MARIAM AFENDI ! n
Transkript
MARIAM AFENDI ! n
г*Ш ЙК&» >*. m ЖШ&ЁШ •
»
^
в м м с м м ••■■■■■■мае м м м а а м м — mm
|
«
?.
! n
Bajqullanb D. P.
VI
4
У
MARIAM
=
BLA =
AFENDI
(РОЕМА) =
.
Bajqullanb D. P.
Д. П. Байкулов.
Mariam в1а afendi
Мариам и эфенди
(поэма)
Издание Кароблиздата
Кисловодск
1932 г.
I.
Qojcularb garlbraq
yjleni Biri elle.
Ki?i xaqnb a§avdan
Kesleri keri elle.
Кев zamannb urumm,
Bir az mal da etdile.
Manblajdan ter tegye,
Ва§1агьп Begitdile.
Ус qarna§ Bir da egec,
Ata— ana qolunda.
К ев qbjbnlbq kerdyle
Patcaxlbqnb zorunda.
Bu yjdegi B irle § iB ,
Bir aqblnb aldbla.
Ycysy da ajbrblmaj,
Кев zamannb qaldbla.
Biri onov etgenne
Qalqanla da tbUblae,
Апь ajtxan sezlerin
Birin qojmaj аць1ав.
Alaj в 1а кев zaman
Qa^avlarbn ijdile.
Y cysy da Bir-Birin
Mardasbz век syjdyle.
Zalimlikni zamanb
Zalimligin etmese,
У
В ь 1апь unuqduruB, \
Xajvannbca fekmese, \
*“•
Qalqanlaca вь 1а da
§kollaqa albnsa,
B ajq a— Bijge taBblqan
Oquv, Bilim taBblsa,
Bir da i§ek ?oq edi,
Uruna Bilm ezle deB.
£avn u— tosnu eskerie,
I§lerin kermezle dee.
Zalimlikni zamanb
Oquv, Bilim Bermejin,
Tamam gahil qojqaned
Qbrt adamca kermejin.
0 1 seeeeden gahillej
BarbSb da qaldbla,
Kesleri da mollaqa
Aldannanla Boldula.
Dunjanb Bolumundan
Qoq edi Bilimleri.
,,Allax“ em da afendi
Bajnbqbd derikleri,
Egecleri Mariam
Mardasbz ariv edi
Апь kersen, kezlerin
Syzylye qalbr edi.
Arivluqnu taB iqat
Ада erkin Bergened,
Xar Bir adam Mariamnb
Bek Baqalb kergened.
0 1 qaranb Bolsa da
Artbqlbqnb eslejed,
Kimni qalaj turqanbn
S a q b § etie Bileed.
Alaj в1а Mariam
On £eti ^blqa fetdi.
Ariv Bitgen sanlarb
KeBleni suqlanc etdi.
Afendini, mollanb
Xbjlalarbn sezeed,
Ajtbiqa amal taemaj,
Qbjbnlbqqa tezeed.
II.
Dunj&qa nyr salqan $aj
Zamanb ?etiB ketdi.
„Qb§ keledi* deB qorquB,
Xalq da ва§ьп Begitdi.
Terekleden ^apraqla
Qel urqanlaj aqaelle.
Tyrly-tyrly ^anvarla
Qb§ ornunda Buqaelle.
Elieiz da xar i§in
Qaldbrmajbn BO§adb.
Sbrtla, qolla вагьэь
Ba§xa xalqqa u§adb.
Qb§lbqlada xans qalmaj
BarbSb da galandb.
Xar kimni yj allbnda
Antavlarb qalandb.
Sbrtnb,
Bblaqa
Suvnu,
К евпу
qolnu aqartbB,
qb§ getgened.
^olnu BuzlatbB,
mbdax etgened.
Oramlaqa qarasan,
Tojnu, xarsnb kereen.
TeeseB— ojnaB sen anda
Qyrekge quanc вегеец.
Sbrtla, qolla BarbSb
аць kijim kijeed.
'1 kynleni zamanb
Xavlelikni izlejed.
8
Toquz— on yj Bir kynde
Birden kelin alaed.
Qblnb ol zamanbnda
Xaman alaj Bolaed,
Tojlanb keelygynden
Qbzla qbtlbq eteed.
Toj iesi qbzlaqa
Tan atmajbn ^eteed.
Qbzlanb £alan ceBgen
Агь а1ьв keteed.
Qb§xb kynny ne az da
Suvuqluqun kermejed.
„Qbznb qbrq ?апь Bard“ dee
Xar kim alaj ajtaed.
„Oqaj aldajsbz" dese,
Ajtxan sezy Bolmajed.
III.
Qb§ zamannb kynynde
Ась ajaz ura ed.
Сев ва§ь1а Birer
Terek b o I u b turaed.
,,Tuv“— dee tykyjrsen gerge,
,,Tarq“— dee BuzlaB tijeed.
Xar Bir ganvar earbSb
b§bq Qerni izlejed.
01 kynlede Alij da
Qatbn а1ьв kelgened.
Yjleri toj eterge
Tamam aqbl eelgened.
f
—
6
—
Ertden в 1а ertderek
Qbzla gbjbB tenrelle.
„A lqb вигип Mariamqa
Вагьв kelejik“ delle.
Alaj в 1а Bir ве 1ек
Qbjbn b o I ub getdile.
Munu tojqa eltirge
Erlaj xazbr etdile.
Qalan ceBgen kijinie,
Mariam tojqa teeredi,
„B ygyn suvuqqa tezye
Qalaj turluqma“ dedi.
„Andan ese tonumu
Men ysyme kijejim.
01 polton gavluqnu da
Tyz Sbrtbma ijejim “
Dee ьгьпа ajlanae,
yjyne ketiB teeredi.
Qatbndaqbla ana
Ne az da 90I eermedi.
Mariamnb b u sozyne
BarbSb da kyldyle:
„AjbBdb sana bu sez,
Sen да? qbzsa“ dedile.
Qa§
Ton
Alaj
Qa§
ва§ьпь qart etis,
kijerge Bolurmu,
в 1а cbrt seni
syjerge Bolurm u".
Andan sora Mariam
Ajtxan sezyn qojqaned,
Bu ajtblqan sezleden
yjatlb da Bolqanecl.
Alaj в1а teeredi
Tuvra tojqa atlanbB,
SuBaj, ariv sanlarb
Ilacinca cajqalbB.
Qb§xb kynny ertdeni
Bytyn ajaz Bolqaned,
01 saqatda Mariam da
£ ь 1ь pecde turqaned.
Ajtxanbinca Mariam
Bek guqa kijgen ed.
Terge Batxan sanbna
Suvuq ajaz sinened.
I V.
Tojqa вагьв, £ага§ьв,
Ojnaj— kyle turqanlaj,
Salqbn b o Iub qalqaned,
Suvuq avruv Buvqanlaj.
QbBbq kieik sanlarb
Mual bo I ub в а ?Ы ь ,
Andan агь turalmaj,
0 1 tojnu da ta§ladb.
Erlaj kirie otovqa
Cekdy pecni allbna,
Bu xapar da gajbldb
Tegerekde вальца,
0 1 saqatdan qatbnla
Tyz qatbna keldile,
Sora ana tykyrye,
„K ez Bolqandb” dedile.
01 kynden ва§1ав Mariam
Tamam avrue qalqaned.
Biz ajtxanca auruvnu
Tyz suvuqdan taexaned.
Bek qbjnalbB yjyne
Kesi ?угув earqaned.
0 1 saqatdan te^ekge
Mbllbgbn da salqaned.
Atasb em anasb,
Вагь qajqb Boldula,
„Ne Bolqandb s a n a “ dee
Апь avru vu n sordula.
Qarna§larb ysyne
Bir da qalmaj keldile,
Вагь qarae kezyne
„Ne Bolqandb" dedile.
V.
01 zaqatdan Mariam,
Orunduqqa olturuB,
Duqun kieik kezlerin
Qblam uqdan tolturuB,
Xapar a jtb B Ba§ladb,
Qalaj avruv alqanbn,
Kerti b o I u b avruvu
Suvuqdan воЦапьп,
TykyryVcy qafbnla
Qbjblb^bB keldile,
Munu sezyn u§atmaj,
„Bilmej ajtadb“ dedile.
Avruvunu xaqbndan
Bo§ guaela Berdile,
„М апатпьхарагьп
Biz ajtajbq" dedile.
„Mariamqa ne воЦапьп
Biz kertisin Bileeiz,
A vruvunu Sbltavun
Kez Bolqandan kereBiz“
„Xar kim tojqa qbzlarbn
Ca^andbrbB ijelle,
Andan sora кевупе
Aman kezle tijelle. “
„01 kyn Mariam tojqa
Bek $asanbB Barqaned,
Bolqan adam kezyne
Tuvra qatbB qalqaned."
„Tykyryvdy, duadb
Endi апь darmanb,
Doktor qarae sav eolqa
Qoqdu апь amalb“ .
„£enil bo I ub bu saqat
Afendige caBbqbz,
Bolu§lusun ajtbB siz
K ez duala albqbz“ .
-
10
,,Апь sla Mariam
Burun k i B i k sav Bolur,
Bbjaqbnla] kezleri
Qarbq nyrden tolur“ .
VI.
Qart-Qurtxa qatbnla,
Tert ^anbnda olturuB,
Avruv sarqaltxan Betin
Tykyrykden tolturim,
Birer tyrly sez в 1а
Вагь sele§eelle:
,,Kim alal, kim Bblaj“ dee
Erikmej kyre§eelle.
