Mercanada
Transkript
Mercanada
edito De¤erli hekimlerimiz ve eczac›lar›m›z Mercanada’n›n ikinci say›s›ndan merhaba... 2004 y›l› boyunca da keyifli bir paylafl›m sa¤layaca¤›m›z› umdu¤umuz bu dergi ile hepinizin yeni y›l›n› kutluyor, mutlu ve sa¤l›kl› y›llar diliyoruz. Mercanada’n›n ilk say›s› ile ilgili olarak sizlerden gelen olumlu tepkilerin hepsine ve ödüllü bulmacam›za gösterdi¤iniz ilgiye sonsuz teflekkürler. Bu say›da yine renkli röportajlar, denizlerin derinliklerinden güzellikler, kitap, müzik ve sinema dünyas›ndan güncel haberler ile okumaktan keyif alaca¤›n›z› düflündü¤ümüz bir içerik haz›rlad›k sizlere. Bu say›m›z›n medikal röportaj konu¤u, ‹stanbul Üniversitesi T›p Fakültesi’nden Sn. Prof. Dr. Semra Çalangu, antibiyotik kullan›m› konusunda güncel yaklafl›mlar› aktard› bize. ‹pek K›ramer’in Kürflat Baflar’la yapt›¤› söylefli de dergimize renk katt›. Tiyatro sahnelerinde görmeye al›fl›k oldu¤umuz Ali Poyrazo¤lu, bu kez mutfak tecrübeleri ile Mercanada’ya konuk oldu. ‹lk say›da da dedi¤imiz gibi, dileriz, Mercanada yo¤un çal›flma temponuzda sizlere k›sa ve hofl bir mola sa¤lar... Sayg›lar›m›zla. Kültür Sanat ve Medikal Haber Dergisi Y›l:1 Say› 2 Mustafa Nevzat ‹laç Sanayi A.fi.’nin t›p camias›na sundu¤u bir kültür hizmetidir. Epsilon Yay›nc›l›k Hizmetleri Tic. ve San. Ltd. fiti. ad›na ‹mtiyaz Sahibi Grafik Uygulama Film - Grafik Hülya Bilgin Ç›¤ Ömer Yenici ‹dari Müdür Ebru Grafik ve Matbaac›l›k A.fi. Türbedar Sk. No:8 Ca¤alo¤lu/‹stanbul Tel: 0212 520 85 21 Erol fiahnac› Bask› Sat›fl Koordinatörü Do¤an Ofset Yay›nc›l›k ve Matbaac›l›k A.fi. Tel: 0212 622 19 00 Faks: 0212 622 19 59 Genel Yay›n Yönetmeni Berran Tözer Yaz› ‹flleri Müdürü (sorumlu) Abdül Vardar Meltem Erkmen Kapucuo¤lu Pazarlama Koordinatörü Editör Banu Yal› Kosifo¤lu Haluk Kalafat Reklam Grafik Tasar›m Arzu Tuna 0 212 244 82 82 /125 Sevil Ürel [email protected] Adres Osmanl› Sk. Osmanl› ‹fl Merkezi No: 24/4-5 80090 Taksim/‹stanbul Tel: 0212 244 82 82 pbx Faks: 0212 252 47 29 Web: www.epsilonyayinevi.com e-mail: [email protected] 1 içindekiler 34 22 10 4 . . . . . . . Portre: Dünya literatüründeki ilk Türk doktor: Hulûsi Behçet 6 . . . . . . . Foto¤raf: Assos’ta hüzün 10 . . . . . . . Sualt›nda foto¤raf avc›l›¤› 14 . . . . . . . Röportaj: Prof. Dr. Semra Çalangu’yla antibiyotikler üzerine 18 . . . . . . . Enfeksiyon hastal›klar› 22 . . . . . . . Kürflat Baflar - ‹pek K›ramer: Pera Palas’ta sohbet etti 25 . . . . . . . Gezi: Kapadokya’da balon turizmi 29 . . . . . . . Göz kamaflt›ran çiçekler: Acem borular› ve gelin duvaklar› 31 . . . . . . . Sahaf: Eski plaklar 32 . . . . . . . Ali Poyrazo¤lu’ndan elmal› bal›k 34 . . . . . . . Sinema 38 . . . . . . . Yerli ve yabanc› albümler 40 . . . . . . . Kitap 50 . . . . . . . Tak› tasar›m›: ‹znik çinileri kolye ve yüzüklerde 52 . . . . . . . ‹nternet 53 . . . . . . . Ödüllü bulmaca 54 . . . . . . . Satranç 56 . . . . . . . Astroloji: Yasemin Boran’dan 2004 y›l›nda burçlar 32 25 14 2 portre Dünya literatüründeki ilk Türk doktor: Hulûsi Behçet ‘Behçet Hastal›¤›’n› tan›mlayarak çok önemli bir baflar›ya imza atan Hulûsi Behçet, böylece dünya t›p literatürüne kendi ad›yla an›lan hastal›kla geçen ilk Türk doktor oldu. Hulusi Behçet (1889-1948) Hulûsi Behçet imzal› bir reçete (üstte) 1986 y›l›nda Tunus’ta yap›lan T›p Kongreleri s›ras›nda Hulûsi Behçet ad›na bas›lan pullar (altta) 4 20 fiubat 1889 tarihinde ‹stanbul'da do¤an Hulûsi Behçet, t›p ö¤renimini 1910 y›l›nda tamamlad›. 1914 Temmuzu’na kadar Gülhane Dermatoloji Klini¤i’nde Eflref Ruflen, Talât Çaml› ve bakteriyolog Reflat R›za hocalar›n yan›nda asistan olarak çal›flt›. Bu tarihte K›rklareli Askeri Hastanesi baflhekim muavinli¤ine tayin edildi ve ard›ndan, 1918'e kadar Edirne Askeri Hastanesi’nde dermatoloji uzman› olarak çal›flt›. 1918 A¤ustosu’nda önce Budapeflte'de, sonra Berlin'de Charité Hastanesi’nde çal›flt› ve bir y›l kadar sonra yurda döndü. Bir süre serbest çal›flan Hulûsi Behçet, 1923'te Hasköy Zührevi Hastal›klar Hastanesi Baflhekimli¤ine tayin edildi, 6 ay kadar burada çal›flt›ktan sonra Gureba Hastanesi Dermatoloji Uzmanl›¤›na nakledildi. Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan ve soyad› kanunu kabul edildikten sonra, Cumhuriyetin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün arkadafllar›ndan olan babas› Ahmet Behçet'in, parlak ve çok zeki anlam›na gelen ve ad› olan ‘Behçet'i soyad› olarak ald›. 1933 senesinde Üniversite Reformu’nda Deri Hastal›klar› ve Frengi Klini¤i’ne profesör seçilen Hulûsi Behçet, Türk akademisinde profesör unvan›n› alan ilk kiflidir. Dr. Behçet, dermatolojide birçok konuyu ayr›nt›l› bir flekilde inceledi. 1920 y›l›ndan itibaren çeflitli dernek toplant›lar›nda ve baz› yaz›lar›nda deri layflmanyaz›nda (fiark ç›ban›) çivi belirtisi bulundu¤undan bahsetmeye bafllad›. Bunun d›fl›nda, yine o y›llarda, ülkemizdeki arpa uyuzlar› konusunda çok say›da yaz› yazd›. Hatta yurdumuza ait parazitlerin tür ve cinslerini de saptad›. Karadeniz k›y›lar›nda arpa çuvallar›n› tafl›yan hamallar›n arpa uyuzuna yakalanmamak için veya tedavi amac›yla s›k s›k denize girdikleri fleklindeki gözlemi, sonraki y›llarda yazd›¤› ders kitab›nda yer ald›.1930'da davetli olarak Kopenhag'da yap›lan dermatoloji kongresine kat›lan Hulûsi Behçet, yine 1930'lu y›llarda incir dermatitleri üzerinde çal›flmaya bafllad›. Senelerce ham incir dermatiti üzerine çal›fl›p, yaz› yazarak, bu dermatozun Balkanlar’da ve nihayet Fransa ve Amerika'da tan›nmas›n› sa¤lad›. ‹stanbul'da ilkbahar ve yaz aylar›nda incir ve incir yapraklar› ile ilgilenen flah›slarda, sonbaharda ise incir ürünleriyle ilgilenen kiflilerde meydana gelen, biri di¤erinden farkl› iki klinik tabloyu senelerce gözledi. Birçok klinik tabloyla kar›flabilece¤i için incir dermatitlerini, önce ülkemizde tan›nmas› için, 1933 y›l›nda Pratik Doktor adl› dergide yay›nlad›. Daha sonra çeflitli olgular› dermatoloji derne¤i toplant›lar›nda sundu, sonunda da Frans›z Dermatoloji Derne¤i Bülteni’nde yay›nland›. Bu tarihten iki y›l sonra, Behçet hocay› zaman›n en önemli dermatoloji dergilerinden biri olan Dermatologische Wochenschrift’in yaz› kurulunda görüyoruz. Ayn› y›l Medizinische Welt'in yaz› kuruluna da seçildi. Bu önemli görevlere bilgisi ve güvenilirli¤i sayesinde geldi. Hulûsi Behçet, 21, 7 ve 3 y›l takip etti¤i üç hastada a¤›z ve genital bölgede aftöz belirtiler, gözde de çeflitli bulgular bulundu¤unu gözledi ve bunun yeni bir hastal›k oldu¤una inand›. 1937'de bu görüfllerini Dermatologische Wochenschrift’de yazd› ve ayn› y›l Paris'te Dermatoloji toplant›s›nda sundu. Bu toplant›da hastal›¤›n etyolojisinde, dental bir infeksiyonun da neden olabilece¤ini bildirdi. 1938'de bu konuyla ilgili daha detayl› bir yaz›y› yine ayn› dergide yay›nlad›. Ayn› y›l Dr. Niyazi Gözcü ve Prof. Frank benzer semptomlar› içeren iki olgu daha yay›nlad›lar. Arkas›ndan Avrupa'dan yeni bildiriler de geldi. Böylece Avrupal› doktorlar yeni bir hastal›¤›n varl›¤›na karar verdiler. Oftalmologlar Behçet hastal›¤›n› kabul etmeye bafllad›lar, ancak dermatologlar bu yeni hastal›¤› ›srarla inkâr ettiler. Bu olaylar sürerken dünyan›n di¤er ülkelerinden baz› yeni olgular daha bildirildi. Bu yay›nlar›n sonucunda bütün dünya yeni bir hastal›kla yüzleflti¤ini en sonunda kabul etmek zorunda kald›. 1947'de Zürih T›p Fakültesinden Prof. Mischner'in Uluslararas› Cenevre T›p Kongresi’nde yapt›¤› bir öneriyle, Dr. Behçet'in bu buluflu ‘Morbus Behçet’ olarak adland›r›ld›. Böylece daha bafllang›çta Behçet Sendromu, Trisymptom Behçet, Morbus Behçet adland›rmalar› ortaya ç›kt›. Bu hastal›¤›n t›p literatürüne geçmesine katk›s› olanlar aras›nda Niyazi Gözcü, Iggescheimer, Murad Rahmi, ‹rfan Baflar, Naci Bengisu, Marchionini, Braun, Obendorfer, Weekers, Reginster, Franchescetti, Jensen Tage, Sulzberger ve Wise gibi isimleri unutmamak gerekir. Hulûsi Behçet’in araflt›rma, yazma ve tart›flmaya olan merak› entelektüel bir karakter olmas›n› sa¤lam›flt›r. Uzmanl›¤›n ilk y›llar›ndan bafllayarak bir çok ulusal ve uluslararas› kongrelere orijinal makaleleriyle kat›lm›fl, ülkemizde ve yurtd›fl›nda birçok makalesi de yay›nlanm›flt›r. Ünlü Alman Patolo¤u Prof. Schwartz, onu ülkesi haricinde her yerde bilinen birisi olarak tasvir ederken, “Onu asla Türkiye'de bulamazs›n›z çünkü araflt›rmalar›n› yurtd›fl›nda sunar,” demifltir. Hulûsi Behçet, Deri Hastal›klar› ve Frengi Klini¤i Arflivi ad›ndaki dergiyi ölüm tarihine kadar yay›nlam›flt›r. Bu dergi 1934'ten 1947'ye kadar Türkiye'deki Dermatoloji yay›n organ› görevini sürdürmüfltür. Kaynak: ‹.Ü. Cerrahpafla T›p Fak. Dermatoloji Anabilim Dal› Ö¤.Ü. Prof. Dr. Yalç›n Tüzün’ün ilgili yaz›s›. Behçet Hastal›¤› (Sendromu) nedir? Behçet hastal›¤›n›n en tipik özelli¤i, a¤›zda tekrarlayan ‘aft’ ad› verilen yaralar olmas›d›r. Hastal›¤›n ilk belirtileri olan a¤›z yaralar›na hemen hemen her hastada rastlan›r ve ayda bir veya birkaç kez tekrarlay›p birkaç gün içerisinde iyileflirler. Hastal›kta ayr›ca genital bölgede, koltuk altlar› ve kas›klar gibi büyük k›vr›m yerlerinde de deriden kabar›k k›rm›z›l›k veya sivilce halinde, tekrarlayan yaralar görülür. En önemli organ tutulmalar›ndan biri olan gözdeki iltihaplanma hastalar›n yar›s›nda tespit edilir. Gözde kanlanma ve bulan›k görme fleklinde kendini gösterir. Erkeklerde ve genç kiflilerde göz belirtileri daha s›k ve daha a¤›r seyrederken, kad›nlarda ve yafll›larda daha seyrek ve daha hafiftir. Göz belirtileri bazen körlü¤e kadar gidebilir. Bu belirtilerin d›fl›nda Behçet hastalar›n›n hemen hemen yar›s›nda eklem a¤r›s› ve eklemlerde fliflme gibi flikâyetler, beyin hastal›klar›, böbrek iltihab›, damar t›kanma ve genifllemeleri de görülebilir. Behcet hastal›¤› daha çok 2030 yafllarda ve erkeklerde görülür. Tedavi hastal›¤›n etkiledi¤i organa göre de¤iflir ve kesinlikle doktor kontrolünde yap›lmal›d›r. foto¤raf Röportaj: Alberto Modiano Assos’ta hüznün siyah beyaz foto¤raflar› Foto¤raflar›n›n ana temas› yaln›zl›k olan Hüsnü Atasoy’un Assos çal›flmas›, hüzünlü bir kent hikâyesi anlat›yor. 6 Assos, tarihi kal›nt›l›lar›, kendine has kent dokusu, lokantalar› ve do¤al güzellikleri nedeniyle son y›llarda s›kça u¤ran›lan ve ad›ndan bahsedilen eski bir bal›kç› kasabas›. Assos birçok foto¤raf karesinde kendini mutlu anlar›n mekân› olarak tan›t›r. Oysa geçti¤imiz aylarda yay›nlanan Assos albümünün kapa¤›nda al›fl›la gelmiflin d›fl›nda bir kare yer al›yor. Liman dalgak›ran›na yanaflm›fl birkaç yaln›z bal›kç› teknesi, mevsimlerden sonbahar ya da k›fl... Bulutlar bir f›rt›nan›n habercisi. Deniz dalgal›, dalgalar insafs›zca sald›r›yor karaya. Foto¤raf ve dolay›s›yla bu foto¤raf albümü, Hüsnü Atasoy’a ait. Meslek hayat›n›n otuzuncu y›l›nda, Assos foto¤raflar›ndan oluflan bir foto-albüm yay›nlayan Hüsnü Atasoy, Assos’u, renk ve ›fl›kla anlatt›¤› albümü üzerine sordu¤umuz sorular› yan›tlad›. Kitab›n›z bir foto albüm. Genelde böyle çal›flmalar renkli karelerle haz›rlan›r. Siz neden siyah beyaz› tercih ettiniz? Ben siyah beyaz›n anlat›m gücünün renkli foto¤raflara göre çok daha yüksek ve etkili oldu¤unu düflünüyorum. Benim do¤ama ve foto¤raf mant›¤›ma uygun olan› buydu. Siyah beyaz dramatik yap›n›n çok daha fazla vurgulanabildi¤i bir tarz. Bir de ben ‘zor’ olan fleyleri seviyorum. Çekiminden karanl›k oda ç›k›fl›na kadar hep bafl›nday›m. Teknik olarak çok dehflet teknikler kullanmad›m. Ne çekece¤imi bildi¤im için, iflime gelmeyen havada foto¤raf çekmedim. ‘Bu benim ›fl›- ¤›m de¤il, ben bunu çekeyim, karanl›k odada oynar›m,’ demedim. Benim siyah beyaz foto¤raftan anlad›¤›m budur. Ifl›¤›, kompozisyonu, leke dengesi uygun olmal› ki foto¤raflar anlat›c› olsun. Foto¤raflar›n bir k›sm›nda insanlar ve yaflam örnekleri var, bir k›sm›ndaysa objeler. Bu farkl›l›¤› sormak isterim. Ayr›ca dramatik yap›yla kastetti¤iniz nedir? Bu tarz bir çal›flma yaparken o yöre hakk›ndaki her fleyi foto¤rafta göstermek zorundas›n›z. Foto¤raflar›mda Assos’u hiç görmemifl olan bir insana da oran›n nas›l bir yer oldu¤unu somut olarak aktarmay› istedim. Dramatik yap› meselesine gelince, benim bafltan beri foto¤raflar›m›n ortak temas› yaln›zl›k. Assos’un kendine has atmosferi içinde, bana yak›n çok fleyler var, onun için yaln›zl›k temas› a¤›r bast›. Albümdeki kareler yan yana geldi¤inde bir yaln›zl›k hikâyesini görmek mümkün. Hüsnü Atasoy’u Grup Dokuz’da tan›d›k. O, bazen aralar›ndayd›, bazen de yaln›zd›. Merih Ako¤ul’un çok güzel bir sözü vard›r; ‘Gruplar da¤›lmak için kurulur,’ der. Foto¤raflar›m›z› paylafl›rken, birlikteydik, birbirimizden çok etkilendik. Grup Dokuz, foto¤raf dünyas›nda ciddi tart›flmalara neden olan ifller yap›yordu. Foto¤rafa yeni bir söz, yeni bir soluk getirmiflti. Bir atölyeniz var. Bu tür bir çal›flmay› atölyenizde yapmay› tercih eder miydiniz? 7 foto¤raf Zor olurdu ama olmas›n› isterdim. Ben de, atölyemde benimle birlikte foto¤raf› paylaflan insanlardan bir fleyler ö¤reniyorum ve kendimi zaman zaman bir grup içinde hissediyorum. Ayr›ca bu tür bir fley insan› üretmeye zorluyor. Zorland›kça yenileniyorsunuz. fiimdi Grup Dokuz, Grup Sonsuz oldu. Benim hayat›m hep gruplar içinde geçer. Çal›flmalar›n›z s›ras›nda güçlükler yaflad›n›z m›? Assos’ta iyi kötü tan›n›yorum art›k. Kendimi halktan biri hissetti¤im için hiçbir zorluk yaflamad›m. Ama bir dönem ‘Eyvah galiba ben bu ifli yapamayaca¤›m’ s›k›nt›s›na düfltüm. Gide gele t›kand›m. Kafamda tasarlad›¤›m foto¤raflar› ç›karamayaca¤›m› düflündüm. Albümün 24 ve 25’inci sayfalar›nda kahve foto¤raflar› var. Projenin ilk bafl›nda karar verdim onlar› çekmeye. Üç y›l boyunca bu kahveye girip ç›kt›m ama arad›¤›m ›fl›¤› yakalayamad›m. Foto¤raf› kurgulayabilirdim. Serin bir yaz sabah› çay içmek için içeri girdim. Kahvede üç kifli oturuyordu ve o arad›¤›m foto¤raf›n zaman›n›n flimdi oldu¤unu düflündüm. ‹ki dakikada çekilen iki foto¤raf ortaya ç›kt› ama ben bu iki kare için üç y›l›m› verdim. Bunu foto¤rafa yeni bafllayan arkadafllara hep anlat›yorum. Kafan›zda foto¤raf› kurgulay›n. Bir gün muhakkak hesaplad›¤›n›z foto¤rafla karfl›lafl›rs›n›z, dua edin, o an yan›n›zda foto¤raf makineniz olsun. Son olarak, albüme dair söylemek istedikleriniz neler? Otuzuncu senede ancak bir albüm yapabildim. Bat›da bu ifller daha farkl›. Bir foto¤rafç›n›n en büyük hayali bir albüm b›rakabilmektir. Gelecek kuflaklara bir fley b›rakabilmek çok önemlidir. Asl›nda herkes ölümsüzlü¤ü ar›yor. Ancak albümü raflara koyduktan sonra ölümsüzlük bafll›yor. 8 hobi Sualt›nda foto¤raf avc›l›¤› Birçok deniz sever için, deniz canl›lar›n› z›pk›nlardan kurtaran bir hobidir sualt› foto¤rafç›l›¤›. Mideyi de¤il ruhu besleyen bu avc›l›¤›n, birçok güzelli¤inin yan› s›ra zorluklar› ve kurallar› da var. Sualt› dünyas› birçok insan için vazgeçilmez bir tutkudur. Mutlak bir sessizlik içinde yaflanan bu deneyim, insan›n keflfetme dürtüsünü ortaya ç›kar›r. Keflfetmek genellikle yeterli olmuyor, tüple dal›fl yapan sualt› sporcular› bir süre sonra kefliflerini di¤er insanlarla paylaflmak iste¤i duyuyorlar. Geliflen teknoloji insanlar›n sualt›nda geçirdi¤i zaman› art›rd›kça, bu ola¤anüstü dünyan›n güzelliklerini keflfeden bal›kadamlar, gördüklerini betimlemekte zorland›klar› için foto¤raflayarak paylaflma dürtüsüne kap›l›yorlar. Sualt› foto¤rafç›l›¤› iflte bu noktada devreye giriyor. Sualt› foto¤rafç›l›¤› Türkiye’de foto¤raf sanat›n›n di¤er dallar›na nispeten yeni bir dal. Sualt› foto¤raf çal›flmalar› 1980’li y›llarda yayg›nl›k kazanmaya bafllad›. Bugün Türkiye’de birçok sualt› foto¤raf sanatç›s›, derne¤i ve sualt› foto¤raf e¤itimi veren kurum var. Hatta bu foto¤raf sanatç›lar›n›n çal›flmalar› çoktan Türkiye s›n›rlar›n› aflt›. Deklanflöre karada basmakla denizin içinde basmak aras›nda tabii ki birçok fark var. Her fleyden önce foto¤raf ekipman›nda ve tekni¤inde önemli farklar var. ‹flte sualt›nda foto¤raf çekmenin kurallar› ve püf noktalar›... ‹LK KURAL Sualt› foto¤rafç›s› olabilmek için her fleyden önce iyi bir yüzücü ve daha sonra bir y›ld›z bal›kadam brövesi sahibi olmak gerekiyor. Tüplü dal›fl için dal›fl e¤itimi almak ilk flart. Ülkemizde dal›fl e¤itimi veren birçok e¤itim kurumu var. Bu kurumlardan birini seçerken dikkat edilmesi gereken nokta, kurumun Türkiye Sualt› Federasyonu’ndan yetki belgesi alm›fl olmas›. ÖNCE MAKRO ÇALIfiIN Sualt› foto¤rafç›l›¤›na bafllarken detay çal›flmak çok anlaml› de¤il. Genel yani makro çekimlerle ifle bafllamak en iyisi. Böylece yeni bafllayanlar sualt›nda makine kullanmaya al›fl›rken eksik pozlama, netlik gibi sorunlar› ilk aflamada düflünmek zorunda kalmazlar. Netlik problemini aflman›n en kolay yolu, alan derinli¤ini ‘minimumdan sonsuza’ almakt›r. Objektifin ‘f’ de¤eri (diyafram›) 22 seçilip, perde h›z› otomati¤e al›nd›ktan sonra alan derinli¤i en genifl flekilde belirlenip seçilen nesne kareye al›n›p foto¤raf çekilince, bafllang›ç için net ve oldukça güzel bir foto¤raf elde edilebilir. Burada dikkat edilecek bir nokta da; ilk foto¤raf denemelerinin yüzerken de¤il, sabit bir yerden mümkün oldu¤u kadar destek al›p makinenin sallanmas›n› engelleyerek yapmakt›r. IfiIK SORUNU Sualt›nda derinlere indikçe ›fl›k azal›r ve renkler kaybolmaya bafllar. Befl metreden sonra k›rm›z› kaybolur. Bu derin11 hobi önemi daha da artar, derinlik artt›kça kullan›lan malzemenin fiyat› yükselir. Türkiye’de sualt› foto¤rafç›l›¤›n›n yavafl geliflmesindeki nedenlerin bafl›nda ekipman fiyatlar›n›n yüksekli¤i geliyor. Teknolojideki son geliflmeler sayesinde art›k sualt›nda objektif bile de¤ifltirilebiliyor. FONDAK‹ MAV‹Y‹ UNUTMAYIN Sualt› foto¤rafç›l›¤›nda, sanatç›lar de¤iflik aç›lar bulabilme konusunda karadakinden çok daha fazla flansa sahip. Bu seçenekler aç› içinde sualt› foto¤rafç›l›¤›n›n klasik mavi arka fonunu yakalayan objektifi yüzeye do¤ru çevirdi¤iniz aç› en çok kullan›land›r. Mavi fonun renk güzelli¤inin yan›nda bu aç› foto¤rafç›ya çekti¤i cismin kalabal›k bir fonda kaybolmamas›n› ve mavi bir zemin üzerinde net görülmesini sa¤lar. likten sonra flafl kullanmakta yarar var. Yeni bafllayanlar›n perde h›z›n› flafla otomatik sekronize etmeleri daha iyi olur. RENKLER TAMAMEN SOLDU Otuz metreden sonra tüm renkler kaybolur. Bu derinliklerde sualt› dünyas› grinin tonlar›ndan ibarettir. Ifl›k kayna¤›n›z art›k çok daha önemlidir. Bu noktadan itibaren ekipman›n 12 YOLU EL YORDAMIYLA BULMAK Sualt› foto¤rafç›l›¤›n›n önemli isimlerinden Nazmi Kural, bu hobiye bafllad›¤› ilk zamanlar› bir röportaj›nda flöyle anlatm›flt›: “Büyük fiyaskolarla sonuçlanan foto¤raflar çektim. Sualt› foto¤rafç›l›¤› çok zor bir ifl. Her an de¤iflen bir sürü kriter var. Günefl birazc›k oynar, siz birkaç santim yer de¤ifltirirsiniz fark etmeden, her fley de¤iflir. Ayr›ca su alt›nda çok büyük flafllar kullanmam›za ra¤men bir-bir buçuk metreden öteye ›fl›k gitmez.” Sualt›ndaki foto¤rafç›l›¤›n kurallar›n›, püf noktalar›n›, tekniklerini ders alarak ö¤renmek mümkün ama birçok bal›kadam foto¤rafç›l›¤a merak sald›¤›nda bu ifli deneme yan›lma yoluyla buluyor. Ama ilk flart sualt›n› sevmek. röportaj Röportaj: Haluk Kalafat - Foto¤raflar: Uluç Özcü Antibiyotik reçetesi yazarken en az iki kere düflünmek gerekir Ülkemizde antibiyotiklerin gerekti¤inden fazla ve yanl›fl kullan›ld›¤›n› söyleyen ‹stanbul T›p Fakültesi, ‹ç Hastal›klar› Klini¤i, Enfeksiyon Hastal›klar› ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dal› Baflkan› Prof. Dr. Semra Çalangu’ya göre, antibiyotiklerin mutlaka reçeteyle sat›lmas› gerekiyor. 