hem
e¤lenceli hem de bilgilendirici yaz›lar.
Yemek tarifleri ise ‘has Türk yeme¤i’
olarak ne biliyorsak, onlara ait. Her yemek ‘usulüne göre’ yap›lm›fl. Halis tereya¤l› pilavlar, bol flerbetli tatl›lar, ne
ararsan›z var. Örne¤in Saray Usulü
Past›rmal› Yumurta. Öyle past›rmalar›
ateflte biraz çevirip üzerine yumurta k›r›vermekle past›rmal› yumurta yap›lmad›¤›n› görüyorsunuz. Bunun domatesi
var, et suyu var... ve tabii sonuçta da
taba¤›n›zda çok farkl› lezzette bir past›rmal› yumurta var! Terbiyeli Süt Kuzusu Kapamas› gibi hem piflirmesi hem
de yemesi bir tören olan lezzetlerin yan› s›ra K›ymal› Mercimek gibi ‘halk tipi’
bir yemekle karfl›laflmak da mümkün.
Eskimeyen Tatlar mutfakla içli-d›fll› olmayanlar›n bile uygulay›p baflar›l› olabilece¤i tariflerle dolu. Hamsili Pilav gibi ‘birileri yapsa da yesek’ diyece¤iniz
bir yeme¤i bu kitaptaki tarifle piflirip, ald›¤›n›z sonuçla hem kendinizi hem de
etraf›n›zdakileri flafl›rtabilirsiniz. Bu çal›flmada tek itiraz›m, tatl›lardaki fleker
miktar›na. Tatl›larda her zaman, en az
dörtte bir miktarda flekeri azaltarak -f›r›na giren tatl›lar hariç, f›r›nda piflen hamur ifllerinde malzemeyle oynamak
tehlikelidir- tarifi uygulad›m. Sonuçta yine de ‘flekeri yerinde’ tatl›lar elde ettim.
K›sa k›sa...
Picasso’nun Sofras›/Ermine Herscher
‹fl Bankas› Kültür Yay›nlar›, 191 sayfa
Sanatç›n›n hem sevdi¤i yemeklerin
tariflerini, hem kendi foto¤raflar›n›
hem de yeme-içme konusunda yaratt›¤› eserleri içeriyor. Görsel yönü
a¤›r basan, yemek piflirmekten çok
keyif için edinilecek birbir kitap.
Klasik Frans›z Yemekleri/Le Cordon Bleu
Dost Kitabevi, 160 sayfa
Frans›z mutfa¤›n› hem teknik olarak
hem de tarifleriyle ele al›yor. Bu ünlü
mutfa¤› ö¤renmek aç›s›ndan ilginç.
Yay›nevinin bir de Klasik ‹talyan Yemekleri kitab› var.
Aflç›n›n El Kitab›/Ayd›n Y›lmaz
Boyut Yay›n Grubu, 464 sayfa
Kitapta hem bir mutfak kurman›n ve
aflç› olman›n tüm gereklerinden söz
ediliyor hem de ço¤unlu¤u Türk mutfa¤›ndan olmak üzere yüzlerce yeme¤in tarifi veriliyor. Türünün en iyilerinden.
Osmanl› Mutfa¤›/Tu¤rul fiavkay
fiekerbank Yay›n›, 292 sayfa
Tu¤rul fiavkay sa¤l›¤›nda pek çok
önemli kitaba katk›da bulunmufltu.
fiekerbank için haz›rlad›¤› bu kitap
ise bütünüyle ona ait. Onu izleyen
Tatl› Kitab› da fiavkay’›n imzas›n› tafl›yor. Usta bir kalem ve engin bir bilgiden yararlanmak isteyen herkes
mutlaka sahip olmal›.
Türk Mutfak Sanat›/Necip Usta
Remzi Kitabevi, 543 sayfa
Türk Mutfa¤›’nda üstad kabul edilen
isimlerden Necip Ertürk’ün ayn› yay›nevinden ç›kan bir de Türk Tatl› Sanat› kitab› var. ‹kisi de çok kapsaml›
kitaplar. Gönül istiyor ki bu kadar
önemli kifliliklerin kitaplar› biraz titizlenerek, iflin görsel yönüne özen
gösterilerek bas›ls›n.
Sultan Sofralar›/Stefanos Yerasimos
Yap› Kredi Yay›nlar›, 146 sayfa
15 ve 16. Yüzy›lda Osmanl› saray
mutfa¤›ndan, fiirvani’ye ait el yazmalar›n›n derlenmesi ile oluflmufl ilginç bir çal›flma. Kitab›n ola¤anüstü
hoflluktaki desenleri Belk›s Taflkeser
imzal›.
45
kitap
s
Aile S›rlar›’n›n hikâyesi
Afla¤›da, yazar Jonathan Franzen ile O dergisinin editörü, ‘dünyan›n en kalabal›k
kitap kulübü’nün yöneticisi ve popüler bir TV program›n›n sunucusu olan Oprah
Winfrey aras›nda ç›kan savafl›n en kritik anlar›n› ve yap›lan yorumlar› okuyacaks›n›z.
Taraflardan biri, The New Yorker dergisi taraf›ndan 21. yüzy›l›n en parlak yirmi yazar›ndan biri seçilen ve The Corrections adl› roman› bu ay Aile S›rlar›
ad›yla bizde de yay›nlanan Jonathan
Franzen. Kitab›nda, her parças› ayr›
bir âcil yard›m ça¤r›s› veren da¤›lm›fl
bir ailenin hikâyesini anlat›yor. Aile S›rlar›, Amerikan edebiyat›n›n son zamanlardaki en iyi örneklerinden biri olmas›na ra¤men, bu özelli¤inden çok,
yazar›n›n Oprah Winfrey’nin televizyon program›na kat›lmay› reddedifliyle
gündeme geldi ve böylelikle malûm
edebiyat-popüler kültür savafl›n› hararetlendirdi.
Olaylar› k›saca özetleyelim: Jonathan
Franzen 1996’da Harper’s dergisi için
kaleme ald›¤› bir denemede, ‘Büyük
Amerikan Roman›’ dedikleri fleyi yazma h›rs›ndan söz etmifl, hatta “Don
DeLillo’nunkiler kadar iyi ama ayn› zamanda daha okunabilir bir roman...”
demifl.
