HH2004-2 binnen

Transkript

HH2004-2 binnen
Inhoud #2
14
22
26
36
14 Dossier: Integraal handhaven
Integraal handhaven gaat niet vanzelf. Er zijn vele initiatieven en minstens zoveel obstakels. Hoe ver ga je bijvoorbeeld
met het onderbrengen van handhavingstaken bij één persoon en één afdeling. Wat zijn de nadelen als al het toezicht in
één hand komt. HandHaving zet de ervaringen met integraal toezicht op een rij.
22 Oud papier hier
In Ghana is oud papier geld waard. Deze handel is lucratief geniet om containers vol papier te verschepen van Amsterdam naar Afrika. Op een regenachtige zaterdag controleert de VROM-Inspectie in de Amsterdamse haven wat er nog
meer geschikt is voor (illegale) export. „Als je tegen een container schopt, hoor je snel genoeg of er wat in zit.”
26 Niet overal op letten
Het huidige kabinet wil minder regels en minder administratieve lasten voor burgers en bedrijven. Minister Sybilla
Dekker en staatssecretaris milieu Pieter van Geel zetten dan ook eendrachtig het mes in de VROM-regelgeving. De
politiek vraagt daarbij om een trendbeuk in de handhaving. „Liever geen gedetailleerde bemoeienis van de overheid.”
36 Emplacement Onnen is weer schoon
In Nederland rijden talloze locomotieven die flink olie lekken. Veel emplacementen en stations zijn daardoor zelfs op het
oog duidelijk verontreinigd. Het spoorwegemplacement in het Groningse Onnen ziet er inmiddels wel brandschoon uit.
Daar waren wel een paar dwangsommen voor nodig.
En verder
Journaal
Digitaal handhaven
Come back ’Werk in uitvoering’
Toezicht glastuinbouw
4
10
12
19
Succes voor GOA’s in Leiden
Hoe integer zijn we zelf?
Specialist
Jurisprudentie
30
32
35
38
De Inspectie van Jan de Jong
Beschermd: zeehond
Len Munnik
40
43
44
Colofon
Hoofdredacteur Paul van Nunen
Redactieraad Jo Gerardu, Koen Kolodziej, Gert
Langenbarg, Paul van Nunen, Hans Oosterhof,
Monique Smeets, Hans de Ruiter
Redactie-adres Postbus 270, 2700 AG Zoetermeer
tel. 079-360 12 34, fax 079-360 12 30
e-mail: [email protected]
Commissie van advies Voorzitter: Egon Snelders, Anton
Taks, Jolanda Roelofs (VROM-Inspectie), Jan-Willem
Bekkers (Apeldoorn), Berry Campagne (prov. Utrecht)
Louis Steens (AID), Arie de Wit (Politie Instituut Verkeer
en Milieu), Rob te Wierik (SEPH Twente), Freerk Jan
Medendorp (politie IJsseland), Annemiek Jetten
(Hoogheemraadschap West-Brabant), Jaap Rus (IVW),
Wilma Speller-Boone (Justitie)
Advertenties Tariefkaart op aanvraag. tel. 079-360 12 32,
fax 079-360 12 30 of via www.bladenmakers.nl
Abonnementen € 40,- per jaar, incl. 6% BTW
Ambtenaren en bestuurders die van overheidswege
betrokken zijn bij de uitvoering en handhaving ontvangen HandHaving op aanvraag kosteloos.
Aanvragen van abonnementen, adreswijzigingen en
opzeggingen: www.vrom.nl/handhaving.
Productie Format Bladenmakers, Zoetermeer
Vormgeving Zuiderlicht, Maastricht
Druk ACI Offsetdrukkerij, Amsterdam
De in dit blad weergegeven meningen weerspiegelen
niet noodzakelijkerwijs de opvattingen van de
bewindslieden van VROM.
ISSN 1381-8767
3
HandHaving 2004 #2
Uitgever Ministerie van VROM
Journaal
Varkens verlaten de eerste verdieping van vleesvarkensbedrijf Knorhof in Buren. Dit grootschalige
bedrijf veroorzaakt stankoverlast en is al jaren in een juridische strijd verwikkeld met omwonenden en overheid. De eigenaar moet het aantal varkens van 13.000 terugbrengen tot 8.000.
Eerder dwong de gemeente al verwijdering van varkens af. Vlak voordat de provincie de eerste
200 varkens in februari wilde laten afvoeren naar de slacht, verhuisde de eigenaar zelf dat aantal
binnen het bedrijf. Begin maart mochten er niet meer dieren aanwezig zijn, dan in de milieuvergunning uit 1996 staat. Foto: ANP
Een accountantskantoor in Tilburg is akkoord gegaan met een transactievoorstel van het Openbaar Ministerie (OM) in Rotterdam. Het kantoor betaalt
€ 50.000,- en wordt niet verder vervolgd in zijn aandeel in een omvangrijke
mestfraudezaak. Het bedrijf betaalt tevens € 150.000,- ter compensatie van de
wederrechtelijke inkomsten die het kreeg uit adviezen en ondersteuning aan
frauderende boeren.
Het OM heeft het kantoor een transactie aangeboden omdat het bedrijf
zich heeft ingespannen een eind te
maken aan de verboden constructie.
