Tam Metin - Tasavvuf Akademi

iMAM..I RABBANI AHMED FARUKi
SiRHiNDI'NiN (5.1034/1624) ~iA VE EHL..i
BEYT'E BAKI~I
THE SHI'A ANO THE AHL AL-BAYT IN THE VIEW OF IMAM AL-RABBANI
AHMAO FARUQI SIRHINOI (0.1034/1624)
This paper examines the Shi'a and the Ahl al-Bayt in the view of Ahmad FariiqT
SirhindTwho is one of the most eminent sufTsof NaqshbandT-MujaddidT Order. It has been
written a treatise and some apostles by him concerning the Shi'a/Rafida views. According
to him, the Shi'a denies some followers of the Prophet and curses some of them such as
Abu Bakr, Umar, Uthman and the Prophet's wife Aishe. Sirhindi emphasizes that their
thoughts and claims about them have never been accepted and moreover they must
have been totally refuted. His view and attitude to the Ahl al-Bayt is different from the
Shi'a. All of the descendants of Prophet Muhammed that are known as Ahl al-Bayt aren't
Shi'a and at the same time they must have been respected by the Sufis and Sunni
Muslims.
Tasavvufl du§unce geleneginde Ehl-i beyt'e1 sevgi ve baghhk onemli bir yer tutar. Ozellikle bu gelenegin muesseselqmi§ §ekilleri olan tarikatlann pek <;ogunda hem
Ehl-i beyt'e, hem de onlann soyundan gelen seyyid veya §eriflere saygl ve sevgi
gosterilmi§tir. Bu sevgi ve baghhk <;oguzaman herhangi bir beklenti i<;indeolmadan
geli§mi§tir. Bununla birlikte kendini Ehl-i beyt'e nispet etme meselesi tasavvufl
ekollerin bazlsmm tarihi seyrinde istismar konusu edilmi§tir. Mesela Sunni tarikat
§eyhlerinden bir klsml, temsilcisi oldugu tarikatma ve ailesine halkm ilgisini veya
kendi §ahsi saygmhgml artlrmak amaclyla bagh bulundugu tarikat silsilesini veya
1
Yard. Do~. Dr., Cazi Oniversitesi C;:orumilahiyat FakUltesi. [email protected]
Ehl-i beyt'in kimlerden te§ekki.il ettigi ve kaynaklannm neler oldugu konusu olduk~a tartl§mah bir
meseledir. Kimine gore Hz.Peygamber'in e§leri ve ~ocuklan, diger bazlsma gore ise Hz.Ali ve aile
fertleridir. Bu konudaki tartl§malann 6zeti ve degerlendirmesi i~in bkZ. S6nmez Kutlu, "EhI-i beyt
Sembolik Kapitalinin TariM Si.ire~i~inde Semerelendirilmesi", jS/!i.miy!i.t, Ankara 2000, c. III, sayl: 3, ss.
99-120
kendi soy §eceresim Ehl-i beyt'e dayandlrma
gayreti i~inde olmu§lardlr. Ozellikle
ulkemizin Guneydogu Anadolu bolgesinde bu tarz yakla§lmlann
oldugu bilinmektedir2 Sebebi her ne olursa olsun suH tarikatlardaki
Ehl-i beyt'e kaf§l ilgi dikkat
~ekicidir. Bu durum 0 kadar belirgindir ki, bazl tarikatlar
silsilelerini 12 imamla
ba§latlr.3 Sunni' anlaYl§a baghhkta tavizsiz tutumlanyla
tanman Nak§bendi'ler bile,
Hz.Ebu Bekir'e (0.13/634) dayanan silsilenin yamSlfa, ikinci koldan silsileyi Hz.Ali'ye
(0.40/661) dayandlrml§lardu4
Tarikatlann
Hz.Ali'ye dayandmlan
bu silsilelerinin
olu§turulmasmda
farkh ama~lann olduguna dair yorumlar yapllsa da Ehl-i beyt'e
yakmhk kurma veya kendilerini onlara yakm gosterme gayretlerinin bulundugu da bir
ger~ektir.
Sunni' sufllerin yukanda deginildigi §ekilde Ehl-i beyt'e kar§l olumlu ilgileri ile
Ehl-i beyt taraftarlan olduklanm ifade eden Siller'e baki§lan aym ~izgide geli§memi§tir. Mesela Kadirllik'in silsilesi 12 imama dayandmlmasma
ragmen, tarikatm piri
Abdulkadir-i Geylani' (0.562/1166) Sii' muhalifi bir suHdir5 Bazl sufller dini' veya siyasl
nedenlerle Siller'e mesafeli durmakla kalmaml§lar,
~c§itli zamanlarda
onlara kaf§l
~lkml§lardlr. Sunnl tarikatlar arasmda Siller'e kaf§l ~lkmada en a~lk tavlrh olam ise
Nak§bendllik'tir.6
Ancak bu tavulanna
ragmen Nak§bendller'in
silsilelerine Cafer-i
Sadlk'l (0.148/765) yerle§tirmelerini,
onlann Si'a'ya muhalefetle
birlikte Ehl-i beyt
sevgisini devam ettirdiklerinin
kamtl olarak zikredebiliriz.7
Bu ~ah§mada Sunnl sufllerin tamammdan
ziyade XVII. (h.xI) Yuzyll Nak§i'Muceddidl §eyhi imam-l Rabbanl Ahmed Farukl Sirhindl'nin8
(971-1034/1564-1624)
Si'a ve Ehl-i beyt'e bakl§lm incelemek istiyoruz.
Oncelikle imam-l Rabbanl'nin
hayatma kisaca deginecegiz ve daha soma kendi eserlerinden hareketle konuyu ele
ah§ml tahlil edecegiz. Bilindigi gibi imam-l Rabbanl ya§adlgl donemde ve kendinden
Necdet Suba§l, "$eyh, Seyyid ve Molla: Dogu ve Guneydogu Anadolu Orneginde Dinsel itibann
Kategorileri", islamiyar, Ankara 1999, c. II, say!: 3, s. 125; Kutlu, agm, s. 100.
3 Silsilesini 12 imama veya Hz.Ali soyundan gelenlere dayandlfan tarikat saYlsl aZlmsanamayacak kadar
c;oktur. Mesela bu tarikatlardan biri olan Kadirilik'in silsilesi 12 imamla ba§lamaktadlf. (Sadlk Vicdani,
Tomar-r Turuk-i Aliye: Tarikarlar ve Silsilelen~ haz.: irfan Gunduz, Enderun Yay., istanbul 1995, s. 96;
Dilaver Gurer, Abdiilkadir Geylanf: Hayatt, Eserleri, Gorii~/en~ insan Yay., istanbul 1999, ss. 65-67).
Silsilesini Hz.Ali'ye dayandlran tarikatlarda imamiyye'nin 12 imammm velayet makamma yapllan vurgu
$i'i ulemaYl oldukc;a rahatslz etmi§tir. Esasen mutasavvlflann ve $i'iler'in Hz.Ali'nin velayetine bakl§lan
da farkhhk arz etmektedir. Mazlum Uyar, $i'i U/emal1rn Ororiresinin Teme/leri, Kaknus Yay., istanbul2004,
s.147.
4 Kaslm Kufrah, Nak~bendiligin
Kurulu~ ve Yayi/tg (Basllmaml§ Doktora Tezi) , istanbul Universitesi
Turkiyat Enstitusu, istanbul 1949, no: 337, ss. 24-25; Necdet Tosun, Bahaeddfn Nak~bend: Hayart,
Gorii~/en~ Tarfkart, insan Yay., istanbul2002, s. 37.
s Mustafa Kara, Tasavvuf ve Tarikarlar rarihi, 6.bs., Dergah Yay., istanbul2003, s. 189.