Biri
Biri
Biri
Biri
,,kez B o lq a n d " dese,
,,ajaq3bqand“ dej edi.
,,ajaqsbqand“ dese,
„allax Bergen" dej edi.
Alaj в 1а inirde
Qatbnla da ketdile.
0 1 saqat yjleri da
Bblaj onov etdile:
„Afendini kelyne
Qetie igi qarasaq,
01 ajtxannb tolturuB,
Qyregine qarasaq",
‘ „Duasbnb xaqbn da
Tolusu в 1а Bersek,
/^ndan sora da апь
Tilegin qaebl kersek,“
— И —
„Razb bo Iub , erikmej,
Xaman keliB qarared,
0 1 kereklisin taesa,
Bir i?eksiz garared1'.
„Afendini duasb
Qaebl Bolmaj qalbrqa
Ne az da amal goqdu,
Bu olsuz sav Bolurqa.“
„Ajtxan sezyn е§Шв,
EsiBizge alajbq.
Biz eterik zatbna
Kycyeyzny 5alajbq.“
VII.
Bu sez в 1а anasb
Afendige ketgened,
Mariarnnb avruvun
Ада acbq etgened.
Харагьп ajta turue,
Sav Bir saqatnb qaldb,
„YjyByzge Bir kel“ — dee
Bblaj ajtbB galbndb.
,,Qan,bz Birdi qbZbBbz,
AvruB fatbB qalqandb,
Апь avruqan xalb
EsiBizni alqandb.“
„TijreBizde qatbnla
Вагь keliB qajtalla,
Kezyv-Kezyv tykyryB,
Birer sezny ajtalla“
—
12 -
„B in kez Bolqand“ dese,
Biri „во§ avrujd" dejdi.
Biri „во§ avrujd dese,
Biri „sezda, Bermejdi“.
„Alaj в 1а davlasbB
Uru§urqa getelle.
Aslambsb alanb
Kez Bolqanna Begitelle".
,,Qbzcbq kesi alanb
Sezlerin da unamaj,
„Suvuqdan taBdbm“ dejdi,
Ba§xa sezny sanamaj.
„Endi tyzyn Bilalmaj,
SalbB sana kelgenme,
Senden madar cbqar dee
Aqblbmb Belgenme“ .
,,01 qbzcbqdan qbzqanbr
Qoqdu eizni m albBbz,
Ana ?arar adamqa
Qurman Bolsun дапьвьг“ .
,,Sende keBdy dejdile
Avruv Baqqan duala,
Kelmesen, keterikme,
Qyregim век qbjnala“.
,,Ajtcb, ^апьгп afendi,
(jan avrutuB eline,
Qarar ^erin Barese,
Biz geterBiz kelyne“ .
— 13 —
„Beriv-albv zatlada
Seni razb etereiz,
Xaqbnb tolu вепв,
Kelyne век ^etereiz".
„K elyne ne zat kelse da,
Ajt BarbSbn qaldbrmaj,
Biz da qojarbq tyleyz
Kycyny Bir saldbrmaj".
Mbndan sora Tav^an da
Sezyn во§ав qaradb,
„Afendini kelyne
Ne kelir“ dee turadb.
VIII.
Ава tonu ysynde,
Oqa Bellik Belinde,
Xa^i вегку ea§bnda,
„Вег-вег“ bo Iu b kelynde.
Andan sora mbcbtnaj
Sezge k i r i s t e B r e d i,
„Ajhaj da qbzbqbzqa
B e k ^ararbqma"— d e d i.
„Seni ajtxan sezynden
Mariamqa kez eolqandb.
Kez tijgen aman zatdb,
К евпу gerge salqandb".
„Adam qa oqaj esen,
0 1 malqa da tijedi.
Аца qaraj Bilmejin
К ев 1е qara kijedi“ .
— 14 —
.„KeBdy mende duala
0 1 avruvqa gararbq,
Bir da ad am taB blm az
Ana meni ozan>q“.
„Kerek Bolsa eterme
Darmanla век garaqan.
Bir da ki§i qalmadb,
Sav Bolmaj men qaraqan".
„Ertden— inir tajmajbn
yjy g y z g e Syryrme,
Kereklisi caqlb Bir
Dua gazbB keryrme".
„Апь в1а da Bolmasa,
Men darm anla eterme.
Noxta Bauvum taBblsa,
Xar minutdan $eterme.“
„Noxta Bavsuz duadan
Bir da seeee Bolmajdb,
Апь xaqb taBblsa,
£aramaj da q^lmajdb".
„Noxta Bavsuz qalambm
Bir xarif da tartmajdb.
Xaqb tolu taBblsa,
Qbrt yjde da gatmajdb".
„Bu saqatdan oquna
Mezgitime Barajbm,
Neden avruqanbna
KitaB асьв qarajbnT.
15 —
„ 0 1 saqatdan Bilirme
Ne zat bo Iub gatxanbn,
Sora еЬ'в ва§1агта
0 1 ккавпь ajtxanbn".
„Sana da kec Bolqandb,
Тевге endi ьгьца.
Ertden в 1а ^eterme,
QajqbSbz bo I qbzbna".
IX.
Mbndan sora bu qatbn
QajtbB Bardb yjyne,
Afendini ajtxanbn
£omaqladb erine.
„Allax ajtsa, afendi
Mariamqa ^ararbqdb,
Noxta Bavcuqun taesa,
Erikmej qararbqdb".
„Noxta eausuz duala
Qaramajdb degendi,
Sezyme razb boIub,
C^arbq $иав Bergendi".
„Ne ajtsa da ajtxanbn
Razb b o I ub Berieiz.
Mariamnb Bir sav etse,
£апьвьгса кегувуг".
„Andan sora kesieiz
Qbjbnlbqdan qutuluB,
PaxatlanbB ^atarebz,
QbjbnbBbz unutuluB".
—
16 —
„Ertden в 1а kesi da
Tan atmaj geterikdi,
Mariamqa $arar kieik
Bir zatla eterikdi,,.
„Kelgen kynynden ва§1ав,
Xaqbn вепв teBrerBiz,
„Bizden xaqwi taBblbr,
Erinmej fyry“ dereiz".
Munu ajtxan sezleri
Erin da quandbrdb,
Mariamnb sav eter dee
Alajqa inandbrdb.
01 seeeBden eri da
Razblbqbn Bildirdi,
Ne ajtsa da tilegin
QaBbl etereiz dedi.
X.
Bu sezleden Mariam
Anasbna qaradb:
„Anam, nedi ajtxanwT
Dee харагьп soradb.
Anasb da qbzbnb
Tyz qatbna cekgened,
Erineca ana da
I§ni acbq etgened.
Ol sezlege Mariam
Bir da esin giBermej,
.Bo§ qbjnalmaqbz“ dedi,
£arar kieik keralmaj.
- 17 —
„Маца kez Bolqandb" des
Апь ycyn qbjnalma,
Alaj ajtxan Bolsa da,
Cbrt sezyne inanma“ .
,,I§ni kere turqanlaj,
BK ezd y “ derge Bolmaz,
Suvuq Bergen auruvqa
Afendile $aramaz“ .
„Ala seni aldajla,
Aldannbqbna вагьв,
Bo? sezleni qaqbtxa
Мегекев в 1а дагьв".
„Ana Bir da b§anmaj,
Ba§xa madar etejik,
Terk oquna a§bqhB
Doktorlaqa getejik".
„Ala qaraB kersele,
Qarar darman Berirle,
Xaq da вепв tilesen,
Artbq da ariv keryrle"
„A vruv neden cbqqaiibn
Qarae, tintie Bilirle,
Ala Bir da azbmsbz
Qarar darman Berirle".
„B ygyn xazbrlansaqbz—
Tamela keter edik,
Uckulanda doktorqa
Bir купце geter edik“ .
„Anda kerti garaqan
Darmanla taear egiz.
Bu 90I kersegiz, ekind
Kesiglz саваг egiz“ .
Anasbnb syregi
Мьца ullu qbjnalbB,
QuaB B erie teeredi,
A fen d ig e inanbB.
XI.
,,0 v, men $arlb, Mariam!
E§igimi gaeasa,
„АНахпь" cam landbrbB,
Qav taeasb Bolasa".
„Xar ne tyrly avruvnu
Afendile eaqalla,
Bojnuna tyrly— tyrly
К ев duala taqalla".
„Мьца dua ^aramaz
DeB i§ekli Bolqanna
„Allax" kesi camlanbr
Allaj aqbl alqanna".
„Alaj ajtsan, duala
Sana qaBbl Bolmazla,
Tyz inanbB tursan’a,
Sav etmej da dojmazla".
„Апь в1а Bolmasan,
Dua ?агьв icirir,
0 1 kitaebn acsa va,
Ne Bolqanbn Bildirir“ .
— 19
„Kekden ty§gen kitaela
£oqdu ana sezyByz.
Afendini aitxanbn
Keredi da k ezyByz".
„Afendige inanmaj
Sen gjaurmu Bolqansa,
Bu Bilimsizlikge sen
Qalaj в 1а qalqansa".
„ E k i- yc kynlyk £ol ?угув
Doktor izlej Barbrqa,
Mana ne kyn kelgendi
0 1 qajqbqa qalbrqa".
„ВьИы kesin kerdyn da
Bajdimatnb Bolqanbn,
„Doktorqa вагаша" deB
Qolda е1ув qalqanbn".
„АНах ада саш 1апьв
£etginci eltyrgenin,
„Sav BoluBkeleme" dee
©lym acbv kergenin".
„Maxamet da апьса
Alaj bo Iub kelgenin.