Verantwoordelijke personen binnen
het bedrijf zijn ontslagen. Het accountkantoor adviseerde in een schijnconstructie waardoor agrariërs de meststoffenwetgeving konden omzeilen.
De boeren konden daardoor meer dieren houden dan was toegestaan. De
truc was dat veeteeltbedrijven of pluim-
veehouders op papier gebruik maakten
van grondgebonden mestproductierechten van akkerbouwers. Zij ontvingen daarvoor een financiële vergoeding. Door de constructie konden de
(pluim)veehouders een overproductie
van fosfaat realiseren van ruim 350.000
kilo. De Algemene Inspectiedienst ontdekte de mestfraude in 1999 bij een
aantal agrarische bedrijven op GoereeOverflakkee, Zuid-Holland. Een dezer
dagen wordt een aantal zaken in hoger
Boetes en vrijspraak voor
afwijkingen in oliejournaals
HandHaving 2004 #2
In Middelburg vonden in november 2003 drie proefprocessen plaats. Drie
kapiteins van buitenlandse schepen hadden een oliejournaal getoond waarop
de vermelde hoeveelheden sludge en bilgewater niet overeenkwamen met de
feitelijk aanwezige hoeveelheden. Volgens de Kustwacht waren de documenten
valselijk opgemaakt. Twee kapiteins werden tot een boete 1.000,- voorwaardelijk veroordeeld. De derde kapitein werd vrijgesproken.
4
De vrijspraak van de derde kapitein
komt doordat de verbalisant niet aan
de kapitein had gevraagd of het oliejournaal conform de waarheid en de
feitelijke situatie was ingevuld. Na die
vraag had de kapitein de gelegenheid
moeten krijgen om het oliejournaal
aan te passen. Door dit aan de kapitein te vragen krijgt het oliejournaal
een officiële status van een document
waaruit ‘enig recht’ kan blijken en
wordt deze status tevens geactualiseerd. De peilingen van enkele dagen
oud kunnen namelijk wel kloppen,
maar de opsporingsambtenaren
moeten de huidige situatie weten
voor het lozingsonderzoek, aldus de
rechtbank. Eventueel kan de kapitein
beroep behandeld bij het gerechtshof
in Den Haag.
Landelijk onderzoek
Naar aanleiding van deze zaak is een
groot landelijk onderzoek gestart.
Daaruit zijn nieuwe zaken voortgekomen. Aan 42 verdachten werd destijds
een transactie aangeboden. Het ging
hier om relatief geringe overschrijdingen van de fosfaatproductie. Het totaalbedrag van de transacties was ruim
€ 400.000,-. 35 Bedrijven hebben niet
betaald en zijn worden gedagvaard
voor de economische politierechter.
Vijf verdachten moeten zich voor de
meervoudige kamer verantwoorden
wegen overschrijdingen tot 110.000
kilo. Dertien zaken zijn geseponeerd.
de gelegenheid gegeven worden om
de juistheid van zijn oliejournaal te
verifiëren. Opsporingsambtenaren
zijn er namelijk niet om fouten in
het oliejournaal te vinden maar om
illegale lozingen op te sporen, oordeelde de rechter. Het oliejournaal
vormt daarbij een belangrijk hulpmiddel.
Afwijkingen van meer dan 10 à 20%
zijn grond voor verbaliseren. De kapitein moet dan dus wel nadrukkelijk
gevraagd zijn of het oliejournaal naar
waarheid is ingevuld.
Ammoniaklek Commentaar:
kost geld
Zó handhaven wij in Brabant
Een bedrijf op Goeree-Overflakkee dat
landbouwproducten teelt en verhandelt, is in januari 2004 vanwege een
defecte koelinstallatie veroordeeld tot
een boete van 10.000,-. De directie
van het bedrijf heeft ten tijde van het
ongeval verzuimd direct maatregelen
te treffen en het defect te melden bij
het bevoegd gezag.
Na een melding van een sterke ammoniaklucht, nam een medewerker van
de brandweer polshoogte. Metingen
wezen op een ammoniaklekkage in de
koelinstallatie. Ammoniak in gasvorm
is zeer schadelijk voor de gezondheid.
Uit onderzoek van de milieupolitie, de
regionale milieudienst en de brandweer bleek dat een medewerker het lek
eerder had gemeld aan de directie. Die
had de situatie niet goed ingeschat en
pas enkele dagen later besloten om
melding van het voorval te doen. In de
tussenliggende drie dagen is kennelijk
een flinke hoeveelheid ammoniak in
de buitenlucht terecht gekomen. Mede
dankzij een gunstige windrichting
heeft dit geen gevaar voor de directe
omgeving opgeleverd.
Nadere inlichtingen:
Mario W. Lere,
Milieupolitie Rotterdam Rijnmond,
tel. 010 - 274 62 31
Snel en duidelijk. Dat is het motto van de handhavingstrategie ‘Zó handhaven wij
in Brabant’, die vanaf dit jaar in de provincie Noord-Brabant geldt. Alle bij milieuhandhaving betrokken instanties – provincies, gemeenten, waterschappen, politie en
justitie – hanteren deze strategie in hun dagelijkse activiteiten. Het doel is een meer
eenduidige en snellere aanpak van milieuovertredingen. De strategie voorziet ook in
een intensievere gezamenlijke aanpak door partijen bij een ernstige overtreding.