6 Tosun, Bahaeddin Nak~bend, ss. 36-37.
7 AYllleser, s. 37
8 Sirhindi'nin hayatl ve eserleri hakkmda geni§ bilgi ic;in bkz. Muhammed Ha§im Ki§mi, Berekat: imanH
Rabbtlnf ve Yolundakiler, c;ev.:A. Faruk Meyan, Berekat Yay., 5.bs., istanbul 1980, ss. 10-99; Abdulhay b.
Fahruddin el-Haseni, Niizherii'l-havartr ve behcetii'l-mesami· ve'n-nevazir, 2. bs., Dairetu'l-Me'arifi'lOsmaniyye, India 1976, c. V, ss. 43-55; Muhammed Murad el-Kazani, Tercemetii ahvali'l-imami'r-Rabbtlni,
(Mektubtlr'm Arapc;a tercumesinin birinci ciIdinin kenannda), istanbul, ts., c. I, ss. 4-64; Muhammed
HaIim $arkpuri, ikinci Bin Ytltn Yeni/eyicisi: imam-t Rabbtlni: Ahmed Faruk Serhindf, Hayart, Eser/eri,
C;ocuk/an ve Halifeleri, c;ev.:AIi Genceli, islami Ne§riyat Yay., Konya 1978, ss. 10-99. Sirhindi biyografisine
ait bibliyografya ic;in bkz. Hamid Algar, "imam-l Rabbani", DiA, istanbul2000, c. XXII, ss. 194-199; Halil
ibrahim $im§ek, Osmanlt'da Miiceddidflik: XVIII/XII. Yiizyi/, SGfYay., istanbul2004, ss. 16-19.
2
sonra muntesibi bulundugu tarikatm seyrinde onemli etkileri olmu§ bir sufi'dir. Nak§Y
§eyhi Muhammed Baki Billah'tan (0.1012/1603) sulOkunu tamamlayarak
ir§ad icazeti
alan SirhindY, savundugu bazl dinY, tasavvufi' ve siyasY goru§leriyle one <;lkml§i bu
sayede genelde MuslUman toplum, ozelde ise tasavvufi' hareketler uzerinde derin izler
blrakml§tu.
Ozellikle Celaleddin Ekber Sah'm9 (0.1014/1605)
Dfn-i j/lihf1o fikrini
989/1581'de resmen ilan etmesinden sonra, SirhindY'nin Timurlu yonetiminin islam'a
ve MuslUmanlara yonelik uygulamalanna
kar§l kapsamh mucadele ba§latmasl geni§
kesimlerde yank! bulmu§tur.ll
SirhindY, yukanda bir yonuyle hsaca i§aret ettigimiz yogun dinY tartl§malann
ve siyasY kan§lkhklann
oldugu bir ortamda, bazl dinY ve tasavvufi' meseleleri yeniden
yorumlama ve aSll kaynaga dondurme <;abasl gostermi§tir. Bu baglamda din alimlerine, farkh tarikatlardan
§eyhlere, yoneticilere ve diger pek <;ok ki§iye uyanCl mektuplar
gondermi§tir.12
DinY anlaYl§ta oze donme ve yenilenme
konusundaki
gayretleri
sebebiyle Sirhindl'ye
"Muceddid-i
Elf-i SanY/ikinci Bin Yllm Muceddidi"
lakabl
verilmi§tir13 Onun NalqbendYlik i<;inde 0 kadar belirgin bir yeri vardu ki, bu <;lglr a<;an
yorumlanm takip eden somer Nak§bendllik'in ondan sonraki donemini i<;eren silsileyi
Miiceddidlfik olarak isimlendirmi§lerdir14
SirhindY, zamanla Muceddidllik'in
yaylldlgl
hemen her bolgede tasavvufi' goru§leriyle Muslumanlar
uzerinde etkili olmu§tur15
Bugun bile onun Mektliblit'l pek <;ok ki§i tarafmdan hala okunmakta ve geni§ bir kesim
uzerinde etkisini surdurmekte oldugu gozlenmektedir.
XVII. (h.xII) Yuzyl1daki dinY yapllanmaya
ili§kin degerlendirmeler
yaplluken
SirhindY'nin Si'a'ya ve Ehl-i beyt'e bak!§mm gozardl edilemeyecek
kadar onemli
oldugu kanaatindeyiz.
Burada Sirhindl'ye atfen ortaya koydugumuz
goru§ler bugun
ulkemizde veya dunyanm diger bolgelerinde ya§ayan SiYler'i dogrudan hedef almadlglm a<;lk<;a belirtmek isteriz. Bizim amaClmlZ XVII. (h.xI) Yuzydm tarihY §artlan
9
Timurlu
Uzerine,
arasmda
215.
hUkUmdan
Celaleddin
Ekber ~ah, babasl NaSIruddin
Humayun'un
(0.962-3/1556)
963/1556'de
ondort ya§mdayken
bo§alan tahta <;Ikml§tlr. Ekber, 963-1013/1556-1605
iktidan elinde tutmu§ ve 1013/1605'te olmu§tUr. T. H., "Ekber", iA, MEB, istanbul1969,
olUmu
yI1lan
c. IV, s.
10
Bu din anIaYl§l, genel olarak akh esas ahp, §ehvet dU§kUnIUgUnU, hIrSI, yalanClhgl, iftirayl, gUveni kotUye
kullanmaYl ve basklyl yasaklamaYl i<;ermektedir. Din-i ilahi bu gorUnU§Uyle, islam, Yahudilik, Hlristiyanhk, ZerdU§tlUk, Jainizm, Hinduizm
ve Budizm dinlerinin kurallanndan
se<;melerle olu§turulmu§
bir
ahlaki anlaYl§ldlr. Din-i ilah1 anlaYl§mm olu§umu ve esaslan hakkmda daha geni§ bilgi i<;in bkz. Mahhan
Lal Roy Choudhury,
The Din-i I1ahi or The Religion of Akbar, 3.rp., Oringeton Reprint, New Delhi 1985, ss.
177-197; Khaliq Ahmad Nizami, Akbar and Religion, idaraha-i Adabiyyat-I Delhi, Delhi 1989, ss. 100-303.
II
~im§ek, Osmallh'da Miiceddidflik, ss. 59-65.
imam-l Rabban1'nin Fars<;a olarak yazdlgl bu mektuplar, bir araya getirilerek U<;cilt halinde basI1ml§tlr.
Bu eserin birinci cildinde 313, ikinci ciltte 99 ve U<;UncUciltte 122 mektup yer almaktadlr. Sirhind1'nin bu
eserindeki mektuplanm
kimlere yazdlgl ve konulanmn
neler oldugu hususunda
geni§ bilgi i<;in bkz.
Ethem Cebecioglu, imam-t Rabbtinf Hareketi ve Tesirleri, Erkam Yay., istanbul1999,
ss. 136-158; Abu Bakr
Slddlque, "MaktGbat-1 Imam Rabban1: An Assessment", Islamic Studies, Islamabad 1989, vol.: XXVIII/2,
ss. 150-156.
13 Sirhind1'ye
Muceddid-i
Elb San1 Unvam ilk defa Abdulhakim
Siyalkot1 (0.1067/1656)
tarafmdan
verilmi§tir. Cavit Sunar, imam-, Rabbtinf-ibn Arabi: Vahdet-i Viidid- Vahdet-i 5iihUd Meselesi, Resimli Posta
Matbaasl, Ankara 1960, s. 15; ~im§ek, Osmanlt'da Miiceddidflik, ss. 53-54.