14 Enfeksiyon, tedavisi ve önlenmesi için gelifltirilmifl çok say›da güçlü antibiyotik ve modern sa¤l›k önlemlerine ra¤men, bugün halen insanda en s›k karfl›lafl›lan hastal›k sebebi olarak belirtiliyor. Enfeksiyon hastal›klar› deyince, çok büyük bir bafll›ktan söz ediyoruz. Enfeksiyon hastal›klar›n›, etkenlerine ve edinildikleri ortama göre alt bafll›klara ay›rmak gerekirse nas›l bir gruplama yap›labilir? Enfeksiyon hastal›klar›, etkenlerine göre viral, bakteriyel, fungal, paraziter gibi alt gruplara ayr›labilir. Örne¤in grip, k›zam›k, nezle, hepatit, kabakulak, suçiçe¤i gibi hastal›klar›n etkeni virüslerdir. Tüberküloz, tifo, osteomyelit gibi hastal›klar›n etkeni bakterilerdir. S›tma kanda dolaflan ve prozoon cinsi bir parazitle meydana gelirken, barsak parazitleri gözle görülecek kadar büyüktür ve enfeksiyon hastal›¤› oldu¤unu düflündürmeyen belirtilerle, örne¤in kans›zl›kla bile kendini gösterebilir. Enfeksiyon hastal›klar›n› edinildikleri ortama göre de grupland›rmak mümkündür. Günümüzde, hastaneler enfeksiyonlar›n tedavi edildi¤i yerler oldu¤u kadar, enfeksiyonlar›n bafll›ca bulaflma yerleri de oldu¤u ve ‘hastane enfeksiyonlar›’ gibi önemli bir kavram ortaya ç›kt›¤› için, enfeksiyonlar› ‘hastane d›fl›nda veya toplumda edinilen enfeksiyonlar’ ile ‘hastanede edinilen enfeksiyonlar’ fleklinde iki gruba ay›rmak mümkün. ‹nsan ömrünün uzat›lmas›na yönelik olarak yeni tedavi yöntemlerinin gelifltirilmesi; organ ve doku transplantasyonu, kalp kapa¤› veya eklem protezleri, kanser kemoterapisi, diyaliz, yo¤un bak›mda kateterlerin veya mekanik solunum cihazlar› gibi komplike ayg›tlar›n kullan›lmas›, k›sacas› t›p teknolojisindeki ilerlemeler bir yandan insan hayat›n› uzatmakta, öte yandan enfeksiyöz komplikasyonlar› beraberinde getirmektedir. Bu enfeksiyonlara yol açan etkenler genellikle hastane d›fl›nda karfl›lafl›lan patojenlerden daha dirençli ve tedavisi daha güçtür. Bu gruplama, enfeksiyon hastal›klar›n›n tedavisinde kullan›lacak antiinfektif ilaçlar›n belirlenmesinde yol gösterici olarak kullan›labiliyor mu? Ya da bir baflka deyiflle, bu gruplamaya bak›larak, hangi enfeksiyon hastal›¤› durumunda hangi anti-infektifin kullan›lmamas› gerekti¤ini aç›klamada faydal› olabilir mi? Evet; enfeksiyon hastal›klar›n›n tedavisi etkene yönelik olarak yap›l›r. Örne¤in tüberküloz tedavisinde, sadece tüberküloz basiline etkili ilaçlar kullan›labilir. Viral enfeksiyonlar›n tedavisinde antibakteriyel ilaçlar›n (genel olarak, antibiyotik deyince sadece antibakteriyel anti-infektifler anlafl›lmaktad›r) hiç etkisi yoktur. Bundan da anlafl›laca¤› gibi, enfeksiyonlar› tedavi edebilmek için her fleyden önce etkenini saptamak ya da mümkün oldu¤u kadar do¤ru tahmin edebilmek flart. Yoksa gereksiz yere ve ardarda bir sürü antibiyotik kullan›lmas› ve hiçbir yarar sa¤lanamamas› kaç›n›lmaz. Ülkemizde en çok tüketilen ilaçlar›n bafl›nda antibiyotikler geliyor. Türkiye’deki toplam ilaç pazar›n›n yaklafl›k 1/5 i, sistemik antibiyotiklerden olufluyor. Sizce antibiyotik tüketiminde bir suistimal söz konusu mu? Kesinlikle evet. Antibiyotikler bu kadar rahatl›kla kullan›labilecek ilaçlar de¤iller. Ülkemizde y›llard›r antibiyotikler, en çok kullan›lan ilaçlar listesinde birinci s›ray› koruyorlar. Bu herhalde bizim ‘çok hasta’ bir toplum olmam›zdan kaynaklanm›yor! Bence bunun en önemli iki nedeninden biri teflhis için fazla çaba harcamadan, teflhis için u¤raflmadan hemen tedaviye yönelmenin ‘dayan›lmaz hafifli¤i’, di¤eri de antibiyotiklerin çok kolay ulafl›labilir ilaçlar olmas›. Antibiyotik kullan›m›nda yap›lan bafll›ca hatalar nelerdir? Birincisi, antibiyotik gerekmedi¤i halde antibiyotik vermek. ‹kincisi, antibiyotik gereken bir hastaya, etkene yönelik araflt›rma yapmadan antibiyotik vermek. Bu iki hata, hatalar zincirini bafllat›yor. Etkene yönelik araflt›rma yap›l- mad›¤› için gereksiz yere çok genifl kapsaml› (veya tersine, kapsam› yetersiz) antibiyotik vermek; ‘en iyisi / en genifl kapsaml›s› olsun,’ diye en pahal› antibiyoti¤in seçilmesi; dozun yetersiz olmas›; doz aral›klar›n›n uygun olmamas›; tedavi süresinin yetersiz veya gereksiz yere uzun olmas›; hastan›n tedaviye uyum güçlü¤ü gibi. Bunlar d›fl›nda, elbette tan› koyulmadan hatal› antibiyotik uygulanmas› hekimi çok tehlikeli bir güven duygusuna sürüklüyor. “Nas›lsa en kuvvetli antibiyoti¤i verdim, art›k atefli düfler,” diye düflündü¤ümüz hastan›n atefl sebebi kanser olabilir! Ve çok geç kalm›fl olabiliriz! Bir de sadece o hastay› de¤il, hepimizi ilgilendiren bir yönü var: Çevre kirlili¤i. Antibiyotik kullan›m› bakterilerde mutasyonu tetikleyen, dirençli sufllar›n seçilmesini kolaylaflt›ran faktörlerden biridir. Do¤ru ve yerinde kullan›lmamas› bu tehlikeyi artt›r›r. Ülkemizde antibiyotikler reçetesiz olarak eczanelerden al›nabiliyor. Bu uygulama, insanlar›n kulaktan kula¤a duyduklar› antibiyotik preparatlar›n› yerli yersiz kullanmalar›na neden oluyor. Sizce antibiyotik tüketimine bu yönden bir k›s›tlama getirilmesi yararl› olur mu? Bir baflka deyiflle Türkiye de antibiyotik preparatlar›n›n sadece reçete ile verilebilmesi durumunda ortaya nas›l bir tablo ç›kar? Bundan yirmi y›l kadar önce, ben ‹stanbul T›p Fakültesinde Acil Dahiliye Birimi sorumlusuydum. Hemen hemen her gece ‘Optalidon zehirlenmesi’ vakas›yla karfl›lafl›rd›k. O zaman uyuflturucu kapsam›na giren ilaçlar reçetesiz sat›labilirdi, a¤r› kesicilerin içine konulabilirdi. Biliyorsunuz art›k bu ilaçlar reçetesiz sat›lmak flöyle dursun, ancak yeflil veya k›rm›z› reçeteyle sa¤lanabiliyorlar. Bu k›s›tlaman›n çok olumlu sonuçlar› oldu. Kanser tedavisinde kullan›lan kemoterapi ajanlar›n›n reçetesiz sat›lmas› ne ise, antibiyotiklerin reçetesiz sat›lmas› da odur. Çünkü antibiyotikler ‘kemoterapötik’ ajanlard›r. Yukar›15 röportaj da belirtme¤e çal›flt›¤›m gibi, etkileri sadece kullananda de¤il, çevrede de görülür. Bu bak›mdan bir a¤r› kesiciyle, bir anti-inflamatuar ajanla, bir ülser ilac›yla, hatta bir hormon preparat›yla karfl›laflt›r›lamaz. Çünkü antibiyotik bir de¤il, iki canl›ya etki eder: Hem insana hem mikroba. Bu etki olumlu da olabilir, olumsuz da. Ben antibiyotiklerin mutlaka reçeteyle sat›lmas› gerekti¤ini düflünüyorum. Bu reçetelerin üzerinde mutlaka teflhis de bulunmal› bence, hekim hastaya ‘niçin’ antibiyotik verdi¤ini reçetede belirtmeli. Bugün uygulamada baz› k›s›tlamalar var. Baz› kurumlar kendi içinde k›s›tl› antibiyotik kullan›m› programlar› uyguluyorlar. ‹stanbul T›p Fakültesi Türkiye’de k›s›tl› antibiyotik kullan›m›n› teflvik eden ilk kurumlardan biridir ve ilk Antibiyotik Kontrol Komitesi 15 y›l önce bu fakültenin hastanesinde kurulmufl, daha sonra baflka hastanelerde de kurulmas›na öncülük etmifltir. Ülke çap›nda son iki y›ld›r önce SSK bünyesinde, 16 sonra Emekli Sand›¤›’na ba¤l› hastalar› kapsayan bir k›s›tl› antibiyotik kullan›m› uygulamas› var. Ancak bu uygulama, Maliye Bakanl›¤›’n›n yönetiminde ve tamamen ‘antibiyotikler için yap›lan afl›r› harcaman›n k›s›tlanmas›na’ yönelik. Yani ‘do¤ru antibiyotik kullan›m›’ gibi bir kayg› tafl›m›yor. Bu k›s›tlamadan yararlanarak ‘do¤ru antibiyotik kullan›m›’n›n da mezuniyet sonras› e¤itim programlar›yla desteklenmesinin gerekli oldu¤una inan›yorum. Rasyonel antibiyotik kullan›m› ve antimikrobiyal direnç iliflkisi hakk›nda bilgi verir misiniz? Mikroorganizmalar varl›klar›n› sürdürebilmek için tüm canl›lar gibi bulunduklar› ortama uyum sa¤lamak zorundad›rlar. Bir mikroorganizman›n bulundu¤u ortam koflullar›n›n de¤iflmesi, bizim örne¤imizde ortama bir antibiyoti¤in girmesi, e¤er antibiyotik yeterince etkili ve güçlüyse o mikroorganizman›n eradikasyonu ile sonuçlanacakt›r. Ama o antibiyotik o mikroorganizmaya az etkiliyse, miktar› yetersizse veya içinde bulunan direnç mekanizmalar›ndan birini körüklüyorsa, mikroorganizma hayatta kalabilmek ve türünün devaml›l›¤›n› sa¤layabilmek için o antibiyotikten etkilenmemenin yollar›n› bulacakt›r. Ya antibiyoti¤in ba¤lanma noktalar›n›, yani girifl kap›lar›n› daraltarak, de¤ifltirerek; ya antibiyoti¤i parçalayan enzimler salg›layarak; ya içeri giren antibiyoti¤i d›flar› pompalayarak; ya da tümünü birden yapmak laz›m. Rasyonel antibiyotik kullan›m›, bu de¤iflimi, yani direnç geliflimini önleyecek, ayn› zamanda hastaya da zarar vermeyecek flekilde antibiyotik kullanmakt›r. Yani do¤ru antibiyotik, yeterli dozda ve yeterli sürede. Bunun için de antibiyoti¤in farmakokinetik ve farmakodinamik özelliklerini çok iyi bilmek gerekiyor. Ülkemizde antibiyotik direnci konusunda yap›lan çal›flmalar yeterli mi? Türkiye deki duyarl›l›k paternleri, dünyadaki genel verilerle paralel mi? Ülkemizde antibiyotik direnci konusunda yap›lan çok önemli çal›flmalar var. Kocaeli Üniversitesi’nden H. Vahabo¤lu ve arkadafllar›, Marmara Üniversitesi’nden L. Mülaz›mo¤lu, V. Korten ve Hacettepe Üniversitesi’nden D. Gür ve arkadafllar› uluslararas› t›p literatürüne Türkiye kaynakl› dirençle ilgili çok önemli bilgiler kazand›rd›lar. Örne¤in per-1 isimli bir beta-laktamaz enzimi ilk kez Türkiye’de tan›mland›. Çok uluslu, çok merkezli çal›flmalarda maalesef Türkiye’deki direnç oran›n›n, özellikle hastane enfeksiyonlar›nda Avrupa ülkelerinden çok yüksek oldu¤unu görüyoruz Bütün bu bilgiler ›fl›¤›nda, bir hekimin antibiyotik reçetesi yazarken düflünmesi gereken kriterleri toparlayacak olursak neler söyleyebiliriz? Hekim, antibiyotik reçetesi yazarken en az iki kez düflünmeli: Bu hastada teflhisim ne ? Antibiyotik vermem gerçekten gerekli mi? E¤er bir klinik teflhisi varsa, bunu reçetenin üzerine yazmal›. Antibiyotik vermesi gerekti¤ine inan›yorsa, önce flu sorular› kendine sorup yan›tlamal›: Düflündü¤üm teflhisi do¤rulamak için kan kültürü, idrar veya balgam kültürü, lökosit say›m› ve formülü vb. laboratuar örneklerini ald›m m›? Seçti¤im antibiyotik düflündü¤üm teflhise uygun mu? Hastan›n altta yatan bir hastal›¤› ve bu antibiyotikle geçimsiz olabilecek kulland›¤› baflka ilaçlar var m›? Antibiyoti¤i oral mi, parenteral mi vermeliyim? Hangi dozda (kaç saatte bir, aç m› tok mu), ne kadar süre devam edecek? Yazd›¤›m kutu (tablet, ampul) say›s› tedavi için yeterli olacak m›? Hastay› ne zaman tekrar görmem gerek? Ve en önemlisi: Bu antibiyoti¤e yan›t al›nmazsa ne yapaca¤›m? Direnç sorunu yaln›zca ülkemizde de¤il, tüm dünyada hekimlerin endifleyle izledikleri bir konu. Dünyada bu sorunun çözümü için yap›lan giriflimler hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? Yeni antibiyotiklerin piyasaya verilmesi ve klinik kullan›ma sunulmalar› hangi aflamalarda? Yeni bir antibiyoti¤in bulunmas›, laboratuar ve klinik deney aflamalar›ndan geçmesi ve bir ‘ilaç’ haline geçmesi için en az 20 y›l gerekiyor. Bu arada on binlerce molekül, hiçbir ifle yaramad›¤› veya toksik oldu¤u anlafl›ld›¤› için deyim yerindeyse ‘telef’ oluyor; milyarlarca dolar para harcan›yor; bazen de antibiyotik piyasaya verildikten sonra yan etkileri görüldü¤ü için toplat›l›yor; onca emek ve harcama bofla gitmifl oluyor. Art›k büyük ilaç firmalar› antibiyotik gelifltirme ‘iflinden’ yavafl yavafl çekiliyorlar. Çünkü harcanan para ve emek göz önüne al›n›rsa, bu çok kazançl› bir ifl say›lmaz. fiu anda klinik kullan›ma girmifl veya girmek üzere olan antibiyotik say›s› iki elin parmak say›s›n› geçmez; bunlar daha çok hastane enfeksiyonlar›n›n etkeni olan dirençli bakterilere yönelik antimikrobikler ile HIV, hepatit gibi viral infeksiyonlara yönelik antiviral ve sistemik mantar enfeksiyonlar›nda kullan›lacak antifungal ajanlar. Yo¤un çal›flma temponuzdan f›rsat buldu¤unuz zamanlarda neler yapmay› seviyorsunuz? Çal›flma temposundan hiçbir fleye f›rsat kalmad›¤› için genellikle iki ifli birlikte yapmaya çal›fl›yorum. Yani klasik müzik konserlerini çok sevdi¤im halde gitmeye f›rsat bulamad›¤›m için çal›fl›rken müzik dinliyorum. Günde 3-4 saatim ifle gidip gelirken yolda geçiyor. Yolda kitap okuyorum; biyografileri, tarihi romanlar›, polisiye romanlar› seviyorum ve haftada en az bir kitap okuyorum. Tabii mutlaka vakit ay›rmam gereken, yani baflka bir fleyle bir arada yapamayaca¤›m fleyler var: Sinemaya, tiyatroya gitmek, sergi gezmek gibi. Bunlar› seçmeye çal›fl›yorum, mutlaka gitmem gerekenleri seçip gidiyorum. Kendime vakit ay›rmaya çal›fl›yorum: Hafta sonlar›n› ve yaz tatillerini çal›flarak geçirmeyi ve birikmifl ifllerimi tatillerde tamamlamay› sevmiyorum. Bunun için de art›k kimi fleylere “hay›r” diyebilmeyi ö¤rendim! Dr. Semra Çalangu kimdir? 1947 y›l›nda ‹stanbul’da do¤du. Ortaokul ve lise e¤itimini Fatih K›z Lisesi’nde tamamlad›. 1969 y›l›nda ‹stanbul T›p Fakültesi’nden mezun oldu. Ayn› y›l ‹stanbul T›p Fakültesi ‹ç Hastal›klar› Klini¤i’nde uzmanl›k e¤itimine bafllad›. 1974 y›l›nda ‘Kronik Hepatitlerde Avustralya Antijeni (HBAg) ve Alfa-fetoproteinin Rolü’ konulu teziyle iç hastal›klar› uzman› oldu ve ayn› klinikte baflasistan olarak görevine devam etti. 1976-1977 y›llar›nda Londra Üniversitesi Charing Cross Hospital Gastroenteroloji Departman›’nda çal›flt› ve karaci¤er rejenerasyonu konusunda deneysel araflt›rmalar yapt›. 1978’de ‘Periton Diyalizinin Karaci¤er Rejenerasyonuna Katk›s›’ konulu teziy- Enfeksiyon Hastal›klar› Derne¤i, Antibiyotik ve le girdi¤i doçentlik s›nav›n› baflararak doçent ol- Kemoterapi Derne¤i, Hastane Enfeksiyonlar› Der- du. ‹stanbul T›p Fakültesi ‹ç Hastal›klar› ne¤i, Türk ‹nfeksiyon Vakf› kurucu üyesidir. Klini¤i’nde ö¤retim üyesi olarak görevine devam Hemflireler ‹çin ‹ç Hastal›klar›, Acil Dahiliye, Pratik ederken 1982-1985 y›llar› aras›nda ‹ç Hastal›klar› ‹ç Hastal›klar›, Özet Tan› ve Tedavi isimli kitaplar› Acil Ünitesini yönetti. 1983 y›l›nda Klinik Bak- vard›r. Bafll›ca ilgi alanlar› mezuniyet sonras› t›p teriyoloji ve Enfeksiyon Hastal›klar› Anabilim e¤itimi, antibiyotik kullan›m›, hastane enfeksiyon- Dal›’n› kurmakla görevlendirildi. 1988 y›l›nda pro- lar›, viral hepatit ve AIDS’tir. T›p d›fl› ilgi alanlar› fesör oldu. Halen ‹stanbul T›p Fakültesi Enfek- içinde foto¤rafç›l›k, suluboya resim, astronomi siyon Hastal›klar› ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim (gökbilim), klasik müzik, Anadolu uygarl›klar› tari- Dal›’nda ö¤retim üyesidir. Klinik Mikrobiyoloji ve hi ve kediler yer almaktad›r. 17 sa¤l›k Enfeksiyon hastal›klar› ENFEKS‹YON NED‹R? Enfeksiyon, mikroorganizmalar›n vücut dokular›na invazyonu ve burada ço¤almas› sonucunda belirti ve bulgularla birlikte immünolojik bir yan›t›n meydana gelmesidir. Mikroorganizmalar›n üremesi, konak metabolizmas› ile yar›fla girmek, mikroorganizmalar taraf›ndan oluflturulan toksinlerin hücresel hasara yol açmas› ya da hücre içerisinde ço¤alma yollar›ndan birisi ile hastaya zarar verir. Hastan›n kendi immün yan›t› doku hasar›n› artt›rabilir; hasar s›n›rl› olabildi¤i gibi, (enfekte bas› ülseri) sistemik de olabilir. Geliflen enfeksiyonun fliddeti dokuya invaze olan mikroorganizma say›s› ve bunlar›n hastal›k oluflturma gücü, konak savunma mekanizmalar› ve di¤er birçok faktöre ba¤l›d›r. Enfeksiyonlar t›bbi tan› ve tedavinin son derece geliflmifl oldu¤u ülkelerde bile s›kl›kla ölüme sebep olan hastal›klardand›r. Bakteri, virüs ve mantarlar gibi etkenler taraf›ndan oluflturulan enfeksiyonlar so¤uk alg›nl›¤› gibi nispeten hafif hastal›klardan kronik hepatit gibi vücudu zay›f düflüren hastal›klara ve hatta “Acquired Immunodeficiency Syndrome” [Kazan›lm›fl Immun Yetmezlik Sendromu (AIDS)] gibi ölümcül hastal›klara kadar de¤iflen bir yelpazede yer al›r. Her ne kadar geliflmifl ülkelerde yayg›n epidemiler art›k nadirse de, influenza halen baz› zamanlarda ciddi sonuçlar do¤urmaktad›r. Geliflmemifl ülkelerde, her y›l kolera ve s›tma milyonlarca yaflama mal olmaktad›r. Bunlara ilâve olarak AIDS gibi yeni hastal›klar ölümcül epidemilerle tüm dünyay› tehdit etmektedir. Hastay› enfeksiyona yatk›n k›lan flartlar›n bir arada bulundu¤u hastane ortam›nda enfeksiyonlar oldukça zararl› etkiler gösterebilir. Hastaneye yat›r›lan hastalar enfeksiyonla mücadele güçlerinin en az oldu¤u bir dönemde çok say›da mikroorganizma ile karfl› karfl›ya kal›r. Hastal›¤›n kendisi ve hastanede yatman›n yaratt›¤› stresin yan› s›ra uygulanan cerrahi, ilaç tedavisi veya cilt bütünlü¤ünü bozarak mikroorganizmalar›n vücuda girmesine neden olan invaziv ifllemler ile konakç› savunma mekanizmalar› alt üst olur. Sonuç olarak hastaneye baflvurdu¤u dönemde herhangi bir enfeksiyonu bulunmayan birçok hasta hastanede kald›¤› süre boyunca enfeksiyon geliflme riskiyle karfl› karfl›yad›r. ENFEKS‹YON NASIL OLUfiUR? Enfeksiyonun geliflmesi üç önemli etken ile ilgili de¤iflkenlere ba¤l›d›r: w Enfeksiyon oluflturabilen bir mikroorganizma (patojen) w Konak (bir baflka organizman›n fiziksel ve besinsel geliflimini destekleyen herhangi bir organizma) w Uygun bir çevre 18 Söz konusu üç etken denge içerisinde oldu¤u müddetçe enfeksiyon oluflmaz. Ancak bunlardan herhangi birinde bir dengesizlik meydana geldi¤inde -örne¤in hastan›n immün sisteminin bask›lanmas› sonucu patojenlerle mücadele gücünü yitirmesi gibi- enfeksiyon potansiyeli artar. Enfeksiyon bir mikroorganizman›n vücut dokular›na invazyonu ile bafllar. Mikroorganizma bir kez konak savunma mekanizmalar›n› afl›p vücuda girerse burada ço¤al›r ve zararl› etkiler oluflturur. Enfeksiyonun fliddeti mikroorganizman›n özellikleri, say›s›, vücuda girme ve yay›lma biçimi gibi faktörlere ba¤l›d›r. ‹nflamatuvar yan›t Konak, mikroorganizma invazyonuna inflamatuvar bir yan›t oluflturarak tepki verir. ‹nflamasyonun befl klasik belirti ve bulgusu a¤r›, ›s› art›fl›, k›zar›kl›k, fliflme ve fonksiyon bozuklu¤udur. Di¤er göstergeleri