Daarnaast worden overtredingen sneller ongedaan gemaakt dan nu het geval is.
Voor drie soorten overtredingen kent de strategie een eigen aanpak. Bij acuut gevaar
wordt direct bestuursrechtelijk en strafrechtelijk opgetreden. Dit kan betekenen dat
bedrijfsactiviteiten direct worden stilgelegd. In deze gevallen maakt de politie een
proces-verbaal op. Bij de tweede soort gaat het om onomkeerbare milieuschade of de
malafide instelling van de overtreder, herhaling of berekend gedrag. Dan wordt voortvarend bestuurlijk opgetreden met behulp van dwangsommen of het ongedaan maken
van de overtreding op kosten van de overtreder. Ook hier gaat het weer gepaard met
een proces-verbaal van de politie. Alle andere overtredingen worden afgehandeld op de
gebruikelijke manier waarbij de overtreder de mogelijkheid heeft de overtreding weg te
nemen. Gebeurt dit niet dan volgen proces-verbaal, dwangsom of het op kosten van de
overtreder ongedaan maken van de overtreding.
We passen de strategie nu al toe voor overtredingen op het terrein van oppervlaktewater, milieu en afval. In een later stadium volgen overtredingen van de bouwregelgeving en ruimtelijke ordening, zoals strijdigheid met bestemmingsplannen. Niet
alleen bedrijven en particulieren zullen merken dat we in Brabant gezamenlijk en
eenduidig gaan optreden. Overheden die overtredingen begaan krijgen te maken met
dezelfde aanpak. Ook dan moet het ‘afspraak is afspraak’ gelden.
Samenwerking en uniformiteit staan dus centraal in onze aanpak. Voorwaarde is
steeds dat alle partners er hun voordeel mee doen en dat ook zo zien. Uiteindelijk is
het allemaal bedoeld om de handhaving effectiever te maken, de naleving van regelgeving groter en de rechtsgelijkheid en geloofwaardigheid van de overheid sterker.
Lambert Verheijen
Gedeputeerde voor milieu, water en natuur in de provincie Noord-Brabant
Nadere inlichtingen:
KLPD dienst waterpolitie,
tel. 0118 - 45 12 10
5
HandHaving 2004 #2
Mestfraude wordt niet vervolgd
De formeel illegale bungalows aan de Wijde Aa. Foto: Henriëtte Guest
Hoe is het toch met...
De olietanks in Midden-Holland
HandHaving 2004 #2
Bij controles van de Politie Hollands
Midden en de Milieudienst MiddenHolland bleek dat de eigenaren van
de tanks vaak geen vergunning hadden of melding deden van de opslag.
Weinig eigenaren voldeden aan de
geldende voorschriften, zoals een
vloeistofdichte lekbak met afdak, het
aanbrengen van een inwendige
coating en regelmatige keuring en
inspectie van de tank. De veehouders
moesten binnen een redelijke termijn
een vergunning aanvragen of de tanks
verwijderen. Om voor een vergunning
in aanmerking te komen moest echter
zoveel worden aangepast dat deze
manier van opslag economisch eigenlijk niet meer rendabel was.
6
Een telefoontje naar Johan Companjen
van milieudienst Midden-Holland
leert dat er tien jaar geleden nauwelijks veehouders waren die een vergunning hebben aangevraagd. „Dat
zag men niet zitten.” Maar de problemen in het gebied zijn anno 2004
opgelost. „De opslag van mest gebeurt
nog niet in alle gevallen conform de
wet, maar zulke rare methoden als
de opslag in olietanks zien we tegenwoordig niet meer. We hebben tien
jaar geleden samen met de politie dit
probleem aangepakt. Deze combinatie
van bestuurlijk en strafrechtelijk
handhaven heeft gewerkt. Als de opslag niet in orde was, moest de tank
weg.”
Eind 1995 waren de olietanks niet
meer te vinden. Opslag in de regio
gebeurt nu voornamelijk in vloeistofdichte bakken. De structurele problemen met mestopslag zijn voorbij, af
en toe is er nog wel een klein incident.
Companjen: „We hebben één vreemde
situatie waarin mest is opgeslagen in
een polyester boot. Die boot ligt op het
land. Uiteraard bekijken we of deze
opslag wel aan de regels voldoet. Zo
niet, dan treden we op.”
De promotie website van Resort De Wijde Aa maakt er begin maart nog geen
melding van, maar het is toch echt een feit. De 74 vakantiewoningen langs de
Wijde Aa in Alkemade zijn gebouwd in strijd met het bestemmingsplan.
Knelpunten
flora en fauna
gezocht
De vereniging Politie Dieren- en
Milieubescherming houdt op 27 oktober een themadag over knelpunten in
de handhaving van de Flora- en faunawet. Doel van de dag is werkbare oplossingen aan
te dragen voor problemen waar vergunningverleners, handhavers en
toezichthouders in de praktijk tegenaan
lopen. Daarom vraagt de vereniging
voor 1 mei hiaten en knelpunten uit de
huidige wet aan te dragen. Om gericht
te kunnen werken wordt deze dag
alleen aandacht besteed aan inheemse
soorten. CITES komt dus niet aan bod.