12
14
~im§ek, Osmanlt'da Miiceddidflik, s. 53.
Algar, "A Brief History of The Naqshband1
Order", Naqshbandis: Historical Developments alld
Present Situation of a Muslim Mystical Order, edit: Marc Gaborieu, Alexandre Popovic, Thierry Zarcone,
Isis, istanbul 1990, s. 24; ~im§ek, Osmanh'da Miiceddidilik, s. 71.
IS Hamid
dogrultusunda
Sirhindl'nin
Siller'e kar§l ortaya koydugu tavn ve onun bu konuya
ili§kin goru§lerini tespit etmektir. Boyle bir konuyu <;ah§mamlZln nedeni, sumer
a<;lsmdan itikadi ve fIkhi mezheplerin konumunu ve bu mesele etrafmda ortaya <;lkan
yakla§lmlan tespit etmede yardlmCl olacagl du§uncesinde olmamlzdlr.
***
Burada
Sirhindi'nin
Si' a ve Ehl-i beyt hakkmdaki
goru§lerini
tespit
ederken
Redd-i Revafrz16 ve Mektilbdt'7adh
eserlerini esas aldlglmlz belirtmemiz
gerekir. Bu
eserlerden Redd-i Revafrz, Sirhindi'nin bazl dini ve siyasi sebeplerden dolaYl Siller'in
kimi goru§lerini reddetme18 geregi hissettigi donemde yazllml§tlr19 I§in siyasi dogasl
geregi sozkonusu
eserde Siller'e kar§l kullandlgl uslup olduk<;a serttir. Onun bu
risalede kullandlgl sert uslubun nedeni a§aglda almtlladlglmlz
giri§ paragrafmdan
a<;1k<;aanla§umaktadlf:
"Abdullah Han'm20 Mqhed muhasarasl sHasmda Maveraunnehir
alimlerinden
bazllannm Siller'i tekfir eden, onlarm mal ve kanlanm mubah goren iddialanna kar§l
<;lkan Sii alimleri tarafmdan yazllml§ bir risale elime ge<;ti.21Bu risalede ilk u<;halifeyi
tekfir eden ve muminlerin annesi Hz.Ai§e'yi yeren akIl almaz iddialar ve ithamlar yer
almaktaydl. Ilim tahsili i<;in buraya (Hindistan'a)
gelen bazl Sii talebeler bu iddialara
deger veriyorlar ve bulunduklan
<;e§itli ortamlarda onlarla ovunuyorlardl. Yoneticilerle
bir araya geldikleri zaman onlara bu risaleyi gosteriyorlar ve onlann aklml <;elmeye
gayret ediyorlardl. Bu fakir bulundugum
ortamlarda
boyle iddialan akli ve nakli
delillerle reddediyor ve onlann tutarslZ olduklanm anlatlyorsam
da red ve ilzamm bu
kadan yetmedi ve gonlumu
ferahlatmadl.
Onlann
ama<;lan engellenmedik<;e ve
kotulUkleri ortaya <;lkarulp yazllmadlk<;a tam ve genel bir faydanm saglanamayacagml
du§unerek bu eseri kale me almaya karar verdim."22
Yukandaki paragraftan
da anla§lldlgl uzere Siller tarafmdan ortaya atllan ve
Ahmed Faruki Sirhindi, Redd-i Revafiz, (Tlpkl Baslm, Arap~a Metin), Hakikat Kitabevi, istanbul1993.
17Ahmet Farukl Sirhindl/imam-l Rabbani, Mektubdt-t imam-t Rabbdnf, ~ev.: Mustakimzade Suleyman
Sadeddin, Litografya Matbaasl, I-ill, istanbul1270/1853
18 Sunnller tarafmdan ~i'llerin bazl anlaYl§lanna ve iddialanna kaf§1pek ~ok reddiye yazllml§tlf. Bunlardan
bir klsmmm kunyeleri §oyledir: Ebu'l-Abbas ~ehabeddin Ahmed ibn Hacer el-Heytemi (0.974/1567), esSavaiku'l-muhrika f/'r-red ala ehli'l-bid'a ve'z-zendeka: Tathirii'l-cenan ve'I-lisan ani'l-huzur ve't-tefevviih, tahkik
Kamil Muhammed Harrat, Abdurrahman b. Abdullah Turki. Muessesetu'r-Risale, Beyrut 1997/1417; enSeyyid ~erif Curcani, Nevaktd ala't-Revaftz, Suleymaniye Ktp. Esad Hendi, no: 1293; Ahmed Feyzi
<;orumi, el-Feyzu'r-Rabbdnf f/ ebdttli'f-iranf,l-iI, <;orum Hasan Pa§a Ktp., no: 3931-3932.
19 Yohanan Friedmann, Shaykh Ahmad Sirhindf: An Outline of His Thought and a Study of His Image in the Eyes
of Posterity, McGill Queen's University Press, London 1971, s. 51; M. Abdul Hag Ansari, "The Life and
Mission of Shaykh Ahmad Sirhindi", Islamic Culture, Hyderabad, April 1985, c. LIX, no: 2, 55. 102.
20Abdullah Han, ~eybani hanedanma mensup bir Ozbek hukumdandlf. 1583-1598 Ylllan arasmda
hukumdarhk yapml§tlf. 1588'de oglu AbduImumin komutasmdaki orduyu iran'a gondermi§tir ve
Mqhed'i Safevller'den alml§tlr. ismail Hakki Uzun~ar§llt, Osmanlt Tariht; Turk Tarih Kurumu Yay.,
Ankara 1982, c. III/2, 55. 254-255; Mehmet Saray, "Abdullah Han", DiA, istanbul1988, c. I, s. 104.
21~iller'e reddiye yazan Osmanlt donemi muelliflerinden biri olan Ahmed Feyzi <;orumi de (0.1327/1909)
el-Feyzu'r-Rabbdnf adlt eserini, ~i'ller tarafmdan derlenen ve Hiisniye (Turk~e ne§ri i~in bkz. Hiisniye, Ak
Kitabevi, istanbul 1958) adlyla yaYlmlanan esere kaf§l yazml§tlf. <;orumi'nin reddiye yazdlgl eserle,
Sirhindi'nin reddiyesinde muhatap aldlg1 risale aym mldlf? Bu konuda elimizde yeterli bilgi bulunmamaktadlf. Ancak eserlerin muhtevasml yansltan ifadelere baklIdlgmda, her ikisinin de aym iddialan
i~erdigi anla§llmaktadlf. <;oruml'nin reddiyesinin muhtevasml tahkik i~in bkz. Sayl Dalklfan, Osmanlt
Devlet;'nde EhI-i siinnet'in $;'f Akidesine Tenkidleri, Osav, istanbul2000, 55. 19-252.
22Sirhindi, Redd-i Revafiz, 55. 50-51.
16
haddi a§an iddialar, Sirhindl'nin savunma amac;h ileri surdugu goru§lerinin sertle§mesinde etkili olmu§tur.