Qolda агваэь avue
Ne kynlege fetgenin".
„А1апь kere turue
Men da alaj eterge,
Barmbdb $araqan geri
Doktorqa keterge"
—
20 —
„Kertidi, mbnda Bolsa,
EltiB da keryr edik,
Ne ajtxanbn e§iBiB,
Qararbn Bilir e d ik “ .
„Seni Uckulanna eltiB,
Andan ese elejim ,
0 1 kyn cbqbB дапьт da
£axanimde kyjejim".
Andan sora Mariam
QuaBSbz b o Iub gatdb.
Avruvnu kycynden
Aman в 1а tan atdb.
Kyny em da kecesi
Bir век uzun Bolaed.
Kece Bolsa „tan atar“
DeB ne az da ajtmaed.
XII.
Kyn da erge tajanbB,
Ertden azbq Bolqaned.
Sbrtda, qolda mallaqa
Xar kirn а§ьп salqaned.
Xar Bir tyrly ganvar
Kynne CbqbB qarajed,
Qb§xb kynny ^blbvun
QiBermejin alaed.
Kegyrcynle salamqa
QonuB Byrtyk izlejed,
Qb§xb kyncyk Batxbncb
Bir kerilejik dejed.
—
21 —
Bu kezyvde Mariam da
Bytyn aman Bolqaned.
„Batmajmbdb kynym “ deB,
Dbgalasxa qalqaned.
Anasb va a§bqbB,
Afendini saqlajed,
Xar minut sajbn апь
BKelmejmid“ dee ^oqlajed.
Alaj в 1а avruvu
Bek qbzbvqa Barqaned,
Xar minut sajbn ва§ха
Tyrly во 1а turaed.
Ajtxanbmca afendi
Kelmej kecge qalqaned,
Saqlaj— saqlaj kecigie
Kyn orta da Bolqaned.
Bbjaqb Tav^an turdu
„Entda Bir Barajbm" dee,
„Nek kelmej qalqanbn"
„Kesine sorajbtn" dee.
01 saqatdan atlanbB
Afendige ketgened.
Bir qaedal, eki tymen
,,Bo§ Barmajbm“ deB eltgened.
Barqanlaj oquna ol
Keltirgenin kergened,
Naqbrda sbltav в1а
Bblaj fuae Bergened.
XIII.
„Kerti глада kelgen esen,
Muratbmb acajbm,
Qyregime tyjylgen
Tyjymcekni cacajbm“ .
„Noxta Bavcuq yjyme
Kirmej sizge вагыца
brbs etiB turanma
Xaqsbz qalam albrqa"
„Alqbn xaqb taBblmaj
Cbrtda dua qalmajdb.
0 1 alajsbz gazblsa,
Bir da qaBbl Bolmajdb“ .
„01 seeeBden duaBbZ
QaBbl Bolmaj qalbr—
Baralmajbn turaem,
„Tav^an kelleik Bolur
„Endi sen da kelgense,
Men da ^erlejim atbmb.
Hajda ваг da yjyne
Keltir meni xaqbinb".
„KitaB ajtxanca etsek,
Allax da kyc sallbqdb
01 zamanda duala
QaBbl boIub qallbqdb
„Bu saqatda keltirgen
ZatlarbUb Bileme,
Апь kesin во§ипа
Keltirgenne kerem e".
- 23 —
XIV.
0 1 saqatdan ш ьсьта]
Tavfan yjyne ketgened,
Afendini ajtxanbn
Erine acbq etgened.
Tavfan qatb§ eri da
Ullu saqb§ aldbla,
„Qalaj etejik Biz“deB
Seirlikge qaldbla.
„Qalaj в 1а Biz апь
Kelyne ^eterikeiz,
Alqb вигип xaqbna
Ne zatla elterikeiz"
Dee кев sezle sele§ie,
Muratlarbn acdbla.
yjde Bolqan zatlarbn
Агь— Beri cacdbla.
„Bir tbjbn§lb zatnb" dee
К ев kyre§ie izlelle,
Em artda izlej keliB
„Ма endi taBdbq" delle.
M irzevcykge satarqa
SaqlaB turqan ^avlarbn
Eltirge tavkel boIub,
Uzatdbla qollarbn.
Alaj в 1а ^avlarbn
Tavgan а1ьв ketgened,
С ава—^orta ol saqat
Afendige eltgened.
24 —
M unu кегув afendi,
E m in — вигпип b§artdb.
Erlej favnu qotarbB,
Sautun da Bo^atdb.
Tyrly— tyrly sezleni
KukalanbB ajtaed.
„Ne qadar keltirsegiz,
0 1 qadar igid" dejed.
„Ma endi, дапьш Tav^an,
qaBbl Bolur,
©lyr B olfalb getme)
Tura ese, sav во 1иг“ .
Ьиавьг
„Xar duaqa b u zatdan
К ев Bolu§luq keledi,
Noxta Bavsuz duala
Qarama] keele eledi".
„Ma endi va Barajbtn
Kesim апь Baqarqa,
£araqan dualanb
„Icirirge, taqarqa."
„Allaj duala Bardb
©lgenni sav eterca,
Bojnuna Bir getgenlej
RaxatlanbB keterca".
„Dua suvnu icse va,
Qu§ b o I u b ucar kieik,
ysynden Basxan avruvu
01 saqat qacar ki3ik“ .
— 25 —
„Alaj igi Bolluqdu
Endi Bizni i§ieiz,
Bblaj quanbB tursa,
Kelyeyz ?y re g iB iz “ .
„Xar kellik zamanbnda
Bblaj kieik tursana,
Igi da sav Boladb
l§ni taBbn taBsana".
„Bir Bir avruvla 9en.il
Sav Bolmaj sozulalla.
Xaman dua ^azsama,
RaxatlanbB qallala“.
„Kim Bilsin Mariamnb da
Avruvu alaj Bolsa,
Bir i§eksiz sav Bolur
Noxta eav kele tursa “
Dee afendi ol saqat
Qolqa cbqbB teBredi,
Kecge qalmaj Mariamqa
Dua Berejim dedi.
XV.
Alaj в 1а afendi
Qojculaqa kirgened,
QatbB turqan gerinde
Mariamnb kergened.
0 1 saqatdan oquna,
C egye апь qatbna,
Sez sele§e teeredi
nBilgic“ atae atbna.
— 26 —
KitaB а1ьв qoluna
Otgaqada cekgened,
0 1 tojmavcu avzundan
Bbllaj sezle tekgened.
„A llax“— nallax“ Mariamqa
Ne ullu kez Bolqandb,
CbBbq kieik sanlarb
Tyz qbrblbB q alq a n d b “.
„Azbmsbz qaramasaq,
Bek qbjbndb avruvu,
Xaman dua cazmasaq,
Keterikdi qarbvu“ .
„Ertden inir toxtavsuz
yjygyzge ?yryrm e,
Dua suvla icire
Xar kyn xalbn keryrm e".
„Bu saqatda BOjnuna
Кев duala taqajbm,
Q orquvludu avruvu
Bek qadalbB Baqajbm".
„Ne azcbq da mbCbmaj
Eki qocxar sojuquz,
M ylkygyzny Mariamqa
Qbzqanmajbn gojuquz“ .
„Biri
Allaj
Sora
Meni
aq, Biri qara
qocxarla а1ьв,
gen.il kelirsiz
bzbmdan за1ь в “ .
- 27
„А1апь qanb в1а
Men dua gazarbqma,
Kereklim taBblsa, sav
Eterge Bazarbqma".
„Ma kitaBnb ajtxanb
Endi апь etigiz,
Mbnda kesmej keslerin
Агь Bizge eltigiz“ .
„Kesin da дага^ыьв,
Ariv kirsiz sojarsbz,
Noxta Bavnu ornuna
Etin Bizde qojarsbz".
„Ekisini qanbndan
Eki zatxa albrsbz,
Ma ol zatnb k ycyn d en
Siz quanbB q alb rsb z“ .
„Endi men da ketejim,
Siz da genii kelirsiz,
Noxta Bavqa daqbda
Bir zatcbqla eerirsiz".
Оев а§ав, iciB sora
Dua suvla tartdbrdb,
Qarna§larbn ol elge
Qojla izlej caBdbrdb.
XVI.
Qarnaslarb ol saqat
Qajbldbla ol elge,
Eki qocxar albrqa
Qetgenelle ger— gerge.
— 28 —
Ajlana кеНв sora
Ekisin da taedbla,
01 saqatdan oquna
bzlarbna caBdbla.
Baqalarbn ger— gerden
Qbjb§dbrbB Berdile,
Qocxarlanb da а1ьв
yjlerine keldile.
01 saqatdan Mariamnb
Кувугуп da aldbla,
Andan kijimle а1ьв,
Bir cetenne saldbla.
Апь в 1а Birgelej
©gyzlerin ^ekdile,
Qocxarlanb da salbB
Afendige ketdile.
Kijimle. em qocxarla
Afendige Bardbla.
yjleri в1а savlaj
Bu zatxa quandbla.
0 1 saqatdan afendi
Tylky kiBik syjyndy,
^atbB turqan gerinden
Erlej turuB kijindi.
0 1 saqatdan oquna
Qocxarlanb kesdirtdi,
Icin ва§ьп da erlaj
Qara§dbrbB etdirtdi.
- 29 Keltirgen kijimlerin
Кегув ullu quandb.
„A§av Cbqdb шада“ deB
Ana tolu inandb.
Qocxarlanb qanbndan
Erlej дагьв duala,
Mariamqa eltgened,
Noxta Bavqa quana.