Aanmelden voor de themadag of het
lidmaatschap is mogelijk bij PDM,
Sparrenlaan 26, 7642 VC Wierden.
Voorbeelden van hiaten en praktische
problemen sturen/mailen naar:
Secretariaat werkgroep regelgeving PDM
Dhr. D. Verkade, Stokroosweide 14,
3448 ZG Woerden, [email protected]
De projectontwikkelaar kreeg in 2001
een bouwvergunning voor de zomerhuizen langs de Wijde Aa, een uitloper van de recreatieplas Braassemermeer. Inmiddels is een groot deel van
de huizen gebouwd en verkocht. De
zomerhuizen staan globaal daar waar
de kostbare HSL-tunnel wordt gerealiseerd, juist om het Groene Hart te
sparen. De Vereniging Veenderpolder
en Wijde Aa diende bezwaar in tegen
de bouwvergunning. In een eerdere
procedure had de rechtbank deze vereniging al in het gelijk gesteld. De
gemeente en de projectontwikkelaar
vochten de beslissing tevergeefs aan
bij de Raad van State.
Verschrijving
De uitspraak dat de zomerhuizen illegaal zijn is extra pijnlijk voor de
gemeente omdat een verschrijving
in het bestemmingsplan heeft meegespeeld bij het verlenen van de bouwvergunning. Over deze verschrijving
lagen de gemeente en de projectontwikkelaar eerder in de clinch. De gemeente wilde in eerste instantie het
bestemmingsplan wijzigen. De rechter gaf de projectontwikkelaar echter
gelijk. Beide partijen gingen er daarna
vanuit dat de bouwvergunning was
verleend. De verschrijving betreft het
ontbreken van een verwijzing naar de
aanduiding op de plankaart in een
planartikel. Het artikel is daarmee
voor dit perceel ‘zinledig’, aldus de
Raad van State. Jurisprudentie van
de Raad van State bepaalt dat, bij onverenigbaarheid van aanduidingen,
planvoorschriften voorgaan op plankaartaanduidingen In de planvoorschriften van het bestemmingsplan
is aangegeven welke vormen van verblijfsrecreatie op het perceel passend/
toelaatbaar zijn. In een bijbehorend
tabel staat letterlijk dat in ‘agrarisch
gebied met natuur- en landschapswaarden’ zomerhuizen niet zijn toegestaan. Een uitzondering wordt
gemaakt voor vakantiehuizen die er
al staan op het moment van ter inzage
leggen van het bestemmingsplan.
De afdeling bestuursrechtspraak
constateert echter dat er toen op het
perceel geen zomerhuizen stonden.
De Raad van State verwerpt de redenering van de gemeente dat zonder de
verschrijving het perceel voor een deel
bebouwd had mogen worden. Op het
moment van ter inzage leggen stonden er immers geen zomerwoningen.
Of de natuurvereniging en VROMInspectie, de tweede bezwaarmakende
partij, naar de rechter stappen om
sloop van de bungalows af te dwingen
is niet bekend.
Cijfers en Trends
Uit een onderzoek van de Evaluatiecommissie Wet milieubeleid blijkt een
capaciteitstekort bij gemeenten. Aan
het actualiseren van vergunningen
komt men niet meer toe. Als het doel
van de professionalisering van de
milieuhandhaving als het ‘ideale scenario’ geldt, dan bedraagt het capaciteitstekort 30 tot 50% op een totaal van
1600 mensjaren. Door de lat minder
hoog te leggen – bijvoorbeeld geen
Alara-beginsel (as low as reasonable
achievable) – ontstaat het ‘doelmatige
scenario’. Nog steeds met een tekort
van 20 tot 30%. Gaat het slechts om de
VOGM/VRV-norm, dan is het tekort 5
tot 10%. De onderzoekers merken op
dat deze norm verouderd is.
© MediagraphiX,
Bron: Capaciteit voor de uitvoering van de
milieuregelgeving (ECWM 2003/20)
www.ecwm.nl
7
HandHaving 2004 #2
In de regio Midden-Holland bleek het
mestoverschot tien jaar geleden tot
vindingrijkheid te leiden bij de veehouders. Door de verscherping van
de regels voor het uitrijden van mest
zagen agrariërs zich genoodzaakt om
hun mest op te slaan in oude olietanks in de polder. In november 1994
berichtte HandHaving over deze kwestie. De olietanks waren niet geschikt
voor opslag en de kans op lekkage was
groot.
Illegale zomerhuizen in Groene Hart
De ochtend na de brand in het magazijn van Vredestein. Foto: ANP
Ingezonden
Veiligheid in de hand
Toezicht bandenfabriek
Vredestein onvoldoende
In 2002 heb ik als handhaver/vergunningverlener met de nieuwe veiligheidsverpakking voor vuurwerk kennis gemaakt. De
met dikke staalband omwikkelde verpakkingen bestaande uit dozen, kooien, isolatiemateriaal, brandwerend doek en de bijlage(n). Ik was van mening dat de wetgever dat voor het jaar 2003 wel zou aanpassen. Het was immers vast een proefverpakking die natuurlijk nog zou worden geëvalueerd. Zeker toen ook nog eens bleek dat
een aantal Chinezen asbest in de veiligheidsverpakkingen had verwerkt. Niets is
echter minder waar. De verpakkingswijze
is nog identiek, met uitzondering van het
asbest Ook dit jaar heb ik de bijlage weer
aangetroffen bij een aantal verpakkingen.