As›l enteresan olan sonras›. Sözünü etti¤i roman, yani Aile S›rlar›, 2000’lerin
bafl›nda yay›nland› ve bir anda medyadaki herkes bu romandan söz etmeye
bafllad›. The New York Times’›n çok
satanlar listesine ilk haftadan beflinci
olarak girmek küçümsenmeyecek bir
Oprah Winfrey
46
baflar›yd› flüphesiz. Kitap çok k›sa bir
sürede 300 bin adet ‘hardcover’ satt›.
(O tarihe kadar en çok satan edebî roman Dave Eggers’›n A Heartbreaking
Work of Staggering Genius’›yd› ve
‘sadece’ 200 bin adet satm›flt›.)
‹flte Oprah Winfrey devreye tam bu
noktada girdi. Her ay bir kitap seçerek
yazar›n› program›na davet eden ‘Medya Kraliçesi’, bu kez Jonathan Franzen’a gitti. Ancak Aile S›rlar›’n›n tan›t›m› için tüm ülkeyi dolaflmakta olan
Franzen, kendisiyle röportaj yapan her
gazetecinin “Oprah’n›n sizi seçmesine
ne diyorsunuz,” diye sormas›ndan fena halde s›k›lm›flt›: “Evet, Oprah Winfrey bazen hakikaten iyi kitaplar seçiyor. Ancak son zamanlarda öylesine
berbat fleylere yer verdi ki, daveti beni
pek o kadar sevindirmedi.” Röportaj›n
sonunda Oprah’n›n çok zeki oldu¤unu
ve bir savaflç› ruhu tafl›d›¤›n› filân eklemifl ama nafile! Teklifi reddetmeyi düflündü¤ünü aç›klamas› bile, yay›nc›s›
Farrar, Straus & Giroux’nun bas›n sözcüsü Jeff Seroy’un söyledi¤ine göre,
kitap için fazladan 680 bin siparifl almas›n› sa¤lad›. Sonuçta, Franzen’›n
cebine Oprah sayesinde 2 milyon dolar daha girmifl oldu.
Asl›nda Franzen talihsiz aç›klamala-
Rekoru ‘egale edilen’ Dave Eggers
r›n sonras›nda epey özür diledi, kitab›n›n orijinal ad›nda oldu¤u gibi ‘geçmiflin tashihini yapmaya’ çal›flt› ve bütün
suçun kendisinde oldu¤unu, medyayla
bafla ç›kabilecek kadar deneyimli say›lamayaca¤›n› söyledi, ama tabii bunlar›n pek yarar› olmad›, yani kimseyi asl›nda o kadar da kibirli ve kendini be¤enmifl biri olmad›¤›na inand›ramad›.
‘Bir k›s›m’ medyan›n gözünde yeteneklerinin ve çok iyi bir kitaba imza atm›fl
olmas›n›n da hiçbir önemi kalmad›. ‘Kibirli’ Jonathan Franzen ve ‘popüler’
Oprah Winfrey bir anda birbirine z›t iki
ucun simgesi haline geldi; bir yanda
‘fildifli kulelerinden ç›kmayan’ seçkinciler, öte yanda ‘vasatla yetinen’ popüler
kültür tutkunlar›... O dönemde neler yaz›l›p çizilmedi ki... Bir elefltirmen Franzen’a “Tek kiflilik Hamlet oynanmaz,”
diye tavsiyede bulundu örne¤in. Bir
yazar ajan›, “Martin Amis’in yazar
ajanlar›na sald›rmas›ndan sonra ifllenmifl en feci edebî suç” sayd›¤› olay› yorumlad›¤› yaz›s›na “Birini intihar ederken seyretmeye bay›l›r›m,” diye bafllad›. Bir de flunu ekledi: “Franzen tüm
bu gösteriyi, akla gelebilecek en aptalca sebepten dolay› yap›yor; ‘Ben edebîyim, Oprah de¤il’ demek için...”
Nobel ödüllü Toni Morrison bile bu
Nobel ödüllü Toni Morrison
Jonathan Franzen
Aile S›rlar› (The Corrections)
Jonathan Frazen
Çev: Füsun Doruker,
Alt›n Kitaplar, 591 sayfa
konuda yorum yapmaktan kaç›nmad›: “Frazen besbelli Oprah’n›n listesinin, tamamen program seyircilerinin zevkine
göre seçildi¤ini zannediyor. Ayr›ca, ço¤unlu¤unu kad›nlar›n
oluflturdu¤u bu seyirci kitlesinin yeterince zeki ya da entelektüel olmad›¤›n› düflünüyor.” Gene son dönemin gözde isimlerinden biri, Midwives’›n yazar› Chris Bohjalian ise, “Aile
S›rlar› büyük bir kitap ama bence Franzen kendini oldu¤undan daha çok önemsiyor ve Toni Morrison, Joyce Carol
Oates, Andre Dubus ya da benim kitaplar›mdan da iyi yazd›¤›na inan›yor,” dedi ve sözlerini, “Bu ülkede edebî olanla
popüler olan aras›nda ciddi ayr›mlar bulundu¤una inanan bir
kesim var, onlar, Soho’nun afla¤› kesimlerinde oturmayan
Amerikal›lar’›n birer ‘moron’ oldu¤una inan›yor,” diye noktalad›. K›sacas› gerilim had safhaya ç›kt›. Görünüfle göre Bohjalian, Oprah’n›n korkusuz bir savunucusu: “Franzen’›n ki-
tap kapa¤›na Oprah Kitap Kulübü logosu konulmas›na itiraz
etmesini de anlam›yorum. Sonuçta bu Smirnoff logosu de¤il
ki. Hem ayr›ca bu gezegende daha çok kitap okunmas› için
kimse Oprah kadar çaba göstermemifltir.”
