ISO MADEN

Transkript

ISO MADEN
İstanbul Sanayi Odası 500 Büyük Sanayi Kuruluş Listesinde Madencilik
Geçtiğimiz ay İstanbul Sanayi Odası (İSO), Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu2014 araştırma sonuçlarını kamuoyuna açıkladı. İSO'nun açıkladığı verilere göre,
sanayinin zirvesinde geçen yıl olduğu gibi bu yıl da 37 milyar 501 milyon TL’lik
üretimden satışı ile TÜPRAŞ yer aldı. Net satışlarını 2013 yılına göre % 3,9 artırarak
473 milyar TL’ye çıkaran İSO 500 Büyük Sanayi Kuruluşu’nun Türkiye sanayi
ihracatının % 40,7’sini gerçekleştirdi.
İSO 500 Büyük Sanayi Kuruluşu araştırmasına göre şirketler, 30 milyar TL olan esas
faaliyet gelirlerinin yine yarısından fazlası olan 16 milyar TL’sini finansmana harcadı.
Şirketler toplam istihdamını % 5,3’lük artışla 580 bine çıkardı. Şirketlerin duran
varlıklarının toplam varlıklar içindeki payı % 50’den % 46’ya gerilerken, zarar eden
şirketlerin sayısı ciddi bir azalışla 129’dan 83’e indi.
İSO 500 listesinde birçok madencilik kuruluşu da bulunuyor. Üretimden yapılan satış
rakamları bazında yapılan değerlendirmede, maden üreticileri ve madencilik
sektörüne doğrudan bağlı birçok firma (metal maden üretimi, çimento üretimi, cam ve
seramik sanayi) her sene olduğu gibi listede yerini alırken özellikle maden
üreticilerinin sıralamada geçen yıla göre geriye düşmesi dikkat çekti.
İSO araştırmasına göre 2014 yılında 500 Büyük Sanayi Kuruluşu’nun ortalama satış
karlılığı % 4.7 olurken, satışlarına göre en yüksek kar sağlayan sektör % 32.1 ile
madencilik oldu. Bu sektörü 28.4’le tütün ürünleri imalatı, yüzde 14.5’le de elektrik,
gaz, buhar ve havalandırma sektörü izledi.
Doğrudan maden üretimi yapan toplam 22 firma listede yer alırken ilk üç sırada
EÜAŞ, Eti Maden ve Tüprag yer aldılar. Bu 22 firma arasında sadece 4 kamu kurumu
EÜAŞ, Eti Maden, Soma Elektrik Üre.ve Tic. ve TTK bulunmaktadır. Çok uzun yıllar
ülkemiz madenciliğinin ve kömür üretiminin lokomotif kurumu olan Türkiye Kömür
İşletmeleri (TKİ) ile Türkiye tarihinin en büyük maden faciasının yaşandığı Soma
Kömür AŞ bu yıl listede bulunmaması da hayli düşündürücü.
İSO 500 listesinde yer alan Madencilik Kuruluşları - 2014
2014 2013 KURULUŞLAR
5
41
71
99
108
113
168
180
190
210
220
3
42
63
82
129
103
177
212
173
181
217
EÜAŞ Elektrik Üretim AŞ
Eti Maden İşletmeleri Gen.
Tüprag Metal Madencilik
Koza Altın İşletmeleri AŞ
Soma Elektrik Üre.ve Tic.
Eti Bakır A.Ş.
Hema Endüstri AŞ
Eti Soda Üre.Paz.Nak.
Esan Eczacıbaşı
Çayeli Bakır İşletmeleri
Eti Alüminyum AŞ
BAĞLI
BULUNDUĞU
ODA / KAMU
Kamu
Kamu
Ankara
Ankara
Kamu
İnebolu
İstanbul
Ankara
İstanbul
Çayeli
Konya
ÜRETİMDEN
SATIŞLAR
(NET) (TL)
6.707.382.164
1.974.517.342
1.149.928.635
887.176.125
808.522.103
784.076.621
568.208.549
534.763.313
512.141.828
461.539.415
443.111.493
221
235
241
243
259
365
376
379
456
467
477
216
252
92
238
225
333
364
340
381
311
Erdemir Madencilik
İmbat Madencilik
Karakaş Atlantis Kıy.Mad.