Kelse— kelsin Mariam
Qbjbn bo Iub turaed,
Auruvunu kycynden
Сасъп— ва§ьп tbrnajed.
Auruvuna artbq avruv
Afendiden fetgened.
Qurum suvla icire
Bytyn xalek etgened.
XVII.
Afendini kergenlej,
Tav^an ere turqaned.
Qasdbq salbB tyByne,
Тавдапда olturtxaned.
A§ da salbB allbna
Ajamajbn sbjladb.
„Afendi! Mariamda век
Qbjbndb"— deB gbladb.
£blavun da toxtatbB,
Afendige ajlandb.
01 saqat „Bir b o 1u § “ dee
Bblaj ajtbB galbndb:
— 30
„Hajda, marga afendi,
Mariam qbjbn Bolqandb.
Dua suvla icgenli
Bblaj b o I u b qalqandb11.
„Entda ва§ха Bir madar
Etmejesen eledi,
Muratbna getmejin
©lym асьу keredi".
„Senden madar Bolmasa,
Bir madar eterikeiz.
Mriamnb da а1ьв
Doktorqa keterikBiz".
„Kesi da doktoralanb
TermiliB век izlejdi,
„Doktorlaqa eltsegiz
Sav da Bolluqma dejdi“.
„Men’a sana ь§апьв,
Ana иги§ив qojqanma.
Senden эевев Bolur— dee,
Bu aqblnb a lqa nm a“ .
„Uckulanna Barbrqa
Bir az qbjbn Bolsada,
Barqan eter edik
b§andbrmaj qojsan’a".
„Sana ь§апьв Mariam
©lse azbmlb Bolluqma.
Kesim etgenca кегув,
Aman купце qallbqma“.
„Doktorqa eltmedim"— dee
Bek azbm eterikme,
Allaj Bir tilegeninde
„Nek eltmedim" derikme".
„Acbq etiB ajtsana,
Qararbq esen, гпьпа,
Qaramasan sezyeyz
Qoqdu ajtbrqa san,a“ .
XVIII.
01 saqatdan afendi
Mariamnb kergened,
MbCbmajbn Tav^anna
Bu диавпь Bergened.
„Alaj degen ne sezdy,
Ада doktor ^агагть,
Menden ва§ха Bir ki§i
Sav eterge в агагть".
„Tamelaqa entda men
Beri sizge kelirme,
Mariamqa ^ararbq
К ев duala Berirme".
Doktorqa Barsava,
Qbzbqbz xalek Bolluqdu.
Alaj etsegiz sizge,
Allax da camlannbqdb".
„Doktorla emyrynde
Kez tijgenne ^aramajla.
Ala Bergen darmanla,
Pua suvca Bolalmajla",
— 32 —
„Sizni kiBik Biryjge
AjbBdb alaj ajtbrqa,
„Doktorqa вагаш а"— dee
Allaj aqbl albrqa".
„Allaxdan ese siz
Doktornu Sbjblb кегув,
Alaj eterge Bolmaz,
Gjaur ?yrekli bo Iu b ".
Gjaurlanb qoluna
Qbzbqbznb а§ыьв
АИахпь dualarb
Alaj в 1а да^ыьв".
„Bygynden sora b u s o z
Avzuquzdan cbqmasbn,
Allax sizge с а т 1апьв,
l§igizni 9bqmasbn“ .
„ 0 1 aqbl alsaqbz,
Sizge ere turmazma.
Вагьц е 1ув qalsa da,
Qanazbqa Barmazma “ .
Alaj ajtbB afendi
Dua дагьв Bergened,
Bu sezleden anasb
Sav Bolurca k erg en ed .
0 1 saqatda alanb,
Suvqa ezie uzatdb.
Mariam syjmese da
Вагьп icie qoratdb.
— 33 —
Icmejin qojarqa va
Qoq edi сьй amalb.
Kertisi da alajed,
Dunjanb ol zamanb.
Andan sora afendi
yjlerine qajlxaned,
01 ketgenlej Mariam da
Тигив Bblaj ajtxaned:
XIX.
„Anam дапып, sen meni
Afendige sojdurasa,
Qurum suvla iciriB
01tyrtyB qojdurasa".
„ 0 1 icirgen duala
Artbq avruv qo§alla,
San sanbmb kemirie
Xalek etie во§а11а “ .
„А 1апь а1ьв icgenlej
Artbq avruB teerejme.
Tamaqbmdan ennenlej
©ltyremidi dejme".
„Ада Bergen zatlanb
Bo§unaqa gojasbz,
Bir guquma garamaj,
Suvqa atbB qojasbz".
„Мегекевш icgenlej
Sav Bolurqa eolurm u?
Апь ycyn cbrt ki§i
©lyrynden qalbrmb?"
— 34 —
„Ne da xajvannb qatib
Darman bo Iub qararmb?
Doktorladan afendi
Igi bo I ub qararmb?“
»Oqaj, anam, aldajdb,
0 1 mana qarajalmaz.
Avruvlanb Baqarqa
Doktorca qarajalmaz".
„Noxta Bavqa— deB ala
Xaq albrqa etelle,
0 1 seeeeden sorqanna
(^агагвьг—dee ketelle".
„Kermejmise, aj ar^m ,
Nenca zatnb Bergensiz
Xar atlamb sajbn siz
Xaqbn Berie kelgensiz".
„Afendige $al в 1а
©ltyrtdyryB Barasbz,
Doktorladan da ala
Igidi— dee turasbz".
„Andan ese kesigiz
Meni xaqsbz sojuguz,
Alaj tylese sora
Afendini qojuquz“ .
Alaj ajtbB Mariam
Anasbna taraldb.
Anasb va bu sezny
U§atmajbn qaraldb.
— 35 —
,,Ej! qbzbm, <;апьМьп“— dee
Qajqblb Bolaed.
Eki kezy da апь
Qblamuqdan tolaed.
01 seeeeden
qatbn
Sezge kirie teeredi.
M ariam qa с а т 1апьв,
Bbllaj диав1а eerdi:
bu
XX.
.Mariam д а п ь т — kezcygym ,
Ва§ьц qbSbB ajtasa,
Alaj tyl ese sen
Dinini unutasa".
„Kekden ty§gen kitaela
Auruvunu B ilelle,
0 1 kitaela „allax" dan
Апь у суп kelelle".
„Bblaj ajtbB afendi,
EsiBizge salqandb.
Kesi da ol kitaelaqa
le b o I ub qalqandb".
„01 kitaBlanb „allax"
Kesi kekden ijgendi,
Dini Bolm aqan adam
Сьй апь syjmejdi".
„Allax kekden ^ieergen
Dua sana garamaj,
Sana kim qararbqdb,
Afendieiz qaramaj “ .
— 36
„А 11ах“ etgenne men da
Razbma— deB turmasan,
Bu ters aqbllarbnb
Tyz gollaqa eurmasan11.
„D uaqa i§ek Bolsan,
Dua sana garamaz.
Allaj adamqa tae
Allax da tyz qaramaz“ .
„D ee afendieiz alaj
Ajtxanbn Bilmejmise,
Kesinden qalqanlanb
Ne az da kermejmise".
„Kesin kere turqanlaj,
Afendige sele§dim.
Terk oquna doktorqa
EltiB Barajbm dedim“ .
„K erdyn afendi тац а
Nellal диав Bergenin,
„Sizge ganazb qblmam"
Dee— er§i kergenin".
„Ol alaj ete tursa,
Biz’a sez ajtalmaebz,
АПахпь kelecisin
Cbrt mbdax etalmaebz“ .
„ 0 1 seni sav etmezlik
Bolsa va Bazmaz edi,
Anca sajbn duala
Toxtavsuz gazmaz edi“ .
- 37
Alaj в 1а anasb
Mariamnb sezyne,
C yjre диав вепв,
Qarajedi kezyne.
Mariam mbndan yjalbB
Em da qorquB qalqaned,
Auruvu da ol kece
Bytyn qbjbn Bolqaned.
01 keceni uzunu
Qbl caqlb Bir кегупув,
Avruvqa Batxan ва§ь
Qyz — min zatxa ве1упув,
Dunja qa§avnu izlee,
©leme— dee qorqaed.
Kezlerinden aqqan suv
Keleginden sarqaed.
XXI.
Ertden в 1а ertderek
Afendi da kelgened,
„Qalajdb avruun"— deB
Dua fazbB eergened.
„B ygece qassbqa deri
K ita B аса qalqanma,
£araqan dua izlej
Kesim da qbjnalqanma“ .
„KitaBnb qaza kelie,
Muratbmb taexanma.
0 1 saqat dua ^агьв
Bygyn sizge савхап та".
-
38 —
„Bu duanb sen icsen
D o k to rla q a earm azsa,
Апь кусу в1а sen
Sav Bolm ajbn qalmazsa.
„Noxta Bavu da апь,
Qalqanladan Baqadb.
Icgenleni avruvu
Bir da qalmaj aqadb“.
„01 s e B e e d e n Bir inek
Noxta Bavqa Berirsiz,
АИахпь ajtxan sezyn
QaBbl etiB k eryrsyz".
Bu sezleni yjleri
QaBbl etiB aldbla.
Sajlae inek Berirge
Вагь гагь Boldula.
01 saqatdan afendi
Ma i§ cbqdb degened,
Inegine quanbB
Dua suvdan Bergened.
„Entda i§ci, M ariam “— d ee
QbZbv— qbZbv tegejed.
© lyrge seeeB Bolluq
Q urum suvla eereed.