atefl, halsizlik, bulant›, kusma ve yara yerinde pürülan ak›nt›d›r. Enfeksiyonlar›n tümü belirgin ya da semptomatik de¤ildir. Subklinik ya da asemptomatik bir enfeksiyonda mikroorganizma vard›r; immün sistemin yan›t› bafllam›flt›r ancak kifli hastal›k belirti ve bulgular›n› göstermez. Endojen ve ekzojen mikroorganizmalar Mikroorganizmalar endojen ya da ekzojen olabilir. Endojen olanlar ciltte, tükürük, d›flk› ve balgam gibi vücut maddelerinde bulunur. Bunlar duyarl› kiflide hastal›¤a neden olabilir. Ekzojen mikroorganizmalar vücut d›fl›ndaki kaynaklarla ilgilidir. Ço¤unlukla insanlar ve ekzojen mikroorganizmalar uyum içinde bir arada yaflar. Ancak bu uyumlu iliflkiyi bozan herhangi bir fley meydana gelirse, mikroorganizmalar enfeksiyona neden olur. ‹nvazyon ve kolonizasyon Vücutta mikroorganizman›n bulunmas› kolonizasyon olarak adland›r›l›r. Kolonize olan mikroorganizmalar büyür ve ço¤al›r ancak dokulara invazyon göstermez; dolay›s›yla hücresel hasar meydana getirmez. Kolonizasyon bu tip olgularda doku kültüründe pozitif sonuç verir ancak hasta enfeksiyon bulgusu göstermez. Di¤er taraftan bakteri ile kolonize olan baz› kiflilerde, bakteri dokuya invaze olarak hücresel hasar meydana getirdi¤inden enfeksiyonun s›n›rlanm›fl belirti ve bulgular› -hassasiyet, fliflme, k›zar›kl›k ve pürülen ak›nt›- geliflir. Ak›nt› kültürü mikroorganizman›n kayna¤›n› ayd›nlat›r. Kolonize olan bakteriler atefl, lökosit say›s›nda art›fl, hatta flok ile seyreden sistemik enfeksiyonlara da neden olabilir. Patojenite Patojenite bir mikroorganizman›n patojenik de¤ifliklikler ya da hastal›k meydana getirebilme özelli¤ini tan›mlar. Konakta her zaman klinik bir hastal›¤a sebep olan kuduz virüsü yüksek düzeyde patojen bir mikroorganizmad›r. Buna karfl›l›k alfa-hemolitik streptokoklar insanda s›kça kolonize olsalar da düflük düzeyde patojenite gösterirler; nadiren klinik hastal›k olufltururlar. Poliomiyelit virüsü ve tüberküloz basili de düflük düzeyde patojenite gösterirler; nadiren klinik hastal›k olufltururlar. Poliomiyelit virüsü ve tüberküloz basili de düflük düzeyde patojeniteye sahiptir. Patojeniteyi belirleyen faktörler mikroorganizman›n etki mekanizmas›, virülans›, dozu, invazyon yetene¤i, toksijenitesi, spesifetisi ve antijenitesidir. Etki mekanizmas› Bir mikroorganizman›n hastal›k meydana getirmek için kulland›¤› yollara onun etki mekanizmas› denir. Örne¤in virüsler konak hücreye invaze olup hücre metabolizmas›n› bozarak enfeksiyona neden olur. Mikroorganizmalar›n di¤er etki mekanizmalar› flunlard›r: w Konak fagositlerinin (çöpçü hücreler) mikroorganizmay› içine alma ve hazmetmesinin önlenmesi ile konak savunma mekanizmalar›ndan kaçma ya da bunlar›n tahrip edilmesi (Klebsiella pneumoniae taraf›ndan kullan›l›r) w Hücreler aras›ndaki iliflkiyi bozan toksinlerin üretilmesi (Tetanoz basili taraf›ndan kullan›l›r) w Patolojik bir immün yan›t mekanizmas›n›n uyar›lmas› (Grup A-beta hemolitik streptokok taraf›ndan kullan›l›r) w T-yard›mc› lenfositlerin tahrip edilmesi (HIV taraf›ndan kullan›l›r). Virülans Virülans bir mikroorganizman›n patojenitesinin derecesini tan›mlar. Virülans kona¤›n savunma mekanizmalar›n›n durumuna ba¤l› olarak de¤iflir. Örne¤in, toprak ve suda s›kça rastlanan bir bakteri olan Mycobacterium avium-intracellulare (MAI), AIDS hastalar›nda ciddi pulmoner ve sistemik hastal›klara sebep olabilir. Virülans çeflitli faktörler taraf›ndan artt›r›labilir: w Streptokoklar ve Clostridium gibi bakteriler taraf›ndan üretilen toksinler w Mikroorganizmalar›n konak savunmas›ndan kaçabilme özellikleri (pnömokoklar›n polisakkarid kapsülü) w Çevresel koflullara dayan›kl›l›k (sporlar ve kistler) w Genetik çeflitlilik (influenza). Doz Bir mikroorganizman›n insanda hastal›k yapabilmesi için yeterli dozda bulunmas› gerekir. Patojenik dozun ölçüsü bir mikroorganizmadan di¤erine de¤iflti¤i gibi bir konaktan di¤erine de de¤iflir ve bulafl yolundan etkilenir. Ayn› zamanda hastan›n immün sistemi patojenik doz konusunda belirleyicidir. Genel olarak, hepatit B virüsünün infektif dozu yaklafl›k 100.000 virüs partikülüdür. Tifonun meydana gelmesi için gerekli Salmonella infektif dozu ise 1000 bakteri partikülüdür. Hepatit B virüs partiküllerinin infektif dozu HIV enfeksiyonunun meydana gelmesi için gerekli olandan çok daha düflüktür. Bir mikroorganizman›n infektif dozunun düflük olmas› ilk etapta oluflturaca¤› hastal›¤›n daha ciddi ve a¤›r olaca¤› anlam›na gelmez. ‹nvazyon özelli¤i Bazen infektivite olarak da adland›r›lan invazyon özelli¤i bir mikroorganizman›n dokulara girebilmesini ifade eder. Baz› mikroorganizmalar insan vücuduna sa¤lam deriden geçerek girebilirken di¤erleri ancak cilt ya da mukoz membran bütünlü¤ünün bozuldu¤u noktalardan girebilir. Leptospira interrogans genellikle basit bir cilt çatla¤›n› girifl için kullanabilir; oysa Clostridium tetani’nin girifl yolu derin bir yarad›r, Baz› mikroorganizmalar›n invozyon özelli¤i ürettikleri enzimlerle artar. Toksijenite Virülans ile iliflkili olan toksijenite bir mikroorganizman›n toksinler oluflturmak ve ortama salmak yolu ile konak dokularda hasar oluflturma özelli¤ini ifade eder. Difteri ve tetanozda oldu¤u gibi baz› bakteriler dolafl›m yolu ile h›zla yay›lan, sistemik ve nörolojik tablolara yol açan ekzotoksinler oluflturur. Di¤er bir k›s›m bakteriler ise Shigella örne¤inde oldu¤u gibi endotoksinleriyle diyare ve floka sebep olur. Spesifite Spesifite bir mikroorganizman›n özgül bir kona¤› veya konak yelpazesini tercih etmesi, yaln›z bu konakta enfeksiyon oluflturmas›n› ifade eder. St. Louis ensefalitine sebep olan flavivürüs kufllar ve insanlar› içine alan genifl bir konak yelpazesinden enfeksiyon olufltururken, k›zam›k etkeni rubeola virüsü yaln›z insanlarca tafl›n›r ve yaln›z insanda enfeksiyon yapar. Dayan›kl›l›k Dayan›kl›l›k bir mikroorganizman›n vücut d›fl›nda canl› kalma süresi ile iliflkilidir. Mikroorganizmalar gereksinimlerini karfl›layan bir rezervuarda canl› kal›r ve ço¤al›r. Daha sonra rezervuardan insana bulafl›r. Antijenite Bir mikroorganizman›n spesifik bir immün yan›t oluflturma derecesini gösteren antijenite her mikroorganizma için farkl›l›k gösterir. Dokuya invaze olup burada s›n›rlanan mikroorganizmalar bafllang›çta hücresel bir yan›t olufltururken daha h›zl› yay›l›m gösterenler genellikle antikor yan›t› oluflturur. 19 sa¤l›k Bakterilerde direnç Baz› gram pozitif mikroorganizmalar tedavileri için kullan›lmakta olan antimikrobiyallerin ço¤una direnç gelifltirmifltir (Bkz. Direnç mekanizmalar›). Hastanelerde -özellikle yo¤un bak›m üniteleri, uzun süreli hasta yat›fllar›n›n oldu¤u servisler- ciddi sorun oluflturan dirençli mikroorganizma türlerinin bafl›nda metisiline dirençli Staphylococcus aureus (MRSA), dirençli Streptococcus pneumoniae ve vankomisine dirençli Enteroccus gelmektedir. Hastanede kazan›lm›fl (nozokomiyal) enfeksiyonlar›n önlenebilmesi için hastanelerde h›zla floran›n bir parças› olan bu türlerin kontrol edilmesi gereklidir. Dirençli Staphylococcus aureus enfeksiyonlar› Ciltte s›kl›kla herhangi bir hastal›¤a yol açmadan yerleflebilen S. aureus, di¤er taraftan belirti ve bulgular› ciltteki bir püstülden bafllay›p dolafl›m sistemi enfeksiyonu ve ölüme kadar uzanan çok çeflitli hastal›klar oluflturabilir. Ayn› zamanda hastanede yatan hastalarda görülen pnömoni, septisemi ve cerrahi alan enfeksiyonlar›n›n s›k karfl›lafl›lan bir etkenidir. Toplumdan kazan›lm›fl enfeksiyonlara da sebep olabilir. Metisilin stafilokok enfeksiyonlar›n›n tedavisi için s›kça önerilen bir antibiyotiktir. Stafilokok enfeksiyonlar›n›n ço¤unu etkili biçimde tedavi eder ancak baz› stafilokoklar metisiline direnç gelifltirmifltir ve art›k bu antibiyotik taraf›ndan yok edilmemektedir. MRSA enfeksiyonlar›, hastane kaynakl› S. aureus enfeksiyonlar›n›n yaklafl›k % 40’›n› oluflturur. MRSA enfeksiyonlar›n›n tedavisinde kullan›lan antibiyotik vankomisindir. Ancak 1996 y›l›nda Japonya’da bir hastada vankomisine azalm›fl duyarl›l›k gösteren bir S. aureus suflunun neden oldu¤u bir enfeksiyon tespit edilmifltir. Söz konusu S. aureus suflu vankomisine orta derecede duyarl› olarak tan›mlanm›fl ve ‹ngilizce isminin bafl harfleri ile “Vancomycine Intermediate S. aureus (VISA)” olarak isimlendirilmifltir. Bu tarihten sonra VISA’n›n sebep oldu¤u çeflitli enfeksiyonlar tespit edilmifltir. fiu anda enfeksiyon hastal›klar› uzmanlar›n›n kayg›s›, vankomisine tam dirençli bir S. aureus fluflunun ortaya ç›kmas›d›r. Böyle bir durum, enfeksiyonlu hastalar›n tedavisini seçeneksiz b›rakabilecektir. Baz› kifliler, bafll›ca kaynak burun ve cilt olmak üzere dirençli S. aureus’un asemptomatik tafl›y›c›s›d›r. ‹nfeksiyon en s›k; hasta bak›m›n› yapanlar›n bak›m s›ras›nda kontamine olmalar› yolu ile kifliden kifliye yay›l›r. MRSA ve VISA enfeksiyonlar›n›n yay›lmas›n› önlemek için takip edilmesi gereken kontrol yaklafl›mlar› titiz bir el y›kama uygulamas›, bariyer korunma (eldiven, maske ve önlükler) ve temas önlemlerini içerir. Dirençli Streptococcus pneumoniae enfeksiyonlar› Streptococcus pneumoniae ABD’de halen en s›k bakteriyel pnömoni etkenidir; ayn› zamanda kulak, dolafl›m sistemi enfeksiyonlar› ve menenjitin bafll›ca etkenleri aras›ndad›r. Mik20 D‹RENÇ MEKAN‹ZMALARI Bakteriler çok say›da bilinen mekanizma ile antibiyotiklere direnç gelifltirir. DO⁄AL D‹RENÇ Bir bakteri popülasyonunda baz› mikroorganizmalar belli antibiyotiklere do¤al olarak dirençli olabilir. Böyle bir durumda antibiyotik duyarl› mikroorganizmalar› ortadan kald›rarak dirençli olanlar›n ço¤almas›na yol açar. Bu durum özellikle hastane ortam›nda söz konusudur. MUTANT D‹RENÇ Bir bakteri popülasyonunda spontan olarak dirençli mutantlar ortaya ç›kar ve yukar›da anlat›ld›¤› biçimde ço¤al›r. GENET‹K D‹RENÇ ‹laç direnci, plazmidler ad› verilen direnci tafl›yan genler taraf›ndan bir mikroorganizmadan di¤erine aktar›l›r. roorganizma her y›l ortalama 500.000 pnömoni, 7 milyon kulak enfeksiyonu, 50.000 dolafl›m sistemi enfeksiyonu ve 3.000 menenjit olgusuna yol açar. S. pneumoniae’ya ba¤l› dolafl›m sistemi enfeksiyonlu yafll› hastalar›n kabaca % 40’› ölür. ‹laca dirençli S. pneumoniae’n›n % 30 oran›nda penisiline dirençli oldu¤u tahmin edilmektedir. Bu mikroorganizmalar›n yol açt›¤› enfeksiyonlar›n tedavisi pahal› genifl spektrumlu antibiyotiklerin kullan›m›n› gerektirebilir. Dirençli enterokok enfeksiyonlar› Enterokoklar gastrointestinal sistem ile kad›n genital sisteminin yerleflik floras›n›n bir parças›d›r. Enterokok enfeksiyonlar› ço¤unlukla endojen kaynakl›d›r. Ancak hastane ortam›nda hasta bak›m›n› yapan ve tedavisi ile u¤raflan kiflilerin elleri ile direkt yoldan veya kontamine yüzeylerle indirekt yoldan hastadan hastaya bulafl meydana gelebilir. Bu da el y›kama, eldiven, dezenfektan, önlük kullan›m› gibi enfeksiyon kontrol önlemlerine s›k s›k›ya uyman›n gereklili¤ini ortaya koymaktad›r. Vankomisin dirençli enterokok enfeksiyonlar› Dirençli mikroorganizmalar aras›nda oldukça yak›n dönemde ortaya konmufl olan vankomisin dirençli enterokoklar enfeksiyon hastal›klar› ile u¤raflanlar›n yak›n ilgisini çekmifltir. Son befl y›lda giderek artan say›da nozokomiyal enfeksiyondan sorumlu tutulmaktad›r. Vankomisin dirençli enterokok enfeksiyonlar›n›n tedavisinde etkili antibiyotik bulunamamaktad›r. Bunlar›n ço¤unlu¤u enterokok enfeksiyonlar›n›n tedavisinde kullan›lan di¤er antibiyotiklere de dirençlidir. Di¤er taraftan bu mikroorganizmalar›n vankomisine direnç genlerini baflta S. aureus olmak üzere di¤er gram pozitiflere aktarma olas›l›¤› vard›r. Vankomisin dirençli enterokok kolonizasyon ve enfeksiyonu ile ilgili risk flunlara ba¤l› gözükmektedir: w Daha önceden vankomisin tedavisi ya da birden çok say›da antibiyotik tedavisi verilmifl olmas› veya her ikisi, w Ciddi altta yatan hastal›k, w ‹mmünsüpresyon, w ‹ntraabdominal veya kardiyak cerrahi. D‹RENÇL‹ M‹KROORGAN‹ZMALARLA MÜCADELE Antibiyotiklerdeki geliflmeler sayesinde geçmiflte t›p bilimi dirençli bakterilerin önünde olmay› baflarm›flt›r. Dirençli bakterilerin yay›lmas›na karfl› en güçlü silah hem sa¤l›k hizmeti verenlerin hem de halk›n konu ile ilgili olarak genifl çapta e¤itilmesinin sa¤lanmas›d›r. E¤itimin hedefi yerinde ve uygun antibiyotik kullan›m›, el y›kama ve bulafl riskini azaltacak di¤er önlemler olmal›d›r. Uygun antibiyotik kullan›m› Tüm bakteri enfeksiyonlar› antibiyotik kullan›m›n› gerektirmez. Reçete yazma yetkisine sahip her hekim yaln›z gerekli oldu¤unda antibiyotik reçete etmelidir. Ayn› zamanda antibiyotik tedavisine baflvurulmadan önce, ilaç direncine yol açabilecek uygunsuz kullan›m›n önlenmesi için, mümkün oldu¤unca kesin bakteriyolojik ya da antijenik tan› beklenmelidir. Hasta uyumunun sa¤lanmas› Hastaya antibiyotik reçete edilmiflse, tedaviye baflland›ktan bir süre sonra kendisini iyi hissetse bile tedavi süresini tamamlamas› gerekti¤i anlat›lmal›d›r. Hastalar antibiyotiklerin, ortam ›s›s› ile etki kayb›na u¤rayaca¤› ecza dolaplar›nda saklanmamas›, baflkas›na reçete edilmifl bir antibiyoti¤in kullan›lmamas› konular›nda uyar›lmal›d›r. Bulafl riskinin azalt›lmas› MRSA’n›n genellikle eller yoluyla tafl›nd›¤› unutulmamal›d›r. Enterokok türleri ba¤›rsakta bulunur, vankomisin dirençli enterokoklara ise en çok cihaz yüzeyleri ve yatak parmakl›klar›nda rastlan›r. Bu mikroorganizmalar hastalara eller yolu ile bulaflt›¤›ndan yaln›z bir hastadan di¤erine geçerken de¤il ayn› hastada bir tak›m aktivitesinden di¤erine geçerken de eller y›kanmal›d›r. Bariyer önlemleri Bulafl riskini azaltan önlemler aras›nda el y›kaman›n yan› s›ra, uygun oldu¤unda, koruyucu giysiler kullan›lmas› da yer al›r. Eldivenler hastan›n cildi ve mukoz membranlar› ile eller aras›nda fiziksel bir bariyer oluflturur. Bir mikroorganizman›n hastan›n vücudunun bir bölümünden di¤erine aktar›lmas›n› önlemek için, hasta ile ilgili her bir aktivite için her seferinde, yeni, temiz bir eldiven çifti kullan›lmal›d›r. Kiflinin kendisini korumas› için eldiven ç›kar›ld›ktan sonra eller y›kanmal›d›r. Önlükler ve di¤er hastane giysileri mikroorganizmalara karfl› bariyer oluflturarak iç giysileri korur. Maskeler ve koruyucu gözlükler ise kan ve vücut s›v›lar›n›n s›çramans›na karfl› yüzü koruyan bir bariyer oluflturur. ENFEKS‹YON DÖNGÜSÜ Enfeksiyonun nas›l meydana geldi¤ini bilmek yay›lmas›n› kontrol etmek veya önlemek konusunda bize yard›mc› olur. Enfeksiyonun nas›l yay›ld›¤›n› daha iyi anlamak için onu afla¤›da belirtilen, alt›, mutlak gerekli halkan›n yer ald›¤› bir döngü fleklinde canland›rmak gerekecektir. w Etken w Enfeksiyon rezervuar› w Rezervuardan ortama ç›k›fl yolu w Bulafl yolu w Vücuda girifl yolu w Duyarl› birey (konak). Enfeksiyonun ilerlemesi için döngünün her halkas›n›n bulunmas› gereklidir. Dolay›s›yla halkalardan herhangi birinin kopmas› enfeksiyonu önleyecektir. Rezervuar n ke Et Bu la fl yo lu Kona¤a girifl yolu Re z ç›k ervu ›fl ard yo a lu n k na ko rl› a y Du Etken Enfeksiyon etkeni, hastal›k oluflturabilen herhangi bir mikroorganizmad›r. Rezervuar Mikroorganizman›n üzerinde ya da içerisinde canl› kalabildi¤i, bazen ço¤alabildi¤i ortam ya da nesnedir. Rezervuardan ç›k›fl yolu Enfeksiyon etkeninin rezervuar› terk etme yoludur. Bu yol bir mikroorganizmadan di¤erine de¤iflir. Bulafl yolu Enfeksiyon etkeninin rezervuar ç›k›fl›nda duyarl› kona¤a geçifl yolunu ifade eder. Enfeksiyon dört yoldan biri ile bulafl›r: Temas, hava yolu, vektör ve ara kaynak. Baz› mikroorganizmalar ise rezervuardan yeni kona¤a birden çok bulafl yolu kullanarak ulafl›rlar. Girifl yolu Girifl yolu, enfeksiyon etkeninin duyarl› kona¤a invaze olmak için takip etti¤i yolu ifade eder. Bu yol genellikle etkenin ayn› zamanda kona¤› terk etti¤i yol ile ayn›d›r. Duyarl› konak Enfeksiyonun bulaflmas› için ayn› zamanda duyarl› bir konak gereklidir. ‹nsan vücudu çok say›da savunma mekanizmas›na sahiptir. Buna ba¤l› olarak bir enfeksiyon etkeninin savunma mekanizmalar› zay›flam›fl bir kona¤a invazyonu ve burada hastal›k oluflturmas› daha kolayd›r. Kaynak: Bilimsel T›p Yay›nevi-Enfeksiyon Hastal›klar› El Kitab›, 2003 21 sohbet Röportaj: ‹pek K›ramer / Foto¤raflar: Orhan Cem Çetin Kürflat Baflar ça¤dafl bir yazar, eski bir ruh Kürflat Baflar, uzun bir aradan sonra yazd›¤› Baflucumda Müzik adl› roman›yla, y›l sonunun en çok konuflulan yazarlar›ndan oldu. Baflar roman›n›, yaflanm›fl bir aflktan esinlenerek yazm›flt›. Picus’un Aral›k say›s›nda yer alan bir röportaj, Baflar’la ‹pek K›ramer’i biraraya getirdi. Bu röportaj›n bir bölümünü sizlere aktar›yoruz. 22 Uzun süredir kayboldunuz, nerelerdeydiniz? Okuyucular›m, sa¤olsunlar, bütün bu zamanda mailleriyle beni kitab› bitirmeye zorlad›lar. Asl›nda kaybolmad›m ama gazete, televizyon, radyo derken biraz fazla ifle kapt›rd›m kendimi. Bununla birlikte bir baflka roman daha vard› önümde, Baflucumda Müzik de iki y›l›m› ald›. Gazetecili¤i de b›rakt›n›z say›labilir ama. B›kk›nl›k m›, yorgunluk mu, medyadaki de¤iflim mi? Evet epeyce ara verdim, neredeyse bir y›l oluyor. Power FM’de sabah yorumlar› devam ediyor bir tek. Ama b›rakt›m say›lmaz. Yeni görüflmeler, projeler var. Medyadaki de¤iflim gerçekten de biraz b›kk›nl›k yaratt›, ama benim daha yazacak çok fleyim var, tabii okuyan oldu¤u sürece... Bu ara verme döneminde her fleye d›flardan bakma imkân›n›z olmufltur. Son y›llarda Türk edebiyat›na, edebiyat ortam›na, genç yazarlara iliflkin gözlemleriniz neler? Her ne kadar insanlar flikâyet ediyor olsa da çok fazla yeni yazar ç›kt›¤›n› sevinerek görüyorum. Ben ilk kitab›m K›fl ‹kindisinin Evinde’yi yay›nlad›¤›m zaman genç bir yazar›n kitab›n› yay›nlamak isteyen yay›nc› neredeyse yoktu. Belki denebilir ki, iki cümleyi bir araya getiren herkesin kitab› bas›l›yor flimdi. Yine de bunu, kitap endüstrisinin geliflmesi aç›s›ndan olumlu say›yorum. Bu sayede genç insanlar kitap okuyor. Okuyucu say›s› art›yor. Zaten zaman ve okuyucu, iyiyi kötüyü birbirinden ay›r›r. Peki genel olarak Türkiye’ye... Ben her zaman daha iyiye gitti¤imize inan›r›m. O zaman niye bu kadar flikâyet ediyoruz? Çünkü dünyan›n saatiyle bizimki hâlâ ayn› yerde de¤il. Eskiden insanlar bunun fark›nda de¤ildi, çünkü baflka yerleri bu kadar yak›ndan izlemiyorlard›. fiimdi art›k biliyorlar. Peki biz bu aradaki saatleri atlayabilecek miyiz? Bence bunun için flu anda oldu¤undan çok farkl› bir kafada olmam›z gerekiyor. Bir ülke nas›l ilerler? Herhalde en önce yurttafllar›n›n ve kurumlar›n›n dayan›flmas›yla... Biz ne yaz›k ki birbirimize destek olmuyoruz. Sürekli çat›flma halindeyiz. Uluslararas› platformlarda bile kendi kavgalar›m›z hepimizin aleyhinde kullan›l›yor. Yine en önemli gördü¤üm fley de Türkiye’nin iyi okumufl, iyi yetiflmifl insan gücünü kullanamad›¤›... Zaman› öteleyebilmek için bu iyi yetiflmifl insan gücünün iyi kullan›lmas›, her alanda ç›karc›, kurnaz insanlar›n de¤il, yarat›c› insanlar›n fikirlerinden yararlan›lmas› gerekti¤ine inan›yorum. Türk yazar çizerinin de ço¤unlukla baflkalar›n›n kavramlar›yla konufltu¤unu ve buradaki gerçe¤i kaç›rd›¤›n› düflünüyorum. Hep aflk romanlar› yaz›yorsunuz, niye? Asl›nda kitaplar›mda çok farkl› fleyler var ama belki de aflk öne ç›k›yor. Ben niye bunlar› yaz›yorum diye hiç düflünmedim. ‹lk öykülerimi yazd›¤›m zaman tek istedi¤im baz› fleyleri kendi hissetti¤im gibi anlatabilmekti. Galiba hâlâ da öyle... Ben edebiyatç› de¤ilim ama dikkatimi çeken bir fley var. Hikâye bir kad›n›n a¤z›ndan anlat›l›yor. Öyle büyük olaylar filân yok. Fazla diyalog, fazla insan yok. Hep onun bilincinden geçenleri, onun a¤z›ndan sayfalarca okuyor ve s›k›lm›yor insan. Bu teknik bir beceri mi? Çünkü öyle çok süslü bir yaz› tarz› da de¤il. Benim kitaplar›mda olaylardan çok olaylar›n alg›lan›fl› önemli. Kahramanlar›n yaflad›klar›n› nas›l alg›lad›klar›, nas›l yorumlad›klar›... Zaten okudu¤um kitaplarda da buna dikkat ederim. Yaln›zca olaylar›n ak›fl›n› düz anlat›mla veren kitaplar› sevmem. Bence edebiyat bizi neyi anlatt›¤›yla de¤il, nas›l anlatt›¤›yla etkiler. Baflucumda Müzik’te de belki çok ifllenmifl bir konu var. Ama biz orada konuyla de¤il, onu yaflayan kad›nla ve onun bütün bu olaylar› nas›l alg›lad›¤›yla ilgileniyoruz. Tabii bu üslûp ve teknik çal›flmas› roman›n ak›c›l›¤› için önemli, ama bence her fleyden önemlisi bir roman›n içindeki duygu. Oradan, sayfalar›n üstündeki sözcüklerden bize akabiliyorsa ne güzel... Umar›m bütün okuyucular sizin gibi düflünüp, s›k›lmadan okumufltur. 