Park Termik Elektrik
Eti Krom AŞ
Demir Export AŞ
Kümaş Manyezit San.AŞ
Türkiye Taşkömürü Kurumu
B-Plas Bursa İnş.Ene.Mad
Eti Gümüş AŞ
Park Elek.Üre.Madencilik
Sivas
Soma
Ege Böl.
Ankara
Elazığ
Ankara
Kütahya
Kamu
Bursa
Kütahya
İstanbul
440.625.796
419.706.155
411.587.490
410.679.217
383.914.424
287.743.708
282.784.595
279.316.348
234.127.292
229.572.452
224.769.187
Bu tabloda dikkati çeken en önemli konu listede ülkemizin en önemli madencilik
kuruluşu olan Türkiye Kömür İşletmeleri TKİ'nin listede yer almamasıdır. Oysa İSO
2013 rakamlarına göre TKİ, 2.212.592.358 TL'lik satışı ile ilk 500 sıralamasında
kamu kurumları arasında 4., tüm kurumlar arasında 26. sırada yer almıştı. TKİ'nin
İSO tarafından hazırlanan ilk 500 Büyük Sanayi Kuruluşu ve ikinci 500 Büyük Sanayi
Kuruluşu içinde yer almaması hayli düşündürücü olmuştur.
Konu hakkında yaptığım bir araştırmada TKİ'nin 2014 yılı faaliyet raporunda
üretimden satış rakamı 2.342.530.561 olarak, yani bir önceki yıldan 129.938.203 TL.
olması gerekli. Üstelik bu satıştan elde edilen gelir rakamı ile TKİ'nin İSO 500
sıralamasında geçtiğimiz yıl olduğu gibi 4. büyük kamu kurumu olarak 29. sırada yer
alması gerekirdi.
Konu hakkında yaptığım incelemede, 2014 yılında Aile ve Sosyal Politikalar
Bakanlığı’na bağlı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu tarafından
ihtiyaç sahibi 2.149.272 aileye toplam 2.232.700 ton kömür dağıtılmıştır. Enerji ve
tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, 2003 ile 2014 yılları
arasında Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından Aile ve
Sosyal Politikalar Bakanlığına toplam 19 milyon 222 bin 397 ton kömür verildiği
açıklanmıştır. Enerji Bakanı, TKİ tarafından Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığına
verilen kömürler karşılığı Hazine Müsteşarlığından olan alacağın 2014 yılı sonu
itibarıyla 2.047.489.353,77 TL olduğunu belirterek, Hazine Müsteşarlığı tarafından
ödeme yapılmaktadır ifadelerini kullanmıştır.
Bilindiği gibi, geçen yıl KİT'lerin ve ilgili kuruluşların faaliyetlerinden doğan görev
zararı alacağı kuruluş kayıtlarına göre 1 milyar 923 milyon 130 bin lira olarak
gerçekleşti. Söz konusu dönemde Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu'nun görev
zararı 734 milyon olarak gerçekleşmişti. Kurumun görev zararı nedeniyle bu yıl İSO
500 Büyük Sanayi Kuruluşu listesinde zarar ettiğinin gözükmemesi amacıyla, İstanbul
Sanayi Odası'na bildirimde bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Tüm bu gelişmelere rağmen, İSO 500 Büyük Sanayi Kuruluşu listesinde madencilik
sektöründe faaliyet gösteren şirketlerden ilk ikisi kamu kurumu. Özel sektör
sıralamasında ise ilk iki sırayı Tüprag ve Koza gibi altın madenciliği yapan firmalar
alıyor. Üst sıralarda genellikle kömür madenciliği yapan ve enerji sektöründe yer alan
firmalar bulunurken, metal madenleri ve endüstriyel hammadde üreten firmalarda
listede yer alıyor.
MADENCİLİK KURULUŞLARININ 2013-14 RAKAMLARI
ÜRETİMDEN SATIŞLAR (NET) (TL)
Kurum/Kuruluş
EÜAŞ Elektrik Üretim AŞ
Eti Maden İşletmeleri Gen.