Ard›ndan “Olup bitenler beni mutlu etmedi tabii ki,” diyen
Franzen’›n ajan› Susan Golomb da birtak›m aç›klamalar
yapt›: “Franzen hiçbir zaman o programa kat›lmak istemedi¤ini söylemedi ki. Hatta program için d›fl çekimler yap›lm›flt›
bile. Ancak onun seçici bir okuyucu kitlesi var ve kitab›n kapa¤›nda bir Oprah logosu bulunacak olmas›n›n entelektüel
okuyucuyu so¤utaca¤›n› düflünmüfl olabilir.” Franzen’› destekleyenler de oldu flüphesiz. Washington’daki ba¤›ms›z bir
kitabevi olan Politics and Prose’un sahiplerinden Carla Cohen ‘iyi edebiyat’ denen fleyle Oprah’n›n program›n›n pek de
örtüflmedi¤ini belirtti. Oprah’n›n bir dan›flman›ndan gelen
aç›klamaysa fluydu: “San›r›m art›k bir FSG kitab› seçerken iki
kere düflünece¤iz.” Sonuçta kraliçe özürlere ald›rmad›; teklifini geri çekerek ve her ay seçti¤i yazar için verdi¤i geleneksel akflam yeme¤i davetiyelerini iptal ederek gidiflata son
noktay› koydu. Franzen bunu ‘beklenmedik bir flok’ diye niteledi ve Oprah’ya bir özür mektubu yollad› ama tabii herhangi bir cevap alamad›. Sonuç: Tantana birkaç ay içinde
bitti, olaylar duruldu ve ayn› y›l içinde Franzen, Aile S›rlar›’yla 10 bin dolarl›k National Book Award’un sahibi oldu.
47
kitap
s
Hat›ralar fliirde baflka bir fleye dönüflüyor
‹lk fliir kitab› YKY’den ç›kan aktris Pelin Batu’yla fliir ve edebiyat üzerine konufltuk.
Glass / Cam ad›n› tafl›yan kitapta Batu’nun ‹ngilizce yazd›¤› fliirler ve onlar›n Güven
Turan, Nazmi A¤›l ve Zafer Ild›z taraf›ndan yap›lm›fl çevirileri yer al›yor.
Bir flaire fliirleriyle ne anlatmak istedi¤ini sormak anlams›z. The Love
Song of Mr. J. Alfred Prufrock'ta ne
anlatt›¤› sorulunca, fliiri en bafltan,
tekrar okuyan T.S. Eliot anekdotunu
hat›rlat›yor bana. Size, neden fliir
yazd›¤›n›z› soraca¤›m.
Neden fliir yazd›¤›m› hiç düflünmedim,
kendimi bildim bileli yaz›yorum. Düflündüklerimi, hissettiklerimi yazmay›nca, sanki hayat›mda bir boflluk olufluyor. Yaflayamad›¤›m fleyleri de yazarak yaflam›fl gibi oluyorum. Ama bu bir
kaç›fl de¤il, hayat› alg›lay›fl biçimi. Öte
yandan, fliir bir oyun gibi; zaman› k›rma, renkleri kar›flt›rma, soyutlaflt›rma,
matlaflt›rma, saydamlaflt›rma oyunu ve
ben bu oyunu seviyorum.
‘Memory could be cruel,’ (Hat›ralar
ac›t›c› olabilir) diyorsunuz bir fliirinizde. fiiir yazarken kendinize eziyet
etti¤inizi düflündünüz mü hiç?
Yazarken bazen huzursuz oluyorum
48
ama bu daha çok yazmak eyleminin
kendisiyle ilgili bir durum. Yazmaya
bafllad›¤›m andan itibaren, beni düflündüren, dürtükleyen, hareket noktam olan o ‘özne’ veya ‘nesne’den
uzaklaflm›fl oluyorum. Hat›ralar ac›t›c›
olabilir, ama fliirde onlar baflka bir fleye dönüflüyorlar.
‹ngiliz fliir gelene¤indeki gibi, bitti¤inde bütün bir hikâyeyi 'canland›ran' fliirleriniz var. Bunlar, ayn› zamanda filmatik fleyler.
Bu, okuyucunun ‘okumas›yla’ ilgili olabilir. fiiir tabii ki baz› ipuçlar› verir, yap›s› itibar›yla okuyucuyu yönlendirir.
Ama gelifligüzel serpifltirilmifl kelimeler
bile, uyand›rd›¤› ça¤r›fl›mlardan dolay›, film gibi okunabilir.
Oyunculuk ve flairlik aras›nda, hayaldeki bir dünyay› görülebilir k›labilmek d›fl›nda benzerlik var m›?
Oyunculuk, sizin de dedi¤iniz gibi, hayal dünyas›n› görsel olarak yans›tmak-
t›r; fliir ise, kelimeleri kullanarak o dünyay› ka¤›da dökme ifli... Ama fliirde her
okuyucunun kendi tarihi ve bak›fl› ‘o
sunulan dünyayla’ birleflir ve böylece
fliir, yaln›zca fliir olmaktan ç›kar, bambaflka bir ‘fley’ olur. fiiir, aktif bir biçimde görsellefltirilemedi¤i için, sinemada
ya da tiyatroda oldu¤u gibi belirli bir
bak›fl empoze etmez. Elbette görsel
sanatlarda da farkl› ‘okumalara’ yer var
ama bu, edebiyat›n sundu¤u esneklikle karfl›laflt›r›lamaz bile.
Çevirilerde sizin de onay›n›z›n al›nd›¤›n› söylemiflsiniz. Ama baz›lar›n›n
çevirisi, orijinalinden farkl›. ‘Baptise
me with your voice’ dizesinin ‘Sesin’
haline gelmesi gibi. Niçin?
Çevirilerde, orjinallerine olabildi¤ince
sad›k kal›nd›. Ama baz› dize ya da kelimeler bire bir çevrilemiyor. Bu yüzden
fliirin bütünlü¤ü, ritmi ve rengi göz
önünde bulundurularak de¤ifliklikler
yap›ld›. Bir çeviride, orijinale sad›k kal›nmas› önemli, ama bu, fliirselli¤in feda edilmesi pahas›na olmamal›. fiiir
hiçbir zaman tam çevrilemez, gene de
çok güzel çeviriler yap›labilir. Bu yüzden kitab›n ‘bilingual’ olmas› benim
için çok önemli. Ama orijinaller olmasayd›, benim kitab›m olmazd›.
Sevdi¤iniz flairler kimler?
Herrick, Donne, Keats, Rimbaud,
Thomas Hardy, Eliot, Moore, Rilke,
Oktay Rifat, Ece Ayhan, Edip Cansever, Cemal Süreyya...