23 sohbet Baflucumda Müzik, hiç tarih verilmeden, öyle belgelere filân dayanmadan 1950 ile 60 aras›n› anlat›yor bir yandan. Bas›nda da ç›kt›, dönemin D›fliflleri Bakan› Fatin Rüfltü Zorlu ile sevgilisi Vesamet han›m›n hikâyesi diye... Bu hikâye bir yandan gerçek, bir yandan de¤il. Siz hiç bu hikâyenin gerçek kahramanlar›n› tan›yanlarla ba¤lant› kurdunuz mu? Hay›r, kurmad›m. Vesamet han›m›n ölmeden önce Emin Çölaflan’la bir röportaj› var. Bunu okudu¤um zaman ilgimi çekmiflti. Çok ilginç bir kad›n. Ama ben yak›nlar›n› bulmak, tan›yanlarla konuflmak istemedim. Çünkü biyografik bir roman yazmak istemiyordum. Bu da bir tür ama benim istedi¤im bu de¤ildi. fiöyle söyleyebiliriz, ‘based on a true story’, yani ‘gerçek bir hikâyeden yola ç›karak’ dedikleri türden bir kitap bu. Hikâye bana esin kayna¤› oldu, ama yazd›¤›m fleylerin hemen hepsini ben uydurdum. Yani gerçek iki kiflinin yaflad›¤› fleyi ald›m ve tümüyle baflka bir biçimde yeniden yazd›m. Kendi hayat›n›z› acaba flöyle olsa nas›l olurdu deyip baflka türlü yazmak gibi... Zaten okuyanlar burada hikâyenin pek önemli olmad›¤›n› görecekler. Kitab›n sonunda kad›n, “Zaman da mekân gibi önümüzde böyle uzan›p gitse, biz de istedi¤imiz gibi onun içinde gidip gelsek olmaz m›yd›,” diyor. Kitapta hep ‘zaman makinesi’ geçiyor. Bir yandan o y›llara bir gönderme, çünkü dönemin bilimkurgu romanlar›nda zaman makinesi hâlâ çok revaçta. Do¤rusu bir yandan da benim çocuklu¤uma bir gönderme. Çünkü hayatta en çok sahip olmak istedi¤in fley nedir diye sorsan›z, zaman makinesi cevab›n› veririm. Çocuklu¤umdan beri bekliyorum, bakt›m ki yapamad›lar, sonunda ben kendim yapt›m ve iflte o zaman makinesiyle görmedi¤im y›llara gidip yaflamay› baflard›m. Yani bu kitapta en büyük hayalimi gerçeklefltirmifl oldum. Rahmetli Fatin Rüfltü beyin efli Emel han›m benim yak›n 24 dostumdu. Yafl fark›m›z olmas›na ra¤men benim hayat›mda büyük etkisi olmufl bir kad›nd›. Bana anlatt›klar›ndan birçok fley biliyorum. O zaman izin verirseniz flimdi ben size soray›m. Fatin beyle Vesamet han›m›n hikâyesi o zamanlar herkesin bildi¤i bir hikâye miydi? Evet, tabii herkes biliyordu. Tabii herkes derken o zaman böyle paparazziler filân yoktu. Ama kendi çevreleri biliyordu. Davetlere filân efli de¤il, Vesamet han›m giderdi. Çok fl›k bir kad›nd›. Peki o dönemde nas›l karfl›lan›yordu böyle bir iliflki? Öyle çok ay›planan, yad›rganan bir fley de¤ildi. Çünkü Fatin bey asl›nda konservatif bir adamd›, öyle çapk›n biri filân de¤ildi. Yaflam›ndaki tek aflkt› bu. Efliyle zaten bafllang›c›ndan beri pek anlaflma yoktu aralar›nda. Vesamet han›m o dönem için avangard bir kad›nd›. Fatin bey çok yak›fl›kl› bir adamd›. Herkes söylerdi bunu. Sayg› duyulan biriydi ayn› zamanda. Kimse bunu yanl›fl bulmazd›. Emel han›m da fazla yad›rgamam›flt›. Adnan Menderes’in efliyle Emel han›m kuzendi. Belki bu nedenle, belki de politik nedenlerle, boflanmam›fllard›. Fatin bey ayn› zamanda mesle¤inde de çok baflar›l›yd›. Kimse ona toz kondurmazd›. Sonradan hakk›nda söylentiler ç›kt›ysa da bunlar uydurmad›r, çok zengin bir aileden gelirdi. Annesi de hayat›mda tan›d›¤›m en güçlü flahsiyetlerden biriydi. Dedi¤im gibi belki bu hikâyenin asl› da ilginç ama benim için önemli olan bu de¤ildi. Ben, çocuk yaflta kendinden çok büyük bir adama tutulan ve büyük bir aflkla onu seven bir kad›n› anlatt›m. Onun uzun bir zaman içinde yaflad›klar›, kendi büyürken, düflünceleri de¤iflirken, rüyas›n›n gerçek olmas›... Hayat›n içinde böyle bir aflk yaflanmal› m› sizce? Elbette e¤er karfl›n›za ç›karsa, çünkü bu kendi iste¤inizle bulaca¤›n›z bir fley de¤il. Ama belki de biz baz› fleyleri birbirine kar›flt›r›yoruz. ‹liflkiyle aflk› örne¤in... Böyle bir duygu yaflad›¤›m›z zaman onun sanki bir sona ulaflmas›, bizimle kalmas› gerekti¤ini san›yoruz. Asl›nda herhangi bir biçimde böyle bir duyguyu yaflamak, yani o sal›nca¤a binmek, o bafl dönmesini hissetmek bile büyük bir flans de¤il mi? Psikologlar›n bir sözü var, ‘aflk 18 ay sürer,’ diye... Kat›l›yor musunuz buna? Hay›r, kat›lm›yorum. Ben aflk üzerine kendi söylediklerime bile kat›lm›yorum. Çünkü bu yaflanacak ve her iki kiflinin her keresinde bambaflka bir biçimde hissetti¤i bir durum. Bunun üzerine ne söylesek hem do¤ru, hem de yanl›fl olacak... Bir ay da olabilir, on y›l da olabilir... gezi Haluk Kalafat Peribacalar›na yukar›dan bakmak Kapadokya’y› balonla gezmek, Ege ve Akdeniz k›y›lar›n› tekneyle gezmeye benziyor. Her ikisinde de yürüyerek ya da araçla ulafl›lmas› zahmetli olan do¤al ve tarihi güzellikler insanlar›n ayaklar›na seriliveriyor. Turizm sektörü di¤er Akdeniz ülkeleri gibi Türkiye’nin de önemli gelir kap›lar›ndan... Do¤al güzelliklerinin yan› s›ra tarihi bölgeleri de ilgi çekiyor. Do¤al güzelliklerin tarihi güzelliklerle çak›flt›¤› bölgeler ise özellikle ilginç. Kapadokya bunlardan birisi. Yumuflak kayalara oyulmufl ev ve kiliselerinin yan› s›ra yer alt› kentleriyle ünlü Kapadokya’n›n s›ra d›fl› co¤rafyas›, milyonlarca y›l önce volkanik da¤lar Erciyes, Hasanda¤› ve Göllüda¤’dan gelen lavlar›n ve küllerin bölgeyi kaplamas› sonucunda oluflmaya bafllam›fl. Bugünkü çarp›c› görüntü rüzgâr ve suyun afl›nd›r›c› etkisiyle flekillenmifl. Tarih boyunca su ve rüzgâr›n kolayca flekil- lendirebildi¤i bölgeyi insanlar da kazarak, oyarak de¤ifltirmifller. Özellikle H›ristiyanl›¤›n ilk dönemlerinde bask›lardan kaçan insanlar, Kapadokya bölgesinde korunmak amac›yla yer alt› kentleri, gizli kiliseler ve bar›naklar infla etmifl. Bu nedenle Kapadokya hem tarihi kal›nt›lar, hem de do¤al güzellikler aç›s›ndan ilgi çekici bir bölge haline gelmifl. 1500 METREYE ÇIKMAK Ziyaretçiler yak›n zamana kadar Kapadokya’y› yürüyerek ya da araçlarla geziyorlard›. Turistler için belirlenen tur rotalar›, Kapadokya’n›n belli bir bölgesini kapsayabiliyordu. Son y›llarda düzenlenen balon gezileri tüm bölgeyi gezme 25 gezi imkân› tan›yor. Deniz kenar›ndaki turistik bölgelerde görmeye al›flt›¤›m›z tekne turlar›n›n ifllevini, Kapadokya’da balon turlar› görüyor art›k. Balon turlar› 6 y›l önce basit bir yöntem kullan›larak bafllad›. O günlerde yere iplerle sabitlenmifl, s›cak havayla doldurulan balonlar, yerden iki - üç yüz metre yükseltiliyor ve peribacalar› yukar›dan izlettiriliyordu. Bu uygulaman›n popülerlik kazanmas› sonucunda daha profesyonel örgütlenmeler geliflti. Bugün Kapadokya çevresinde balon turu yapan firmalar, propan gaz›yla havalanan ve kontrollü bir biçimde alçalabilen balonlar kullan›yorlar. Yeni nesil balonlar hava flartlar›na göre 500 ila 1500 metreye kadar yükselebiliyor. ÇAYLAR fi‹RKETTEN Bu firmalardan biri de Kapadokya Balloons adl› firma. Üç balonla bir turda 64 kifli tafl›yan Kapadokya Balloons’un sahibi Murat Özgüç, turlar› hakk›nda flu bilgileri verdi: “‹ki program›m›z var. Deluxe Program’da sabah gün do¤umundan önce misafirlerimizi yörede kald›klar› otellerden alarak ofisimize getiriyor ve çay, kahve kurabiye ikram etti¤imiz küçük bir tan›flma toplant›s› yap›yoruz. Bu esnada b›rakt›¤›m›z küçük bir helyum balonu ile rüzgâr yönünü detayl› olarak tespit edip, kalk›fl yerine karar veriyoruz ve topluca hareket ediyoruz. Uçufl brifing’i ve balonun 15-20 dakikada haz›rlanmas›ndan sonra bafllayan uçufl yaklafl›k 1,5 saat sürüyor. Uçufl esnas›nda yolcular›m›za Kapadokya’n›n güzelliklerini mümkün oldu¤unca alçak uçarak ve vadilerin içine kadar alçalarak göstermeye çal›fl›yoruz. ‹niflten sonra yapt›¤›m›z kutlamada, flampanya ya da viflne suyu kokteyli ile kek ikram ediyor ve sonras›nda misafirlerimizi otellerine b›rak›yoruz. Ayr›ca hat›ra amac›yla haz›rlad›¤›m›z uçufl sertifikam›z da gün içinde misafirlere ulaflt›r›l›yor. Tüm bu organizasyon en fazla 3,5-4 saat sürüyor (otele b›rak›fl 09:00 civar›) ve misafirlerimizin o gün yapaca¤› bir tura yetifltirilmeleri de sa¤lanm›fl oluyor. Budget adl› di¤er program›m›zda ise uçufl 55-60 dakika sürüyor. ‹lk programdaki gibi otelden al›fl ve b›rak›fl ayr›ca uçufl sonras› tüm gruba meflrubat ve kek ikram edilen kutlaman›n da dahil oldu¤u bu hizmetimiz, tek seferde tafl›yamayaca¤›m›z say›da yolcuya, daha k›s›tl› bütçesi olan gruplara ya da münferit müflterilere yöneliktir.” BALON TUTKUSU ARTIYOR Peribacalar›n› ve bölgenin güzelliklerini daha detayl› izleme olana¤› sa¤layan balonlara olan talep her y›l daha çok art›yor. 2002 y›l›nda yaklafl›k dört bin kifli Kapadokya’y› balonla gezdi. Bu rakam bu y›l befl bini geçti. Talep art›kça balon say›s› da art›yor. Kapadokya Balloons ve di¤er balonla tur firmalar›n›n rengârenk balonlar›, Kapadokya’n›n semalar›n› renk cümbüflüne çeviriyor. http://www.kapadokyaballoons.com 26 gezi Balonla Kapdokya turlar›na olan talep her y›l daha da art›yor ve Göreme vadisi semalar›ndaki rengârenk balonlarla ilgi çekici manzaralar oluflturuyor. 28 BALONLAR HAKKINDA SIK SORULAN SORULAR Balonlar nas›l uçar? Balonlar ›s›nan havan›n yükselmesi prensibiyle çal›fl›r. Balon içindeki hava ›s›nd›kça yükselir, so¤udukça alçal›r. Balonlar yönlendirilebilir mi? Balonlar›n ana yönünü rüzgâr belirler. Ancak pilotlar s›n›rl› oranda balonlar› yönlendirebilir. Bir balonda kaç kifli tafl›nabiliyor? En ufak balonlar sadece pilotu tafl›yacak flekilde tasarlan›r. Bir balon en çok 24 kifli tafl›yabiliyor. En çok kaç saat uçulabilir? Ortalama uçufl süresi bir saattir. Balonlar güvenli midir? S›cak hava balonlar› günümüzün en güvenli hava tafl›t›d›r. Balonlar kaç metre yükselebilir? Yeni nesil balonlar uygun hava koflullar›nda 2 bin metreye kadar yükselebiliyor. Is›t›c› sistemin yak›t› biterse ne olur? Is›t›c› susarsa balon bir paraflüt nas›l yere inerse öyle alçal›r. E¤er bir kufl balona çarparsa ne olur? Balonlar kufllar için oldukça büyük kütlelerdir. Genellikle kufllar balonlardan uzak dururlar. Pek rastlanmasa da bir kuflun balona çarpt›¤› olur. Ancak balonlar bu çarp›flmadan zarar görmeyecek kadar sa¤lam kumafltan imal edilirler. Üstelik balonlar bir kufl büyüklü¤ündeki delikle bile uçabilirler. süs bitkileri Göz kamaflt›ran çiçekler Acem borular› Bahçe duvarlar›n› ve parmakl›klar›n› örtmek, dahas› süslemek söz konusu oldu¤unda ilk akla gelen Acem borular› (Campsis) olur. K›rm›z›- turuncu renkli boru biçiminde çiçekleriyle yaln›zca bulunduklar› bahçeyi de¤il, tüm çevreyi güzellefltiren bu yaprak döken sar›l›c› bitkilerin iki türü var: Güney Amerika kökenli Campsis radicans ve Çin kökenli Campsis grandiflora. ‹ngilizce ad› ‘trumpet creeper’ yani ‘trompet sarmafl›¤›’ olan Acem borular› havai kökçükleri ile tutunarak ve sar›larak 9 metreye kadar boylanabilirler. Acem borular› ile ç›plak gövdeli a¤açlar›n gövdelerini sard›rmak da mümkündür. Borazan çiçe¤i olarak da bilinen bu bitkiler, yaz ortas›na do¤ru çiçeklenir. S›cakl›kta ani düflüfller yaflanmazsa uzun süre çiçekli güzel bir görünümle- ri olur. Aç›k durumdaki çiçekleri, kufllar için çok çekicidir. Bu cins bitkiler yurdumuzun hemen her bölgesine uyum sa¤layabilirler. Akdeniz ve Ege bölgelerimizde zemin kaplamak amac›yla kullan›ld›klar›nda yapraklar›n› dökmezler. Tam günefl alan yerlere ve organik maddelerce zengin, iyi drene olan, hafif nemli topraklara dikilmelidirler. Zay›f topraklarda düzenli gübreleme gerekir. Genç bitkiler, sar›l›c› kökleri güçlenene kadar desteklenmelidir. Özellikle gençken yap›lan budamalara çok iyi tepki verirler. Budaman›n uçlardan hafifçe k›rpma fleklinde yap›lmas› gereken Acem borular›, tohum ve çelik yoluyla üretilirler. 29 süs bitkileri Akdeniz evlerinin d›fl cephe süsü: Gelin duva¤› Konsolos çiçe¤i ya da begonvil olarak da adland›r›lan gelin duva¤›, ›l›man iklim seven, uygun ortam buldu¤unda h›zla büyüyen ve özellikle Akdeniz bölgesinde evlerin d›fl cephesini kaplayan göz al›c› bir t›rman›c› bitkidir. Begonvil (Boungainvillea) ad› da verilen gelin duvaklar› yaprak dökmeyen ya da yar› yaprak döken sar›l›c› bir bitkidir. Çiçekleri morumsu-k›rm›z›, eflatun-pembe, turuncu, sar› ve beyaz aras›nda renklerde olan gelin duvaklar›, s›cak bölgelerde neredeyse tüm y›l boyunca çiçek açar. Gelin duva¤› iklim nedeniyle çiçek dökerse, kalp fleklindeki yapraklar›nda bir art›fl gözlenir. Yapraklar›n yeflil rengi koyulafl›r ve çok yaprakl› yeflil bir bitki görünümüne kavuflur. Gelin duva¤›n›n menflei Güney Amerika’d›r. Ülkemizde konsolos çiçe¤i olarak da adland›r›lan gelin duvaklar› zemin kaplama, teras çerçeveleme, çit oluflturma ya da çardak oluflturmada kullan›l›r. Peyzaj mimarisinde parlak renkleri, destek sa¤land›¤›nda 30 bir evi kolayca çerçeveleyebilmesi, gölge oluflturmas› özellikleri nedeniyle s›kl›kla kullan›l›rlar. Genifl alanlara dikilmelidir. Aksi takdirde bulundu¤u alan› k›sa sürede kapataca¤›ndan s›k budama ister. Gelin duvaklar› ›s› de¤iflimine ve dona karfl› çok duyarl›d›r. Bu nedenle Akdeniz, Ege ve ‹stanbul’da Adalar gibi ›l›man yerlerde d›fl alan bitkisi olarak kullan›labilir. Di¤er bölgelerde saks› içinde yetifltirilip, k›fl aylar›nda içeriye al›nmas› gerekir. Saks›ya dikildi¤inde bitkinin tutmas› için s›k sulamak; tuttuktan sonra yo¤un çiçek elde etmek için sulaman›n en aza indirilmesi gerekir. Köke yak›n yerinden budanmaya bile dayan›r. Güneflli ve rüzgârs›z yerleri severler. sahaf Plaklar›n devri düflmüyor Plaklar, sahaflarda kitaplar kadar ra¤bet görüyor. Plak piyasas›n›n gözdeleri ise Anadolu rock long play’leri ve 45’likleri. Seslerin kaydedildi¤i birçok malzeme içinde plaklar›n özel bir yeri var. Plaklar›n c›z›rt›l› sesi, kimi müzikseverler için vazgeçilmez bir keyif. Kaset teknolojisiyle müzik piyasas›ndaki hakimiyeti sars›lan plaklar, CD teknolojisi ile yavafl yavafl tarihin tozlu sayfalar›na kar›flt›. 1987’den beri Türkiye’de plak üretilmiyor. Ancak plaklar onlar› b›raksa da, koleksiyoncular, plaklar› terk etmiyor. Son 10 y›ld›r long play’ler ve 45’likler sahaflar›n gözde parçalar›. 1990’lar›n ilk y›llar›nda eskicilerden koliyle, çuvalla al›nan plaklar, gittikçe de¤erlendi. Tabii dükkânlar›nda plaklara özel raflar ay›ran ya da sadece plak satan sahaflar da görülmeye bafllad›. Beyo¤lu Sahaflar Çarfl›s›’ndaki Kurgu Sahaf da bunlardan biri. Kurgu Sahaf Ozan Maral’a ait. 10 y›ld›r plak sat›yor. ‹lk bafllarda eskicileri dolaflm›fl, evlerden toplam›fl plaklar›. Hatta ‹zmir, Antalya ve ‹zmir’de plak pefline düflmüfl. Art›k satan da, alan da onu buluyor. Maral plak piyasas›n› flöyle özetliyor: “Yurt d›fl›nda plak üretimi bir ölçüde devam ediyor; long play döneminde zaten çok üretilmifller, yerli üretim ise s›n›rl› olmufl. Bu nedenle yerli plaklar daha de¤erli. Özellikle Erkin Koray, Üç Hürel, Mo- ¤ollar, Mavi Ifl›klar...” ‹nternet üzerinden aç›k art›rmayla yap›lan sat›fllar›n plak piyasas›na etkisinin büyük oldu¤unu söylüyor Maral. Özellikle eBay sitesinde Anadolu Rock türünün al›c›s› çok. Çok aranan plaklara fiyat biçmek zor. Bulmakta zorlan›lmayan plaklar›n fiyatlar› 10 ile 15 milyon aras›nda de¤ifliyor. Geçti¤imiz aylarda yap›lan bir sat›fl, fiyatlar konusunda biraz olsun fikir edinmemizi sa¤l›yor. Sezen Cumhur Önal’›n sözlerini 37 y›l önce yazd›¤› ve Johnny Halliday’in seslendirdi¤i Yeflil Gözlerin ‹çin adl› flark›n›n 45’li¤i, geçti¤imiz Eylül ay›nda Fransa’da yap›lan bir aç›k art›rmada tam 25 milyar liraya sat›ld›. Tel: 0212 292 75 35 31 söylefli Röportaj: Hülya Ekfligil / Foto¤raflar: Uluç Özcü Erkekler mutfa¤a girmek için f›rsat kollar Ali Poyrazo¤lu’nun dört dörtlük sanatç› kiflili¤i d›fl›nda baflka meziyetleri de oldu¤unu Picus dergisinde yay›nlanan bir söylefliden ö¤rendik. Hülya Ekfligil’in sorular›n› yan›tlayan Ali Poyrazo¤lu, sohbet s›ras›nda nefis bir elmal› bal›k piflirdi. Bu röportaj›n bir bölümünü aktar›yoruz. ‹yi yemek merak›n nas›l bafllad›? Ben çocuklu¤umdan bafllayarak çok güzel sofralarda a¤›rland›m hep. O günlerden hasretle hat›rlad›¤›n yemek var m›? Annem Selanik’ten ama babam Karadenizli, o bölgenin yemeklerini unutamam. Evde yap›lm›fl su böreklerini ve mant›y› bir daha baflka yerde yemedim. ‘Ya¤l›’ dedi¤imiz Karadeniz pideleri de muhteflem olurdu. Her pazar evde haz›rlanan içi f›r›na götürürdüm. Orada yap›lan pideyi de duman›n› tüttüre tüttüre eve getirirdim. Yerken son anda üzerine tereya¤ sürülür. Enfes bir pidedir, onun da tad› hâlâ dama¤›mda. ‹leriki yafllar›mda Gülriz Sururi’nin, Tilda Tezman’›n, Canan Barlas’›n sofralar›nda ola¤anüstü a¤›rland›m. Çok da seyahat etti¤im için, de¤iflik mutfaklar› tan›ma imkan› buldum. 32 Merakl› da bir tipim herhalde, her fleyi deniyorum. ‹lk mutfa¤a giriflin nas›l oldu? Kad›nlara ait bir alan oldu¤u düflünülen mutfa¤›n asl›nda çok e¤lenceli bir yer oldu¤unu her erkek bilir ve bir yolunu bulup da mutfa¤a girmek için f›rsat kollar! 