Tüprag Metal Madencilik
Koza Altın İşletmeleri AŞ
Soma Elektrik Üre.ve Tic.
Eti Bakır A.Ş.
Hema Endüstri AŞ
Eti Soda Üre.Paz.Nak.
Esan Eczacıbaşı
Çayeli Bakır İşletmeleri
Eti Alüminyum AŞ
Erdemir Madencilik
İmbat Madencilik
Karakaş Atlantis Kıy.Mad.
Park Termik Elektrik
Eti Krom AŞ
Demir Export AŞ
Kümaş Manyezit San.AŞ
Türkiye Taşkömürü Kurumu
B-Plas Bursa İnş.Ene.Mad
Eti Gümüş AŞ
Park Elek.Üre.Madencilik
2013 SATIŞ
9.263.860.001
1.628.735.733
1.152.515.050
931.771.503
633.270.408
765.428.032
484.362.024
413.757.248
492.209.913
474.430.373
409.020.025
410.379.738
357.822.282
836.769.182
380.752.104
397.316.956
281.786.710
255.505.078
275.512.971
247.489.170
298.577.066
2014 SATIŞ
6.707.382.164
1.974.517.342
1.149.928.635
887.176.125
808.522.103
784.076.621
568.208.549
534.763.313
512.141.828
461.539.415
443.111.493
440.625.796
419.706.155
411.587.490
410.679.217
383.914.424
287.743.708
282.784.595
279.316.348
234.127.292
229.572.452
224.769.187
FARK
- 2.556.477.837
345.781.609
-2.586.415
-44.595.378
175.251.695
18.648.589
83.846.525
121.006.065
19.931.915
-12.890.958
34.091.468
30.246.058
61.883.873
-425.181.692
29.927.113
-13.402.532
287.743.708
997.885
23.811.270
-41.385.679
-17.916.718
-73.807.879
İSO 500 Büyük Sanayi Kuruluşu listesinde yer alan madencilik şirketlerinden bir
kısmı 2013 yılına oranla 2014 yılını zararla kapatırken, bir kısmı da kar ederek
kapattılar. Bu tabloda en dikkat çeken rakam EÜAŞ'a ait. 2013 yılını 9.263.860.001
TL satış rakamı ile kapatan EÜAŞ'ın 2014 yılı satışları 6.707.382.164 TL'ye kadar
düşmüştür. Diğer üç kamu kurumu 2014 yılında satış gelirlerini kar ile kapatırken,
metal madenciliği ile iştigal eden şirketlerde genel olarak 2014 yılında daha fazla
satış geliri elde etmişlerdir.
Madencilik kurumları arasında en yüksek karlılık oranı ise Eti Soda'da
gerçekleşmiştir. 2013 yılında 413.757.248 TL satış yapan kurum, 2014 yılında da
534.763.313 TL satış gerçekleştirmiştir. Satış rakamını 121.006.065 TL arttıran Eti
Soda, yaklaşık % 30 cıvarında bir karlılığa sahip olduğu düşünülmektedir.
İSO 500 Büyük Sanayi Kuruluşu listesinde, madencilik firması olmamalarına rağmen
maden ocağı sahibi ya da maden işletmecisi olan bazı önemli sanayi kuruluşları da
bulunmaktadır. Bu firmalardan; İskenderun Demir-Çelik 6.245.223.256 TL'lik satış
rakımı ile 7. sırada, Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş. 6.114.214.014 TL'lik
satış rakımı ile 8. sırada, Çolakoğlu Metalurji 4.780.209.856 TL'lik satış rakımı ile 11.
sırada, Er-Bakır 2.512.956.331 TL'lik satış rakımı ile 23. sırada, İstanbul Altın
Rafinerisi 2.462.050.202 TL'lik satış rakımı ile 26. sırada, Kroman 2.353.457.343
TL'lik satış rakımı ile 28. sırada, Sarkuysan Bakır 2.290.068.925 TL'lik satış rakımı ile
29. sırada, Karabük Demir Çelik 2.170.449.862 TL'lik satış rakımı ile 32. sırada,
Trakya Cam 926.987.458 TL'lik satış rakımı ile 93. sırada, Özkan Demir Çelik
652.696.500 TL'lik satış rakımı ile 141. sırada, Gübre Fabrikaları 425.338.935 TL'lik
satış rakımı ile 232. sırada, Vitra Karo 404.544.285 TL'lik satış rakımı ile 248. sırada
yer aldılar.