Glass / Cam
Glass / Cam,
Pelin Batu, Çevirenler:
Güven Turan, Nazmi
A¤›l, Zafer Ild›z,
Resimler: Pelin Batu,
YKY, 113 sayfa.
tak›
Haluk Kalafat
‹znik çinileri tak›larda hayat buldu
Foto¤raf:Uluç Özcü
Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun çini merkezi olan ‹znik’te üretilen çini,
Süleyman Pafla Medresesi’nin restorasyonu çal›flmalar›n›n ard›ndan farkl› bir
alanda de¤erlendiriliyor. ‘Harem Serisi’ ad› verilen tak› koleksiyonunda ‹znik
çinisi kolye, bilezik, kol dü¤mesi gibi tak›larda kullan›l›yor.
Vazolar, duvar tabaklar›, fincanlar gibi kullan›m eflyas›yla ve
duvar süslemelerinde kullan›lan ‹znik çinileri, iki giriflimci kad›n›n ortak çabas›yla bambaflka bir alanda yeniden hayat
buluyor.
An› Tasar›m’›n sahibi Nejla An›l ile ‹znik Yerel Gündem 21
Genel Sekreteri Sevinç Öztürk, ‹znik’e sanat tarihindeki özel
yerini kazand›ran çini sanat›n› canland›rmak için bir araya
50
gelmifller. Çini sanat›n›n yaflat›lmas›n›n hepimizin sorumlulu¤u oldu¤u inanc›yla ç›k›lan bu yolculuk, onlar› ‘Harem Serisi’
olarak adland›r›lan bir koleksiyona ulaflt›rm›fl.
Harem Serisi’nin yarat›lmas›na neden olan çal›flma, ‹znik’in ve Osmanl› tarihinin en önemli eserlerinden biri olan
Süleyman Pafla Medresesi’nin restorasyon çal›flmalar›yla
bafllam›fl. Süleyman Pafla Medresesi’nin önemi Osmanl› mi-
marisinin ilk örneklerinden biri olmas›ndan kaynaklan›yor. ‹znik, Osmanl› beyli¤inin ilk yerleflti¤i yer. Kentin fethediliflinden bir y›l sonra Orhan Gazi’nin o¤lu Süleyman fiah taraf›ndan 1332 y›l›nda yapt›r›lan medrese, devletleflme yolundaki
genç Osmanl› beyli¤inin ilk tafl yap›lar›ndan biri.
ÜÇ ASIR SONRA CANLANDI
Medrese, ortas› avlulu, 11 hücreden oluflan bir yap›. Osmanl› Mimarisinin önemli örneklerinden biri olan bu yap› ‹znik Yerel Gündem 21 ile Bülent Eczac›bafl›’n›n katk›lar›yla
restore edildi. Restore edilen bina, art›k hem çiniciler çarfl›s›
hem de e¤itim kurumu olarak hizmet görüyor. Yerel Gündem
21 Giriflimi bu projeyle ‹znik’i ve çinicili¤i tüm dünyaya tan›tmay› amaçl›yor.
17. Yüzy›l’da tamamen ortadan kalkan ve ard›nda pek az
belge ve bilgi kalan ‹znik çinicili¤i, 19 y›l önce çini ustas›
Faik K›r›ml›’n›n ‹znik’e gelmesiyle yeniden hayat bulmufltu.
Bu y›llara kadar ‹znik çinicili¤i bir ölçüde Kütahya’da sürdürülüyordu. Eflref Ero¤lu ve Rasih Kocaman’›n Faik K›r›ml›
ile iflbirli¤iyle çini denemeleri bafllad›. ‹znik’te çinicilik e¤itimi
veren ustalar ve 1993 y›l›nda kurulan ‹znik E¤itim ve Ö¤retim
Vakf›’n›n çal›flmalar›yla kentte yeni çini ustalar› yetiflti. Böylece ‹znik çinicil¤inin yaklafl›k üç yüz y›l süren duraklama dönemi sona ermifl oldu.
ELDE ÜRET‹L‹YOR
‹znik’te Sevinç Öztürk’ün destek verdi¤i ‹znikli sanatç›lar,
Nejla An›l’›n tasar›mlar›n› tümüyle elde üretiyor. Tak›larda
kullan›lan desenler, tarihi ‹znik çini motiflerinden olufluyor.
Tak› için üretilen çini örneklerinin gümüfl tasar›m› ise ayr›ca
yap›l›yor.
Medresede ise çeflitli illerden gelenlere çini dersleri veriliyor. E¤itim amac›yla 14. yüzy›lda kurulan Süleyman Pafla
Medresesi bugün tekrar bir e¤itim kurumu olarak kullan›l›yor.
Kuars, mücevher yap›m›nda da % 82 oran›nda kullan›lan
ve yurdumuzda ‹znik çevresinden elde edilen yar› de¤erli bir
maden. 925 ayar gümüfl kullan›larak üretilen tak›lar, çininin
tenle temas›nda negatif enerjiyi yok edici özelli¤i nedeniyleyle de tercih ediliyor.
Sevinç Öztürk (yanda) ve
Nejla An›l (yukar›da)
yapt›klar› tak›
tasar›mlar›yla ‹znik çinileri
için yeni bir kullan›m alan›
yaratm›fllar.
Tasar›m dünyas›na apayr› bir boyut getiren çiniler, ilk kez
mobilya ve aksesuar olarak ç›k›yor karfl›m›za. Harem
Serisi’ndeki kolye, yüzük, anahtarl›k, kol dü¤mesi, kravat i¤nesi gibi ürünlerin tümü, Osmanl› kad›n adlar›n› tafl›yor.
Çinili ev dekorasyonu ve hediyelik ürünler olmak üzere iki
alanda çal›flmalar›n› sürdüren An› Tasar›m’›n ‹znik çinili tak›lar›n›n d›fl›nda çini yumurtalar, çinili çerçeve ve kutularda
çiniyle ahflab›n birleflti¤i ürünleri özel ve de¤erli hediye
seçenekleri oluflturuyor.