20 y›l önce Bodrum’da ev ald›m. Tek bafl›nay›m, yemek iflini de kendim halletmek zorunday›m, yapt›¤›m uyduruk yemeklerle yetinmemeye karar verdim. Oradaki kad›n arkadafllar›ma, “Bana yaprak sarmas› yapmay› ö¤retin,” dedim. Önce biraz gözümü korkutmaya çal›flt›lar, ama ben direndim. ‹lk kayda de¤er yeme¤im taze asma yapra¤›ndan zeytinya¤l› yaprak sarmas›d›r. Bugün niye elmal› bal›k yapmay› tercih ettin? Sen elma ile etli dolma da yap›yorsun. Meyvalar ile sebze ve etlerin birbirine yak›flaca¤›n› düflünüyordum. Araflt›r›nca gördüm ki Osmanl›’da da Bizans’da da hep meyvalar ile bal›klar, etler birlikte pifliriliyor. Akl›n yolu bir! Bal kaba¤› ile, ayva ve kay›s› ile et piflirdim, çok da güzel oldu... Yemek piflirirken dinleniyorum. Bir ara da sevgilimden ayr›lm›flt›m, depresif bir haldeydim... Depresyon sana hiç yak›flm›yor! Hiç! Çok nefleli bir adam›m ben, ama çok etkilenmiflim demek ki. O dönemde üst kattaki komflumdan reçel yapmay› ö¤rendim. Bütün gün terapi niyetine deli gibi reçel yap›p da¤›t›yordum. Bir zaman önce de Çeflme’de bir reçelci keflfettim; sak›z, fiam f›st›¤› ve limon çiçe¤i reçeli yapan bir Rum. Y›lbafl›nda oradan reçel getirtip bütün dostlar›ma o reçellerden hediye ettim. Bence özenle haz›rlanm›fl bir yiyecek çok hofl bir arma¤an. Sen bunal›m geçirmekten çok baflkalar›n› bunal›ma sokabilecek biri gibi görünüyorsun. Tercih ederim tabii! Ama benim de duygusal travmalar yaflad›¤›m olur. D›flar›ya o yönünden çok, t›rnaklar›n› gösteriyorsun! O korunma mekanizmas›. Hâlâ neden korunuyorsun? fiöhretin yayg›nlaflt›kça, sana dostlukla, sevgiyle yaklaflan insanlar›n d›fl›nda, dostane olmayan duygularla da yaklaflanlar oldu¤unu görüyorsun. Bir zaman mühendisi gibi yaflamay› ö¤rendim. Özellikle zaman›m› çalmaya niyetlenenlere karfl› t›rnaklar›m›n sivri oldu¤u do¤ru. Radyo ve televizyon programlar› yap›yor, gazete yaz›s› yaz›yorsun. Oyun çeviriyor, yaz›yor, yönetiyorsun. Kitap yaz›yor, ders veriyorsun. Bunlar›n hepsini yapmak gerekli mi, yoksa biraz aç gözlü biri misin? Bunlar çok para getiren ifller de¤il, ama çal›flmak konusunda açgözlü olabilirim. Bir Rönesans sanatç›s› gibi yaflamak ve üretmek istiyorum ben. Bu yapt›¤›m ifllerin birbirini tamamlad›¤›n› düflünüyorum. Ayr›ca bana bugüne kadar hiç çal›flmam›fl›m gibi geliyor çünkü yapt›¤›m her fleyi çok e¤lenerek, zevk alarak yapt›m. Baflka sanat dallar›nda da kendimi s›namak benim hakk›m. Örne¤in kitab›m gayet iyi sat›yor. Radyo program›m› milyonlarca insan dinliyor. Üstelik benim için yazmak oyunculuktan da önce bafllad›. Pirandello’nun A¤z› Çiçekli Adam’›n› çevirdi¤imde 17 yafl›ndayd›m ve konservatuar ö¤rencisiydim. Bas›ld› ve oynand› çevirim. O günden beri de elimden kalem düflmedi. Yazd›¤›m radyo oyunlar›n›n say›s›n› hat›rlam›yorum. Her zaman yazarak da para kazand›m ben. Arkadafllar›yla ailesinden daha iyi geçinen birisin. Evet, ben kendi seçip kurdu¤um genifl bir aile ile yafl›yorum. Kan ba¤› ile kurulan ailenin ‘insan›n bafl›na gelen bir kaza’ oldu¤u deyifline de inan›r›m! Kalbini k›ran ne var? Sevgililerime sad›¤›m. Beni aldat›rlarsa çok k›r›l›r›m çünkü ben asla aldatmam. Oyunculu¤un anavatan› neresi sence? ‹ngiltere mi, Amerika m›... Oyunculu¤un anavatan› çocukluktur, baflka hiçbir yer de¤il! Rusya’n›n Stanislavski ekolü bu iflin temeli ama, herkes bir yönde gelifltirmifl oyunculu¤u. Bence karfl›l›kl› oynamak için en tehlikeli oyuncular Amerikal›lar, ama sonuçta tiyatro Amerika’da da ‹ngiltere’de de biraz daha ticari yaklafl›lan bir kurum. Oysa Fransa, Almanya, Polonya gibi devlet deste¤i olan ülkelerde ola¤anüstü bir geliflme içinde. Yeni bir tiyatro dili aray›fl› konusunda, özellikle postmodern denemelerde ‹ngilizler bile bu ülkelerin yan›nda geri kald›lar. Ödünç Yaflamlar’dan sonra gündemindeki kitaplar ve oyunlar neler? Yeni denemelerim ç›kacak. Bir de oyunculuk an›lar›m› yaz›yorum. Bak onlar çok tehlikeli olacak! An›lar›n› yazarken insan ne kadar dürüst olabilir sence? Vahfli bir flekilde dürüstüm! Okuyunca çok flafl›racaks›n. Ayr›ca bir oyun yaz›yorum Ahmet Abla diye. Ad› üstünde! O da k›yamet koparacak. Sonra filme çekmeyi de düflünüyorum. Mele¤e mi fleytana m› daha yak›n duruyorsun? Mele¤e. Etraf›ndakiler bu konuda ne düflünür? Onlar fleytana daha yak›n durdu¤umu düflünüyorlard›r! Elmal› Bal›k 4 elma, 4 levrek filetosu, 4 k›rm›z› so¤an, zeytinya¤›, tane biber, tuz Çekirdikleri ç›kar›lm›fl ve soyulmufl elmalar› ve so¤an› kal›nca halkalar halinde do¤ray›n. Bir tencereye bol zeytinya¤› koyun. Önce elmalar›, sonra so¤an› üzerine de bal›klar› dizin. Birer s›ra daha elma ve so¤anla kapat›p bir tatl› kafl›¤› dolusu tane biberi (pembe veya beyaz biber) üzerine serpin. Tuzunu ekledikten sonra 25-30 dakika orta ateflte piflirin. 33 sinema 34 Bir Zamanlar Meksika’da Gösterim Tarihi: 26 Aral›k Once Upon A Time In Mexico Yön: Roberto Rodriguez Oyn: Antonio Banderas, Salma Hayek, Johnny Depp, Mickey Rourke, Eva Mendes, Enrique Iglesias, Cheech Marin, Ruben Blades, Willem Dafoe Meksikal› yönetmen Roberto Rodriguez 1992 y›l›nda çekti¤i filmi El Mariachi ile k›sa sürede ba¤›ms›z sineman›n efsanelerinden biri olmufltu. Rodriguez’in ‘ucuza nas›l film çekilir’ dersi niteli¤indeki film, k›sa sürede kült film statüsüne tafl›nd›. Yedi bin dolara mal olan film, giflede de iyi ifl yap›nca Rodriguez Hollywood’un ilgisini çekti. Üç y›l sonra Desperado ad›yla filmin devam› çekildi. Bu kez bütçe büyüktü. ‹lk filmin aksine profesyonel oyuncular rol al›yordu filmde. El Mariachi tipini ise Antonio Banderas canland›r›yordu. Once Upon A Time In Mexico ise Desperado’nun devam›. Film, Rodriguez ikinci filmi çekerken ortak projelere imza att›¤› Tarantino’nun “Bu senin ‘dolar’ üçlemen olmal›,” demesi üzerine do¤mufl. Tarantino’nun bahsetti¤i ‘dolar üçlemesi’, ‹talyan yönetmen Sergio Leone'nin A Fistful of Dollars, For a Few Dollars More ve The Good, the Bad and the Ugly adl› western üçlemesiydi. Once Upon a Time in Mexico ad› da zaten Leone’nin Once Upon A Time In America filmine gönderme. K›sacas› gitarl› kahraman›m›z El Mariachi'nin (Banderas) serüvenleri devam ediyor. Yeni maceran›n arka plan›nda yine h›rs ve intikam var. Bafl›na gelen trajediyi bir türlü akl›ndan ç›kartamayan El Mariachi, inzivaya çekilerek içine kapan›k bir yaflam sürmeye bafllam›flt›r. CIA ajan› Sands'in (Depp) bask›s›yla sakland›¤› yerden ç›kmak zorunda kal›r. fieytan ruhlu kartel kral› Barrillo (Dafoe), Meksika Baflkan›’na yönelik haince bir suikast planlamaktad›r. Bunu önlemek El Mariachi'ye düfler. Ancak El Mariachi'nin geri dönüflünde kendisine özgü bir sebebi daha vard›r: Kan davas›. 35 sinema Üçka¤›tç›lar Gösterim Tarihi: 28 Aral›k (Matchstick Men) Yön: Ridley Scott Oyn: Nicolas Cage, Sam Rockwell, Alison Lohman, Bruce Altman, Bruce McGill Yüzüklerin Efendisi: Kral›n Dönüflü Gösterim tarihi: 19 Aral›k The Lord of the Rings: The Return of the King Yön: Peter Jackson Oyn: Elijah Wood, Viggo Mortensen, Ian McKellen, Christopher Lee, Cate Blanchett, Sean Astin, Ian Holm, Liv Tyler Yönetmen Peter Jackson, Yüzüklerin Efendisi üçlemesinin son bölümünü flöyle de¤erlendiriyor: “Büyük bir savafltas›n ve kaderin büyük ölçüde dizleri üstünde bir da¤a t›rmanan iki küçük Hobbit’e, Frodo ve Sam’e ba¤l›. ‹kisinin iliflki, filmin kalbini oluflturuyor.” Üçüncü filmde Sauron'›n güçleri insanlar› yoketmek için Minas Tirith'i kuflatm›fl durumdalar. Bu final filmiyle kafalardaki sorular da yan›tlanacak. Kötülü¤ün kalbine yolalan Fredo yüzü¤ün etkisine girecek mi? ‹nsanl›¤›n sonunu getirebilecek yüzük nas›l yokedilecek? Matchstick Men, küçük çapl› doland›r›c›l›k ifllerinde uzmanlaflm›fl Roy ve Frank'in hikâyesi. Doland›r›c›l›¤›n veteran› Roy ve onun korumas›ndaki Frank, son dönemde kendilerini promosyonlu ‘su filtre sistemleri’ satma ifline vermifltir. Araba, mücevher ve tatil gibi vaadlerle sat›fllarda patlama yaparlar ama bu hediyeler hiçbir zaman verilmeyecektir. Baflta küçük gibi görünen bu ifl, zamanla büyük kâr getiren bir ifle dönüflür. Bununla birlikte, Roy özel hayat›nda pek parlak bir dönem geçirmemektedir. Afl›r› bir agorafobiye sahiptir ve insan iliflkileri s›f›r denecek kadar azd›r. ‹çinde bulundu¤u durum onu psikoanalistten yard›m almaya zorlar. Bu terapi, onu umdu¤undan çok daha fazlas›na götürür. Karanl›klar Ülkesi Gösterim Tarihi: 30 Aral›k Underworld Yön: Len Wiseman Oyn: Kate Beckinsale, Scott Speedman, Shane Brolly, Michael Sheen Karanl›klar Ülkesi korku hikâyelerinin en çok kullan›lan iki figürü olan vampirler ve kurtadamlara farkl› bir yorum getiriyor. ‹nsanlar için gerçekd›fl› hikâyelerin kahramanlar› olan vampirler ve kurt adamlar, tarihleri boyunca bir yandan kendilerini insanlar›n merakl› gözlerinden gizlerken di¤er yandan ise birbirleriyle k›yas›ya bir mücadele içindedirler. Savafl ancak bu ›rklardan birisi kal›ncaya kadar sürecektir. Vampir savaflç› olan Selene (Beckinsale) bir insan doktorun kurtadamlar taraf›ndan kaç›r›ld›¤›n› ö¤renir ve onu kurtarmaya çal›fl›r. Bu kovalamaca aras›nda Selene savafl› kaybetmeye bafllayan kurtadamlar›n yeni bir ›rk gelifltirdiklerini ö¤renir. Vampirlerle kurtadamlar›n melezi olan bu yarat›klar her iki ›rk›n zay›f yönlerinden ar›nd›r›lm›fl ve güçleriyle donat›lm›flt›r. Yeni kurtadamlar, sadece vampir ›rk› için de¤il, bu amans›z savaflta birer piyondan baflka bir fley olmayan insanlar için de büyük bir tehlikedir. 36 Zaman Ötesi Gösterim Tarihi: 30 Ocak 2004 (Timeline) Yön: Richard Donner Oyn: Paul Walker, Frances O'Connor, Billy Connolly Amerikal› arkeoloji ö¤rencileri Fransa'da tarihi bir kalede kaz› çal›flmalar› sürdürmektedir. Kale, 1357 y›l›ndaki Fransa ve ‹ngiltere aras›nda yap›lan büyük bir savafl›n meydana geldi¤i yerdedir. Arkeolojik çal›flmalar›n bafl›nda olan Profesör Edward Johnston'un o¤lu Chris, arkadafl› Kate, profesörün asistan› Andre ve sessiz bir arkeolog François bulunmaktad›r. Sponsor firman›n kaz› çal›flmalar›na ilgisinde bir tuhafl›k hisseden profesör, firmay› ziyaret etmeye karar verdikten sonra ortadan kaybolur. Kendisinden haber alamayan o¤lu ve kaz› arkadafllar› sponsor firmada çal›flan bilim adam›ndan firman›n zaman yolculu¤u ile ilgili çal›flmalar› sonucu 1357 y›l›na dönülebildi¤ini, profesörün bu deneyimi yaflamak isteyip zaman yolculu¤u yapt›¤›n› ancak geri dönemedi¤ini ö¤renirler. Nemo: Kay›p Bal›k Bafllama Tarihi: 23 Ocak 2004 (Finding Nemo) Yön: Andrew Stanton Seslendirenler: Albert Brooks, Ellen DeGeneres, Alexander Gould, Willem Dafoe, Brad Garrett, Geoffrey Rush, Eric Bana Master and Commander: Dünyan›n Uzak Ucu Gösterim tarihi: 28 Aral›k (Master and Commander: The Far Side of the World) Yön: Peter Weir Oyn: Russell Crowe, Paul Bettany, Richard Stroh, Billy Boy, James D'Arcy Napoleon Savafllar› s›ras›nda ‹ngiliz Deniz Kuvvetleri'nde bir yüzbafl› olan Kaptan ‘Lucky’ Jack Aubrey’in (Russell Crowe) gemisi HMS Surprise kendisinden daha güçlü bir düflman taraf›ndan sald›r›ya u¤rar. HMS Surprise oldukça büyük hasar al›r. Aubrey ço¤u yaral› mürettebat›n› kurtarmakla görevi aras›nda bir ikilem yaflar ve ganimetin pefline düfler. Bu görev ya onun flan›n›, flöhretini artt›racak ya da onu ve tayfalar›n› yok edecektir. Aubrey’in yolculu¤u Brezilya sahillerinden bafllay›p Cape Horn'un f›rt›nal› sular›ndan dünyan›n uzak ucundaki Galapagos adas›na kadar uzan›r. Master and Commander Galapagos adas›nda çekilen ilk film olma özelli¤ini tafl›yor. Okul Gösterim Tarihi: 9 Ocak 2004 Yön: Taylan Biraderler Oyn: Burak Altay, Cem K›l›ç, Nehir Erdo¤an, Sinem Kobal, Berk Hakman, Deniz Akkaya Oyuncak Hikâyesi, Bir Böce¤in Yaflam›, Sevimli Canavarlar gibi son y›llar›n be¤enilen animasyonlar›na imza atan Pixar Animation Studios’un yeni filmi. Finding Nemo (Kay›p Bal›k), bir baba ile o¤lunun hikâyesini anlat›yor. Tehlikelerle dolu bir dünyada yaflad›klar› için baba Marlin, mavi dünyaya karfl› yo¤un bir merak duyan o¤lu Nemo’yu kanatlar› alt›na alm›flt›r. Fakat günün birinde Nemo kaybolur Marlin, denizleri birbirine katma pahas›na o¤lunu bulmaya karar verir. Baba Marlin, yan›na iyi niyetli ama afl›r› unutkan bir bal›k olan Dory’yi alarak, o¤lunu bulmak için maceral› bir yolculu¤a ç›kar. Bu esnada, bir bal›k tank›na hapsedilen Nemo’nun da, güvenli bir flekilde evine dönebilmek için baz› planlar› vard›r. Daima nitelikli animasyonlara imza atan bir ekibin ürünü olan bu çal›flma, her zamanki gibi çocuklar› oldu¤u kadar büyüklerin de ilgisini çekecek bir çizgi film. Günahlar›n Bekçisi Gösterim Tarihi: 26 Aral›k S›r Dosyas› adl› fantastik korku dizisinin yarat›c›lar› Ya¤mur - Durul Taylan kardefllerin yönetti¤i film, Do¤u Yücel’in Hayalet Kitap adl› roman›ndan uyarlanm›fl. Filmin konusu flöyle: Okul dergisinin editörü Gökalp okulun en güzel k›z› Güldem’e afl›kt›r. Ona hikâyeler yazan ve bu hikâyeleri okulun çeflitli yerlerine b›rakarak kalbini kazanmaya çal›flan Gökalp, amac›na ulaflamaz ve ard›nda gizemli bir mektup b›rakarak intihar eder. Bir y›l sonra Gökalp’in ölüm y›ldönümünde gizemli olaylar bafl gösterir. Bu olaylardan sadece Güldem de¤il, onrun etraf›ndakiler de etkilenmektedir. Bir süre sonra Gökalp’in hayaletinin intihar›na neden olanlardan intikam ald›¤› ortaya ç›kar. (Sin Eater ya da The Order) Yön: Brian Helgeland Oyn: Heath Ledger, Shannyn Sossamon, Benno Fürmann, Mark Addy, Peter Weller Çözülemeyen seri cinayetleri araflt›ran dönek bir papaz (Ledger) asl›nda fleytan›n pefline düfltü¤ünü anlar. Papaz›n araflt›rmas› onu do¤rudan Günah Yiyiciye götürür... O bu eski ve gizemli inan›fl›n kilit kiflisidir. Ölümsüz Günah Yiyici asl›nda tanr›y› oynamaktad›r ve öbür dünyada affedilemeyecek günahlar›n›, canlar›n› vererek ödeyen ölümlülerden hayatlar›n› sat›n almaktad›r. 37 yerli albüm N. Deniz Yücel Aflklar›n En Güzeli Deniz Seki fiahin Özer Deniz Seki geçmifle dalm›fl Deniz Seki, ‘cover’ bir albümle döndü aram›za. Seki; Sezen Aksu destekli ilk albümünden sonra, di¤er genç meslektafllar› gibi flark› yazma ifline de soyunmufl ve bu yazd›klar›yla ikinci ve üçüncü albümünü oluflturmufltu. Seki’nin yazd›¤› bütün flark›lar, genç dalgan›n di¤er bütün flark›lar›n ortalamas› gibiydi ve iz b›rakmadan ak›p gittiler. Belki bunun bilinciyle, Seki, bu son albümünü ‘geçmifl’e dalarak kurmufl. Çok da iyi etmifl. Pop tarihimizden seçilen 10 flark›n›n tamam›, Murat Yeter’in büyük katk›lar›yla, 2000’lerin hit’leri olacak gibi gözüküyor. Türk popunun bilirkiflilerinden Hakan Eren’in repertuvar dan›flmanl›¤›n› yapt›¤› albümde; Gökben, Gönül Akkor, Gönül Yazar, Banu ve di¤erlerinin söyledi¤i flark›lar, bu sefer de Seki’ye emanet edilmifl. Seki’nin Neriman Köksalvari bir edayla kapa¤a kuruldu¤u albüm; tek bafl›na ‘cover’ diye diretmenin bofluna oldu¤unu, baflarmak için bu flark›lar› ve o dönemi sevmek de gerekti¤ini söylemekte bize: 10 38 Unutulmayan Türküler Arflivi Muzaffer Akgün Özmüziksan Tatl›sert 2 Vega Universal Tek kelimeyle cazip Memleketteki pop ortalamas›n›n üzerinde (ya da d›fl›nda) ifllere imza atmay› kurulduklar› ilk günden beri kendine ifl edinmifl Vega, bir zaman önce piyasaya verilmifl Tatl›sert albümünü remix ile destekleyerek yeniden sundu. Bizde, bir albümü tamamlay›p piyasaya verdikten sonra; ne albümü yay›nlayan firma, ne de albümün as›l sahipleri bir daha bu konuda kafalar›n› yormaz. Oysa, bir albüm yapmak gibi çok zahmetli ve masrafl› bir ifle giriflmifl olanlar›n, bu albümü herkese ulaflt›rma konusunda ellerinden gelen gayreti göstermeleri gerekir. Bu da; türlü çeflitli yollarla, albümü ilk yay›nland›¤› halinden daha cazip k›l›klara sokmak ve müzikseverlerin dikkatini yeniden toplamaya gayret etmektir. Remixle desteklemek de bu yollardan biri. Tatl›sert zaten iyi bir albümdü. Bu Sabahlar›n Bir Anlam› Olmal›, Bihaber ve Desem de ‹nanma adl› flark›lar›n tam 7 mix’inin eklenmesi ile oluflturulmufl Tatl›sert 2, daha da cazip olmufl: 10 Birbirinden eflsiz tam 10 türkü Neyse ki ‘geçmifle özlem’ dalgas›n› herkes ‘cover’ olarak anlam›yor. Popüler müzi¤imizin tarihini, plaklar üzerinden disklere transfer etme ifli uzun bir zaman yaln›zca Ada ve Kalan gibi ‘farkl›’ firmalar›n ifli olmufltu. Ama sular giderek yükselince, hemen hemen herkes bu iflin k›ymetini anlar oldu. Bu firmalardan bir tanesi de Özmüziksan. Firma, bir seri albüm ile geçmiflin parlak anlar›n› disklere aktararak yay›nlamaya bafllad›. Bu disklerden biri de, geçmiflin dev seslerinden Muzaffer Akgün’e ait. Bu memleketin yetifltirdi¤i en güçlü seslerden biri olan Akgün’ün, hemen hemen ad›yla bütünleflmifl her türküsü var bu albümde. Baflta K›fllalar Doldu Bugün ve F›rat Kenar›nda Yüzen Kay›klar olmak üzere birbirinden eflsiz tam 16 türkü... Dönemin dergilerinden foto¤raflar, kapaklar, gazino ilanlar› gibi zor bulunur her fley, albümün kapa¤›nda yerini alm›fl. Dar›s› Nezahat Bayram, Ahmet Sezgin ve di¤erlerinin bafl›na: (Y›ld›zl›) 10. Bu Kadar Dilek Dilek MOD / ADS Güçlü bir ilk albüm Pop piyasas› için yeni ümitlerden biri Dilek. Bu Kadar Dilek adl› albümü k›sa bir süre önce yay›nlanan genç flark›c›n›n ola¤anüstü güçlü bir sesi var. Üstelik flark›lar›n› da kendisi yaz›yor. Asl›nda ‘kendi flark›lar›n› yazmak’ ço¤u zaman bir fley demek de¤il art›k. Bunun örnekleri çok etrafta. Herkesin yazabilece¤i flark›lar› yaz›p bir albüm yapm›flsan›z, zaten kimse dönüp de size bakm›yor flimdilerde. Ama Dilek’in flark›lar› öyle de¤il. Kimi flark›lar›n kimi bölümlerinde (ses olarak) Nilüfer ile büyük bir benzerlik gösteren Dilek, daha bu ilk albümüyle bile kal›c› bir yer edinecek gibi. Bunda, en az onun kadar, flark›lar›n alt yap›s›n› yaratm›fl isim olan Gürdal Karagöz’ün de pay› var. Karagöz, albümün genel yap›s›n›n çok d›fl›nda gibi gözüken Ajda Pekkan’›n ‘Gözünayd›n’›n› bile albümün ortak paydas›n›n içine dahil etmeyi baflarm›fl: 10 yabanc› albüm Murat Ersan Le Concert Emma Shapplin EMI/Kent Where We Live Çeflitli Sanatç›lar EMI/Kent Shapplin’den cyberneo-klasik denemesi Seriously Chilled Anne Dudley EMI/Kent Orkestra eflli¤inde film müzikleri Bir zamanlar Art Of Noise diye bir grup vard›. fiark›lar›n› severek dinlerdim. Zaman içinde ekip da¤›ld› ve herkes kendi kanatlar›yla uçtu. Anne Dudley iflte onlardan biri. Dudley onbefl y›ld›r televizyon ve sinema filmleri için müzikler yap›yor. Bunlar›n aras›nda The Crying Game, Pushing Tin ve TV dizisi Jeeeves and Wooster ilk akla gelenler. Hatta Dudley, 1998’de The Full Monty’nin müzikleriyle Oscar bile ald›. Dudley, bu albümde sinema ve TV için bestelenen klasikleflmifl eserleri, BBC Konser Orkestras›’n›n eflli¤inde yorumluyor. Bu eserler aras›nda Ryuichi Sakamoto’nun