Ik heb het over de interessante zakjes hulpmiddelen die de Chinezen erbij doen om
ons Hollanders op een veilige en verantwoorde wijze het o zo gevaarlijke vuurwerk
te kunnen laten uitpakken. Wat tref ik
aan? Een plastic zakje met daarin een
setje witte katoenen veiligheidshandschoenen en een metaalschaar met rode, groene
of zwarte handvatten (zie foto bovenin
deze pagina). De schaar is er in drie
uitvoeringen: een kleine, een middelgrote
en een grote. Het is de bedoeling dat we de
veiligheidshandschoenen aantrekken en
met de schaar de ijzeren verpakkingsbanden verwijderen. Door de veiligheidshandschoenen kan het losgeknipte bandijzer
dan niet in onze handen snijden. Op zich
een goede veiligheidsgedachte. De handschoenen zijn echter uitgevoerd in slecht
genaaid flinterdun katoen en de maatstelling is puur Chinees. Dat houdt in dat wij
Hollanders onze handen niet in de handschoenen krijgen zonder deze volledig uit te
scheuren. De metaalscharen zijn daarnaast van een dusdanige ’Taiwan-kwaliteit’ dat de constructie al verbuigt als je
hem, met de door een gescheurde handschoen bedekte hand, vastpakt. Kortom, de
fabrikanten menen hier een bijdrage te
kunnen leveren aan onze veiligheidswoede.
Of moeten we het meer zien als een komische verwijzing naar onze belachelijke
verpakkingsgedachte. Want laten we wel
wezen, was het allemaal zo onveilig en is
het nu veel veiliger geworden? Ik ben van
mening dat de huidige verpakkingeisen
voor vuurwerk hun doel volledig voorbijstreven en dat we binnen Europa weer
eens uniek zijn op het vlak van tolereren
en niet tolereren. Daarnaast vind ik dat de
huidige door VROM verzonnen verpakkingswijze een negatieve bijdrage levert
aan het afvalprobleem en haaks staat op
alle afspraken en convenanten die de overheid op dat gebied met de verpakkingsindustrie heeft gemaakt. Voorts is het zo dat
als ik vier à vijf enorme afvalstromen binnen de bedrijven zie die nu noodgedwongen ontstaan, dit volledig indruist tegen het
terugdringen van afval.
De gedwongen opslag van de bergen kooitjes en andere afvalstoffen her en der in de
bedrijven maakt de werksituatie er vervolgens ook niet overzichtelijker op en dus zal
ook de veiligheid juist minder worden.
Kortom overheid evalueer uw veiligheid- en
inpakwoede en kijk ook eens naar andere
EU-landen. Is het in de ons omringende
landen zoals België, Duitsland, Frankrijk
en Oostenrijk nou echt zoveel gevaarlijker?
Bram Mansveld,
Team Milieu Zoetermeer
Vuurwerk via
Hamburg
Nu de controles langs de Belgische
grens op illegaal vuurwerk zijn toegenomen, lijkt de import vanuit Duitsland flink toe te nemen. Die conclusie trekt de Unit Milieucriminaliteit
van de KLPD in een analyse over
vuurwerkcriminaliteit in de jaren
1998-2003.
Uit de analyse blijkt dat er langs de
Belgische grens steeds intensiever
wordt gecontroleerd. Daar wordt ook
vaak veel illegaal vuurwerk onderschept. Over de handel vanuit Duitsland is niet veel bekend, maar de
KLPD-unit constateert wel een importgroei uit het oosten nadat de controles
bij de zuidgrens toenamen.
Vooral Hamburg blijkt favoriet als aanvoerhaven voor vuurwerk dat in Nederland wordt aangeboden. Analyse van de
daders laat zien dat er bij vuurwerk
vaak sprake is van georganiseerde criminaliteit. De recidive is hoog, waarschijnlijk omdat de winsten op de verkoop van illegaal knalgoed enorm zijn.
Uit de analyse zijn ook dadergroepen
naar voren gekomen die in de ogen van
de politie als extra verdacht kunnen
worden bestempeld. Aan deze risicogroepen zullen de regiokorpsen in het
najaar extra aandacht schenken.
Nadere inlichtingen:
Unit Milieucriminaliteit,
tel. 079 - 345 91 23
De bandenfabriek Vredestein heeft het grondstoffenmagazijn dat in augustus
2003 afbrandde, vele jaren in gebruik gehad zonder volledig aan de geldende
milieu- en veiligheidseisen te voldoen.
Dat blijkt uit een onderzoek van de
VROM-Inspectie. Tussen 1991 en het
moment van de brand wisselde de
verantwoordelijkheid tussen de gemeente Enschede en de provincie
Overijssel. Deze wisselingen hebben
het toezicht geen goed gedaan. Ten
tijde van de brand was de provincie
Overijssel het bevoegd gezag. De
VROM-Inspectie zegt dat maatregelen
voor de opslag van gevaarlijke stoffen
in emballage te laat zijn toegepast.
Deze maatregelen staan in de circulaire CPR 15-2 die begin jaren negentig
is rondgestuurd aan provincies en gemeenten. Uiterlijk 1995 hadden
opslagplaatsen moeten worden aangepast op het gebied van branddetectie, preventiemaatregelen, bluswateropvang en register.