Çinicilik tümüyle el iflçili¤ine dayan›yor. Üretim
kuars tozundan hamur elde
edilmesiyle bafll›yor. Elde flekillendirilen
hamur, tabla haline getiriliyor ve
z›mparalan›yor. Sonras›nda çini sanatç›lar›
taraf›ndan motif iflleniyor ve renklendiriliyor.
51
internet
‹nternet kitapç›l›¤›nda yeni bir sayfa
‹nternette kitap satan
siteler aras›nda genifl
içeri¤i ve h›z›yla dikkat
çeken yenisayfa.com
Türkiye Yay›nc›lar
Birli¤i’nin ‹nternet Emek
Ödülü’ne lay›k görüldü.
‹nternet kullan›m›n›n dünyada yayg›nlaflmaya bafllad›¤› y›llarda, ticaretin
gün gelip de ‘sanal’laflaca¤› akla gelmiyordu. 1990’lar›n ortalar›nda sanal ticaret kavram› telâffuz edilmeye baflland›¤›nda amazon.com adl› bir firman›n ad› duyulmaya bafllad›. Amazon kitap sat›yordu. Amazon’un baflar›s› sayesinde, internet üzerinden sat›lmas›nda genel bir baflar› sa¤lanan ilk ürün
kitap oldu. Daha sonra elektronik eflyadan sebze-meyveye kadar her fley online sat›lmaya baflland›.
‹lk sanal kitapç›n›n gerçek bir kitabevi yoktu. Yani kitap satma ifline internetle bafllam›flt›. Amazon.com’un baflar›s›
dünyan›n büyük kitabevlerini bu alana
yöneltti. Türkiye’de de benzer bir geliflme yafland›. ‹nternette ticaret kitap sat›fl›yla bafllad› denebilir. 1999 y›l›nda
online olan Pandora, ‹déefixe gibi kitap
satan siteler, alan›n ilkleri oldular.
Bir alan›n ilki olmak her zaman
avantajd›r. Sektörün ilklerinden olma
f›rsat›n› kaç›ran yenisayfa.com ise baflka bir avantaj› kulland›. T›pk› Barnes&Noble gibi yay›n dünyas›ndaki
uzun y›llar›n birikimini yeni bir mecraya
tafl›d›. Yenisayfa.com, internet üzerinden online al›flverifl yap›lan siteler aras›nda avantajl› bir konuma sahip. Çünkü yenisayfa.com yay›nc›l›k ve da¤›t›m
dünyas›nda 10 y›ll›k bir tecrübeye sahip olan Yeni Çizgi Yay›n Da¤›t›m flirketinin internet ortam›ndaki uzant›s›.
Yeni Çizgi Da¤›t›m flirketi 1993 y›l›nda
Ömer Yenici ve Adnan Ademir ortakl›¤›nda kurulmufltu.
yenisayfa.com 2001 y›l›n›n fiubat
52
Yay›nc›lar Birli¤i ‹nternet Emek Ödülü’nü
yenisayfa.com ad›na Adnan Ademir (solda) ald›.
ay›nda online oldu. Online olmas›ndan
önce 20 ayl›k yo¤un bir haz›rl›k çal›flmas›n›n ard›ndan tamamlanan site,
bugün yay›nlanan her kitab›, daha kitapç› raflar›na yerleflmeden, hatta bazen de bas›lmadan önce, veritaban›na
(database) ekleyebilme h›z›na sahip.
yenisayfa.com, yeni yay›nlar› günü
gününe izleyerek okurlar›, sadece kitaplarla de¤il, yazarlarla ve di¤er ilgili
konularla da buluflturmay› amaçl›yor.
Türkiye için yeni bir alanda 2,5 y›l gibi k›sa bir sürede elde edilen bu baflar›, Türkiye Yay›nc›lar Birli¤i’nin verdi¤i
ödülle geçti¤imiz ay belgelendi. Birlik
yenisayfa.com’u ‘2003 ‹nternet Emek
Ödülü’ne lây›k buldu. Ödül 10-19 Ekim
tarihleri aras›nda yap›lan CNR Fuar
Merkezi’nde düzenlenen 2. ‹stanbul
Uluslararas› Kitap Fuar›’nda verildi.
Avantaj› çok
Online sat›fllarda çekici olan birkaç özellik var. Kitap, müzik ve DVD-VCD gibi ürünlerde detayl› bilgi, yorulmadan benzer ürünlere ulaflabilme ve en önemlisi indirim. yenisayfa.com’da kitaplarda yüzde 25’e varan indirimler oluyor. Kelepir adl› bölümde ise yüzde 50 indirimli kitaplar sat›l›yor. Bir baflka hizmet ise
son ç›kan kitaplar ve en çok satan kitaplar listelerinin elinizin alt›nda olmas›. Benzer olarak kitaplar› türlerine göre ay›ran listeler de var. Tabii yenisayfa.com’un yay›nevi, kitap, yazar ve orijinal isim kriterlerine
göre yap›labilen ‘arama’ seçene¤ini de unutmamak lâz›m. Yani arad›¤›n›z kitab› bulmak kolay. Sitenin en
güzel özelliklerinden bir di¤eri ise yazarlara not b›rak›labilmesi. Üstelik kitaplar hakk›nda da yorum yazabiliyorsunuz.
ödüllü bulmaca
Haz›rlayan: Ersin Tezcan
‹skambilde ‘
bir ka¤›t
Amerikyum
un simgesi
Zweig
‘
roman›
Otizm konulu
film
Ünlü bir aktri- ‘
stimiz
‹laç bilimi
‘
‘
‘
Ünlü bir
‹spanyol
ressam
Logos
‘
‹flaret için yere ‘
dikilen çubuk
12
Hicap
‘
‘
11
‘
‹laç, çare
6
‘
‘
‹leri at›lm›fl, ‘
‹lave
Tavlada bir
say›
‘
‘
‘
?