Bu durumun yanısıra, madencilik şirketi olmasalar bile önemli miktarlarda madensel
hammadde üretimi yapan ya da önemli miktarda cevher zenginleştirme işlemleri
yürüten çimento sanayi firmaları da İSO 500 Büyük Sanayi Kuruluşu listesinde yer
aldı. Ağırlıklı olarak kalker, kil, dolomit, kireçtaşı ve demiroksit üreticisi olan çimento
fabrikaları; Akçansa 1.359.866.652 TL'lik satış rakımı ile 62. sırada, Çimsa
983.140.322 TL'lik satış rakımı ile 84. sırada, Nuh Çimento 614.318.966 TL'lik satış
rakımı ile 151. sırada, Aşkale Çimento 609.446.134 TL'lik satış rakımı ile 154. sırada
Limak Çimento582.538.903 TL'lik satış rakımı ile 164. sırada, Çimko Çimento
526.146.630 TL'lik satış rakımı ile 182. sırada, As Çimento 511.401.375 TL'lik satış
rakımı ile 191. sırada, Limak Batı Çimento 494.313.194 TL'lik satış rakımı ile 197.
sırada, Votorantim Çimento 438.010.323 TL'lik satış rakımı ile 226. sırada, Adana
Çimento 430.922.218 TL'lik satış rakımı ile 228. sırada, KÇS Çimento 401.013.728
TL'lik satış rakımı ile 253. sırada, Onsa Mücevherat 289.517.740 TL'lik satış rakımı
ile 361. sırada, Ege Seramik 278.911.543 TL'lik satış rakımı ile 381. sırada, Seranit
Granit 247.509.926 TL'lik satış rakımı ile 432. sırada, Anadolu Cam Sanayii
236.417.722 TL'lik satış rakımı ile 448. sırada, Çimentaş 396.521.258 TL'lik satış
rakımı ile 256. sırada, Konya Çimento 328.668.261 TL'lik satış rakımı ile 312. sırada,
Bolu Çimento 320.220.543 TL'lik satış rakımı ile 321. sırada, Göltaş Çimento
297.511.853 TL'lik satış rakımı ile 349. sırada, Denizli Çimento 268.512.018 TL'lik
satış rakımı ile 392. sırada, Traçim Çimento 264.456.735 TL'lik satış rakımı ile 400.
sırada, Adoçim Çimento 246.447.572 TL'lik satış rakımı ile 437. sırada, Aslan
Çimento 236.524.417 TL'lik satış rakımı ile 447. sırada yer almışlardır.
Madencilik ve madene dayalı sanayi birlikte düşünüldüğünde oluşan katma değerin
GSMH içindeki payı % 12’yi bulmaktadır. Yoğun sermaye gerektiren ve ekonomik
açıdan büyük işletmeler aracılığı ile yapılması planlanan madencilik sektörü giderek
gerilemesine rağmen ülke sanayimizin lokomotif sektörlerinden biri olmaya devam
etmektedir.
Madencilik sektöründe halen kamunun önemli bir ağırlığı olmasına rağmen, son
yıllarda yapılan özelleştirmeler özel sektör lehine yapılan düzenlemelerin de İSO 500
Büyük Sanayi Kuruluşu listesinde karşımıza çıkması tesadüf değildir. Yıllardır
Etibank'ın uhdesinde bulunan Eti Gümüş, Eti Bakır, Eti Krom, Eti Alimünyum ve Eti
Soda özel sektöre devredilmiş, TTK'nın bazı taşkömürü sahaları ile TKİ'nin linyit
sahaları da özel sektöre aktarılarak önemli sanayi kuruluşları haline gelmeleri
sağlanmıştır.
Nadir AVŞAROĞLU
Maden Mühendisi
Temmuz - 2015

Benzer belgeler