Merry Christmas Mr. Lawrence’›, Mark Snow’un The X-Files’›, John Barry‘nin Midnight Cowboy’u ilk öne ç›kanlar. Albümün en güzel çal›flmalar›ndan biri yine Dudley imzal› Variations On A Groove. Ülkemize gelerek bizleri mutlu eden de¤erli soprano, yeni albümüyle yeniden bizlerle. Yak›nda ayn› adl› DVD’yle gözlere de hitap edecek. Emma Shapplin, 25, 26 ve 27 Ekim 1999 tarihlerinde ‹srail’in Caesarea yöresinde verdi¤i bir dizi konserin kay›tlar›n› bu albümde toplam›fl. Asl›nda bu albümdeki çal›flmalara cyber-neo-klasik denmesi kan›mca çok daha do¤ru olacak. Çünkü bu konserler dizisi 60 müzisyen, 80 kiflilik koro ve bir rock üçlüsünden oluflan bir technoopera çal›flmas›yd›. Albümde Haendel’in eserlerini dinleyerek bir tür hidayete ermek mümkün. Aç›l›fl parças› Vedi, Maria’y› yak›nda Beyo¤lu sokaklar›nda dinlemeye bafllayabiliriz. Albümün neredeyse tamam› 14. yüzy›l ‹talyan müzi¤i üstüne kurulu. Sopranomuz albümün son flark›s› olan Discovering Yourself’te çok daha pop, hatta techno bir yorum kullanm›fl. San›r›m bu flark›, konser dahilinde de¤il, bonus olarak bulunuyor Le Concert adl› albümde. Silence Is Easy Starsailor EMI/Kent Rock’ta ‹ngiliz tarz› ‹flte yine ülkemize gelip sevenleriyle buluflan bir grup daha: Starsailor. Yeni albümleri sevenlerini mutlu edecek gibi görünüyor. Albümün aç›l›fl parças› Music Was Saved tipik yap›s›yla albümün tamam› hakk›nda ipuçlar› veriyor. Onu izleyen di¤er flark› Fidelity ve üçüncü flark› Some Of Us ortalaman›n üstünde. Albümle ayn› ad› tafl›yan Silence is Easy grubun bildik çizgisini yine tutturdu¤unu ortaya koyuyor. Ancak Telling Them tekdüze. Albümün averaj›n› düflürüyor. Shark Food ise grubun ‹ngiliz’li¤ini tescil ediyor. Bu flark› duru yap›s› temiz düzenlemesiyle hemen America’n›n Horse With No Name’ini ça¤r›flt›r›yor. White Dove ise olmazsa olmaz bir Starsailor flark›s›. Born Again sa¤lam akustik yap›s›yla hayranlar› taraf›ndan en çok cover yap›lacak parça gibi duruyor. Özetle Starsailor’un Silence is Easy albümüyle belli bir düzeyi tutturdu¤u söylenebilir. Çevre bilinciyle bir araya geldiler Earthjustice adl› bir çevre koruma vakf›n›n yürüttü¤ü ‘Temiz hava ve temiz su’ kampanyas›n›n bir uzant›s› olan butoplama albümde birbirinden ünlü sanatç›lar yer al›yor. Albümün aç›l›fl›nda Norah Jones bir Horace Silver flark›s› olan Peace’i seslendiriyor. Ard›ndan Pops Staples’›n, Ry Cooder ile birlikte seslendirdi¤i I Shall Not Be Moved var. Daha sonra Los Lobos’tan Marvin Gaye klasi¤i What’s Going On ile Bob Dylan’›n 1971’de single olarak piyasaya sürdü¤ü Watching The River Flow adl› flarklar› dinliyoruz. Albümde ayr›ca Willie Nelson, The Neville Brothers, Karen Savoca, Moese Allison, Tina Turner, Robert Cray, John Hammond, Tom Waits gibi isimler arz-› endam ediyor. Kapan›fl parças›n›, ad›n› çok kiflinin hat›rlamad›¤› Captain Beefheart seslendiriyor. Tam da ondan beklenen bir yorumla telefonda söyledi¤i Happy Earthday flark›s› 35 saniye sürüyor. 39 çok satan kitaplar Türkiye / Edebiyat Türkiye / Edebiyat d›fl› Türkiye / Çocuk ve ilk gençlik 1. ‹stanbul: Hat›ralar ve fiehir Orhan Pamuk YKY 2. Baflucumda Müzik Kürflat Baflar ‹fl Kültür 3. Bu ‹flte Bir Yaln›zl›k Var Tuna Kiremitçi Do¤an Kitap 4. Git Kendini Çok Sevdirmeden Tuna Kiremitçi Do¤an Kitap 5. Da Vinci fiifresi Dan Brown Alt›n Kitaplar 6. Aflk›n Resmi Nora Roberts Epsilon Yay›nc›l›k 7. Ferhantoloji Ferhan fiensoy YKY 8. Mor ‹nci Aral Epsilon Yay›nc›l›k 9. Sürgündeki Prenses Süreyya Prenses Süreyya Kaknüs Yay›nlar› 10.. Beyo¤lu Rapsodisi Ahmet Ümit Do¤an Kitap 11. Janson Talimat› Robert Ludlum Remzi Kitabevi 12. K›rd›¤›m›z Oyuncaklar Sunay Ak›n Ç›nar Yay›nlar› 13. Domuz Refik Erduran Remzi Kitabevi 14. Kurtlar ‹mparatorlu¤u Jean Christophe Grangé Do¤an Kitap 15. K›z›l Tavflan Tom Clancy Epsilon Yay›nc›l›k 1. Unutulanlar D›fl›nda Yeni Bir fiey Yok Osman Pamuko¤lu Harmoni 2. Kimse Sormazsa Ben Sorar›m Ayfle Arman Epsilon Yay›nc›l›k 3. Mor ‹ne¤in Ak›ll›s› Arman K›r›m Sistem Yay›nc›l›k 4. Aflk, Seks ve Kad›nlara Dair Seda Kaya Güler Epsilon Yay›nc›l›k 5. Ceo Olmaya Giden Yol Jeffrey J. Fox Alteo 6. Yasemin’in Penceresi Yasemin Bozkurt An Yay›nc›l›k 7. Babam O¤lum Torunum Emre Kongar Remzi Kitabevi 8. Gayet Ciddiyim Gülse Birsel Epsilon Yay›nc›l›k 9. Kültürün Gerçek Tan›¤› Güneydo¤u Azer Bortaçina Ekin Yaz›m Grubu 10. Deli Düfl K›raç Nokta Yay›nlar› 11. Ankara Cinayeti ‹hsan Tombufl Bilgi Yay›nevi 12. Ankara’da Irak Savafllar› Fikret Bila Ümit Yay›nlar› 13. Al›flveriflkolik Sophie Kinsella ‹nk›lap Kitabevi 14. Tekeliyet (I-II) Yalç›n Küçük ‹thaki Yay›nlar› 15. Hayata Yön Veren Sözler Ak›n Al›c› Epsilon Yay›nc›l›k 1. Beni Sak›n Unutma Federica de Cesco Epsilon Yay›nlar› 2. Süper Çikolata Judy Blume Çitlembik Yay›nlar› 3. Bilgi Yar›flmas› Yusuf Bitir - Suat Bilir Timafl Yay›nlar› 4. Yeflil K›v›lc›m Lene Kaaberbol Do¤an Egmont 5. Barbie Hayvanlar Ç›kartma Kitab› Fiona Munro Net Yay›nlar› 6. Cad› Lili Korsanlarla Knister Epsilon Yay›nc›l›k 7. Harry Potter ve Zümrüdüanka Yoldafll›¤› J.K. Rowling YKY 8. Ayflegül Resim Dersinde Gilbert Delahaye Mars›k Yay›nlar› 9. Bay Peabody’nin Elmalar› Madonna ‹letiflim Yay›nlar› 10. Anneannem Sihirbaz Muzaffer ‹zgü ‹letiflim Yay›nlar› 11. Kont ‹çin Buzlu Sinek fiurubu Geronimo Stilton Do¤an Egmont 12. Çocuk Bilmeceleri Adnan Ersan Arkadafl 13. Masal Evi Adnan Özyalç›ner - Sennur Sezer Alfa Yay›nc›l›k 14. Çocuklar ‹çin Masallarla Satranç Ozan Çapan ODTÜ Yay›nlar› 15. Neden Herkes Bana Karfl› Rosie Rushton Epsilon Yay›nc›l›k Kaynak: Yeni Çizgi Yay›n Da¤›t›m Ltd (22 Aral›k 2003 itibariyle) 40 ABD / Edebiyat Almanya / Edebiyat ‹ngiltere 1. The Da Vinci Code Dan Brown, Doubleday 2. The Five People You Meet in Heaven Mitch Albom, Hyperion 3. The Big Bad Wolf James Patterson, Little, Brown 4. Trojan Odyssey Clive Cussler, Putnam 5. The Dark Tower Volume 1-5, Stephen King, Viking and Donald M. Grant / Scribner 6. The Hornet’s Nest Jimmy Carter, Simon & Schuster 7. Skipping Christmas John Grisham, Doubleday 8. Shephards Abiding Jan Karon, Viking 9. Bleachers John Grisham, Doubleday 10. Blowfly Patricia Cornwell, Putnam 1. Harry Potter und der Orden des Phönix Joanne K. Rowling, Carlsen 2. Der Schatten des Windes Carlos Ruiz Zafón, Insel 3. Vor dem Frost Henning Mankell, Zsolnay 4. Am Ende des Schweigens Charlotte Link, Blanvalet 5. Elf Minuten Paulo Coelho, Diogenes 6. Das Fest John Grisham, Heyne 7. Monsieur Ibrahim und die Blumen des Koran, Eric-Emmanuel Schmitt, Ammann 8. Wolfsmond Stephen King, Heyne 9. Harry Potter und der Stein der Weisen J.K. Rowling, Carlsen 10. Mitternachtsfalken Ken Follett, Lübbe 1. Eats, Shoots and Leaves Lynne Truss, Profile Books 2. The King of Torts John Grisham, Arrow 3. The Autobiography Martin Johnson, Headline 4. Guinness World Records Guinness World Records Ltd. 5. A Short History of Nearly Everything Bill Bryson, Random House 6. Rags to Richie Shane Richie and Sue Crawford, Contender Books 7. The Beano D. C. Thomson 8. A Royal Duty Paul Burrell, Michael Joseph 9. Schott's Food and Drink Miscellany Ben Schott, Bloomsbury 10. World Cup 2003, Orion ABD / Edebiyat d›fl› Almanya / Edebiyat d›fl› Fransa 1. Who’s Looking Out for You Bill O'Reilly, Broadway 2. Flyboys James Bradley, Little, Brown 3. Dude, Where’s My Country Michael Moore, Warner 4. Lies (And the Lying Liars Who Tell Them) Al Franken, Dutton 5. A National Party No More Zell Miller, Stroud & Hall 6. America 24/7 Rick Smolan-David Elliot Cohen, DK Publishing 7. Franklin and Winston Jon Meacham, Random House 8. Lt. Over the Edge Lawrence Taylor - Steve Serby, HarperCollins 9. Benjamin Franklin Walter Isaacson, Simon & Schuster 10. A Short History of Nearly Everything Bill Bryson, Broadway 1. Volle Deckung Mr. Bush, Michael Moore, Piper 2. Stupid White Men Michael Moore, Piper 3. Augenblick, verweile doch Boris Becker, C. Bertelsmann 4. Zurück aus Afrika Corinne Hofmann, A1 5. Johannes Paul II Andreas Englisch, Ullstein 6. Am Beispiel meines Bruders Uwe Timm, Kiepenheuer & Witsch 7. Was würde Jesus heute sagen Heiner Geißler, Rowohlt Berlin 8. Querschüsse Michael Moore, Piper 9. Die Schleife an Stalins Bart Erika Rieman, Hoffman und Campe 10. Frau Thomas Mann, Das Leben der Katharina Inge Jens - Walter Jens, Pringsheim 1. Harry Potter et l'Ordre du Phénix J.K. Rowling, Gallimard Jeunesse 2. Les sarcophages du 6ème continent Juillard – Sente, Blake Et Mortimer 3. De Gaulle, mon père Philippe de Gaulle - Michel Tauriac, Plon 4. Sur les murs de la classe François Cavanna, Hoebeke 5. Mémoires Farah Pahlavi, Xo 6. Et vous, chat va Geluck, Casterman 7. Joe Bar Team Debarre, Vents D'ouest 8. La Terre vue du ciel Yann Arthus-Bertrand, La Martiniere Eds De 9. Quid 2004 Dominique Frémy - Michèle Frémy, Robert Laffont 10. T'en veux t'en veux Van Linthout - Stibane – Didge, Casterman Kaynak: ABD (The New York Times), Almanya (Der Spiegel), ‹ngiltere (The Guardian), Fransa (Fnac) (20 Aral›k 2003 itibariyle) 41 kitap Gülenay Börekçi Çok az kitap, çocuklar›n zekâs›na ve duygular›na sayg› gösteriyor Yunanl› diplomat ve yazar Fotini Tomai-Kostandopulu’nun çocuklar için yazd›¤› Mirto’nun Büyülü S›rr› bu ay Epsilon Yay›nc›l›k’tan ç›kt›. Kitaptan elde edilecek gelir, Sokak Çocuklar› Vakf›’na ba¤›fllanacak. Bir yazars›n›z ama ayn› zamanda bambaflka bir kariyeriniz var... Asl›nda dahas› da var: Yani hem konferanslara kat›lan ve yo¤un faaliyetli bir bilim insan› oldu¤umu, hem de y›lda afla¤› yukar› iki bilimsel kitap yaz›p yay›mlad›¤›m› göze al›rsak, ve ayr›ca iki çocuk annesi oldu¤umu ve onlar› yetifltirme sorumlulu¤unu üstlendi¤imi, bir yandan yemek piflirip bir yandan onlarla birlikte e¤lendi¤imi, okumalar›n› ve di¤er faaliyetlerini izledi¤imi göz önünde tutarsak... Eh, o zaman birinin benim yerimde olmas› gerçekten çok zor! Ama biliyor musunuz, asl›nda daha zor olan fley, birisinin benim içimden gelen ve hissetti¤im fleyleri hissetmesi, fakat bunlar› ifade edememesi. Sadece zaman yoklu¤undan de¤il, yak›n çevresinin yaratabilece¤i engeller, zorluklar ve hatta s›n›rlamalar yüzünden. Ama benim için ne iyi ki bugün her fley de¤iflmifl durumda, çocuklar›m beni destekliyor ve yazd›¤›m eserlerle gurur duyuyorlar. Enerjimin en büyük bölümünü kapsayan, ülkemin D›fliflleri Bakanl›¤›’ndaki kariyerime gelince, san›r›m yazarl›k faaliyetim beni bir profesyonel olarak zay›flatm›yor, tam tersine, daha önce bende bulundu¤una hiç inanamad›¤›m enerji kaynaklar›yla besliyor. Hatta belki daha yararl› yap›yor, neden olmas›n? Örne¤in, Yunanistan ve Türkiye’de küçük çocuklar›n gönüllerinde yetifltirip büyütmeye çal›flt›¤›m sevgiyle iki komflu halk›n anlaflmalar› için daha iyi bir gelecek haz›rl›yorum. E¤er çocuklar›m›z, yak›n geçmiflte çok sert olan ortak tarihlerinin içinden birbirlerini sevmeyi ö¤renirlerse, yar›n durum daha iyi olur 42 Mirto’nun Büyülü S›rr› Fotini TomaiKostandopulu, Resimleyen: Dimitri Talaganis, Epsilon Yay›nc›l›k belki. Bunlar› flimdi benim size söylemem çok önemli, çünkü ben daha küçük bir çocukken, do¤du¤u ve çok sevdi¤i yerlerden kopar›lan, ‹stanbul’un önemli kad›n›, büyükannem Fotini’nin anlatt›¤› olumsuz deneyimleri ve bu hayattan gidinceye kadar içinde tafl›d›¤› ac› an›lar› dinlerdim. fiimdi bana bulutlar›n içinden bakt›¤›na ve bugün size söylediklerimi onaylad›¤›na eminim. Mirto’nun Büyülü S›rr› sizin ilk kitab›n›z m›? Hay›r, üçüncü kitab›m. Bundan önce, Tabak ve Baflka K›r›lacak Eflya adl› üç k›sa romandan oluflan bir derlemem ve Cennet Caddesi Kapal› adl› bir roman›m var. Ama bu, ilk çocuk kitab›m. Kitab› yazmaya nas›l karar verdiniz? Bir anne olarak çocuklar›ma okuduklar›mdan pek memnun de¤ildim. Çok az kitap çocuklar›n diline, zekâs›na ve duygular›na sayg› gösteriyordu. Sanki çocuklar da büyükler kadar fliddetli hatta ben büyüklerden daha fliddetli diyorum- duygulanamazlar. Hayalim, çocuklar›n okuyaca¤› bir fley yazmakt›. Ne kadar zor oldu¤unu bilmiyordum. Belki de onun için denemeye cesaret ettim ve iflte ortaya gönlümün ve akl›m›n devam› olan bu masal ç›kt›. Kitap önce Yunanistan’da yay›mland›. fiimdi s›ra Türkiye’de. Çevirisi, çok sevdi¤im Leyla Umar’›n giriflimleriyle yap›ld›. Geliri, Sokak Çocuklar› Vakf›’na ba¤›fllanacak. fiu an befl dile daha çeviriliyor ve bu, s›n›r d›fl›nda yay›mlanan ilk bask› olacak. Bu, çok önemli bir fley. Gelecekte neler yapacaks›n›z? Bir çocuk kitab› daha yazacak m›s›n›z? Yazaca¤›m daha çok fley var ve beni hiçbir fley durduramaz, çünkü yazd›¤›m zaman kendimi daha serbest hissediyorum. Düflüncelerimi ve duygular›m› çevremde bulunanlarla yazarak paylafl›yorum, bugüne kadar sadece kendi ülkemde, flimdi de sizlerle... Ayr›ca çocuklar için 2004 y›l›nda yurdumda olacak Olimpiyat Oyunlar› konulu üç masal planl›yorum. 8 ile 14 yafllar› aras› çocuklara hitap edecekler. Keflke bu kitaplar da Türkiye’nin gökyüzünü görebilseler, onlar da sizin çocuklar›n›z taraf›ndan okunsalar. Dile¤imizin daha güçlü olmas› için beraber temenni edelim mi? Henry James anlat›lar› Görsel Yolculuklar Ferit Edgü YKY, 213 sayfa Dostlar›m›z›n Dostlar› Çevirenler: Fatih Özgüven P›nar Kür Babil Kitapl›¤› Dost Kitabevi, 205 sayfa Resimler ve sözler “Her imge bir kurgudur, gerçeklik de¤il...” Isodore’un bu sözü, Ferit Edgü’nün yeni kitab›n›n sonundaki, dünyaca ünlü ressamlar›n sözlerinden oluflan ‘Özet’ bölümünde yer al›yor. Edgü’nün, kitab›n ilk sayfas›nda yer alan girifl yaz›s›nda ise flöyle deniyor: “Bir sanat elefltirmeninin de¤il, bir yaz›n adam›n›n kaleminden ç›km›fl yaz›lar: Sergiler, y›ldönümleri, ne yaz›k ki ölümler dolay›s›yla, ama tümü resim sanat› üzerine.” Osman Hamdi’den Adnan Var›nca’ya, Yüksel Arslan’dan Tülay Tura Börütecene’ye Türk resminin pek çok önemli ismiyle ilgili yaz›larda, yazar›n genel olarak resimle ve yaflam› resimlemeyle ilgili izlenimlerini ve düflüncelerini okumak mümkün. Çeflitli koleksiyonlardan seçilmifl resimlerin de yer ald›¤› Görsel Yolculuklar okuyucuya ‘resim okuman›n’ ipuçlar›n› veriyor. Mistik Irmak Mistik Irmak (Mystic River) Dennis Lehane Çeviren: Utku ‹lban Coflkuno¤lu Bilge Kültür Sanat, 496 sayfa Amerikal› yazar Henry James’in eski evlere ve ac›l› aflklara ait hayaletleri bu kez, Buenos Aires’in efsanevî kütüphanecisi Jorge Luis Borges’in seçimiyle Babil Kitapl›¤›’nda. Kitapta birbirinden farkl› dört anlat› yer al›yor. Yazd›¤› önsözde ilk öykü olan Sakl› Yaflam için flöyle diyor Jorge Luis Borges: “Sakl› Yaflam’da fantastik ve satirik öyküler, Stevenson ve Papini’nin çok sevdi¤i ve çokça ifllenmifl ‘ikililik’ temas› ve dünyan›n görünür kurgular›n› bafltan sona kateden ola¤anüstü hiçliklere yöneltilmifl alay iç içe geçer.” Gerçekten de James’in ‹sviçre Alpleri’nde tatil yapmakta olan anlat›c›s›; Blanche Adney ile aralar›nda dönen bilmeceler, konuflan gözler, tav›r oluflturmayan al›flkanl›klar ve böylece oluflan tav›rlar eflli¤inde fantastik bir uçurumun kenar›na do¤ru sürüklüyor okuyucuyu. Clare Vawdrey ‘iki’ ayr› kifli mi? Peki ya her durum için ayr› bir k›yafeti ve her k›yafet için ayr› bir eti¤i olan Lord Mellifont hep izlenmeli mi? Fakat hep birlikte cevaplar› bula- cakken -tabii e¤er varsa- patlayan f›rt›na diniyor ve Londra salonlar›n›n aranan isimleri teker teker dönüyorlar ‘arand›klar›’ bu salonlara. Sonuç: Salonlar hep eskisi gibi. ‹nanç fiövalyesi Owen Wigrave ve bonesindeki üç küçük siyah tüyle bir aflk hayaletine dönüflen hüzünlü kad›n›n öykülerini atlay›p, Borges’in kelimeleriyle ‘fantastik olmayan ama belki de James’in en iyi öyküsü denebilecek’ son öykümüze var›yoruz. Sab›rla arflivlenen bir intikam›n belirifli. Northmore’lar›n Alçal›fl› gerçekten de âniden oluyor, ama arkas›nda tabii ki bir adam›n tüm ömrü var. Kesin sonuç (ya da anafikir): Yeni Henry James çevirileri kesinlikle okunmal›! Kutlu¤han Soyubol Yarat›c› Mitoloji Dave Boyle 25 y›l önce bir arabaya biner. Dört gün sonra en yak›nlar›yla bile dostlu¤unu sürdüremeyecek halde döner, çünkü gizemli bir biçimde de¤iflmifltir... Dennis Lehane, hikâyeyi, insan iliflkilerinin çarp›c› a¤› içinde ustaca ele al›yor. Okurlara salt bir gerilim roman› de¤il, ak›llardan kolay kolay ç›kmayan, psikolojik bir gerilim sunuyor. Elefltirmenler ‘karmafl›k, karanl›k ve duygusal bir dram’ diye nitelemifller. (The Masks of God: Creative Mythology), Joseph Campbell, Çev: Kudret Emiro¤lu ‹mge Kitabevi, 709 sayfa Goethe, Wagner, Joyce gibi sanatç›lar›n, Schopenhauer, Nietzsche, Jung gibi bilimadam› ve düflünürlerin izinden gidilerek yaz›lm›fl bir kitap. Birey olma çabas›ndaki insan›n, kendini ve gerçe¤i aray›fl› s›ras›nda taklit edip yeniden üretebilece¤i mitolojiler üretmesi denebilecek bir serüveni dile getiriyor. 43 r kitap En iyi yemek kitaplar› Hülya Ekfligil, bugüne kadar yay›mlanan ve yemek tarifi veren kitaplar içinde en be¤endiklerini yazd›. Gerek kapsaml› olufllar›, gerekse kolayca uygulanabilirliklerini esas alarak seçti¤i bu kitaplar›n her biri, ayn› zamanda sevdiklerine güzel bir hediye almak isteyenler için yol gösterici. Osmanl› Mutfa¤› Marianna Yerasimos Boyut Yay›nlar› 207 sayfa Bu kitab›n en önemli özelliklerinden biri içerdi¤i 99 yemek tarifinin günümüze uyarlanm›fl, yap›lmas› mümkün k›l›nm›fl yemeklerden oluflmas›. Kitapta Osmanl›’n›n yeme al›flkanl›klar›ndan yüzy›llar boyu kullan›lan baharatlara kadar önemli bilgileri kapsayan yaz›lar, hangi yüzy›lda hangi yemeklerin yendi¤ine dair listeler de var. Örne¤in 16. yüzy›l›n çorba çeflitleri aras›nda tam 12 çeflit tavuk çorbas› yer al›yor. Bunlardan Bademli, Terbiyeli Tavuk Çorbas›, yazar›n kitaba aktard›¤› tariflerden. Etler bölümünde görüyoruz ki Osmanl› zaman›nda kuzu, koyun d›fl›nda tavus kuflundan güvercine pek çok farkl› hayvan›n eti yeniyor. Yerasimos aralar›ndan bugün yenen etleri seçerek tarif veriyor. 