8
ortaya ç›kar›lm›fl
Briçte bir
terim
Kapital,
anamal
9
‘
16
Lisan
Bir onaylama
sözü
‘
4
Atefl durumuna
geçme, tutuflma
Süreyya Duru‘
filmi
‹spanyol
sevinci
Bir hitap
ünlemi
‘
Ali Özgentürk filmi
Küçük
‘
ma¤ara
“.... A¤ao¤lu”
(yazar)
‘
‹sim
Anton
Çehov’un bir
oyunu
13
‘
3
Baryumun
simgesi
“... E”(Sinan ‘
Çetin filmi)
Uygun
durum, flart
Bir makyaj ‘
malzemesi
‘
‘
“.... Marks” ‘
10
‘
Sulu fley
kab›
2
(filozof, yazar)
‘
‘
17
“Burak ...” ‘
(flark›c›)
5
‘
Sedir
‘
“Evet .....”
(‹smet Özel
fliiri)
14
Bir kufl
‘
‘
15
‘
‘
Genifllik
Topluluk,
zümre
‘
Yabanc› bir ‘
haber ajans›
O¤uzhan
(.....) flair
‘
Karakterize ‘
etme
Ünlü bir
müzikal
Bir kürk
hayvan›
Y›rt›l›p
aç›lma
‘
Vilayet
Nispet
18
7
“... Sam”
(flark›c›)
Rusça’da
evet
‘
Bilinç
‘
1
‘
Casus
‘
‘
‘
‘
“...Campbell” ‘
(Top model)
K›sa
çizme
S›cakl›¤› ‘
yüksek ya da
düflük
olmayan yer
‘
‘
Çevik
Anahtar sözcük:
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
Bulmacam›zdaki anahtar sözcü¤ü bulup, yan›t›n› [email protected] adresine gönderen ilk 7 hekimimize, EPS‹LON
Yay›nevi taraf›ndan yay›na haz›rlanan bestseller dizisinin alt› kitab› Mustafa Nevzat ‹laç San. A.fi. taraf›ndan arma¤an
edilecektir.
Geçen say›n›n çözümü
Bir flairimiz ‘
Godot’yu
beklerken
yazar›
‘
3
E
L
Bir gazete
yaz›s› türü
‘
2
‘
Bir nota
4
U
L
A
fi
M
A
Eski
Türkler’de
hekime
verilen ad
‘
G A Z
‹
‘
“...‹fligüzel
(yazar)
‘
‘
Varma, gelme
A
R
A
T T
A A
S
M A
A G
S U
N
Nazi Hücum ‘
k›tas›
So¤urma,
emme
Cemal
Gürsel’in
lakab›
Yol, yöntem
‹lk yapay
uydu
Meslek
E
T
N
A
‘
‘
Uzakl›k
anlatan bir
sözcük
‘
N
E
T
7
2
A
Y
N
‘
‘
8
‘
Otlar
‹yi duyalan
Kal›n ve kaba
ses
kumafl
‘
‘
Yemek,
yiyecek
Göz
Bir iflteki ‘
yard›mc›
erkek
‹sviçre nehri
Ü
T A
M A
E R
E
A
B N
A
‹talya’da
bir
yanarda¤
A
K
‘
Maksim
Gorki
roman›
Ekmek ‘
Oyunda,
kumarda
yenme
C
A
N
‘
9
1
1
6
‹
S
L
A
M
“Behiç...” ‘
(çizer)
“...Yücel”
(flair)
C
E
M
‘
Anahtar sözcük:
11
‘
‘
‘
Su
Müslümanl›k
‘
‹lhan Berk
fliir kitab›
‘
“... Getz”
(cazc›)
‘
‘
B
“...O¤uz” ‘
(aktris)
Kor tutma
arac›
‘
‘
Bir erkek
flark›c›m›z
‘
Dr. ‹lkay De¤erli - Ac›badem Hastanesi – Kad›köy, Dr. Elif
Kaya - Bahçeflehir Sa¤l›k Oca¤› –‹stanbul, Dr. Bülent
Topako¤lu – Fenerbahçe – ‹stanbul, Dr. Tamer Görgülü ‹fl Bankas› Kurum Hekimi – ‹stanbul, Dr. E. Yarser Turguç
- K›z›lay Bursa T›p Merkezi, Dr. Erol Öztürk - Fatih Sa¤l›k
Oca¤› – Bursa, Dr. Umran ‹fller - Defterdarl›k Hekimi –
Bolu, Dr. Yasemin Cihan - Erciyes Üniversitesi – Kayseri,
Dr. Mehmet Kocaman - Ça¤›rgan Sagl›k Oca¤› – Denizli,
Dr. Gülçin Bozgan - ACS Merkezi - Bingöl
Alkollü bir
içki
Gülüt
‘
‘
‘
Geçen ay›n kazananlar›:
‘
12
5 Bir üniversite ‘
(k›sa)
“...Karaca”
(aktris)
Tasvip
Bo¤a gürefli
alan›
Niflan,
alâmet
“... Y›lmaz”
(flovmen)
‘
‘
‘
‘
P
E L
B A
R S
M
T A
O N
T
O M
A
fi
L A
‘
‘
Kal›tsal ‘
Madame
Bovary’nin
ön ad›
‘
Yat›r›m
Bulut
‘
3
‘
fiarap,
içki
“Aldatmak”
yazar›
Ka¤›t
oymac›l›¤›
‹laç,
çare
S
M U
O R
‹
E Y
M E
M
A A
R
G E
A N
G A
‘
Kazancakis ‘
roman›
Bir soru
eki
Asya’da bir ‘
ülke
Molibden
(simge)
‘
‘
N
S A
Z
M I
M
A H
‹
K
E M
E
S T
10
‘
Bir soru
sözü
M
A
K
A
L
E
‹ Y A fi A R G ‹ L
4
5
6
7
8
9
10
11
12
53
satranç
DÜNYADAN HABERLER
4 Kasparov, Fritz’in X3D versiyonu ile New York’da 11-19
Kas›m tarihlerinde 4 oyunluk
bir maç yapt›. Birinci oyun berabere bitti. ‹kinci oyunda Kasparov hata yapt› ve kaybetti.