Nieuwbouw
Geadviseerd wordt de nieuwbouw van
Vredestein opnieuw te toetsen aan de
CPR 15-2 richtlijn op basis van de volledige productinformatiekaarten. De
productinformatiekaarten uit het vorige magazijn waren niet in orde.
Tweede-Kamerlid Diederik Samson
(PvdA) heeft Kamervragen gesteld
over de brand. Hij wil weten of de
VROM-Inspectie heeft gefaald bij de
controle op het overschrijden van de
implementatietermijn van de CPR-152 (model voor risico-evaluatie). Het
Twenthekanaal raakte ernstig veront-
reinigd door de grote hoeveelheid
bluswater die met verontreinigende
stoffen in het kanaal stroomde. De
vraag is echter of een bluswateropvang
van voldoende capaciteit was geweest.
Bij het blussen van de brand kwam
5500 kubieke meter bluswater vrij.
Top-10 groen
Na de top-10 milieudelicten grijs is er
nu ook een top-10 voor groen milieudelicten:
1 een dier verzorging onthouden
2 vissen zonder vergunning of akte
3 vissen met levend aas
4 uitsteken, snijden, vernielen en
beschadigen van beschermde planten/struiken
5 verstoren, beschadigen en vernielen
van nesten, holen etc.
6 vergiftigen van roofvogels
7 handelen in strijd met Cites-bepalingen
8 het zoeken en rapen van eieren
9 loslopende dieren die andere beesten doden.
10 in een beschermd natuurmonument handelingen verrichten die
schadelijk kunnen zijn voor het
natuurschoon etc.
De werkgroep CIP (coöperatie informatiemanagement politie) ontwikkelt
voor elk delict een standaard procesverbaal.
Kort
Het Centrum voor Milieurecht van de Universiteit van Amsterdam geeft vanaf 3 juni
2004 de postacademische zomercursus
‘Milieurecht voor niet-juristen’. Prijs € 1400,-.
Informatie: tel. 020 - 525 30 75.
Bedrijven kunnen sinds 1 januari 2004 hun
milieujaarverslag of voortgangsrapportage
elektronisch inleveren bij het bevoegd gezag.
Jaarlijks hoeven alleen afwijkingen te worden
ingevuld.
De Afdeling bestuursrechtspraak van de
Raad van State begint een project waarin
wordt onderzocht of mediaton ook effectief
is bij bestuursrechtelijke procedures.
De Vereniging van Milieurecht heeft een
bundel uitgebracht over Handhaving van
Milieurecht vanuit Europees perspectief.
Met name de onontgonnen strafrechtelijke
kant is bekeken. Biezeveld, G.A. e.a.:
Handhaving van milieurecht vanuit Europees
perspectief, Boom Juridische Uitgevers,
ISBN 90-5454-409-0
Vide, de beroepsvereniging voor toezichthouders, inspecteurs, handhavers en evaluatoren houdt donderdag 8 april in Maarssen
haar jaarcongres ‘toezicht onder druk, druk
door toezicht’. Informatie: www.videnet.nl
De VROM-Inspectie heeft alle bedrijven
die vallen onder het Besluit Risico Zware
Ongevallen op een rij gezet. Van 215 bedrijven onder gemeentelijk gezag en van
46 onder provinciaal gezag, is onvoldoende
duidelijkheid over de strekking van de
Brzo-plicht. Dat komt door de complexiteit
van de regelgeving en de identificatie en
toetsing van een aantal Brzo-aspecten.
9
HandHaving 2004 #2
HandHaving 2004 #2
8
De speciale handschoenen en de metaalschaar voor het ’veilig’ openen van vuurwerkverpakkingen. Foto: Bram Mansveld.
Auke de Ridder: „Met behulp van je GPS kun
je gemakkelijk precies de goeie plek aan het
bevoegd gezag doorgeven.”
HandHaving 2004 #2
Het buitengebied verloedert, het toezicht laat te wensen over. Daarom hebben
elf Gelderse handhavingsorganisaties hun krachten gebundeld in het proefproject “BuitenGewoon Beter”. Toezichthouders van verschillende instanties
trekken gewapend met een palmtop het veld in en kijken verder dan hun eigen
takenpakket. Een centrale helpdesk bewaakt en registreert alle meldingen.
10
Sinds februari 2003 werken negentien
toezichthouders van ondermeer politie,
AID, waterschappen, natuurbeschermingsorganisaties provincie en de
gemeenten Apeldoorn, Ermelo en
Nunspeet in het buitengebied samen.
Uitgerust met ‘moderne communicatiemiddelen’ geven ze signalen van
illegale vuilstort, watervervuiling,
houtkap en andere onrechtmatigheden in het proefgebied – een agrarische enclave met een stuk bosgebied –
snel en simpel aan elkaar door.
De Stuurgroep Handhaven op Niveau
steunt het project met € 45.000,-. Dit
jaar wordt de proef uitgebreid naar de
hele Veluwe, met achttien gemeenten.