Sirhindi'nin Sillerin iddialanna ili§kin meseleler hakkmdaki kendi goru§lerini
aC;lkladlgl bazl mektuplannm herbiri neredeyse Redd-i Revd{tz eseri boyutundadu23
Siller'e kar§l Mektubdt'taki
uslubu Redd-i Revd{tz'a nazaran biraz daha toleransh
olmasma ragmen, her iki eserde de ortak tema, Siller'in bazl goru§lerinin ele§tirilmesi
ve sahip olduklan bu yanh§ anlaYl§lan buakmaya c;agnlmasldu. Ancak Sirhindi'nin
her iki eseri arasmdaki bu uslup farkhhgmm belki en onemli sebeplerinden biri;
ozellikle bazl mektuplannda Ehl-i beyt ve Si'a mezhebi alimlerini Timurlu yonetiminin Musli.iman halka yonelik yaptlgl hakslz uygulamalanna kar§l Sunni ulemayla
birlikte hareket etmege ve mucadele yapmaga davet etmesidir.24 DolaYlSlyla
Sirhindl'nin Siller'i kendisiyle birlikte hareket etmege davet ettigi ve onlan kusturup
kendinden uzakla§malanm arzulamadlgl ic;inMektubdt'mdaki
uslubunu yumu§atml§
olabilecegini gozardl etmemek gerekir.
Siller'i genel olarak raflziler adlyla tammlayan Sirhindi, onlan boyle isimlendirmesinin sebebini, "Siller'in sahabllere dil uzatmalan ve onlardan teberri etmeleri
(sevmeyip yuz c;evirmeleri) nedeniyle raflzller diye amldlklanm ve kendisinin de aym
amac;la boyle bir tercihte bulundugunu" ifade ederek aC;lklaml§tu25 Ona gore, her ne
kadar Siller'in c;ogu kendilerine raflzi denmesini kabul etmezlerse de onlann anlaYl§lanna bagh olarak ortaya C;lkangerc;ekdurum bundan ibarettir.26
Sirhindi, Siller'i hedef alan yaZllannda onlann bazl fikirlerini ve anlaYl§lanm
c;urutmege yonelik fikirler ortaya koymu§tur. Redd-i Revd{tz'da Siller'i temsil eden
gruplan Sebeiyye, Kamiliyye, Beyaniyye, Mugiriyye, Cenahiyye, Mansuriyye,
Hattabiyye, Gurabiyye, Zemmiyye, Yunusiyye, Mufevvlda, ismailiyye, Zeydiyye ve
imamiyye §eklinde 14 grupta degerlendirmi§tir.27 Burada ismi zikredilen her bir grubu
islam Mezhepleri Tarihi'nin temel kaynaklannda gec;tigi gibi nispet edildigi §ahlslann
adlanm ve temel anlaYl§lanm kisaca vererek slralaml§tu.28
Oncelikle Siller'in Hz.Peygamber'in vefatmm ardmdan halife olan Hz.Ebu Bekir, Hz.Omer (0.23/643) ile Hz.Osman tarafmdan (0.35/656) Hz.Ali'ye (0.40/661)
hakslzhk yaplldlgl ve gerc;ekte hilafetin/imametin Hz.Ali'nin hakkl oldugu §eklindeki
iddialanm ele alan Sirhindi, bu anlaYl§l §iddetle ele§tirmi§ ve reddetmi§tir.29 Ona gore
bu iddiada bulunan Siller'in durumunu ffj~teonlar oyle kimselerdir kif hidayet kar~tltgtnda
23
24
25
26
27
28
29
Bkz. Sirhindi, Mektubdt, c. I, 251; mno: c. III, mno: 36, 96.
Bu donemde Sirhindi, baZl Si'iler'in Mogol yonetimiyle i§birligine girerek, Sirhindi'nin kar§l <;lktlglsiyasi
uygulamalara bir anlamda onlann onay vermi§ kabul edilmesine sebep olabilecegi endi§esini ta§lmaktadlr.
Sirhindi, Mektubdt, c. III, mno: 36. Klasik kaynaklarda da rahzi isminin bu nedenle kullamldlgl
belirtilmektedir. Kq. el-E§ari, Ebu'l-Hasan Ali b. ismail, Makdlatii'l-jslamiyyfn
ve ihtilafii'l-musamn, tahk.:
Hellmut Ritter, 3.bs., Wiesbaden 1980, s. 65.
Sirhindi, Mektubdt, c. III, mno: 36.
Sirhindi, Redd-i Revafrz, ss. 51-55. imam-l Rabbani bu slralanan flrkalann bazl alt gruplanndan da
bahsetmi§tir. Mesela ismailiyye'nin one <;lkan kollanndan biri olan Sabbahiyye ve Zeydiyye'nin
Suleymaniyye kolu bunlardandlr (Redd-i Revafrz, s. 54). Burada Sirhindi'nin yaptlgl tasnif klasik
Mezhepler Tarihi muelliflerinden almml§tlr.
Kr§. Abdulkahir el-Bagdadi, el-Fark beyne'l-frrak, tahk.: Muhammed Muhyiddin Abdulhamid,
el-Mektebetu'I-Asriyye, Beyrut 1990, ss. 202, 233-256.
Sirhindi, Redd-i Revafrz, s. 51.
saptkltgt
satin aldtlar da ticaret/eri kar etmed(
dogru yo/u da bu/amadtlar.'130
ayet-i
kerimesi
ae;lke;a anlatmaktadlf.o
0, ~iller'den
bazllanmn
kendi zevklerine
ve
isteklerine uygun delillerle ilk ue; halifeyi kufurle itham ettigini soyleyerek,32 Musluman olduklan hususunda ummet arasmda hie;bir §uphe olmayan ve Hz.Peygamber'in
ovgusune mazhar olup, cennetle mujdelenen bu buyuk zevatl kufUrle itham edenlerin
kafir sayllacagml
soylemektedir.
Ona gore kufur ile iman bir ki§ide aym and a
bulunamaz:03 Bu sebeple eger kufurle itham edilen kafir degilse, soz sahibine doner.34
Yani bu durum Hz.Peygamber'in
(s) bu guzide sahabilerini kufurle itham edenlerin
kendilerini kafir hale getirmektedir.35
Sirhindi'ye gore ~iiler'in tekfir konusu saydlklan "imamet" tartl§masl dinin aslma ait bir konu degil, aynntl saYllabilecek bir meseledir.36 Burada ~iiler'in "imamet"
konusunda "Hz.Ali'ye hakslzhk edildi" ve "onun hakh olan imamhk gasp edildi" gibi
ifadelerle one surdukleri iddialanyla sadece ilk ue; halifeye degil, Hz.Ali'ye de hakslzhk
yapllml§ ve iftira atllml§ olur. Eger Hz.Ali kendinden onceki halifelerin konumuna
raZl degil ve onlara du§man idiyse, 0 zaman onlara tepId gostermeyerek
takiyye mi
yapml§tlr? Bilindigi uzere "kendini gizleyerek oldugundan
farkh gorunme" §eklinde
ae;lklanabilen takiyye korkaklann
ve kendini ifade etmekten aciz olanlann tavndlf.
Sunnllerin
de kahramanhgma
i§aretle "Allah'm
aslam" diye adlandlfdlklan
ve
"futuvvetin onderi" saydlklan bu buyuk kahramana boyle bir davram§l yah§tlrmak,
en hafif ifadesiyle insafslzhk olacaktlr. 37 Hz.Ali, ~iiler'in iddia ettigi gibi halifelik
haklom kendinde gorseydi, 0 zaman Hz.Ebu Bekir, Hz.Omer ve Hz.Osman'dan
bu
hakkml almak ie;in talepte bulunur ve biat etmemek ie;in mucadele ederdi. Fakat boyle
bir isteginin olduguna dair herhangi bir saglam rivayet nakledilmemi§tir.
Buna ragmen
Hz.Abbas ve diger bazl sahabilerin "hilafet ba§kalan kadar senin de hakkm" diyerek
h§klftmalanna
ragmen,
Hz.Ali onlan dinlememi§,
etrafmdakilere
halife olarak
atanml§ olan sahabllere itaat edilmesini istemekle kalmaml§ kendisi de biat etmi§tir.