Апь icgenlej M ariam
Ba§xa b o Iub qalqaned,
Biz alqaraq ajtxanca,
Bytyn qbjbn Bolqaned.
-
39 —
Afendi va ,,inegin“
Qojmaj syrye ketgened,
Bblaj вь1а avruvun
Artbq qbjbn etgenin.
Bblaj в1а M ariam
Xar qarbvun BO§adb,
Qblbc kieik sanlarb
Tyz syekge u§adb.
Xar kyn sajbn afendi
Kelie, ketie turaed,
Xar kelgen sajbn da
N oxta Bavnu uraed.
Anca sajbn toxtavsuz
D ua suvla futduruB,
Xbjnb-xalme? ,,darmanla“
Ariv ajtbB tutduruB.
Bir kynleni kynynde
Magal bo Iub teerese,
Sora avruB teerejed,
B bjaqb suvdan eerse.
01 xalili afendi
Tclu ajnb a^brdb,
D ualanb fajdasb
Kimge Bolqaiibn $a§brdb.
Q ojculanb mallarbn
Q uqun qojmaj BO§adb,
Ariv ajtbB em aldaB
B olqanlarbn a^adb,
-
40 —
Kim da eslee
Mariamnb i§i
Savluq kycyn
@lyr zamanb
qalbrca
Bitdi.
tausue
getdi,
XXII.
E rtden saq a t altb da
Janvar ajnb onunda,
Qanb toxtaB Ba§ladb
Xar Bir tyrly sanbnda.
Апь в1а Birgelej
Suvuj-suvuj teeredi,
„M en k etem e, endi siz
Raxat 9a§aqbz“ dedi.
„К ев termiliB men sizge
D unjalbqdan ketem e,
Bygyn boIub <ja§avum
Keter q ajqb eteme.
N enca tyrly sele§sem
Sezym y alm adbqbz,
Kesigiz ajtxan sezden
Ne az da qalm adbqbz.
D oktorlaqa gieerme]
D u a q a b§andbqbz,
Afendige аИ апьв
Ma m enden BO§adbqbz.
Endi avruqan Bolsa
M enden ojum albqbz,
Afendige aldatmaj
D oktorlaqa Barbqbz,
-
41 -
Afendi в1а doktornu
Xalilerin keryrsyz,
Qajsb igi B o lq a n b n
01 zamanda Eilirsiz.
M eni da esigizge'
01 zam anda albrsbz:,
Azbmlb B o ld u d M ariam qa
D ee B u § u v q a q a b rs b z " .
Bu sezleden anasb
Afendige ketgened,
„Sandbraq etedi“ dee
Alaj um ut etgened.
Bu xapardan afendi
© re qoedu kelirge.
„D ua gazsam xaqbmb
Saq B o lu q u z Berirge“.
„Tynene gazqan duam
Xaqsbz bo Iub qalqandb,
Bir i§eksiz avruvu
Andan qbjbn Bolqandb
K elym в1а m en sizge
Aqblbnib Burqanm a,
N oxta Bavnu xajbrbn
Acbq ete turqanm a.
Bu saqatdan entda men
Sizge вагьв kerejim ,
M ariam qa garaqan
D ua suvla Berejim.
„Bbjaqbnlaj xaqbmb
Xurgunuma salbrsbz,
01 M ariam qa $агагьп
Esigizge ab rsb z.
Kesim ycyn ne az da
Bir kapek almaz edim,
Ansbz duva garasa,
Bir sez da salmaz edim.
XXIII.
M unu e§itiB Tavgan
Afendiden yjaldb,
Bir d uaqa $uq Bermej
Q ojqanbna qbjnaldb.
Afendi dua xaqsbz
Quq etmezin Bileed,
QbB— qbZbl qbzarbB,
Kec meni dee tileed:
,,Агь-веп во1а Biz
Eslemejin qojqanebz,
Qanbz Bir kere ycyn
Betieizni gojq an B b z" .
,,Endi keliB eir kersen,
M urdbnb eterB iz,
Bir i§eksi2j seni Biz
K elyne da ^eterniz"
„ K esin keliB B olu m u n
Kezyn, в1а k e r s e n a ,
С ^ ага^ы ьв d u a n b
Q o l u n в!а B ersena".
-
43 —
„Biz B ergen dualanb
Bir da syjm ej aladb,
Тав Bir-Birlede va
Icmejin da qojadb!'
„S andbraqqa kirie ol
Basb qbSbB sele§ed,
N e ajtxanbn Bilalmaj
M eni в1а kyre§ed‘.‘
„Xazna qalmaj tili da
T u tu lu rq a getgendi,
Qanbz qbzbm M ariam
Bygyn mbdax etgendi".
„D o k to rq a eltm edin“ dee
Bek gyry§xa Boladb,
01 kezym e qarasa,
K ezym qandan toladb.
Te§eginde term ilie
T e rt ^апьпа qarajdb,
XXIV.
M bndan sora afendi
M ariam qa ketgened,
Bir talaj Bir qaqbtxa
D ua qazbB eltgened.
0 1 saq at alanb
Ezdi suvqa BarbSbn,
Eki ta ea q q a ве1ув
Icirirge qartbSbn
-
44
A laj Bolsa da апь
Ха1ь aman nolqaned,
B iz arlaqda ajtxanca
@ l y r купце qalqaned.
Adamnb da tanbmaj
Tili da tutulqaned,
K ezcykleri gumuluB
D uadan qutulqaned.
A laj
B ek
B ir
A laj
в1а gan so lu v d a
termiliB turaed,
guqun da tanbmaj
xalda Bolaed.
Bu xalbnda afendi
Tyz qatbnda turaed,
D ua suvdan avzuna
Qa§bq в1а qujaed.
01 zam anda M ariam
Q a§bn— ва§ьп tyjeed.
,,д а п ь т savlaj sojm a“ — dee
b§ara etiB tileed
M unu dbgalasbna
A fendi qaramajed,
Nellaj Bir kyre§se da
Ne az da unamajed.
M ariam avzun qbssa,
01 da tartbB acaed,
y s y n e Basbnnanlanb
„K etigiz" dee cacaedi.
-
45 -
Alaj в1а sav saq at
А§ыъ1с1ь aradan,
O tdanca tytyn cbqbB
Q yrekdegi ^aradan.
Tam atn o n su z bo Iub ol
Avzun da BO§ladb,
Afendi da: ,,M a endi“ dee
Xaman qujue Ba§ladb.
Q u jq an suvu avzundan
Tigelemej teeredi,
01 zam anda afendi:
„E ndi qojajbq“ dedi.
XXY.
G okga xonscbq quv b o Iub
Tam bfbndan avqanca,
M ariam da alaj eoldu
Xanscbq avue qalqanca.
CbBbq kieik sanlarb
Qaji§ kieik sozu ld u ,
Qajaqlarb qbSblbB,
Xar tyrsyny Buzuldu.
M bndan sora anasb
Sanbn cbrtbB £blajed
„Qanbz qbZbm e ld y “ d e e
Etin-Betin tbrnaj ed.
„ D o k to rq a nek eltm ed in r'
DeB sarbnna salaed,
„QbZbma azbmlbma* dee
Toxtam ajbn fblajed.
— 46 —
,0 1 qadar tilegin
Etie razb etmedim,
Bir агва da qegie men
U ckulanna eltm edim .
Azbmsbz Bolur kieik
QbZbm Bir da eolm adb.
Qan pavsun bu q b ra lq a
Bizge doktor salmadb.
Агва da qurajalmaj
Baralmajbn qalqanm a,
O v-m en farlb, qbzbmb
Q ara gerge salqanm a.
Afendige aldatbB
Qalaj aman etgenm e,
O v-m en qarlb, M ariam
Ajtxan sezge qetgenm e".
D ee qan dbgalas etie,
SoquranbB ^blajed,
Toxtam ajbn elykny
С асьп -ва§ьп Sblajed.
Q bsxa-qbsxa kely da
M inut sajbn keteed,
A tasbda век kemsiz
M unu kieik eteed.
Qarna§larb fbjblbB
Tyz qatbna cekdyle,
»СаДьг egecieiz" dee
Q an fblam uq tekdyle.
~ 47 —
Tijre xon§u BarbSb,
Q ajqb sezge keldile.
,,£ulduz kisik M ariam qa
N e Bolqandb* dedile.
O runduqdan elygyn
Yj tyeyne saldbla,
Savlaj el ma bu i§ge
Birca mbdax Boldula,
XXVI.
A ndan turuB afendi
Avaz веге в а § Ы ь ,
yjalm ajbn avzundan
Bbllaj sezle ta§ladb:
„Allax kesi eergenni
B ygyn kesi aladb,
Апь ycyn adam nb .
K ely qalaj qaladb'.'
.M ellion ?bl m bndan alqa
D unja garatblqandb,
Kimni qalaj eolluqu
01 kyn acbq Bolqandb*.
„АПахпь Bir ajtxanb
Eki bo Iub Bolmajdb,
UvaxdbSb 9etgen adam
M a ol kynden qalm ajdb".
Siz т ь ц а gblasaqbz,
Allax da cam lannbqdb,
Q bzbqbz da gandetden
У1у§ almaj qallbqdb“.
„UvaxdbSb fetm ese,
M eni duam fa ra r edi,
Anca etgen zatbma
Allax da Bir qarar edi.
А1апь Bilmej Bblajda
Bo§ se z le n i ajtasbz,
„Azbtnlb BolqanBbz" defl
N e zatlaqa qajtasbz.
Kimlege doktor qarae
© lyr „$апьп“ qaldbrdb,
Ne da elgenne qarae,
Аца „дапшь* saldbrdb.