Üçüncü oyunda Kasparov oyunu bafltan sona kontrol
ederek oynad›, bilgisayara hiç flans vermedi ve oyunu kazand›. Dördüncü oyun berabere bitince, Kasparov maçtan 175 bin dolar ald›. Kazansayd› 2 yüz bin, kaybetseydi
150 bin alacakt›. Uzmanlara göre X3D sanal gerçek yaz›l›m› ve Alman yap›m› X3D Fritz yaz›l›m› kombinezonu bilgisayar sa¤lam bir GM kadar iyi satranç oynuyor. X3D
Fritz gibi satranç programlar› her pozisyona bakabilir ve
gelece¤i mümkün oldu¤u kadar araflt›rarak en iyi hamleyi
de¤erlendirebilir. Intel dörtlü Xeon 2.8 GHz üzerinde çal›flan X3D Fritz gibi bir güç santral› yirmi kat ileriyi görebilir,
saniyede dört milyon hamleyi araflt›rabilir. Tipik bir oyun
ortas› pozisyonunda bir taraf için 20 olas› hamle olabilir.
Sonra di¤er taraf›n 20, sonra di¤er taraf›n 20... Olas›l›klar
h›zla yüz milyonlara ç›kar. Tabii bu hamlelerden ço¤u iyi
hamle de¤ildir, onun için X3D Fritz'in zeka program› en iyi
hamleleri arar ve onlar üzerine odaklan›r.
Haz›rlayan: Cem Pekün
SATRANÇ ÖZDEY‹fiLER‹
“Satranç güzel bir metrestir. “
BENT LARSEN
“Satranç hayat›n minyatürüdür.”
KASPAROV
“Satranç iradelerin s›nav›d›r.”
PAUL KERES
“Satranç mant›k ilmini dile getiren bir sanatt›r.”
MIKHAEL BOTV‹NN‹K
“Satranç için hayat›n yeteri kadar uzun olmad›¤› söylenir, fakat bu satranc›n de¤il, hayat›n hatas›d›r.”
IRVING CHERNEV
"Bir hatan›n bir bölümü her zaman do¤rudur."
TARTAKOVER
"Satrançdaki piflmanl›k gibi piflmanl›k yoktur."
H.G.WELLS
"Rakibinin adamlar›n› feda etmek her zaman daha iyidir."
TARTAKOVER
"Hücumun ilk prensibi: Rakibin geliflmesine izin verme!"
FINE
"‹zole piyon satranç tahtas›n›n her taraf›na hüzün yayar."
TARTAKOVER
“‹yi bir hamle gördü¤ün zaman bekle, daha iyisini ara."
EM. LASKER
1 SATRANÇ ANEKDOTLARI
AYIN ‹LG‹NÇ OYUNU
4 George Koltanowksi satranç tahtas›na bakmadan ayn› anda 34 kifliye karfl› körleme satranç oynay›p yenerek
dünya rekoru k›rd›.(1937) Koltanowksi öldükten sonra
The New York Times’da flu haber ç›kt›: Bay Koltanowksi’nin kar›s› Leah hiçbir zaman satranç oynamay› ö¤renemedi. Leah ço¤u zaman kocas›n›n bakkaldan eve ekmek
getirmeyi unuttu¤unu söylerdi.
4 Trotsky Birinci Dünya Savafl› s›ras›nda vaktinin ço¤unu Viyana’da Café Central da satranç oynayarak geçirirdi. Tan›d›klar› onu basit, zarars›z, hatta biraz patetik bulurlard›. 1917 Mart ay›nda Avusturya D›fliflleri Bakan› Rusya’da ihtilal oldu¤u haberini ald›¤›nda “Rusya ihtilallerin
oldu¤u bir ülke de¤il,” diye flüpheyle homurdand›. “Ayr›ca Rusya da kim ihtilal yapacak? Café Central’dan Herr
Trotsky mi?” demiflti.
4 Robert James Fischer (1943- ) 15 yafl›nda GM unvan›n› kazand›. 1972’de Boris Spassky’i yenerek dünya
flampiyonu oldu. Oynad›¤› bütün U.S. turnuvalar›n› kazand›. Ola¤anüstü bir haf›zas› vard›, hiç konuflmad›¤› bir
lisandaki birkaç dakikal›k diyaloglar› ezberleyebilirdi.
4 Kasparov,G (2830) - X3D FRITZ [D45]
X3D Match New York USA (3), 16.11.2003
1.Af3 Af6 2.c4 e6
3.Ac3 d5 4.d4 c6
5.e3 a6 6.c5 Abd7
7.b4 a5 8.b5 e5
9.Va4 Vc7 10.Fa3
e4 11.Ad2 Fe7
12.b6 Vd8 13.h3 0-0
14.Ab3 Fd6 15.Kb1
Fe7 16.Axa5 Ab8
17.Fb4 Vd7 18.Kb2
Ve6 19.Vd1 Afd7 20.a3 Vh6 21.Ab3 Fh4 22.Vd2 Af6
23.fid1 Fe6 24.fic1 Kd8 25.Kc2 Abd7 26.fib2 Af8 27.a4
Ag6 28.a5 Ae7 29.a6 bxa6 30.Aa5 Kdb8 31.g3 Fg5
32.Fg2 Vg6 33.fia1 fih8 34.Aa2 Fd7 35.Fc3 Ae8 36.Ab4
fig8 37.Kb1 Fc8 38.Ka2 Fh6 39.Ff1 Ve6 40.Vd1 Af6
41.Va4 Fb7 42.Axb7 Kxb7 43.Axa6 Vd7 44.Vc2 fih8
45.Kb3 1-0
54
Yasemin Boran’la gökyüzü
2004, hemen her burcun insan› için köklü de¤iflimler y›l›. Bunlar,
duygusal hayattan ifl hayat›na, sosyal iliflkilerden sa¤l›¤a kadar
genifl bir yelpazede seyreden de¤iflimler olacak. Ancak ‘de¤iflim’
sözcü¤ünden korkmaya hiç gerek yok; astrolojik yorumlara kulak
verecek olursan›z hayat›n›z›n olumlu yönde etkilenmesi mümkün.
KOÇ (21 Mart-20 Nisan)
Y›l›n ilk yar›s› sizin için zorlay›c› bask›lar olsa bile yenileyici olacak. Baz› al›flkanl›klardan kurtulmak için uygun f›rsatlarla karfl›laflacaks›n›z. Sorumluluk bilincinizin yükselmesine neden olabilecek olaylarla karfl›laflabilirsiniz. Evlilik, ortakl›k, yeni giriflimler ve yaflant›n›zda de¤ifltirmek istedi¤iniz ne varsa bütün bunlar› gerçeklefltirece¤iniz bir dönem olacak.