Bunun yanlSlra kendisinden
bir talepleri oldugu zaman yardlmCl olmaYl da ihmal
etmemi§tir.38 Daha otesi Hz.Ali, Hz.Omer'in halife tayin etmek ie;in onerdigi altl ki§i
arasmda olmasma ragmen kendisi ie;in halifelik talebinde bulunmaml§tlr.39
1
***
Sirhindi'nin ~iiler'i ele§tirdigi diger bir nokta, onlann Hz.Ali'den onceki halifeler ve Hz.Peygamber'in
(s) temiz qlerine kar§l lanete musaade etmeleridir. ~iiler'in bu
tutumunun
kendilerini kufre sokacak de recede e;irkin ve kabul edilemez bir anlaYl§
oidugunu40 ifade eden Sirhindi, Hz.Ali'nin "Kardqlerimiz
bize kaf§l geldi. Ancak onlar
30
Bakara, 2/16.
31
Sirhindl, Redd-i Revdftz, 5.51; Sirhindl, Mektubdt,
32
Sirhindl, Redd-i Revdfrz, 55. 56, 61.
33
Sirhindl, Mektubdt,
34
Sirhindl, Redd-i Revdflz,
5.
78.
35
Sir hindi, Redd-i Revdflz,
5.
78.
36
Sirhindl, Mektubdt,
c. II, mno: 60.
37
Sirhindl, Mektubdt,
c. III, mno: 36; Sirhindl, Redd-i Revdftz, 55.51,74-75.
38
Sirhindl, Redd-i Revdfrz, 5.73; Kutlu, "Ehl-i beyt Sembolik
39
Sirhindl, Redd-i Revdfrz,
40
Sirhindi, Redd-i Revdfrz, 5.51,77-78;
c. I, mno: 213.
c. I, mno: 163: c. II, mno: 96.
5.
Kapitali",
5. 109.
63.
Sirhindl, Mektubdt,
c. III, mno: 36.
ne kafir ve ne de faslk idiler. \=unhi onlar ic;in tevil yolu aC;lktlr."41 sozunu nakleder.
Ona gore Hz.Ali'nin bu sozu bile tek ba§ma ~iller'in sahabllere ve Hz.Peygamber'in
(s)
temiz zevcesine dil uzatmalannm
yanll§ oldugunu gostermege yeterlidir.42 ~iller'in
Hz.Ai§e ile Hz.Fatlma'Yl
kar§lla§tlrmalan
anlamslz temellere dayanmaktadu.
Bu
konuda soz soyleyen pek c;ok ilim adammdan
biri olan Abdulkadir-i
GeyL§.nl'nin
(0.562/1166) de kabul ettigi gibi Hz.Ai§e ilim ve ictihad baklmmdan Hz.Fatlma'dan
daha ileridedir. Ancak Hz.Fatlma takva ve dunyevi i§lerden elini c;ekip kendini Allah'a
teslim etme konusunda
Hz.Ai§e'den daha faziletli gorulmu§tur.
Sonuc; olarak bu
degerlendirmeler,
onlar arasmda tercih sebebi olacak nitelikte §eyler degildir.43
Sirhindi, ~iiler'in Hz.Ali'ye gosterdikleri a§lfl sevgiyi Hlristiyanlann
Hz.isa'ya
(s) kar§l tutumlanna
benzetir. \=unku Huistiyanlar
Hz.isa'yl (s) 0 kadar a§lfl sevdiler
ki, ona ilahhk atfedecek de recede yucelttiler44
Hz.Ali'nin
"beni sevenler, bende
olmayam bana yakl§tlrdllar. Digerleri ise bana du§man oldular ve bu du§manhklanyla
bana iftira ettiler" sozunu naklederek, bu cumleyle Hariciler'in Yahudiler'e ve ~iiler'in
de Huistiyanlar'a
benzetildigini ifade eder45 ~uphesiz a§lfl sevgi zaman zaman insam
sevdigini ovme gayretinde gozukara davranmaya
surukler. Bu sebeple Sirhindi, ~ii
ulemasmm yazdlgl pek c;ok kitabm yanll oldugunu ve maksath bir §ekilde degi§tirilmi§
bilgiler ic;erdigini iddia etmektedir.46
Ona gore sahablleri reddeden bu tavu, esasmda
Kur'an'a dil uzatmaktlr.
\=unku onun bize kadar ula§maslm saglayan ~iiler'in kufurle
itham ettikleri sahabilerin
ta kendileridir.
Hatta ~iller iddialanm
0 kadar
ileri
goturmu§lerdir
ki, Kur'an'dan
eksiltme ve ona ekleme yaplldlgml bile iddia ederek
Kur'an hakkmda §upheli bir durum olu§turmu§lardlr.
Bu tutumu akll ve vicdanla izah
47
etmek mumkun degildir
Bilindigi gibi Hz.Osman ve Hz.Ali'nin hilafetini kapsayan donemlerde fitne ortaya C;lkml§ ve insanlarm
birbirine guveni sarsllarak bazl kan§lkhklar
meydana
gelmi§tir. Bu kan§lkhklann
neticesinde Muslumanlar
arasmda bazl hadiseler cereyan
ettigi48 ic;in daha sonraki donemde Hz.Osman
ve Hz.Ali'yi sevmek ki§inin Ehl-i
sunnet'ten
olu§unun
§artl saYllml§tu. Sirhindi'ye gore her kimde bu iki guzide
sahabiye muhabbet yoksa 0 §ahsm Ehl-i sunnet'ten degil, Harici oldugu ortaya C;lkar49
\=unku Hz.Peygamber'in
(s) Ehl-i beyt'ini sevenler Ehl-i sunnet ve'l-cemaat'tendir
ve
gerc;ek Ehl-i beyt ~i'a'sl bunlardlr.50 Hz.Ali'ye sevgisinde a§lflya kaC;lp, galeyana gelerek
sahabllere dil uzatan ve onlarm yolunu terk edenler ise raflzidir. Yoksa raflzilik Ehl-i
beyt'i sevmek degildir. \=unku raflzllik'te
bazl buyuk sahabilerden
teberri edilip/sevmeyerek
yuz c;evirilip, sevgide bir klsmmm digerine tercih edilmesi veya
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
Sirhindi, Mektiibdt, c. I, mno: 266; Sirhindi, Mektiibdt, c. III, mno: 36.
Sirhindi, Mektiibdt, c. III, mno: 36.
Aym eser, c. II, mno: 67.
Sirhindi, Redd-i Reviiflz, s. 55.
Sirhindi, Mektiibiit, c. III, mno: 36.
Sirhindi, Redd-i Reviiflz, s. 61.
Sirhindi, Mekulbiit, c. II, mno: 36
Hz.Osman ve Hz.A1i doneminde meydana gelen kan~lkhklar ve daha soma bu tartl~malann neticesinde
ortaya ~lkan geli~meler i~in bkz. Osman Aydmh, is/iim Dii~iincesinde Akme~me Siireci: Mutezile'nin O/u~umu
ve Ebu'/-Huzey/ Alliir, Ankara Okulu Yay., Ankara 2001, ss. 43-50.
Sirhindi, Mektiibiit, c. III, mno: 36. Cuma hutbesinde ilk dart halifeyi birlikte saymak da Sirhindi
tarafmdan Ehl-i sunnet olmamn bir i~areti olarak degerlendirilmi~tir. Sirhindi, Mektiibiit, c. 1I,mno: 15.