Allaj sezle в1а m bnda
Sele§irge eolm ajdb,
01 tuqum sez ajtxan da
„A xbratda onm ajdb‘.‘
,Q bZbm alaj ajtdb“ d ee
B ygyn azbm etese,
D o k tor sav etered “ dee
Alajrnb eegitese?
Ej! T av jan ege§cigim,
Qalaj век ganblasa,
„01 m eni syjm eed" dee
Alajmb anblajsa
O q aj, апь ва§ь qbSbB
N e ajtxanbn Bilmejed,
O l avruvdan Bezie
B ul?uturm egiz dejed".
— 49
„Апь esgerie turmaj
Bo§ sele§irge Bolmaz,
Allax Bergen „aqaldan"
Ki§i qacbB qutulmaz.
Q u tu lu rq a ne az da
£ o q d u dunjada madar,
Alajdb da allaxdan
Ana etilgen qadar.
Endi sizni Borcuquz
Апь ferin e tyzetm ekdi.
Xaq вогс qalmazca
О иасьпь razb etm ekdi.
О zatnb ysynde siz
Ig tiri Bolqansbz,
Qa^bz eki $olcuqda
С ц Bermejin qojqansbz.
А1апь Birisin m en
А Ц ьп siz g e ajtxanem ,
\n d a n sora daqbda
tir duacbq tartxanem .
О duadan da Bir zat
Ainaj qalbB k etg en m e.
A rda Berlik Bolursuz
Deb alaj um ut e tg e n m e .
E§da „allac“ ajtsa siz
Razb etmej qojmazsbz,
Bir kesek z \ ycyn
Betigizni £Ojriazsbz\
— 50 „Bermejin q o jarq a va
Ne az da garaniajdb,
Allaj zatla telenm ej
A xbratda da qalmajdb,
Endi siz m ariamnb
Col qajqbSbn kerygyz,
Аца tbjbn§lb zatnb
Q bzqanclbq etmej Berigiz.
^
A lqb вигип gazblqan
D ua xaqbn eerirsiz,
А§ьп, sxatbn sora
Qbjb§dbrbB keryrsyz.
U nutm aqbz etdirge
M ovlutun, kemik duasbn,
Tajmaj etiB tu ru q u z
Bajrbm kece gajmasbn.
A na ajtblqan har zatnb
M en ajtxanca cacarsbz,
Qandetleni e§igin
Q bzbqbzqa acarsbz.
Alaj в1а kesi da
„C an d et“ lede cajqalbr,
© m yrlykge derici
Апь icinde qalbr
@lsegiz’a M ariam dan
§afaqatla allbqsbz,
C andetleni icinde
Ojnaj-kyle qallbqsLz"
— 51 —
„Bygyn qbjnalsaqbz da,
Tam в1а quanbrsbz,
M eni tyz ajtxanbma
01 kynde inanbrsbz".
XXVII.
A lajdaqb ellile
Тьць1а11а <;ага$ьв,
Seir bo Iub qaldbla
Bir Birine qara§bB.
„Q asaB cbqa mal qajqb
E c g ig e da ?an qajqb"
D e g e n kieik eteed
0 1 afen d i— Bbjaqb.
К ев zatlanb qajnatbB
Tajmavcu ?y reg in d e,
M a bu zatla Baredi
Afendini kelynde:
JEndi N ariam elgendi
A lqbn kieik kerm ezle,
Bu saqatd an ozsala,
Bir kapek da eerm ezle".
'
„Bu qajqblb saqatda
Nelerin da alajbm,
Zaman ketie qalqbncb
B olqanlarbn talajbm".
— D ee ma ol m urat edi
Апь xar ne etgeni,
„ £ an d e tg e “ „(jaxanimge*
Вагьэьпа getgeni.
A lajdaqb adamla
Xajran bo Iub qaldbla,
Q er-qerde qu§-mu§ bo Iub
M unu sezge aldbla.
Xar kim kelyne kelgen
B irer sezny sermelle,
Afendini qulluqu
Acxa ycyndy delle.
Bir qaum da ajtaed
01 sezny tbjbn§lb kerm ej,
Апь ajtxan qaum qa
Sele§irge sez Bermej:
„Allax ana ajtxannb
01 da Bizge ajtadb.
Q anblqanb Bolsava
„Т ова“ etiB qajtadb".
Kimleri da * o q a j“ dee
Afendini sekdyle.
К ев zam annb sele?ie
Bolu§lusun tekdyle
Bu elykny ysyne
Tijre xon§u qetdile,
Q ojculaqa bo 1u §ub
O novlarbn etdile.
Afendini sezyn da
Bek „qara§bv“ kerdyle
A lqbn dua xaq q a dee
Eki tym en Berdile.
— 53 XXVIII.
M bndan sora mbcbmaj
Asbrar qajqb aldbla,
£ uvub em da кевт1ев
S al-aqacxa saldbla.
Xalq da aslam одь1ьв,
QaBbrlaqa eltdile,
A§— sxat onovunu
QajqbSbna getdile.
01 saqatdan afendi
Q andbrqaned kezlerin,
Aslam sxat salbrqa
B ardbraed sezlerin.
Sxat qalaj salbnsa,
Alaj ,,xaqbn“ alaed,
К ев sxat salbnsa va,
B ytyn garbq Bolaed.
Bir eelgili yly?ny
Encilikge tbjaed,
,B u meni xaqbm db" deB
Xurgynuna gbjaed.
01 seeeB d en alajda
Avaz BeriB kyre§iB,
Elli ве§ som nu aldb,
Sxatbndan yle§ie.
Апь в1а Bolalmaj
01y gaBUV izledi,
„Ma ol da menikidi
B erigiz ап ь“ dedi.
— 54 —
M ariam k e r g e ty§genlej
0 1 y caBiivun а1ьв,
Qara§dbrbB to rt вук1ев
X ur^ununa salbB:
„Ma endi bu da апь
Bir zatbna gararbqdb,
Sual etgen m elekle
Мьца da qatarbqdb.
© ly gaeu v эевевИ
К ев gartblbqb tolur
.A xbratda" bu ana
„ £ a n d e t“ kijim le Bolur.
01 kijimleni kijie,
Qandetlede cajqalbr,
„Buzulmazlbq" dunjada
Allaj zauqda qalbr.“
Andan sora mbcbtnaj
Q ojculaqa endile,
^ b jb lq a n xalq Birgelej
Q ajqb sez da eerdile.
Вагь Birden M ariam qa
Ullu b u §uv etdile,
A ndan sora сась1ьв
Yjlerine ketdile.
Q ojculanb
Bir ве1ек
Afendi da
Ala qatb§
allbnda
qart qalqaned,
ketmejin
Bolqaned.
-
55
XXIX.
Olturu^UB Barbsb
К ев sezlege qetdile,
Sele§e kelie в1а
N enca „o n o v “ etdile.
0 1 saqatdan afendi
M ariam nb saqbnbB,
S e z sele§iB Ba§ladb,
Bojav kieik qaqblbB.
Bir $uq а1ьв kesine
Entda Bir zat qo§arqa,
Bbjaqbnlaj bu yjny
Q alq an cb q b n a§arqa.
Andan mbndan keltirie
01 avazla Beredi,
„Hajda tbnblaqbz“ dee
Bbaj ajtbB teeredi:
„M ariam nb qaBbrbna
Ziaratxa qyryrge,
Bir onovla etigiz
Ana qandet eerirge.
Ertden inir toxtavsuz
Ziaratxa Barajbm,
Апь qandetge ijerge
Tamam kycny salajbm.
Xaman sizge qyryj men
Xalisin da Bilgenem,
Egecim kieik апь
Alaj Sbjblb kergenem *.
-
56 —
„01 seBeBden xar kynde
Ziazartxa Barlbqma,
Ertden inir toxtavsu z
Tajmaj дугув turluqm a.
Namaz sajbn m ezgitde
D ua da etdirlikm e,
Alaj в1а kyre§ie
Q andetge getdirlikm e.
Bir ве1ек дь1пь xaman
Q uran oquj turluqm a.
Апь gandetge jer
Laqbm lanb qurluqm a.
M eni qbzbm в1а ol
M ardasbz §ox elle,
Ojnaj kyle keliB ne
Etsele da во§е11е.
Kerti negerle bo Iub
Q uancda ga§ajelle,
Bir-Birini avzundan
А1ьв da a§ajelle.
M a ol zatnb kycynden
B utyn da век syjgenm e,
Qbzbmb xaterinden
Mbdbx kieik kyjgenm e.
Q olum dan kelgen zatnb
Aajarbq da tyjylm e,
Ajtxanbm ca duasbn
Q ojarbq da tyjylm e".
— 57 —
„Kesimi q a zb m ca
Alaj b u § uv eteme,
Esime ty§gen sajbn
Bek am anna geteme.
Sora allax cam lanbr
DeB saBbr da Bolama,
Ba§xa zat etalm ajbn
M bdax bo Iub qalama.
Апь kozynden siz da
Bizni qbznb kerygyz,
Kijimciklerin ana
Q bzqanm ajbn Berigiz.
M ariam апь syjgenin
Ne azda unutm aqbz.
Q uvum culuq Berivcy
Adetni qurutm aqbz.
01 kijimle M ariam qa
„Qandet" kijim Bolluqdu,
0 1 dunjasbnda апь
Xar nasbBb tollu q d u .
Endi i$ni uzajtmaj
T erk qajqbSbn etigiz,
M ariam qa gandetleni
T erlerin Begitigiz.