Daarna wil de Stuurgroep Handhaven
op Niveau invoering op landelijk
schaal. De deelnemers kregen een
palmtop in bruikleen ter grootte van
een agenda, evenals een GPS-verbinding ter grootte van een medicijndoosje en een wap-telefoon, waarmee
ze verbinding kunnen leggen met de
satelliet. Het hele setje past gemakkelijk in de jaszak.
Elkaars ogen en oren
„Ik heb het gisteren nog gebruikt”,
zegt Auke de Ridder van Waterschap
De Veluwe. „Ik liep door een weiland
waar een accu gedumpt was. Met
behulp van je GPS kun je dan gemakkelijk precies de goeie plek aan het
bevoegd gezag doorgeven. Anders zou
je misschien niet de moeite nemen
om over zoiets te gaan bellen. Ik vind
het een nuttig systeem.” Omgekeerd
kreeg hij ook wel eens goeie tips van
collega-handhavers. „Zo zag de politie
in de vogelpesttijd een partij kippenmest achter de kazerne bij Nunspeet.
Daar kan afvalwater uit lekken waardoor de vogelpest zich zou kunnen
verspreiden. Als waterschapsman
kom je niet zo gauw bij zo’n kazerne
langs.”
„Handhavers kunnen voor elkaar als
ogen en oren dienen,” zegt projectleider Rien Goedhart van de provincie
Gelderland. „Daarmee vergroot je de
efficiency behoorlijk. Als het bevoegd
gezag na drie werkdagen nog niets
met zo’n melding heeft gedaan, wordt
hij gebeld door het Milieu Klachten
Informatie Centrum. Dat is de centrale
helpdesk die alle meldingen registreert
en volgt.
Voor verbetering vatbaar
In de palmtop zitten topografische
kaarten en luchtfoto’s van het gebied.
Een digitale camera ontbreekt nog.
Inmiddels worden ook vergunningsinformatie, bestemmingsplankaarten
en perceeleigenaren in de palmtop
ondergebracht. De deelnemers zouden verder graag beschikken over
informatie van de Rijksdienst voor
het Wegverkeer. „Het systeem is nog
in opbouw, maar het heeft absoluut
toekomst”, oordeelt wijkagent B.
Poolman uit Uddel en Hoog-Soeren.
„Soms mis je kadastrale gegevens die
je graag in het veld beschikbaar had
gehad, zoals de naam van de eigenaar
van een bosperceel of een perceel
bouw- of weiland.”
Bovendien zou Poolman graag zien
dat het systeem gebruikersvriendelijker wordt zodat hij relevante meldingen die hij voor zijn eigen werkgever in het computersysteem invoert
met één druk op de knop automatisch
kan doorspelen naar het project. „Nu
moet dat registreren dubbelop en als
je het druk hebt schiet dat project
Loslopende honden
Er is proefgedraaid in een gebied van
9000 hectare. „Bij verdere uitbreiding
van het gebied zal de capaciteit van de
palmtop tekort gaan schieten”, verwacht Goedhart. „Misschien gaan we
straks een internetverbinding aanbieden zodat veldmedewerkers bijvoorbeeld topografische informatie en
andere digitaal beschikbare informatie
op het Provinciehuis kunnen raadplegen.” Lastig is dat veel bestemmingsplannen nog niet digitaal beschikbaar
zijn. Volgens Auke de Ridder van
Waterschap de Veluwe zou een internetverbinding in het veld met name
bij calamiteiten een uitkomst zijn.
„Dan kun je bijvoorbeeld van gevaarlijke stoffen snel opzoeken wat hun
eigenschappen zijn.”
Tussen 12 februari en 1 augustus 2003
hebben de 19 deelnemers samen 112
overtredingen gemeld, waarvan 40 in
de maand april. Daarna werden het er
elke maand minder. Van tevoren was
uit de losse pols ingeschat dat het er
gemiddeld 20 per dag zouden zijn,
maar dat bleek dus niet realistisch.
Bovenaan de toptien stonden loslopende honden in natuurgebieden
(26 x), illegale bouwsels (10 x) en illegale vuilstort (7 x). Of het aantal meldingen groter was dan in andere jaren
valt niet te zeggen omdat een ’nulmeting’ ontbreekt. Tachtig procent van de
meldingen werd door de toezichthouder zelf afgehandeld, twintig procent
van de overtredingen werd aan een
collega doorgegeven. Zo gaven gemeenten bijvoorbeeld het illegaal uitrijden van mest en illegale vuilstorten
door, terwijl de politie overtredingen
van de Boswet en de Wet milieubeheer rapporteerde.
Netwerk opbouwen
Een belangrijk onderdeel van het project was het opbouwen van een netwerk van samenwerkende handhavers.
De negentien toezichthouders kwamen regelmatig bijeen. Goedhart:
„Men krijgt begrip voor elkaars problemen en dat verlaagt de drempel om
elkaar te bellen. Ze kregen ook voortdurend informatie over wat er met
hun meldingen was gebeurd en dat
stimuleert het ‘kijken voor elkaar’.”
Vroeger registreerde iedereen de overtredingen alleen op zijn eigen terrein.
Er ontstaat sneller een compleet beeld
als niet alleen boswachters maar bijvoorbeeld waterschapsmensen dezelfde overtredingen gezamenlijk registreren – ook al vallen ze buiten hun
eigen takenpakket. Het registreren
kan ertoe bijdragen dat brandhaarden
van overtredingen, zoals illegale afvalstort of illegale kap beter in kaart
worden gebracht en grafisch worden
vastgelegd. Daarop kan men dan
eventueel nieuw beleid ontwikkelen.