Sirhindi, Mektiibiit, c. III, mno: 36.
yerilmesi ve sovulmesi
sozkonusudur.51
Sirhindl'ye
gore Ehl-i beyt'e muhabbeti
olmayanlar Harid, sahabilerden teberri edenler raflzi ve sahabller arasmda herhangi
bir aymm yapmadan hepsine saygl gosterenler ise Ehl-i sunnet'tir.52
Sunnllerin Ehl-i beyt sevgisinde ifrat ve tefrite yer olmadlgma dikkat c;eken
Sirhindi, onlann bu konuda orta yolu takip ettiklerini ve itidal uzere olduklanru ifade
etmektedir.53 Eger raflzilerin arzusu Hz.Ali'nin kendisine kar§l C;lkanlara muamelesinde yaptlgl tercihin hakh oldugunu soylemekse, Sunnller de zaten boyle demi§lerdir.54
Ancak gerc;ekte raflzilerin talebinin bu olmadlgl ve onlann diger sahabilerin tekfir
edilmesini istedigi aC;lktlr.55 Yoksa hem Ehl-i sunnet alimleri, hem de onlarm takipc;ileri
Ehl-i beyt'e du§manhk besleyenleri reddetmi§ ve aYlplaml§lardlr.56 Bugun bile Sunnller
arasmda bu durumu aC;lkc;agozlemlemek mumkundur.
***
Sirhindi'nin ~i1ler'e yonelik ifadelerinin tamaml bu kadar sert degildir. Nitekim
onun adl gec;en kesime kaf§l tutumunu
yansltan daha toleransh ve uyan merkezli
aC;lklamalannda
dogrudan
kufUrle itham bulunmamaktadu57
Al<sine Mogollar'm
hakslz uygulamalanna
kar§l Sunni ulemayla birlikte hareket etmeleri gerektigini
aC;lkc;avurgulayarak onlan islam ummetinin aynlmaz bir parc;asl olarak gormektedir.
Boylece onlara c;agn yapmakta ve hakslz uygulamalara ortak olmamalanru istemektedir.58 Ehl-i beyt'te mensup olanlara daha bir deger vermekte ve kendilerine soylanndan
geldikleri atalannm hakslzllklara kar§l surekli mucadele ettiklerini belirtilmektedir.
Bu
sebeple Sihrindi, hakslzhklara kaf§l mucadele etmek ve insanlan bu anlamda uyarmak,
atalanndan
kalan manevi mirasm onlara yukledigi kac;mllmaz bir gorev oldugunu
ifade etmektedir.59 Ehl-i beyt'e atalanrun yukledigi gorevi devralmaya c;aglran Sirhindi,
bununla da yetinmeyerek
Ehl-i beyt'in velayet derecesinin suH buyuklerinin
bazJ.1anndan daha yuksek oldugunu
aC;lklamaktadlr. ~eyhi Baki Billah'a (0.1012/1603)
yazdlgl ve tasavvuH tecrubelerini
aktardlgl bir mektubunda
Ehl-i beyt'in manevi
makammm
Necmuddin-i
Kubra
(0.618/1221)
ve Alauddevle
es-Simnani'den
(0.736/1335)
daha yuksek oldugunu aC;lklamaktadlr.60 Ehl-i beyt'ten
olan Seyyid
Ferid'e yazdlgl diger bir mektubunda
onun soyu ic;in §u ovgu dolu ifadelere yer
vermektedir:
"Bugun kimsesiz kalan MuslUmanlann,
bu dalalet girdabmdan kurtulu§ umidi,
ancak insanlann
en iyisinin evladmm gemisindedir. Bir hadis-i §erifte: Ehl-i beytim,
Nah aleyhisseldmtn gemisi gibidir. Bu gemiye binen kurtulur, binmeyen heldk olur, buyruldu.
Bu buyuk mutlulugu elde etmek ic;in, c;ok gayret etmek gerekir. C;:ok §ukur, Allah size
mevki, guc; ve etkili soz nimetlerini vermi§tir. Zatmlzm §erefi de bunlara katlldlgmda
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
Aym eser, c. III, mno: 36.
Aym yer.
Aym yer.
Aym eser, c. I, mno: 120; c. II, mno: 116, 123.
Aym eser, c. III, mno: 36.
Aym yer.
Friedmann, Shaykh Ahmad Sirhindi, ss. 52-53.
Sirhindi, MektCtbdt, c. I, mno: 193.
Sirhindi, MektCtbdt, c. I, mno: 193.
Aym eser, c. I, mno: 1.
mutluluk meydanmda butun akranlanmzdan ileri gitmeniz pek kolaydlr."61
Yukandaki ovgu dolu cumlelere bakl1dlgmda Sirhindf'nin en azmdan seyyid ve
§erif oldugu bilinen ~iiler'den bir klsmma kaf§l digerlerine oranla daha ho§gorulU
tutum sergiledigi anla§l1maktadlr. Ona gore islam'a ve MuslUmanlara §iddetli
hucumlann yaplldlgl zamanlarda Ehl-i beyt'in temsilcileri feyiz akl§ml saglayarak
mazlum ve garip duruma du§en dindarlan korumu§lardlr. i§te yine ic;inde bulunulan
boyle bir durumda takva sahibi insanlann batmlanm/ic; dunyalanm Allah Teala'dan
ba§ka hic;bir §eye baglamamasl gerektigi gibi, toplumsal alanda gerc;ekle§tirecekleri
faydah eylemlerini de birlqtirmeleri ve bu anlamda yardlmla§malan kac;ml1mazdlr.62
Hz.Peygamber'in (s) "Ehl-i beytim, Nuh'un (s) gemisi gibidir. ana binen kurtulur,
binmeyen ise bogulur// hadis-i §erifine at If yapan Sirhindi, bu had isle sahabllerin
Ylldlzlara benzetildigi //Ashabtm ytldtzlar gibidir. anlann hangisine uyarsanrz kurtulursunuz//63 hadis-i §erifini birbiriyle irtibatlandlrmaktadlr. Yon arayan bir ki§i Ylldlza
uydugu zaman, yolu bulur. Ehl-i beyt'in gemiye benzetilmesinin anlaml ise, gemide
olanlann yonlerini tayin edebilmeleri ic;inYlldIZlaragore yol almasl gerekir. YlldIZlann
durumuna gore hareket edilmezse, gemi sahile kavu§amaz. Buradan da anla§lhyor ki,
bogulmamak ic;in, hem gemi, hem de YlldlZ lazlmdlr. Bu sebeple sahabller arasmda
aymm yapmamak ve hem onlarm butununu hem de Ehl-i beyt'in hepsini sevmek ve
onlara saygl gostermek gerekir. Bu iki topluluktan birini sevmemek, digerini de
sevmemek anlamma gelir.64
Sirhindi, dort buyuk halifenin velayet durumlanm ve derecelerini ele aldlgl bir
bolUmde Hz.Ebu Bekir, Hz.Omer, Hz.Osman ve Hz.Ali'nin ustunlUklerinden
bahsetmektedir. Ona gore Hz.Ebu Bekir ve Hz.Omer, Hz.Muhammed'in (s) dostlugunun yuksek makamlanna kavu§tuklan gibi, onlar velayet baklmmdan Hz.ibrahim'e
(s) ve insanlan dine c;aglrmak/davet baklmmdan da Hz.Musa'ya (s) nisbet edilmi§lerdir.65 Hz.Ali ise, her iki aC;ldanhazret-i Hz.isa'ya (s) baghdlr. Hz.isa (s) RQhullah ve
Kelimetullah'dlr. Bunun ic;in kendisinde velayet yonu, nubuvvet yonunden daha
kuvvetlidir.66 Bu sebeple Hz Ali velayet yonunden Hz.isa'ya (s) nisbet edildigi ve
velayeti guc;lUoldugu ic;in Hz.Peygamber'in (s) velayet gorevini ustlenmi§tir.67 Hz.Ebu
Bekir ve Hz.Omer, Hz.Muhammed'in
(s) nubuvvet gorevini ustlenmi§lerdir.