D unja mal ycyn deB
Апь mbdax etmegiz,
Adam sezge аМапьв,
Ters aqblqa ketm egizB.
— 58 —
„D unja mal degen xaman
Keledi da ketedi
Kimni „qandetge", kimni
,,£ ax an im g e“ e lte d i\
XXX.
M ariam nb acbvundan
Q a jq b q a eatxan qaum,
D unjanb ga§avundan
TynylyB tu rq a n qaum.
M alnb m ylkny ne az da
Bir kapekge sanamaj,
D unjanb qav syrse da,
Апь у суп qaramaj,
K ezleri ^blam uqqa
BatbB andan cbqalm aj,
Qblamajbn Bir m inutnu
^le azcbq da turalmaj.
Alaj tu rq a n qaum la
Cbrt ga§avqa inanmaj,
y jlerin e ot ty§ye
Q alsa da Bir qbjnalmaj.
01 seeeeden M ariam nb
Kijimlerin gojarqa,
Апь Rla qbzlarbn
£ an d etled e qojarqa,
C brt artlarbna turmaj
Xazbrelle eerirge,
M ariam qa qarar zatnb
*£ап1агьса“ keryrge,
01 saqatdan o q una
Acxanelle кувугуп,
Razb bo Iub kesleri
Afendini keryryn,
Birin qojmaj вагьэьп
Tyz allbna tekdyle,
Kesleri da кувугпу
T ert дапьпа cekdyle.
01 saq atd a anasb
Bu i§lege gblajed,
M ariam esine ty§ya,
Etin— ве tin tbrnajed.
A fendi kijim leni
Bir Birine Bajlajed.
„Bu da meni Bolsun* des
МадаНагьп sajlajed.
Ac вегу qozulaqa
Савхап kieik eteed,
BarbSb da kesine
Q albrca e e g ite e d .
Xazna kijim qojmaj
BarbSbnda gbjqaned,
Bu i§ge Q ojcularb
Bir zat ajtmaj qojqaned.
Q aranblbq Bblaqa
A jtbrqa sez eerm ejed,
Afendini gutluqun
Cbrt da ki§i „kerm ejed"'.
-
60
—
Keslerin da guncutuB
Sez в1а aldadb,
Xaman „Berigiz" dej
yjaltdb da qojmadb.
Alaj в1а kijimleni
Вагьп кеИугув ketdi,
B irevny qbjbnlbqb в1а
QbZbna вегпе etdi.
Kijimleni yjleri
Erlej сасьв kerdyle,
„Allax Bizni b u zatdan
A jbrm asbn" dedile.
XXXI.
M bndan sora Bir bjbq
A radan ketgen edi,
Sxat Berirge zaman
Quvuqla§bB $ etg en edi.
Q ojcularb keserge
Eki inek aldbla,
Bir egy zd en sora cbrt
M alsbz bo Iub qaldbla.
01 saqatdan харагпь
Afendige ijdile,
M ai keserden alqaraq
Bir k eryryn syjdyle.
Qum a nam azdan alqa
Xar zatlarbn quralla,
Afendi kellikdi d ee
Апь saqlae turalla.
-
61 -
Bbllaj i§ge afendi
Х агы edi kelirge,
Ne Bardb, ne qoqdu dee
Bolum larbn keryrge.
Bbjqb keliB kerdy
X azbrlannan mallanb,
M ariam *ycyn“ sxatxa
K esillik xajvanlanb.
Xazbrlannan mallanb
Q aratm ajbn qarajed,
„Bbla Bir az azd b “ deB
Ba§xa zatnb marajed.
Ba§ teeenine qaraB,
MbdaxlanbB toxtadb,
Aslam sxat salqannb
Bblaj ajtbB maxtadb:
„Sxatbna fa ra q a n
Igi malla kesgenle,
„© lgenim e qandet“— dee
BA xbrtar“ ojum etgenle.
M alcbqlarbn ajamaj
Brin kesie atalla,
Allaj yjde elgenle
£ an d etled e qatalla.
01 qaum afendini
Bek eaq alb kerelle,
Xar zatlarbn qbzqanm aj
A fendigi веге11е“ .
—
62
—
„© lygynden kesini
Ма1ьп artxa salqanla,
Allaj yjle tylm ydy
Q andetden ken qalqanla.
Carlb Bolsaqbz da sizni
Savdu Bygyn Ba§bqbz,
Tyjylmejin acblsbn
K ezygyz em qa§bqbz.
Bu eki inekge da
0 1 e g y z n y qo§u q u z,
Sora ala Bolluqdu
S xatbqbz— a§bqbz.
Xaznambdb yc malcbq
Ycysyn da kesigiz,
Dunja mal ycyn sir da
Bo§ ketm esin esigiz.
Ус ga^bqbz Birle^ie,
Birden galq a kirsele,
Y c y sy da Bir eajda
1§1ев ga§aj eilsele.
Alaj в1а ol Bajdan
Ullu xajbr albrla.
M ariam qa gojulqannb
O rnuna tbnc salbrla.
Andan ozub ва§ха
Artbq mal da eterle,
Тав ol Bajnb kycynden
Baj b o Iub da keterle".
-
63 -
„Qbzbojbz da gandetde
6m yrlykge qalbred,
Razb boIub kessegiz,
Ana qaebl Bolured“.
Bu sezleden * * * Qojcu
© gyzyn da ktiw.vii.
D uasbn da etdirie,
y cysyn da kesdirdi.
01 saqatdan oquna
Qadalb§bB sojdula.
Bir But в1а caexaqnb
A fendige qojdula.
Апь esleB afendi
© B g eled i garatmaj,
Y jyne k etie teBredi,
Bir da kezyn qaratmaj.
01 saq atd an onlula
Basbndbla ysyne,
„Ne kelse da etereiz"— deB
"Afendini esine“.
Alaj в1а qajtarbB
Keltirdile ьгьпа,
U§atmajbn toxtadb
01 egyzden агьпа.
01 saqatdan Bir area
Keltirdile alajqa,
K elgen xalq seirsinie
Q araelle Bblajqa.
— 64 —
Terisi qatb§ агва
£yklennened mbllbkdan.
Kesini egyzy е1ув
K elgenca qajlbqdan.
A ndan sora Q ojcu da
Tyz sirelie qalq an ed .
QbZb malb da ketie
Bu q ajq b q a qalqaned.
„ S u v q a ty§gc-n ta§ q a rm a r“
D eg en kieik eteed,
„Malbm ketse da, qbzbm
Qandetlidi" dejed.
Rbsxb bo Iub £uq qalmaj
Qalcblbqnb ва§1а11а,
Ва§1агьпа i§lerca
Bolmaj yjny ta§lalla.
Bajlanb tuzaqbna
Alaj в1а ty§dyle,
Raxat qa§avlarbndan
Q alcblbqqa kecdyle.
XXXIII.
M bndan sora mbcbmaj
M ovlutu da qeteed
„01 kyn ne kesejim "— deB
Q ojcu saqb§ eteed.
Ne qadar saqb§lanbB
C y z —m in qajqb etse da,
M adar taemaj qalqened,
T ert qanbna qetse da.
— 65 —
Afendi va kyn sajbn
„Ne taedbn"— deB soraed
’’Taemaja Bolmazsa“— deB
01 qadalbB turaed.
Bir qojcuqnu albrqa,
N e Berirge taBmajbn,
Bir kynny da qaluiaed,
T ert дапьпа савша]ьп.
Alaj в1а kulakdan
Bir qcrcuqnu alqaned.
Апь усуп да§ь da
Ус aj galda qalqaned.
Elli kecesi geter
E rtden в1а keltirtdi,
M ovlutuna daqbda
Tyrly xantla etdirtdi.
M ollanb ajbBSbz
А ? ы ы с а e tg e n e d ,
Inir saq at altb da
A fendi da g e tg e n e d .
Alaj в1а ?ь]ь1ьв,
B u m ovlu tn u etdile.
Q arbnlarbn tolturue,
y jle r in e ketdile.
01 k e c e da вь1апь
B olq an larb n talalla,
y jlerin d e guq qojmaj
Alaj ariv gallala.
-
66
XXXIV
A ndan sora afendi
Q ojculanb ta§ladb,
Q aearbq zatbn qaBbB
Saqbnm ajbn Ba§ladb.
Alaj в1а Bir yjny
Tam am garlb etgened,
B olqancbqlarbn а§ав
Em qurutuB ketgened.
£nnbz bu da tyledi
A fendi Bblaj sojqan,
A danilarbn eltyryB
M allarbn gutuB qojqan.
Allajla кев elle
SanaB— sanbn taBmazca,
01 tu zaq q a tysmejin
Bir da adam qalmazca.
01 zamanda ne az da
£ o q edi oquj Bilgen,
Afendige: „sen aldaB
© tyryk ajtasa“ degen.
01 aldae turaedi.
£ arlb xalqnb em erge,
Allax в1а qorqutuB,
U runnanlanb g eg erg e.
Alaj в1а alanb
Qbjbnlarbn a§arqa,
Kesi va cbrt i§lemej
Ala в1а ga§arqa.
-
67 —
Апь в1а da qalmaj
Kulaklanb saqlajed,
„Allax Bblaj ajtxand"— dee
O 1 qaum nu qaqlajed.
01 qaum nu yzygy
Вагь da alaj elle,
Q aranb xalqnb xaman
B eryca talajelle.
Ala urunnan xalqnb
Q anbn icie £a§ajelle,
Bajla в1а Birle^ie,
EtiBizni a§ajelle.
U runnan xalqnb aldae,
Avazla веге elle.