BO⁄A (21 Nisan-21 May›s)
Bu y›l sizin için hem zorlay›c›
hem de kazanç sa¤layabilece¤iniz bir y›l olacak. Kariyer
ve sosyal statünüzü yükseltmek için
konsantre olabilirsiniz. 3-5 May›s günleri do¤mufl olanlar May›s ay›ndan itibaren 24-26 Nisan günleri do¤anlar da
Ekim ve Kas›m aylar›ndan itibaren, bu
y›l de¤iflimlerini bilinçli olarak gerçeklefltirecekleri olaylarla karfl›laflacaklar.
‹K‹ZLER (22 May›s-21 Haziran)
Sizin için 2004 y›l› kökü de¤ifliklikler yapabilece¤iniz bir
y›l olacak. Mart, Nisan ve May›s aylar›
son derece hareketli geçecek ve yaflam›n›z› de¤ifltiren olaylarla karfl›laflacaks›n›z. Baz› olaylar duygular›n›z›n derinleflmesine neden olabilir. ‹liflkilerinizle
ilgili duygu ve düflünceleriniz de¤ifliyor. Sürprizlerden etkilenebilirsiniz.
YENGEÇ (22 Haziran-23 Temmuz)
Büyük deneyimler y›l› olacak.
Karfl›n›za ilginç f›rsatlar ç›kacak ve bunlar› gerçeklefltirmek
için çok çal›flacaks›n›z. Bu sene kendinize yeni hedefler belirleyebilir ve sizi
rahats›z eden ne varsa bunlardan kurtulmak için harekete geçebilirsiniz. Zaman zaman biraz sert duygular içine
girebilirsiniz.
56
ASLAN (24 Temmuz-23 A¤ustos)
Kendinizi yenilemek için güçlü arzular duyacaks›n›z. Hayal gücünüzü kayg›lanmak yerine yarat›c› alanlara yöneltecek olursan›z, hem
kazanç, hem de baflar› sa¤layabilirsiniz. Baz› kay›plar karfl›s›nda çok telâfl
etmeyin. Çünkü ard›ndan kendinizi yenileyece¤iniz ve aflama gerçeklefltirebilece¤iniz f›rsatlar ç›kacak.
BAfiAK (24 A¤ustos-23 Eylül)
Hayat›n›z sürpriz biçimde de¤ifliyor. ‹lginç f›rsatlar ve de¤iflimin yaratt›¤› gerilim, hareketli bir y›l geçirmenize neden olacak.
‹çinde bulundu¤unuz flartlar› de¤ifltirmeniz için sizi zorlayacak olaylarla karfl›laflabilirsiniz. Hayat› ve bugüne kadar
yapt›klar›n›z› sorgularken fazla derinleflmemeye çal›fl›n. Nisan - May›s dönemi harcamalar›n›za özen göstermeniz gerekiyor.
TERAZ‹ (24 Eylül-23 Ekim)
Hedefinize ulaflmak için çok
çal›flaca¤›n›z bir y›l olacak.
Sizi zorlayan kifliler ve olaylar karfl›s›nda direnç göstermeyi baflaracak ve sab›rl› davranarak isteklerinize ulaflacaks›n›z. Ocak ay›ndaki geriliminiz sizi isteksiz yapabilir. Seyahate ç›karak ve
aç›k havada yürüyüfller yaparak bu dönemi geçirebilirsiniz.
AKREP (24 Ekim-22 Kas›m)
Baflar›l› çal›flmalar yapabilece¤iniz bir y›l olacak. Sahip
oldu¤unuz de¤erlerin fark›na varacaks›n›z. Duygular›n›z ve düflünceleriniz,
meydana gelen sürpriz olaylar sonucunda de¤ifliyor. Alg›laman›z art›yor ve
içinde bulundu¤unuz koflullar anlam
kazan›yor. Bu y›l yat›r›ma yönelik f›rsatlarla karfl›laflabilirsiniz.
YAY (23 Kas›m-21 Aral›k)
De¤iflim rüzgarlar› sizin için
bu y›l kuvvetli esecek. Hayat›n›za yeni bir yön verebilir, duygu ve
düflüncelerinizi de¤ifltirebilirsiniz. Hatta
d›fl görünümünüzü dahi de¤ifltirebilir,
bambaflka konularla ilgilenmeye bafllayabilirsiniz. May›s-Haziran döneminde
duygusal bir derinleflme içine girerek
iliflkileri ve bugüne kadar yapt›klar›n›z›
sorgulayabilirsiniz.
O⁄LAK (22 Aral›k-20 Ocak)
Ocak ay›ndan itibaren büyük
beklentiler içinde bulunabilir,
büyük hedefler belirleyebilirsiniz. Mart
ay›nda karfl›n›za ç›kan f›rsatlar› anlayacak ve de¤erlendirmeyi baflaracaks›n›z. Üzerinizde bask› yaratan durumlar,
sizin aflama yapman›za yard›mc› olacak. Sosyal statünüzü yükseltmek isteyeceksiniz. Yeni tan›flt›¤›n›z kiflilerin
yard›mlar›n› alabilirsiniz.
KOVA (21 Ocak-19 fiubat)
Hayat›n›z› yeniden düzenlemek için gerekli haz›rl›klar›
yapmaya bafllad›¤›n›z bir sürece giriyorsunuz. Endifle yaratan kuruntular›n›zdan s›yr›l›p dikkatinizi yarat›c›l›k gerektiren alanlara yöneltirseniz baflar›l›
olacaks›n›z. Mart ay›nda karamsar ve
kuruntulu bir tutum içine girerek iliflkilerinizi sarsmaktan kaç›n›n.
BALIK (20 fiubat-20 Mart)
Duygular›n›z›n
derinlerine
inebilece¤iniz ve hayat›n anlam›n›, içinde bulundu¤unuz koflullar›
sorgulaca¤›n›z bir dönemdesiniz. Yaflant›n›zda önemli de¤ifliklikler yapman›z› gerektiren olaylarla karfl›laflabilirsiniz. Büyük bir direnç ve kararl›l›k göstererek zor koflullar› kendiniz için f›rsata
dönüfltürebilirsiniz.

Benzer belgeler