Hz.Osman ise ortada oldugu ic;in hem nubuvvet, hem de velayet gorevini ustlenmi§tir. Bu sebeple Hz.Osman'm manen Hz.Musa'ya (s) baghhgl daha c;oktUr.68 Sirhindiye
61
62
63
64
65
66
67
68
Aym eser, c. I, mno: 51.
Aym eser, c. I, mno: 45.
Ebu Abdullah el-Hakim et-Tirmizl, Neviidirii'l-usCtI fI ahadisi'r-rasCtI, tahk.: Abdurrahman Umeyre, Daru'lell, Beyrut 1992, c. III, s. S. 62; ~emsliddin Muhammed ez-Zehebl, Mizanii'l-i'tidal fi nakdi'r-rical, tahk.:
Adil ahmed eI-MevcCtd,Daru'l-Klitlibi'l-ilmiye, Beyrut 1995, c. I, s. 214.
Sirhindl, MektCtbiit, c. I, mno: 59, 120.
imam-l Rabbanl'nin tasavvuf anlaYl§lilda yerini bulan velayet dereceleri/makamlanndan her birinin bir
ulu'l-azm peygambere nisbeti vardlr. Bu velayet derecelerinden birincisi Hz.Adem'e (s) ikincisi
Hz.ibrahim (s) ve Hz.Nuh'a (s), li<;linclisli Hz.Musa'ya (s), d6rdlinclisli Hz.isa'ya (s) be§incisi ise
Hz.Muhammed'e (s) nisbet edilir. (Sirhindl, MektCtbiit, c. I, mno: 260; kr§. c. II, mno: 6, 97). Burada
zikredilen nispetler ve baghhk durumlan da bu velayet makamlanna i§aretle kullamlml§ olmahd!r.
Sirhindl, MektCtbiit, c. I, mno: 260.
Aym eser, c. I, mno: 251.
Aym yer.
gore peygamberlik/nubuvvet,
velayetten ustundur. Velayet, ancak nubuvvet i<;in bir
basamaktlr.69
Burada verdigimiz a<;lklamalanyla Sirhindl, ilk dort halifenin gorev
Slfalamasmm veL3.yet derecelerine uygun olarak ger<;ekle§tigini ima etmektedir.
**•
~il1er'in Hz.Omer'i
elqtirip
su<;layarak kufurle itham ettikleri bir konu da,
Hz.Peygamber'in
hastahgmm
aglrla§tlgl bir esnada bir §eyler yazmak i<;in kaglt ve
kalem istemesi (ktrtas) uzerine HZ.Omer'in de aralannda bulundugu bir grubun bunu
engellemi§ olmasldlr. Sirhindl baZl mektuplannda
bu konuyu ele ahr ve delilleriyle
tartl§1r.70 Ona gore Hz.Omer'in
bu davralll§l red ve inkar i<;in degildir. 0,
Hz.Peygamber'in
(s) tam olarak ne yapmak istedigini ogrenmek istemi§tir. \=unku
Hz.Peygamber'in
(s) hastahgl agula§ml§ ve Hz.Omer boyle bir anda onun rahatslz
edilmesini istememi§tir.
Zaten Hz.Peygamber
(s) kagldl eger <;ok onemli bir mesele
veya vahiy i<;in istemi§ olsaydl bu talebini tekrar ederdi. Fakat tekrarlamallln
ger<;ekle§medigi bilinmektedir.
Bu durumda mevzunun
0 kadar da onemli olmadlgl
ortaya <;lkmaktadlr. 71
Sirhindl'ye gore Hz.Peygamber'in
(s) her sozu ve uygulamasl sadece vahiy ile
belirlenmi§ degildir. Onun baZl kararlan ictihada dayanmaktadu.72
ictihada dayah
kararlarda
isabet etmek kadar, etmemek
de mumkundur.
Kur'an'm
bir ktslm
ayetlerinde Hz.Peygamber'in
isti§are ile veya tek ba§ma verdigi bazl kararlann hatah
olduguna dair uyanlar yer almaktadlr.73
~iller'in Necm suresi 3. ayet-i kerimeye74
dayanarak iddia ettikleri gibi Hz.Peygamber'in
(s) her karan vahye dayansaydl, 0
zaman Kur'an'da boyle uyanlann bulunmamasl gerekirdi. \=unku vahiy kendi i<;inde
<;eli§memelidir?5 Hz.Peygamber'in
(s) isti§are ile ictihad ettigi ve kendisinin
de
katlldlgl bazl hususlarda daha soma gelen vahiy sahabllerden diger bir bsmmm ileri
surdugu goru§e uygun olmu§tur. Mesela Bedir esirlerine yapllacak muamele hususunda Hz.Peygamber'in
(s) ve bir grup sahablnin karan "diyet talebi" yonundeydi.
Hz.Omer ve onun goru§une katllan bir grup sahabl ise "oldurme" cezasmm uygulanmasml istemi§lerdi. AYlll konuda gelen vahiy Hz.Omer'in goru§unu isabetli oldugunu
gostermekte ve "diyet talebi"nde bulunmaYl §iddetli bir §ekilde 01umsuzlamaktadu76
69
70
71
72
73
74
75
76
Aym eser, c. I, mno: 251, 260.
Sirhindi, Mektubdt, c. II, mno: 96; Sirhindi, Redd-i Revafrz, s. 56.
Sirhindi, Mektubt'it, c. II, mno: 96.
Sirhindi, Redd-i Revafrz, s. 57; Sirhindi, Mektubt'it, c. II, mno: 96.
Kur'an'da Hz.Peygaber'e (s) yonelik ilahi uyanlann yer aldlgl ayetlerin bazl1anm §oyle slralayabiliriz:
"Allah'a ve ahiret giiniine inanan/ar, mallarry/a ve can/arry/a cihad etmeyi gorev bi/dik/erinden (zaten geri ka/mak
ifin) senden izin istemezler. Allah 0 muttaki/erin kim/er o/dugunu bilir." Tevbe, 9/44. "Ey Peygamber! E}/erinin
rrZaSll11gozeterek Allah'tll salla he/al krldrgr }eyi nifin kendine haram ediyorsun? Allah fok bagt}layan, fok
esirgeyendir." Tahrim, 66/1. "Surat am ve dondii; Kor geldi diye. Ne bilirsin belki 0 arrnacak? Yahut -ogl/t
dill/eyecek de ogiit, kelldisine yarayacak. Kendisini zellgin goriip tenezzii/ etmeyene gelince; Sen ona yoneliyorsun.
Onun arrnmamasllldan sana lie? Fakat ko}arak sana ge/en, Saygrll o/arak ge/mi}ken, Sell ollunla
ilgilenmiyorsun." Abese, BO/1-10.
"0 hevadan konu}maz." Necm, 53/3. Sirhindl'ye gore bu ayet Kur'an'a mahsustur ve onun vahiyle indigini
teyid etmektedir. Sirhindi, Redd-i Revaftz, s. 57.
Sirhindi, Redd-i Revafrz, s. 57.