15. ve 16. yüzy›lda tatl›-ekfli etlerin tercih edildi¤i Osmanl› mutfa¤›nda giderek baldan ar›nan et yemeklerinin 19. yüzy›la kadar direnen bir örne¤i de var kitapta. Tatl› Et, pekmezle pifliriliyor. Yüzy›llar Boyu Osmanl› Mutfa¤›’nda yazar›n›n favorisi olan; su yerine so¤an suyu, bal ve tereya¤› ile piflirilen Etsiz Pilav’dan, taze fasulye ile yap›lan Fasulye Mücveri’ne kadar yap›l›fl› son derece basit, ama sonucu da bir o kadar s›ra d›fl› ve leziz pek çok yemek var. Yerasimos’un sahibi oldu¤u Galeri Alfa’n›n zengin arflivinden kullan›lan gravürler ise çok farkl› bir görsellik sunuyor. Bu kitap Osmanl›’n›n lezzetlerine aç›lan en ilginç pencerelerden biri. 44 Türk - Yunan Mutfa¤› Çin Mutfa¤›ndan Seçmeler Engin Ak›n, Mirsini Lambraki ‹fl Kültür Yay›nlar› 318 sayfa Neflet Eren ‹nk›lâp Yay›nevi 207 sayfa Ayn› Sofrada ‹ki Ülke, Türkiye ve Yunanistan’da, yeme-içme ifllerine gönül vermifl iki kad›n›n uzun süren çabalar›n›n sonucu yay›nlanan bir kitap. Aç›k Radyo’daki Tat Muhabbetleri adl› özgün radyo program› ile ‘tiryakilerini’ yaratan Engin Ak›n meslektafl› Mirsini Lambraki ile gastronomik bir konferans s›ras›nda tan›fl›yor. Lambraki ülkesinde birçok yemek kitab› yay›nlanan, bilinen bir isim. Mutfaklar›ndan taflan lezzetlerin, bir yün yuma¤› gibi birbirine doland›¤› iki ülke Türkiye ve Yunanistan. Bu gerçe¤e birçok kez tan›k olan Ak›n ile Lambraki ortak bir çal›flma yapmaya karar veriyorlar. Ve uzun ve zorlu bir çal›flman›n sonunda kitap ortaya ç›k›yor. Önce Yunanistan’da, Yunanca olarak, daha sonra da burada. Ak›n ve Lambraki’nin çok hay›rl› bir ifl yapt›klar›n› düflünüyorum. Kitapta yer yer metinlerle verilen bilgiler, yer yer tariflere eklenen birkaç sat›r, dostlu¤u ve düflmanl›¤› da art›k bu yemekler gibi iç içe girmifl olan iki ülkenin asl›nda birbirine ne kadar ‘yak›n durdu¤unun’ benzersiz göstergeleri. ‹zmir Usulü Karnaval Katmeri’nin tarifini izleyen sayfada Rodos Usulü Katimeria’ya rastl›yorsunuz. Süt böre¤i Galatopia belli ki hemen yan›ndaki muhallebili Laz Böre¤i’nin arkadafl›! Sayfalar› çevirdikçe birbirinden ilginç lezzetler sizi okuman›n ötesinde mutfa¤a girmek için de heveslendiriyor. Nuri Eren Türkiye’nin Çin Halk Cumhuriyeti’ndeki ilk büyükelçisi. Hayat arkadafl› Neflet Eren ise diplomatik nedenlerle bulunduklar› ülkelerin mutfa¤›n› yak›ndan tan›maya özen gösteren, Türk mutfa¤› hakk›nda ‹ngilizce yay›nlanan baflar›l› kitaplar›n sahibi bir yemek tutkunu. Hal böyle olunca, Neflet Eren’in Pekin y›llar› da aflç›l›k okullar› ve lokanta mutfaklar› gibi Çin mutfa¤›n›n kalbinin att›¤› yerlerde geçiyor. Sonuçta ortaya ç›kan Çin Mutfa¤›ndan Seçmeler y›llar önce bas›ld›¤› haliyle piyasaya sunulan ‘ufak tefek’, iddias›z, hatta demode görünümlü bir yemek kitab›. Ama bu büyük mutfa¤› Türkçe’de tan›tan önemli bir kaynak olma özelli¤ine sahip. Yemek tariflerinin yan› s›ra Çin mutfa¤›nda kullan›lan araç gereçlere ve onlar›n kullan›m biçimlerine de yer veriyor. Genellikle çok malzemeli, detayl› yemeklerden oluflan tariflerin yer ald›¤› bir kitap bu. Ama sayesinde evde Pekin örde¤i yemek bile hayal olmaktan ç›k›yor. Turfluyla yap›lan çorbalar gibi ilginç ve basit yemekler de var. Mezeler, Salatalar, Turflular, Etler, Kümes Hayvanlar›, Deniz Mahsulleri, Pirinç ve Hamur ‹flleri ile Tatl›lar kitab›n ana bafll›klar›. Eren, yerde yürüyen, denizde yüzen ve gökte uçan her fleyi yediklerini iddia eden Çinliler’in bizce de yenilebilir tariflerini seçip ç›kararak, sevgiyle söz etti¤i bu mutfakla okuyucusu aras›nda ba¤ kurmay› baflar›yor. Remix Lâle Apa, Bedriye Medina Apa Yay›nlar› 348 sayfa Kendileri de çal›flan iki kad›n olan ve özellikle ifl yaflam›yla birleflen bir mutfak faaliyetinin insan› nas›l zorlayabildi¤ini bilen yay›nc› Lâle Apa ve Bedriye Medina birçok kad›n›n derdine deva olabilecek bir kitap yazd›lar. Amaçlar› sadece çal›flan kad›nlar için de¤il, mutfakta yenilik arayan herkes için yeni seçenekler yaratmakt›. Remix, ad› üstünde, var olanlar aras›ndan bir seçim yapan, ilginç olan tarifleri bir araya getiren bir çal›flma. Bat› kaynakl› tarifler a¤›rl›kta. 222 yemek tarifi içeren kitapta, örne¤in, biri karmafl›k ve zengin lezzetler, di¤eri basit ve pratik tarif arayanlar için olmak üzere iki ayr› bal kaba¤› çorbas› yer al›yor. Frittata, Salade Niçoise, Tai Usulü Çilav gibi ‘yabanc›’ lezzetlere, yer yer Gamze’nin Hamsili Pilav›, Fahrünnisa Han›m’›n Domates Pilakisi gibi ‘yerel’ tatlar efllik ediyor. Bana en ilginç gelenler mutfa¤›m›zda ya kavrularak pilava konan ya da çorbas› yap›lan arpa flehriye ile yap›lan de¤iflik yemekler. Karidesli ve Yeflil Fasulyeli Arpa fiehriye, F›st›kl› ve Limonlu Arpa fiehriye, Limonlu ve Fesle¤enli Arpa fiehriye... Remix’in yeni bir fleyler sunmak amac›yla yaz›ld›¤›n›n göstergelerinden baz›lar›. Kitap için tek bir s›fat kullanacak olsayd›m o da ‘modern’ olurdu. Sponsorlar›ndan Sunset lokantas›n›n Sushi tariflerini verdi¤i kitapta Doluca da flarap türleri ile yer al›yor. Yemeklerin hangi tür flarapla yak›flacaklar›n›n belirtilmesi pek al›fl›k olmad›¤›m›z, ama çok yararl› bir uygulama. Foto¤raflar›n› Ahmet A¤ao¤lu’nun çekti¤i Remix’in plastik bir kapakla sat›fla sunulmas› ise yazarlar›n›n mutfa¤›n ne mene bir yer oldu¤unu iyi bildiklerini gösteriyor! Eskimeyen Tatlar Vehbi Koç Vakf› Yay›n› 297 sayfa Hem saray mutfa¤›n›n günümüze kadar gelmifl lezzetlerinden baflar›l› bir seçim sunuyor hem de bu konudaki temel bilgileri aktar›yor. Divan Oteli taraf›ndan haz›rlanan kitapta önce önemli metinler ç›k›yor karfl›m›za. Bozkurt Güvenç’in yemek kültürümüzü anlatt›¤› yaz›y› Nezihe Araz’›n tatl›lar üzerine çal›flmas› izliyor. Yeme-içme gelene¤i Prof. Dr. Günay Kut’un kaleminden. Dr. Tu¤rul fiavkay’›n ise Türk mutfa¤› üzerine kapsaml› bir çal›flmas› var. Hem e¤lenceli hem de bilgilendirici yaz›lar. Yemek tarifleri ise ‘has Türk yeme¤i’ olarak ne biliyorsak, onlara ait. Her yemek ‘usulüne göre’ yap›lm›fl. Halis tereya¤l› pilavlar, bol flerbetli tatl›lar, ne ararsan›z var. Örne¤in Saray Usulü Past›rmal› Yumurta. Öyle past›rmalar› ateflte biraz çevirip üzerine yumurta k›r›vermekle past›rmal› yumurta yap›lmad›¤›n› görüyorsunuz. Bunun domatesi var, et suyu var... ve tabii sonuçta da taba¤›n›zda çok farkl› lezzette bir past›rmal› yumurta var! Terbiyeli Süt Kuzusu Kapamas› gibi hem piflirmesi hem de yemesi bir tören olan lezzetlerin yan› s›ra K›ymal› Mercimek gibi ‘halk tipi’ bir yemekle karfl›laflmak da mümkün. Eskimeyen Tatlar mutfakla içli-d›fll› olmayanlar›n bile uygulay›p baflar›l› olabilece¤i tariflerle dolu. Hamsili Pilav gibi ‘birileri yapsa da yesek’ diyece¤iniz bir yeme¤i bu kitaptaki tarifle piflirip, ald›¤›n›z sonuçla hem kendinizi hem de etraf›n›zdakileri flafl›rtabilirsiniz. Bu çal›flmada tek itiraz›m, tatl›lardaki fleker miktar›na. Tatl›larda her zaman, en az dörtte bir miktarda flekeri azaltarak -f›r›na giren tatl›lar hariç, f›r›nda piflen hamur ifllerinde malzemeyle oynamak tehlikelidir- tarifi uygulad›m. Sonuçta yine de ‘flekeri yerinde’ tatl›lar elde ettim. K›sa k›sa... Picasso’nun Sofras›/Ermine Herscher ‹fl Bankas› Kültür Yay›nlar›, 191 sayfa Sanatç›n›n hem sevdi¤i yemeklerin tariflerini, hem kendi foto¤raflar›n› hem de yeme-içme konusunda yaratt›¤› eserleri içeriyor. Görsel yönü a¤›r basan, yemek piflirmekten çok keyif için edinilecek birbir kitap. Klasik Frans›z Yemekleri/Le Cordon Bleu Dost Kitabevi, 160 sayfa Frans›z mutfa¤›n› hem teknik olarak hem de tarifleriyle ele al›yor. Bu ünlü mutfa¤› ö¤renmek aç›s›ndan ilginç. Yay›nevinin bir de Klasik ‹talyan Yemekleri kitab› var. Aflç›n›n El Kitab›/Ayd›n Y›lmaz Boyut Yay›n Grubu, 464 sayfa Kitapta hem bir mutfak kurman›n ve aflç› olman›n tüm gereklerinden söz ediliyor hem de ço¤unlu¤u Türk mutfa¤›ndan olmak üzere yüzlerce yeme¤in tarifi veriliyor. Türünün en iyilerinden. Osmanl› Mutfa¤›/Tu¤rul fiavkay fiekerbank Yay›n›, 292 sayfa Tu¤rul fiavkay sa¤l›¤›nda pek çok önemli kitaba katk›da bulunmufltu. fiekerbank için haz›rlad›¤› bu kitap ise bütünüyle ona ait. Onu izleyen Tatl› Kitab› da fiavkay’›n imzas›n› tafl›yor. Usta bir kalem ve engin bir bilgiden yararlanmak isteyen herkes mutlaka sahip olmal›. Türk Mutfak Sanat›/Necip Usta Remzi Kitabevi, 543 sayfa Türk Mutfa¤›’nda üstad kabul edilen isimlerden Necip Ertürk’ün ayn› yay›nevinden ç›kan bir de Türk Tatl› Sanat› kitab› var. ‹kisi de çok kapsaml› kitaplar. Gönül istiyor ki bu kadar önemli kifliliklerin kitaplar› biraz titizlenerek, iflin görsel yönüne özen gösterilerek bas›ls›n. Sultan Sofralar›/Stefanos Yerasimos Yap› Kredi Yay›nlar›, 146 sayfa 15 ve 16. Yüzy›lda Osmanl› saray mutfa¤›ndan, fiirvani’ye ait el yazmalar›n›n derlenmesi ile oluflmufl ilginç bir çal›flma. Kitab›n ola¤anüstü hoflluktaki desenleri Belk›s Taflkeser imzal›. 45 kitap s Aile S›rlar›’n›n hikâyesi Afla¤›da, yazar Jonathan Franzen ile O dergisinin editörü, ‘dünyan›n en kalabal›k kitap kulübü’nün yöneticisi ve popüler bir TV program›n›n sunucusu olan Oprah Winfrey aras›nda ç›kan savafl›n en kritik anlar›n› ve yap›lan yorumlar› okuyacaks›n›z. Taraflardan biri, The New Yorker dergisi taraf›ndan 21. yüzy›l›n en parlak yirmi yazar›ndan biri seçilen ve The Corrections adl› roman› bu ay Aile S›rlar› ad›yla bizde de yay›nlanan Jonathan Franzen. Kitab›nda, her parças› ayr› bir âcil yard›m ça¤r›s› veren da¤›lm›fl bir ailenin hikâyesini anlat›yor. Aile S›rlar›, Amerikan edebiyat›n›n son zamanlardaki en iyi örneklerinden biri olmas›na ra¤men, bu özelli¤inden çok, yazar›n›n Oprah Winfrey’nin televizyon program›na kat›lmay› reddedifliyle gündeme geldi ve böylelikle malûm edebiyat-popüler kültür savafl›n› hararetlendirdi. Olaylar› k›saca özetleyelim: Jonathan Franzen 1996’da Harper’s dergisi için kaleme ald›¤› bir denemede, ‘Büyük Amerikan Roman›’ dedikleri fleyi yazma h›rs›ndan söz etmifl, hatta “Don DeLillo’nunkiler kadar iyi ama ayn› zamanda daha okunabilir bir roman...” demifl. As›l enteresan olan sonras›. Sözünü etti¤i roman, yani Aile S›rlar›, 2000’lerin bafl›nda yay›nland› ve bir anda medyadaki herkes bu romandan söz etmeye bafllad›. The New York Times’›n çok satanlar listesine ilk haftadan beflinci olarak girmek küçümsenmeyecek bir Oprah Winfrey 46 baflar›yd› flüphesiz. Kitap çok k›sa bir sürede 300 bin adet ‘hardcover’ satt›. (O tarihe kadar en çok satan edebî roman Dave Eggers’›n A Heartbreaking Work of Staggering Genius’›yd› ve ‘sadece’ 200 bin adet satm›flt›.) ‹flte Oprah Winfrey devreye tam bu noktada girdi. Her ay bir kitap seçerek yazar›n› program›na davet eden ‘Medya Kraliçesi’, bu kez Jonathan Franzen’a gitti. Ancak Aile S›rlar›’n›n tan›t›m› için tüm ülkeyi dolaflmakta olan Franzen, kendisiyle röportaj yapan her gazetecinin “Oprah’n›n sizi seçmesine ne diyorsunuz,” diye sormas›ndan fena halde s›k›lm›flt›: “Evet, Oprah Winfrey bazen hakikaten iyi kitaplar seçiyor. Ancak son zamanlarda öylesine berbat fleylere yer verdi ki, daveti beni pek o kadar sevindirmedi.” Röportaj›n sonunda Oprah’n›n çok zeki oldu¤unu ve bir savaflç› ruhu tafl›d›¤›n› filân eklemifl ama nafile! Teklifi reddetmeyi düflündü¤ünü aç›klamas› bile, yay›nc›s› Farrar, Straus & Giroux’nun bas›n sözcüsü Jeff Seroy’un söyledi¤ine göre, kitap için fazladan 680 bin siparifl almas›n› sa¤lad›. Sonuçta, Franzen’›n cebine Oprah sayesinde 2 milyon dolar daha girmifl oldu. Asl›nda Franzen talihsiz aç›klamala- Rekoru ‘egale edilen’ Dave Eggers r›n sonras›nda epey özür diledi, kitab›n›n orijinal ad›nda oldu¤u gibi ‘geçmiflin tashihini yapmaya’ çal›flt› ve bütün suçun kendisinde oldu¤unu, medyayla bafla ç›kabilecek kadar deneyimli say›lamayaca¤›n› söyledi, ama tabii bunlar›n pek yarar› olmad›, yani kimseyi asl›nda o kadar da kibirli ve kendini be¤enmifl biri olmad›¤›na inand›ramad›. ‘Bir k›s›m’ medyan›n gözünde yeteneklerinin ve çok iyi bir kitaba imza atm›fl olmas›n›n da hiçbir önemi kalmad›. ‘Kibirli’ Jonathan Franzen ve ‘popüler’ Oprah Winfrey bir anda birbirine z›t iki ucun simgesi haline geldi; bir yanda ‘fildifli kulelerinden ç›kmayan’ seçkinciler, öte yanda ‘vasatla yetinen’ popüler kültür tutkunlar›... O dönemde neler yaz›l›p çizilmedi ki... Bir elefltirmen Franzen’a “Tek kiflilik Hamlet oynanmaz,” diye tavsiyede bulundu örne¤in. Bir yazar ajan›, “Martin Amis’in yazar ajanlar›na sald›rmas›ndan sonra ifllenmifl en feci edebî suç” sayd›¤› olay› yorumlad›¤› yaz›s›na “Birini intihar ederken seyretmeye bay›l›r›m,” diye bafllad›. Bir de flunu ekledi: “Franzen tüm bu gösteriyi, akla gelebilecek en aptalca sebepten dolay› yap›yor; ‘Ben edebîyim, Oprah de¤il’ demek için...” Nobel ödüllü Toni Morrison bile bu Nobel ödüllü Toni Morrison Jonathan Franzen Aile S›rlar› (The Corrections) Jonathan Frazen Çev: Füsun Doruker, Alt›n Kitaplar, 591 sayfa konuda yorum yapmaktan kaç›nmad›: “Frazen besbelli Oprah’n›n listesinin, tamamen program seyircilerinin zevkine göre seçildi¤ini zannediyor. Ayr›ca, ço¤unlu¤unu kad›nlar›n oluflturdu¤u bu seyirci kitlesinin yeterince zeki ya da entelektüel olmad›¤›n› düflünüyor.” Gene son dönemin gözde isimlerinden biri, Midwives’›n yazar› Chris Bohjalian ise, “Aile S›rlar› büyük bir kitap ama bence Franzen kendini oldu¤undan daha çok önemsiyor ve Toni Morrison, Joyce Carol Oates, Andre Dubus ya da benim kitaplar›mdan da iyi yazd›¤›na inan›yor,” dedi ve sözlerini, “Bu ülkede edebî olanla popüler olan aras›nda ciddi ayr›mlar bulundu¤una inanan bir kesim var, onlar, Soho’nun afla¤› kesimlerinde oturmayan Amerikal›lar’›n birer ‘moron’ oldu¤una inan›yor,” diye noktalad›. K›sacas› gerilim had safhaya ç›kt›. Görünüfle göre Bohjalian, Oprah’n›n korkusuz bir savunucusu: “Franzen’›n ki- tap kapa¤›na Oprah Kitap Kulübü logosu konulmas›na itiraz etmesini de anlam›yorum. Sonuçta bu Smirnoff logosu de¤il ki. Hem ayr›ca bu gezegende daha çok kitap okunmas› için kimse Oprah kadar çaba göstermemifltir.” Ard›ndan “Olup bitenler beni mutlu etmedi tabii ki,” diyen Franzen’›n ajan› Susan Golomb da birtak›m aç›klamalar yapt›: “Franzen hiçbir zaman o programa kat›lmak istemedi¤ini söylemedi ki. Hatta program için d›fl çekimler yap›lm›flt› bile. Ancak onun seçici bir okuyucu kitlesi var ve kitab›n kapa¤›nda bir Oprah logosu bulunacak olmas›n›n entelektüel okuyucuyu so¤utaca¤›n› düflünmüfl olabilir.” Franzen’› destekleyenler de oldu flüphesiz. Washington’daki ba¤›ms›z bir kitabevi olan Politics and Prose’un sahiplerinden Carla Cohen ‘iyi edebiyat’ denen fleyle Oprah’n›n program›n›n pek de örtüflmedi¤ini belirtti. Oprah’n›n bir dan›flman›ndan gelen aç›klamaysa fluydu: “San›r›m art›k bir FSG kitab› seçerken iki kere düflünece¤iz.” Sonuçta kraliçe özürlere ald›rmad›; teklifini geri çekerek ve her ay seçti¤i yazar için verdi¤i geleneksel akflam yeme¤i davetiyelerini iptal ederek gidiflata son noktay› koydu. Franzen bunu ‘beklenmedik bir flok’ diye niteledi ve Oprah’ya bir özür mektubu yollad› ama tabii herhangi bir cevap alamad›. Sonuç: Tantana birkaç ay içinde bitti, olaylar duruldu ve ayn› y›l içinde Franzen, Aile S›rlar›’yla 10 bin dolarl›k National Book Award’un sahibi oldu. 47 kitap s Hat›ralar fliirde baflka bir fleye dönüflüyor ‹lk fliir kitab› YKY’den ç›kan aktris Pelin Batu’yla fliir ve edebiyat üzerine konufltuk. Glass / Cam ad›n› tafl›yan kitapta Batu’nun ‹ngilizce yazd›¤› fliirler ve onlar›n Güven Turan, Nazmi A¤›l ve Zafer Ild›z taraf›ndan yap›lm›fl çevirileri yer al›yor. Bir flaire fliirleriyle ne anlatmak istedi¤ini sormak anlams›z. The Love Song of Mr. J. Alfred Prufrock'ta ne anlatt›¤› sorulunca, fliiri en bafltan, tekrar okuyan T.S. Eliot anekdotunu hat›rlat›yor bana. Size, neden fliir yazd›¤›n›z› soraca¤›m. Neden fliir yazd›¤›m› hiç düflünmedim, kendimi bildim bileli yaz›yorum. Düflündüklerimi, hissettiklerimi yazmay›nca, sanki hayat›mda bir boflluk olufluyor. Yaflayamad›¤›m fleyleri de yazarak yaflam›fl gibi oluyorum. Ama bu bir kaç›fl de¤il, hayat› alg›lay›fl biçimi. Öte yandan, fliir bir oyun gibi; zaman› k›rma, renkleri kar›flt›rma, soyutlaflt›rma, matlaflt›rma, saydamlaflt›rma oyunu ve ben bu oyunu seviyorum. ‘Memory could be cruel,’ (Hat›ralar ac›t›c› olabilir) diyorsunuz bir fliirinizde. fiiir yazarken kendinize eziyet etti¤inizi düflündünüz mü hiç? Yazarken bazen huzursuz oluyorum 48 ama bu daha çok yazmak eyleminin kendisiyle ilgili bir durum. Yazmaya bafllad›¤›m andan itibaren, beni düflündüren, dürtükleyen, hareket noktam olan o ‘özne’ veya ‘nesne’den uzaklaflm›fl oluyorum. Hat›ralar ac›t›c› olabilir, ama fliirde onlar baflka bir fleye dönüflüyorlar. ‹ngiliz fliir gelene¤indeki gibi, bitti¤inde bütün bir hikâyeyi 'canland›ran' fliirleriniz var. Bunlar, ayn› zamanda filmatik fleyler. Bu, okuyucunun ‘okumas›yla’ ilgili olabilir. fiiir tabii ki baz› ipuçlar› verir, yap›s› itibar›yla okuyucuyu yönlendirir. Ama gelifligüzel serpifltirilmifl kelimeler bile, uyand›rd›¤› ça¤r›fl›mlardan dolay›, film gibi okunabilir. Oyunculuk ve flairlik aras›nda, hayaldeki bir dünyay› görülebilir k›labilmek d›fl›nda benzerlik var m›? Oyunculuk, sizin de dedi¤iniz gibi, hayal dünyas›n› görsel olarak yans›tmak- t›r; fliir ise, kelimeleri kullanarak o dünyay› ka¤›da dökme ifli... Ama fliirde her okuyucunun kendi tarihi ve bak›fl› ‘o sunulan dünyayla’ birleflir ve böylece fliir, yaln›zca fliir olmaktan ç›kar, bambaflka bir ‘fley’ olur. fiiir, aktif bir biçimde görsellefltirilemedi¤i için, sinemada ya da tiyatroda oldu¤u gibi belirli bir bak›fl empoze etmez. Elbette görsel sanatlarda da farkl› ‘okumalara’ yer var ama bu, edebiyat›n sundu¤u esneklikle karfl›laflt›r›lamaz bile. Çevirilerde sizin de onay›n›z›n al›nd›¤›n› söylemiflsiniz. Ama baz›lar›n›n çevirisi, orijinalinden farkl›. ‘Baptise me with your voice’ dizesinin ‘Sesin’ haline gelmesi gibi. Niçin? Çevirilerde, orjinallerine olabildi¤ince sad›k kal›nd›. Ama baz› dize ya da kelimeler bire bir çevrilemiyor. Bu yüzden fliirin bütünlü¤ü, ritmi ve rengi göz önünde bulundurularak de¤ifliklikler yap›ld›. Bir çeviride, orijinale sad›k kal›nmas› önemli, ama bu, fliirselli¤in feda edilmesi pahas›na olmamal›. fiiir hiçbir zaman tam çevrilemez, gene de çok güzel çeviriler yap›labilir. Bu yüzden kitab›n ‘bilingual’ olmas› benim için çok önemli. Ama orijinaller olmasayd›, benim kitab›m olmazd›. Sevdi¤iniz flairler kimler? Herrick, Donne, Keats, Rimbaud, Thomas Hardy, Eliot, Moore, Rilke, Oktay Rifat, Ece Ayhan, Edip Cansever, Cemal Süreyya... Glass / Cam Glass / Cam, Pelin Batu, Çevirenler: Güven Turan, Nazmi A¤›l, Zafer Ild›z, Resimler: Pelin Batu, YKY, 113 sayfa. tak› Haluk Kalafat ‹znik çinileri tak›larda hayat buldu Foto¤raf:Uluç Özcü Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun çini merkezi olan ‹znik’te üretilen çini, Süleyman Pafla Medresesi’nin restorasyonu çal›flmalar›n›n ard›ndan farkl› bir alanda de¤erlendiriliyor. ‘Harem Serisi’ ad› verilen tak› koleksiyonunda ‹znik çinisi kolye, bilezik, kol dü¤mesi gibi tak›larda kullan›l›yor. Vazolar, duvar tabaklar›, fincanlar gibi kullan›m eflyas›yla ve duvar süslemelerinde kullan›lan ‹znik çinileri, iki giriflimci kad›n›n ortak çabas›yla bambaflka bir alanda yeniden hayat buluyor. An› Tasar›m’›n sahibi Nejla An›l ile ‹znik Yerel Gündem 21 Genel Sekreteri Sevinç Öztürk, ‹znik’e sanat tarihindeki özel yerini kazand›ran çini sanat›n› canland›rmak için bir araya 50 gelmifller. Çini sanat›n›n yaflat›lmas›n›n hepimizin sorumlulu¤u oldu¤u inanc›yla ç›k›lan bu yolculuk, onlar› ‘Harem Serisi’ olarak adland›r›lan bir koleksiyona ulaflt›rm›fl. Harem Serisi’nin yarat›lmas›na neden olan çal›flma, ‹znik’in ve Osmanl› tarihinin en önemli eserlerinden biri olan Süleyman Pafla Medresesi’nin restorasyon çal›flmalar›yla bafllam›fl. Süleyman Pafla Medresesi’nin önemi Osmanl› mi- marisinin ilk örneklerinden biri olmas›ndan kaynaklan›yor. ‹znik, Osmanl› beyli¤inin ilk yerleflti¤i yer. Kentin fethediliflinden bir y›l sonra Orhan Gazi’nin o¤lu Süleyman fiah taraf›ndan 1332 y›l›nda yapt›r›lan medrese, devletleflme yolundaki genç Osmanl› beyli¤inin ilk tafl yap›lar›ndan biri. ÜÇ ASIR SONRA CANLANDI Medrese, ortas› avlulu, 11 hücreden oluflan bir yap›. Osmanl› Mimarisinin önemli örneklerinden biri olan bu yap› ‹znik Yerel Gündem 21 ile Bülent Eczac›bafl›’n›n katk›lar›yla restore edildi. Restore edilen bina, art›k hem çiniciler çarfl›s› hem de e¤itim kurumu olarak hizmet görüyor. Yerel Gündem 21 Giriflimi bu projeyle ‹znik’i ve çinicili¤i tüm dünyaya tan›tmay› amaçl›yor. 17. Yüzy›l’da tamamen ortadan kalkan ve ard›nda pek az belge ve bilgi kalan ‹znik çinicili¤i, 19 y›l önce çini ustas› Faik K›r›ml›’n›n ‹znik’e gelmesiyle yeniden hayat bulmufltu. Bu y›llara kadar ‹znik çinicili¤i bir ölçüde Kütahya’da sürdürülüyordu. Eflref Ero¤lu ve Rasih Kocaman’›n Faik K›r›ml› ile iflbirli¤iyle çini denemeleri bafllad›. ‹znik’te çinicilik e¤itimi veren ustalar ve 1993 y›l›nda kurulan ‹znik E¤itim ve Ö¤retim Vakf›’n›n çal›flmalar›yla kentte yeni çini ustalar› yetiflti. Böylece ‹znik çinicil¤inin yaklafl›k üç yüz y›l süren duraklama dönemi sona ermifl oldu. ELDE ÜRET‹L‹YOR ‹znik’te Sevinç Öztürk’ün destek verdi¤i ‹znikli sanatç›lar, Nejla An›l’›n tasar›mlar›n› tümüyle elde üretiyor. Tak›larda kullan›lan desenler, tarihi ‹znik çini motiflerinden olufluyor. Tak› için üretilen çini örneklerinin gümüfl tasar›m› ise ayr›ca yap›l›yor. Medresede ise çeflitli illerden gelenlere çini dersleri veriliyor. E¤itim amac›yla 14. yüzy›lda kurulan Süleyman Pafla Medresesi bugün tekrar bir e¤itim kurumu olarak kullan›l›yor. Kuars, mücevher yap›m›nda da % 82 oran›nda kullan›lan ve yurdumuzda ‹znik çevresinden elde edilen yar› de¤erli bir maden. 