„Bajnb— Bijni saqlaqan
£ a n d etlid i“ dejelle.
Kimge „Bij“, kim ge ,,qul“— dee
SbrtbBbzqa mineelle.
Ti§lerin вПев Bizge
„Adam tylsyz" dejelle.
XXXV.
01 kynlede kynyeyz
Q aranb kyn eolaed,
Baj qaum la Bizni
TeriBizni sojaed.
01 seBeeden garlbla
Qa^ajalmaj qaldbla.
Baj qaum la alaqa
N enca агав saldbla.
-
68 —
O n^etinci gbllada
Qbzbl askerden toluB,
Resejni xar gerinde
Birca qazavat bo Iu b ,
Kompartiarib kycynden
C av qa qblbc urdula,
Q an tegy^yB ol asker,
£ а ц ь dunja q urdula.
Alaj в1а Birle§iB
Sovet vlast saldbla,
Q an icgen gbBbla
M bdax bo Iub qaldbla.
£arlb xalqla вагьэь
Eteklerin qajbrbB.
A fendini em popnu
Qbral onovdan ajbrbB,
Qalcb— garlb qafim q^
Ba§xa onov acbldb,
Afendile salqan gaeuv
K ezlerinden сасьМь.
Kesleri da oquvnu
Bol§evikca ва§1а11а,
Alaj в1а garlbla
Afendini ta§lalla.
£a§av kesi kergyzdy
Afendi kim Bolqanbn,
Q a lc b -g a rlb qaum qa
Qbjbnlbqla salqanbn.
-
69 —
Вагьп esleB, em вШв,
I§lerin ken kerdile,
Afendini ornuna
Oquv— Bilim Berdile.
Xar el sajbn doktorla
B olur caqlb getdile,
D ua suvnu ornuna
Kerti darm an etdile.
01 kynden ва§1ав sora
I?ni alqanek qolqa,
Qalcb— qarlb qadalbB
Usta Boldula qolqa.
Tanbdbq em da Bildik
Kimni qalaj turqanbn,
Afendile, em Bajla
Bizni Birden urqanbn.
Bo? sbltav
XaqbBbznb
„Bilgicme"
Aqal avruv
в1а aldaB
alqanbn,
dee keelege
salqanbn.
Alaj в1а qyzleni
Dunjadan a§brqanbn,
Malbn mylkyn qbjbB
Kesin da Basdbrqanbn.
Qyz tyrly laqbm в1а
Bojunsxanb salqanbn,
Qbsxaraq ajtbB qojsaq
„(^апьвьгпь* alqanbn.
XXXVI
Ma alaj в1а Bizni
Kezlerieiz acbldb,
YsyByzden easxan tuBan
Bir da qalmaj cacbldb.
Qojculanb да§1агь da
Birer giger Boldula,
Sovet vlastnb Bergen
Savqalarbn aldbla.
U aq— uaq lik p u n k td a
O quvlarbn e s d y r e ,
Tamam Bilim aldbla
Esgi s o l n u k esd ir e.
Mariam eslerine ty§se,
Axsbnalla qbjnalbB,
Egeclerin afendi
©ltyrgenine inanbB.
Keslerida partianb
Saflarbna kirdile,
Em da апь ustavbn
Qaldbrm ajbn Bildile.
RaxatlanbB <ja§ajla
Sovet vlastnb qolunda,
B irer i§ni tolturue
Partianb golunda.
Q urc kieik kom partianb
I§lerin tutalla,
Ana qar§b zatlanb
Т ать гьп eutajla
__
71
Afendini alqbnca
B ird a s e z y etm edi,
Апь ajtxanbn Cbrtda
Qalcb— garlb etmedi.
„Sen Bizni gavueuzsa,
Bizden ken T u r“ dejdile,
Qarlblanb aldarqa
Bir da gol eerm ejdile.
Ma ol kynden sora va
l§i qalmaj gbqbldb,
A ld arqa ki§i taenia]
Yjyne Sbjbt tbqbldb.
I§lerge Bir da syjmej
M uratbn k eeg e yle$di,
Sovet vlastnb cacarqa
U m ut etiB kyre$di.
Alaj Bolsa da апь
Sovet vlast uatdb,
Qarlb xalqqa апь
Etgen zatbn anblatdb,
Q ojcunu да§1агьпь
B in oquB turaed.
Kult§turmanb allbiida
Bu д ы п ь da gbrlajed.
XXXVII.
„Ej qaranblbq qora Bizden,
M bndan кев endi qbjnam a,
Xaman а§ав etiBizden
K em igieizni cajnam a".
— 72 „M in £ь11апь „saBbr“ etiB
E tg en i§ine tezgeneiz.
Q arbq dunjadan ken ketie,
Q bjbnl^q Sbnaj Bezgeneiz.
Seni эевевН Bizge kelgen
Z o rlu q q a endi tezalmaj,
Q bjnaldbq— inqildik sen Bergen
„ S a v q a n b “ artbn yzalmaj
Qaranblbq! s e n s e xar qerde
Qarlb icalqnb icine kirgen,
U llu §axarlada em ellede
Alaoja xar qbjbnlbq Bergen.
Sen q a la jq a kiriB век sinsen,
„A llax“ da anda Boladb,
Allax qalajda к е в ajtblsa,
A nda q aran b lb q orun aladb.
A fendile em mollala,
Seni в1а xajbrlanbB,
Bizge q b jb n lb q saldbla,
B olqan zatbB bznb qaBbB.
„Ej qaranblbq! sen Bolm asan,
Azbm lb b o Iub kim e ly r e d ,
Qarlb xalq n b onun alm asan,
Sana cbdam k im eerired".
—
73
—
„Sense! k e B le n i u nu q du ru B ,
K ez q a B u q u n a c d b r tm a q a n ,
T y r m e d e tu n u q d u ru B ,
Q ara tuBannb cacdbrtm aqan,
Ej qaranbbq! sense alanb
B etlerine av saldbrtxan,
Bek ertderek Bolluq zatlanb
Tyzetmej artxa qaldbrtxan.
A urusaq da d o k to rq a ijmej,
A fendige tykyrtgense,
(^arbqlbq dunjanb syjmej,
Xalqnb ,,gardan“ sekirtgense.
Seni seBeBli кев anala
Balasbz b o Iu b qalalla,
Sen b^andbrqan „allax" в1а
KeBlerin $erge salalla.
Bizni da дацьг egecieiz
Seni „savqan" в1а elgendi,
Sen u n u q d u rq a n gyregieiz
Bbllaj к е в qbjbnlbq kergendi.
M olla в1а kulak Birle§iB
Seni B izg e век te g e e lle ,
Ne azcbq da ala kyre§iB
„Bu da adam db dem eelie".
w
)
— 1A —
.Q aranblbqdan ty lm y d y ol
„A llax— a lla x “ degeniB iz,
M y lk y e y z n y k e e y s y n еШв
A fen d i^ e BergeniBiz.
Qarlb xalqnb qanbn iciB
K eedy endi ga§aqanbn,
A laq a qar§b ylgy BiciB,
Xaman etin a§aqanbn
Zalim likge ekyllyk etiB
M in— min дь11апь ajlannansa,
B urzujnu kelyne getiB,
„Q igerlikge" sajlannansa.
Endi k e z y v Bizge getg en d i
Sana qar§cblbq eteeiz,
0 1 вигип dunjaBbz ketgen di
Qarbq— tyz g o lq a eteBiz.
O qujBuz e m da BileBiz
£ а п ь dunjaqa quana,
K a p ita listg e gol Bermej,
Q u ancbB b zq a дивапа.
S en i Bizge teg e g e n led en
O n ovim u zn u alqanBbz,
Qarlb xalqnb e m iv c y le d e n
Q utuluB o n o v salq anB bz“.
Q o ra endi,
Zaman seni
<^апь qa§av
Kesine xaq
qora Bizden
qojm azlbqdbcbrtda senden
almazlbqdb.
Qanb dunjanb qiltinleri
Sana qar§b kyre§irikdi,
,,$ en i q o jm a v “ d e g e n i§leri
Bir adam ca Birle§irikdi.
Sana elyr agal tijgenli
QbZbV e sy e B a§laqarm bz,
Тав кев qerlede xazna qojmaj
QoratbB— угув BO§aqanBbz.
Nellaj Bir Bolnisala etie,
N ellaj Bir doktor quralqandb,
A fendini duasb ketiB,
Elle feld§erleden tolqandb.
Qa^asbn S o v e t vlastbBbz
S en i Bizden qoratadb,
S osialist qolda BardbrbB,
(^arbqlbqqa qaratadb.
Tyzetiv: 71-ci Betde ycyncy в1а te rty n c y tizginleni
orn u n a „01 ajtxannb garlbla alqbn kieik etm edi", Be
hind tizgenni o rn u n a „Sovet vlast a la q a “, oneirinci
tizginni ornuna da „A lqbnca aldajalm aj“— dee o q urq:kerekdi.
(A vt.).
{
Технич. редактор
Ш. Я. Блимготов.
Изд. № 57
Статфор. Бб—125х176.
кол. бум. л. 1188 печ. зн. 160,208
Кисловодск, Типография Кароблиздата.
Кароблито № 156.
Зак. 2038.
об‘ем 2,375 п. л.
пл. ш. 12
Тир. 1000.
Baofasb. 30 к.
Цена 30 к.
-----
X. 3.
1
На Карачаево-Балкарском языке.
Д. П. БАЙКУЛОВ.— ММРИЯМ и ЭФЕНДИ
(поэма). _____________
Типография Кароблиздата
Кисловодск.
1932 г.