Sirhindi, Mektubdt, c. II, mno: 96. Bedir esirlerine muamele konusunda Hz.Peygamber'i (s) uyaran ayetler
§oyledir: "Hifbir peygamberin, yeryiiziinde agrr basmadrkfa (kafr'r/ere kar}1 ezici bir iistiinliik sag/amadrkfa),
esir/erinin o/mast dogru degildir. Siz diinya va rlrgll1r istiyorsulluz, Allah ise ahireti kazanmanrzr istiyor. Allah,
giif/iidiir, hibnet sahibidir. Eger Allah'tan, (yanrlma ile veri/en hiikiim/erden 6tiirii azap etmemek hakklllda) bir
--
Eger Hz.Peygamber'in
her uygulamasl
vahye dayansaydl,
0 zaman
bu ayetlerde
sahabllerin degil, Hz.Peygamber'in
(s) hakh <;lkanlmasl gerekirdi.77
~iller'in Hz.Ebu Bekir ve Hz.Omer'i kuhirle itham ettikleri diger bir mesele,
Hz.Peygamber'in
Hz.Usame
komutasmda
bir ordu kurdurtmasl
ve adl ge<;en
halifelerin bu orduya katl1mamasldu.
~il1er'e gore onlann bu tutumu
vahye ve
dolaYlSlyla emre itaatsizliktir.
Sihrindf, Hz.Peygamber'in
(s) Hz.Usame komutasmda
ordu hazlrlatmasmm
da vahye dayanan bir uygulama olmadlgml ifade etmektedir.78
Yine Hz.Osman'm
~il1er tarafmdan
kufurle itham edilmesine
sebep gosterilen
olaylardan biri olan Mervan b. Hakem ve babasl Hakem b. Ebi'l-As'm Medine'den
surgune gonderilmesi
ve Hz.Osman'm
kendi hilafeti doneminde
onun Medine'ye
girmesine izin vermesidir. Halbuki Hz.Peygamber'in
(s) bu uygulamasl da yukanda
bahsedilenler gibi ictihada dayah kararla ger<;ekle§mi§tir. Burada deginilen her iki
olayda Sirhindf'ye gore vahiyle belirlenmi§ hususlar degildir. Bu sebeple sozu edilen
kararlara katllmadlgml belirtenler kufurle itham edilmemeli ve onlara Hfir denmemelidir79
Sonu<; olarak Sirhindf'nin ~i'a ve Ehl-i beyt konusundaki
goru§lerinin ya§adlgl
cografyadaki siyasf yapllanmaya,
muntesibi bulundugu ekoli.in goru§lerine ve Mogol
yonetiminin
bazl politikalanna kar§l giri§tigi hak arama mucadelesine dayandlgl veya
onun bunlardan
ciddi bir §ekilde etkilendigi garulmektedir.
Onun yazl hayatma
ba§ladlgl ilk danemlerde
~ifler'i tekfire varan degerlendirmelerinin
-ki bu sonuca
anemli al<;ude ~ifler'in Sunnller'e kaf§l agu ithamlarda bulunmalannm
neden oldugu
anla§llmaktadusonraki danemde daha lhmh ve ~iller'i yamna <;ekmege yanelen bir
hale geldigi, dolaYlSlyla anemli al<;ude ifadelerini yumu§attIgI gazlenmektedir.
Buna
ragmen
Sihrindf,
dogru bildiklerini
savunmaktan
vazge<;memi§,
~ifler'in bazl
garu§lerinin yanh§ oldugunu ve onlann reddedilmesi gerektigini ifade etmekten, bu
yanh§ anlaYI§lan benimseyenlerin
onlardan vazge<;meleri gerektigini a<;lk<;avurgulamaktan geri durmaml§tlr.
-+ -+
77
78
79
yazl gefmemi; olsaydl, aldtgtnlz fidyeden dolaYl size mutlaka biiyiik bir azap dokunurdu." Enfal, 8/67-68.
Beydavi, bu ayetlerin Hz.Orner'in Bedir esirlerinin 61dtirtilrnesi konusundaki ictihadmda isabet ettiginin
teyidi olarak kaydetrnektedir. NaSIfuddin Ebi'I-Hayr Abdullah b. Orner el-Beydavi, Envaru't-tenzlI ve
esraru't-te'vN, 2.bs., Mektebetti Mustafa el-Babi el-Halebi, Mlslr 1968, c. I, ss. 401-402.
Sirhindi, Redd-i Revaflz, s. 57.
Sirhindi, Redd-i Revaflz, s. 58; ; Sirhindi, Mektubiit, c. II, rnno: 96.
Aym yerler.
editOr / editor in chief
Ahmet Yaman
editOr yardtmclSt / associate editor
CemZoriu
saYl editOrii / editor of this issue
M.Bahailddin Varol
yaym kurnlu / editorial board
Mehmet Akgill • Seyit Bah<;lvan • Halit <;ah§ • Ahmet <;ayCl • Kamil Gilne§
Dilaver Gilrer • Mehmet HarmanCl • Hidayet I§lk • Fikret Karapll1ar. Muhiddin Okumu§lar
Fethi Ahmet Polat. Adem ;>ahin. Muhammed Tasa • M.Bahailddin Varol. Cem Zorlu
danl§1Tlakurnlu / advisory board
Prof. Dr. H. Yunus Apaydll1 (Erciyes Universitesi) • Prof. Dr. Ahmet Davudoglu (Beykent Universitesi)
Prof. Dr. Mustafa Fayda (Marmara Universitesi).Prof.
Dr. Hilsamettin Erdem (Sel<;uk Universitesi)
Prof. Dr. Mahmut Kaya (istanbul Universitesi). Prof. Dr. Mehmet Ali Kapar (Sel<;uk Universitesi)
Prof. Dr. Ahmet Onkal (Sel<;uk Universitesi). Prof. Dr. Bilal Ku§pll1ar (Mc Gill University)
Prof. Dr. bet Er (Uludag Universitesi). Prof. Dr. Bilal Saklan (Sel<;uk Universitesi)
Prof. Dr. Mustafa Tavuk<;uoglu (Sel<;uk Universitesi)
yazt§ma / comunication address
Ahmet Yaman
Sel<;uk Universitesi ilahiyat Fakilltesi Meram - Konya / Tilrkiye
+90. 332. 323 82 50
marife hakemli bir dergidir.
marife'de yaYlmlanan yaztlann bilim, hukuk ve dil sorumlulugu yazarlanna aittir.
Yazllann yaylmlanmasll1a hakem raporlanna gore yaYll1kurulu karar verir. Yayllnlanmasl istenilen
yaztlar, PC/Microsoft Word 97 ve ilzeri bir ortamda yaztlml§ olarak, disketle birlikte iki nilsha halinde
(<;eviriler orijinal metinleri ile beraber) yazl§ma adresine gonderilmelidir. Yazarlar, kendilerine daha
<;abuk bilgi verilebilmesi i<;inelektronik posta adreslerini bildirip, gonderdikleri yazllann takibini
[email protected] adresinden yapabilirler.
i~duzen /tashih: M.Bahailddin Varol
kapak : Muhiddin Okumu§lar
Fiyatl : 12 YTL
ytlhk abone / annual subscription
Yurt i<;i: Kurum 30 YTL. ;>ahls 22 YTL
Yurt Dl§l : Kurum / Institution 30 $ • 30 € ;>ahls / Individual 25 $ .25 €
Posta <;eki: Halit <;ah§ 183 36 40
Banka Doviz Hesabl :
€ Vabflar Bankasl Konya ;>ubesi 016 - 4047227
$ i§ Bankasl Konya ;>ubesi 4500 301000 1355290
baskl & cilt
sebat ofset matbaaClhk
0.332.3420153
KONY A / TURKiYE
~ubat. 2005