925 ayar gümüfl kullan›larak üretilen tak›lar, çininin tenle temas›nda negatif enerjiyi yok edici özelli¤i nedeniyleyle de tercih ediliyor. Sevinç Öztürk (yanda) ve Nejla An›l (yukar›da) yapt›klar› tak› tasar›mlar›yla ‹znik çinileri için yeni bir kullan›m alan› yaratm›fllar. Tasar›m dünyas›na apayr› bir boyut getiren çiniler, ilk kez mobilya ve aksesuar olarak ç›k›yor karfl›m›za. Harem Serisi’ndeki kolye, yüzük, anahtarl›k, kol dü¤mesi, kravat i¤nesi gibi ürünlerin tümü, Osmanl› kad›n adlar›n› tafl›yor. Çinili ev dekorasyonu ve hediyelik ürünler olmak üzere iki alanda çal›flmalar›n› sürdüren An› Tasar›m’›n ‹znik çinili tak›lar›n›n d›fl›nda çini yumurtalar, çinili çerçeve ve kutularda çiniyle ahflab›n birleflti¤i ürünleri özel ve de¤erli hediye seçenekleri oluflturuyor. Çinicilik tümüyle el iflçili¤ine dayan›yor. Üretim kuars tozundan hamur elde edilmesiyle bafll›yor. Elde flekillendirilen hamur, tabla haline getiriliyor ve z›mparalan›yor. Sonras›nda çini sanatç›lar› taraf›ndan motif iflleniyor ve renklendiriliyor. 51 internet ‹nternet kitapç›l›¤›nda yeni bir sayfa ‹nternette kitap satan siteler aras›nda genifl içeri¤i ve h›z›yla dikkat çeken yenisayfa.com Türkiye Yay›nc›lar Birli¤i’nin ‹nternet Emek Ödülü’ne lay›k görüldü. ‹nternet kullan›m›n›n dünyada yayg›nlaflmaya bafllad›¤› y›llarda, ticaretin gün gelip de ‘sanal’laflaca¤› akla gelmiyordu. 1990’lar›n ortalar›nda sanal ticaret kavram› telâffuz edilmeye baflland›¤›nda amazon.com adl› bir firman›n ad› duyulmaya bafllad›. Amazon kitap sat›yordu. Amazon’un baflar›s› sayesinde, internet üzerinden sat›lmas›nda genel bir baflar› sa¤lanan ilk ürün kitap oldu. Daha sonra elektronik eflyadan sebze-meyveye kadar her fley online sat›lmaya baflland›. ‹lk sanal kitapç›n›n gerçek bir kitabevi yoktu. Yani kitap satma ifline internetle bafllam›flt›. Amazon.com’un baflar›s› dünyan›n büyük kitabevlerini bu alana yöneltti. Türkiye’de de benzer bir geliflme yafland›. ‹nternette ticaret kitap sat›fl›yla bafllad› denebilir. 1999 y›l›nda online olan Pandora, ‹déefixe gibi kitap satan siteler, alan›n ilkleri oldular. Bir alan›n ilki olmak her zaman avantajd›r. Sektörün ilklerinden olma f›rsat›n› kaç›ran yenisayfa.com ise baflka bir avantaj› kulland›. T›pk› Barnes&Noble gibi yay›n dünyas›ndaki uzun y›llar›n birikimini yeni bir mecraya tafl›d›. Yenisayfa.com, internet üzerinden online al›flverifl yap›lan siteler aras›nda avantajl› bir konuma sahip. Çünkü yenisayfa.com yay›nc›l›k ve da¤›t›m dünyas›nda 10 y›ll›k bir tecrübeye sahip olan Yeni Çizgi Yay›n Da¤›t›m flirketinin internet ortam›ndaki uzant›s›. Yeni Çizgi Da¤›t›m flirketi 1993 y›l›nda Ömer Yenici ve Adnan Ademir ortakl›¤›nda kurulmufltu. yenisayfa.com 2001 y›l›n›n fiubat 52 Yay›nc›lar Birli¤i ‹nternet Emek Ödülü’nü yenisayfa.com ad›na Adnan Ademir (solda) ald›. ay›nda online oldu. Online olmas›ndan önce 20 ayl›k yo¤un bir haz›rl›k çal›flmas›n›n ard›ndan tamamlanan site, bugün yay›nlanan her kitab›, daha kitapç› raflar›na yerleflmeden, hatta bazen de bas›lmadan önce, veritaban›na (database) ekleyebilme h›z›na sahip. yenisayfa.com, yeni yay›nlar› günü gününe izleyerek okurlar›, sadece kitaplarla de¤il, yazarlarla ve di¤er ilgili konularla da buluflturmay› amaçl›yor. Türkiye için yeni bir alanda 2,5 y›l gibi k›sa bir sürede elde edilen bu baflar›, Türkiye Yay›nc›lar Birli¤i’nin verdi¤i ödülle geçti¤imiz ay belgelendi. Birlik yenisayfa.com’u ‘2003 ‹nternet Emek Ödülü’ne lây›k buldu. Ödül 10-19 Ekim tarihleri aras›nda yap›lan CNR Fuar Merkezi’nde düzenlenen 2. ‹stanbul Uluslararas› Kitap Fuar›’nda verildi. Avantaj› çok Online sat›fllarda çekici olan birkaç özellik var. Kitap, müzik ve DVD-VCD gibi ürünlerde detayl› bilgi, yorulmadan benzer ürünlere ulaflabilme ve en önemlisi indirim. yenisayfa.com’da kitaplarda yüzde 25’e varan indirimler oluyor. Kelepir adl› bölümde ise yüzde 50 indirimli kitaplar sat›l›yor. Bir baflka hizmet ise son ç›kan kitaplar ve en çok satan kitaplar listelerinin elinizin alt›nda olmas›. Benzer olarak kitaplar› türlerine göre ay›ran listeler de var. Tabii yenisayfa.com’un yay›nevi, kitap, yazar ve orijinal isim kriterlerine göre yap›labilen ‘arama’ seçene¤ini de unutmamak lâz›m. Yani arad›¤›n›z kitab› bulmak kolay. Sitenin en güzel özelliklerinden bir di¤eri ise yazarlara not b›rak›labilmesi. Üstelik kitaplar hakk›nda da yorum yazabiliyorsunuz. ödüllü bulmaca Haz›rlayan: Ersin Tezcan ‹skambilde ‘ bir ka¤›t Amerikyum un simgesi Zweig ‘ roman› Otizm konulu film Ünlü bir aktri- ‘ stimiz ‹laç bilimi ‘ ‘ ‘ Ünlü bir ‹spanyol ressam Logos ‘ ‹flaret için yere ‘ dikilen çubuk 12 Hicap ‘ ‘ 11 ‘ ‹laç, çare 6 ‘ ‘ ‹leri at›lm›fl, ‘ ‹lave Tavlada bir say› ‘ ‘ ‘ ? 8 ortaya ç›kar›lm›fl Briçte bir terim Kapital, anamal 9 ‘ 16 Lisan Bir onaylama sözü ‘ 4 Atefl durumuna geçme, tutuflma Süreyya Duru‘ filmi ‹spanyol sevinci Bir hitap ünlemi ‘ Ali Özgentürk filmi Küçük ‘ ma¤ara “.... A¤ao¤lu” (yazar) ‘ ‹sim Anton Çehov’un bir oyunu 13 ‘ 3 Baryumun simgesi “... E”(Sinan ‘ Çetin filmi) Uygun durum, flart Bir makyaj ‘ malzemesi ‘ ‘ “.... Marks” ‘ 10 ‘ Sulu fley kab› 2 (filozof, yazar) ‘ ‘ 17 “Burak ...” ‘ (flark›c›) 5 ‘ Sedir ‘ “Evet .....” (‹smet Özel fliiri) 14 Bir kufl ‘ ‘ 15 ‘ ‘ Genifllik Topluluk, zümre ‘ Yabanc› bir ‘ haber ajans› O¤uzhan (.....) flair ‘ Karakterize ‘ etme Ünlü bir müzikal Bir kürk hayvan› Y›rt›l›p aç›lma ‘ Vilayet Nispet 18 7 “... Sam” (flark›c›) Rusça’da evet ‘ Bilinç ‘ 1 ‘ Casus ‘ ‘ ‘ ‘ “...Campbell” ‘ (Top model) K›sa çizme S›cakl›¤› ‘ yüksek ya da düflük olmayan yer ‘ ‘ Çevik Anahtar sözcük: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Bulmacam›zdaki anahtar sözcü¤ü bulup, yan›t›n› [email protected] adresine gönderen ilk 7 hekimimize, EPS‹LON Yay›nevi taraf›ndan yay›na haz›rlanan bestseller dizisinin alt› kitab› Mustafa Nevzat ‹laç San. A.fi. taraf›ndan arma¤an edilecektir. Geçen say›n›n çözümü Bir flairimiz ‘ Godot’yu beklerken yazar› ‘ 3 E L Bir gazete yaz›s› türü ‘ 2 ‘ Bir nota 4 U L A fi M A Eski Türkler’de hekime verilen ad ‘ G A Z ‹ ‘ “...‹fligüzel (yazar) ‘ ‘ Varma, gelme A R A T T A A S M A A G S U N Nazi Hücum ‘ k›tas› So¤urma, emme Cemal Gürsel’in lakab› Yol, yöntem ‹lk yapay uydu Meslek E T N A ‘ ‘ Uzakl›k anlatan bir sözcük ‘ N E T 7 2 A Y N ‘ ‘ 8 ‘ Otlar ‹yi duyalan Kal›n ve kaba ses kumafl ‘ ‘ Yemek, yiyecek Göz Bir iflteki ‘ yard›mc› erkek ‹sviçre nehri Ü T A M A E R E A B N A ‹talya’da bir yanarda¤ A K ‘ Maksim Gorki roman› Ekmek ‘ Oyunda, kumarda yenme C A N ‘ 9 1 1 6 ‹ S L A M “Behiç...” ‘ (çizer) “...Yücel” (flair) C E M ‘ Anahtar sözcük: 11 ‘ ‘ ‘ Su Müslümanl›k ‘ ‹lhan Berk fliir kitab› ‘ “... Getz” (cazc›) ‘ ‘ B “...O¤uz” ‘ (aktris) Kor tutma arac› ‘ ‘ Bir erkek flark›c›m›z ‘ Dr. ‹lkay De¤erli - Ac›badem Hastanesi – Kad›köy, Dr. Elif Kaya - Bahçeflehir Sa¤l›k Oca¤› –‹stanbul, Dr. Bülent Topako¤lu – Fenerbahçe – ‹stanbul, Dr. Tamer Görgülü ‹fl Bankas› Kurum Hekimi – ‹stanbul, Dr. E. Yarser Turguç - K›z›lay Bursa T›p Merkezi, Dr. Erol Öztürk - Fatih Sa¤l›k Oca¤› – Bursa, Dr. Umran ‹fller - Defterdarl›k Hekimi – Bolu, Dr. Yasemin Cihan - Erciyes Üniversitesi – Kayseri, Dr. Mehmet Kocaman - Ça¤›rgan Sagl›k Oca¤› – Denizli, Dr. Gülçin Bozgan - ACS Merkezi - Bingöl Alkollü bir içki Gülüt ‘ ‘ ‘ Geçen ay›n kazananlar›: ‘ 12 5 Bir üniversite ‘ (k›sa) “...Karaca” (aktris) Tasvip Bo¤a gürefli alan› Niflan, alâmet “... Y›lmaz” (flovmen) ‘ ‘ ‘ ‘ P E L B A R S M T A O N T O M A fi L A ‘ ‘ Kal›tsal ‘ Madame Bovary’nin ön ad› ‘ Yat›r›m Bulut ‘ 3 ‘ fiarap, içki “Aldatmak” yazar› Ka¤›t oymac›l›¤› ‹laç, çare S M U O R ‹ E Y M E M A A R G E A N G A ‘ Kazancakis ‘ roman› Bir soru eki Asya’da bir ‘ ülke Molibden (simge) ‘ ‘ N S A Z M I M A H ‹ K E M E S T 10 ‘ Bir soru sözü M A K A L E ‹ Y A fi A R G ‹ L 4 5 6 7 8 9 10 11 12 53 satranç DÜNYADAN HABERLER 4 Kasparov, Fritz’in X3D versiyonu ile New York’da 11-19 Kas›m tarihlerinde 4 oyunluk bir maç yapt›. Birinci oyun berabere bitti. ‹kinci oyunda Kasparov hata yapt› ve kaybetti. Üçüncü oyunda Kasparov oyunu bafltan sona kontrol ederek oynad›, bilgisayara hiç flans vermedi ve oyunu kazand›. Dördüncü oyun berabere bitince, Kasparov maçtan 175 bin dolar ald›. Kazansayd› 2 yüz bin, kaybetseydi 150 bin alacakt›. Uzmanlara göre X3D sanal gerçek yaz›l›m› ve Alman yap›m› X3D Fritz yaz›l›m› kombinezonu bilgisayar sa¤lam bir GM kadar iyi satranç oynuyor. X3D Fritz gibi satranç programlar› her pozisyona bakabilir ve gelece¤i mümkün oldu¤u kadar araflt›rarak en iyi hamleyi de¤erlendirebilir. Intel dörtlü Xeon 2.8 GHz üzerinde çal›flan X3D Fritz gibi bir güç santral› yirmi kat ileriyi görebilir, saniyede dört milyon hamleyi araflt›rabilir. Tipik bir oyun ortas› pozisyonunda bir taraf için 20 olas› hamle olabilir. Sonra di¤er taraf›n 20, sonra di¤er taraf›n 20... Olas›l›klar h›zla yüz milyonlara ç›kar. Tabii bu hamlelerden ço¤u iyi hamle de¤ildir, onun için X3D Fritz'in zeka program› en iyi hamleleri arar ve onlar üzerine odaklan›r. Haz›rlayan: Cem Pekün SATRANÇ ÖZDEY‹fiLER‹ “Satranç güzel bir metrestir. “ BENT LARSEN “Satranç hayat›n minyatürüdür.” KASPAROV “Satranç iradelerin s›nav›d›r.” PAUL KERES “Satranç mant›k ilmini dile getiren bir sanatt›r.” MIKHAEL BOTV‹NN‹K “Satranç için hayat›n yeteri kadar uzun olmad›¤› söylenir, fakat bu satranc›n de¤il, hayat›n hatas›d›r.” IRVING CHERNEV "Bir hatan›n bir bölümü her zaman do¤rudur." TARTAKOVER "Satrançdaki piflmanl›k gibi piflmanl›k yoktur." H.G.WELLS "Rakibinin adamlar›n› feda etmek her zaman daha iyidir." TARTAKOVER "Hücumun ilk prensibi: Rakibin geliflmesine izin verme!" FINE "‹zole piyon satranç tahtas›n›n her taraf›na hüzün yayar." TARTAKOVER “‹yi bir hamle gördü¤ün zaman bekle, daha iyisini ara." EM. LASKER 1 SATRANÇ ANEKDOTLARI AYIN ‹LG‹NÇ OYUNU 4 George Koltanowksi satranç tahtas›na bakmadan ayn› anda 34 kifliye karfl› körleme satranç oynay›p yenerek dünya rekoru k›rd›.(1937) Koltanowksi öldükten sonra The New York Times’da flu haber ç›kt›: Bay Koltanowksi’nin kar›s› Leah hiçbir zaman satranç oynamay› ö¤renemedi. Leah ço¤u zaman kocas›n›n bakkaldan eve ekmek getirmeyi unuttu¤unu söylerdi. 4 Trotsky Birinci Dünya Savafl› s›ras›nda vaktinin ço¤unu Viyana’da Café Central da satranç oynayarak geçirirdi. Tan›d›klar› onu basit, zarars›z, hatta biraz patetik bulurlard›. 1917 Mart ay›nda Avusturya D›fliflleri Bakan› Rusya’da ihtilal oldu¤u haberini ald›¤›nda “Rusya ihtilallerin oldu¤u bir ülke de¤il,” diye flüpheyle homurdand›. “Ayr›ca Rusya da kim ihtilal yapacak? Café Central’dan Herr Trotsky mi?” demiflti. 4 Robert James Fischer (1943- ) 15 yafl›nda GM unvan›n› kazand›. 1972’de Boris Spassky’i yenerek dünya flampiyonu oldu. Oynad›¤› bütün U.S. turnuvalar›n› kazand›. Ola¤anüstü bir haf›zas› vard›, hiç konuflmad›¤› bir lisandaki birkaç dakikal›k diyaloglar› ezberleyebilirdi. 4 Kasparov,G (2830) - X3D FRITZ [D45] X3D Match New York USA (3), 16.11.2003 1.Af3 Af6 2.c4 e6 3.Ac3 d5 4.d4 c6 5.e3 a6 6.c5 Abd7 7.b4 a5 8.b5 e5 9.Va4 Vc7 10.Fa3 e4 11.Ad2 Fe7 12.b6 Vd8 13.h3 0-0 14.Ab3 Fd6 15.Kb1 Fe7 16.Axa5 Ab8 17.Fb4 Vd7 18.Kb2 Ve6 19.Vd1 Afd7 20.a3 Vh6 21.Ab3 Fh4 22.Vd2 Af6 23.fid1 Fe6 24.fic1 Kd8 25.Kc2 Abd7 26.fib2 Af8 27.a4 Ag6 28.a5 Ae7 29.a6 bxa6 30.Aa5 Kdb8 31.g3 Fg5 32.Fg2 Vg6 33.fia1 fih8 34.Aa2 Fd7 35.Fc3 Ae8 36.Ab4 fig8 37.Kb1 Fc8 38.Ka2 Fh6 39.Ff1 Ve6 40.Vd1 Af6 41.Va4 Fb7 42.Axb7 Kxb7 43.Axa6 Vd7 44.Vc2 fih8 45.Kb3 1-0 54 Yasemin Boran’la gökyüzü 2004, hemen her burcun insan› için köklü de¤iflimler y›l›. Bunlar, duygusal hayattan ifl hayat›na, sosyal iliflkilerden sa¤l›¤a kadar genifl bir yelpazede seyreden de¤iflimler olacak. Ancak ‘de¤iflim’ sözcü¤ünden korkmaya hiç gerek yok; astrolojik yorumlara kulak verecek olursan›z hayat›n›z›n olumlu yönde etkilenmesi mümkün. KOÇ (21 Mart-20 Nisan) Y›l›n ilk yar›s› sizin için zorlay›c› bask›lar olsa bile yenileyici olacak. Baz› al›flkanl›klardan kurtulmak için uygun f›rsatlarla karfl›laflacaks›n›z. Sorumluluk bilincinizin yükselmesine neden olabilecek olaylarla karfl›laflabilirsiniz. Evlilik, ortakl›k, yeni giriflimler ve yaflant›n›zda de¤ifltirmek istedi¤iniz ne varsa bütün bunlar› gerçeklefltirece¤iniz bir dönem olacak. BO⁄A (21 Nisan-21 May›s) Bu y›l sizin için hem zorlay›c› hem de kazanç sa¤layabilece¤iniz bir y›l olacak. Kariyer ve sosyal statünüzü yükseltmek için konsantre olabilirsiniz. 3-5 May›s günleri do¤mufl olanlar May›s ay›ndan itibaren 24-26 Nisan günleri do¤anlar da Ekim ve Kas›m aylar›ndan itibaren, bu y›l de¤iflimlerini bilinçli olarak gerçeklefltirecekleri olaylarla karfl›laflacaklar. ‹K‹ZLER (22 May›s-21 Haziran) Sizin için 2004 y›l› kökü de¤ifliklikler yapabilece¤iniz bir y›l olacak. Mart, Nisan ve May›s aylar› son derece hareketli geçecek ve yaflam›n›z› de¤ifltiren olaylarla karfl›laflacaks›n›z. Baz› olaylar duygular›n›z›n derinleflmesine neden olabilir. ‹liflkilerinizle ilgili duygu ve düflünceleriniz de¤ifliyor. Sürprizlerden etkilenebilirsiniz. YENGEÇ (22 Haziran-23 Temmuz) Büyük deneyimler y›l› olacak. Karfl›n›za ilginç f›rsatlar ç›kacak ve bunlar› gerçeklefltirmek için çok çal›flacaks›n›z. Bu sene kendinize yeni hedefler belirleyebilir ve sizi rahats›z eden ne varsa bunlardan kurtulmak için harekete geçebilirsiniz. Zaman zaman biraz sert duygular içine girebilirsiniz. 56 ASLAN (24 Temmuz-23 A¤ustos) Kendinizi yenilemek için güçlü arzular duyacaks›n›z. Hayal gücünüzü kayg›lanmak yerine yarat›c› alanlara yöneltecek olursan›z, hem kazanç, hem de baflar› sa¤layabilirsiniz. Baz› kay›plar karfl›s›nda çok telâfl etmeyin. Çünkü ard›ndan kendinizi yenileyece¤iniz ve aflama gerçeklefltirebilece¤iniz f›rsatlar ç›kacak. BAfiAK (24 A¤ustos-23 Eylül) Hayat›n›z sürpriz biçimde de¤ifliyor. ‹lginç f›rsatlar ve de¤iflimin yaratt›¤› gerilim, hareketli bir y›l geçirmenize neden olacak. ‹çinde bulundu¤unuz flartlar› de¤ifltirmeniz için sizi zorlayacak olaylarla karfl›laflabilirsiniz. Hayat› ve bugüne kadar yapt›klar›n›z› sorgularken fazla derinleflmemeye çal›fl›n. Nisan - May›s dönemi harcamalar›n›za özen göstermeniz gerekiyor. TERAZ‹ (24 Eylül-23 Ekim) Hedefinize ulaflmak için çok çal›flaca¤›n›z bir y›l olacak. Sizi zorlayan kifliler ve olaylar karfl›s›nda direnç göstermeyi baflaracak ve sab›rl› davranarak isteklerinize ulaflacaks›n›z. Ocak ay›ndaki geriliminiz sizi isteksiz yapabilir. Seyahate ç›karak ve aç›k havada yürüyüfller yaparak bu dönemi geçirebilirsiniz. AKREP (24 Ekim-22 Kas›m) Baflar›l› çal›flmalar yapabilece¤iniz bir y›l olacak. Sahip oldu¤unuz de¤erlerin fark›na varacaks›n›z. Duygular›n›z ve düflünceleriniz, meydana gelen sürpriz olaylar sonucunda de¤ifliyor. Alg›laman›z art›yor ve içinde bulundu¤unuz koflullar anlam kazan›yor. Bu y›l yat›r›ma yönelik f›rsatlarla karfl›laflabilirsiniz. YAY (23 Kas›m-21 Aral›k) De¤iflim rüzgarlar› sizin için bu y›l kuvvetli esecek. Hayat›n›za yeni bir yön verebilir, duygu ve düflüncelerinizi de¤ifltirebilirsiniz. Hatta d›fl görünümünüzü dahi de¤ifltirebilir, bambaflka konularla ilgilenmeye bafllayabilirsiniz. May›s-Haziran döneminde duygusal bir derinleflme içine girerek iliflkileri ve bugüne kadar yapt›klar›n›z› sorgulayabilirsiniz. O⁄LAK (22 Aral›k-20 Ocak) Ocak ay›ndan itibaren büyük beklentiler içinde bulunabilir, büyük hedefler belirleyebilirsiniz. Mart ay›nda karfl›n›za ç›kan f›rsatlar› anlayacak ve de¤erlendirmeyi baflaracaks›n›z. Üzerinizde bask› yaratan durumlar, sizin aflama yapman›za yard›mc› olacak. Sosyal statünüzü yükseltmek isteyeceksiniz. Yeni tan›flt›¤›n›z kiflilerin yard›mlar›n› alabilirsiniz. KOVA (21 Ocak-19 fiubat) Hayat›n›z› yeniden düzenlemek için gerekli haz›rl›klar› yapmaya bafllad›¤›n›z bir sürece giriyorsunuz. Endifle yaratan kuruntular›n›zdan s›yr›l›p dikkatinizi yarat›c›l›k gerektiren alanlara yöneltirseniz baflar›l› olacaks›n›z. Mart ay›nda karamsar ve kuruntulu bir tutum içine girerek iliflkilerinizi sarsmaktan kaç›n›n. BALIK (20 fiubat-20 Mart) Duygular›n›z›n derinlerine inebilece¤iniz ve hayat›n anlam›n›, içinde bulundu¤unuz koflullar› sorgulaca¤›n›z bir dönemdesiniz. Yaflant›n›zda önemli de¤ifliklikler yapman›z› gerektiren olaylarla karfl›laflabilirsiniz. Büyük bir direnç ve kararl›l›k göstererek zor koflullar› kendiniz için f›rsata dönüfltürebilirsiniz.