Wordt er bijvoorbeeld gesignaleerd
dat in een gebied met aanlijnplicht
toch veel honden loslopen die het wild
in het kwetsbare natuurgebied kunnen verstoren, dan zou men kunnen
overwegen om het aanlijngebod te
vervangen door een hondenverbod.
Goedhart: „Met de nieuwe apparatuur
verloopt dat registreren gemakkelijker
en dat kan voor beleidsmakers aanleiding zijn om in te grijpen.”
Nadere inlichtingen:
Rien Goedhart, provincie Gelderland,
tel. 026 - 359 98 24;
B. Poolman, politie Uddel en HoogSoeren, tel. 055 - 548 25 00;
Auke de Ridder, Waterschap De Veluwe,
tel. 055 - 527 21 91
Tekst: Marion de Boo
Foto: Hans Prinsen
11
HandHaving 2004 #2
Palmtop bevordert breed
blikveld in Gelderland
erbij in. Als het systeem gebruikersvriendelijker wordt, zullen handhavers
het ook meer gaan gebruiken.”
Overigens kreeg Poolman diverse
nuttige meldingen van collega-toezichthouders binnen en omgekeerd
speelde hij zaken door naar de provincie en anderen. „Sommige deelnemers
kende ik al, bij anderen had ik nog
weinig in de keuken gekeken. Ik zie
als wijkagent bijvoorbeeld veel bouwactiviteiten op afgelegen percelen die
misschien interessant zijn voor Bouwen Woningtoezicht bij de gemeente
Apeldoorn. Ik kom als wijkagent meer
in het veld dan die ambtenaren en ik
heb mijn netwerk. Dan is het nuttig
om eens door hun bril te kijken en
dingen door te geven.”
precies sinds de jaren tachtig was
bereikt.” Daar werd onder meer een
enquête gehouden die ook in 1986
was afgenomen. „Een eenvoudige
voorloper van de professionele nulmeting van vorig jaar”, glimlacht Rus.
Uit de enquête bleek bijvoorbeeld dat
bij 50% van de betrokken organisaties
voldoende handhavers in dienst waren
om het werk goed te kunnen doen.
In 1986 was dat nog 12%.
HandHaving 2004 #2
Drie keer werd een congrescentrum gevuld met ruim 1000 milieuhandhavers
van rijksoverheid, provincies, politie, justitie, waterschappen en gemeenten.
Onder de noemer ’Werk in Uitvoering’ werd in 1993, 1995 en 1997 een impuls
gegeven aan beter toezicht en betere samenwerking. Na zeven jaar is deze
befaamde handhavingsconferentie terug in Amsterdam. Onder een andere
naam, met een breder fundament „Het is tijd de klokken gelijk te zetten.”
12
De Ministeries van Verkeer en Waterstaat en VROM, Unie van Waterschappen, Inter Provinciaal Overleg en de
Vereniging Nederlandse Gemeenten
hebben op 27 mei het RAI-congrescentrum afgehuurd om de professionalisering van de milieuhandhaving met
praktijkvoorbeelden te ondersteunen
en om de strategie voor de komende
jaren met elkaar door te spreken. Dat
gebeurde in 1993, 1995 en 1997 ook
met de werkconferenties ’Werk in
Uitvoering’ en die hebben de milieuhandhaving in Nederland aanwijsbaar
vooruit geholpen, vertellen Jaap Rus
van de Inspectie Verkeer en Waterstaat en Jo Gerardu van de VROMInspectie. Gerardu en Rus startten in
1993 met de inmiddels befaamde
werkconferenties om samenwerking
in handhavingsland te realiseren en
hebben het initiatief genomen voor
de comeback in 2004. Nationale discussies over controle en toezicht op
milieubeleid waren begin jaren negentig nog nauwelijks aan de orde, vertelt
Gerardu. „Men moest elkaar eigenlijk
nog leren kennen, van elkaar weten
waar men mee bezig was. Het blad
HandHaving was in 1984 door VROM
opgezet om medewerkers van alle
betrokken bevoegde gezagen vakmatig
te ondersteunen en vooral ook om van
elkaar te leren. De werkconferentie in
1993 was het eerste ijkpunt om op
bredere schaal te bespreken wat er nu
Ideeën opdoen
Dat de werkconferentie op 27 mei 2004
voortborduurt op de strategie van de
drie succesvolle voorgangers, maar
toch geen ’Werk in Uitvoering’ is genoemd, heeft te maken met de veel
bredere opzet. Gerardu: „Nu zijn het
niet meer alleen Rijksinspecties die
het voortouw nemen. Alle sleutelorganisaties in de professionalisering
doen mee, net als bij het professionaliseringstraject. De werkconferentie
gaat ook niet meer over de stand van
de handhaving. Dat hoofdstuk hebben
we gehad.” De stand van de milieuhandhaving is vorig jaar met de nulmeting bovendien ook met cijfers
onderbouwd. De manifestatie op
27 mei is in de eerste plaats bedoeld
om ideeën op te doen en ervaringen
uit te wisselen. Rus: „Per 1 januari
2005 moeten alle milieuhandhavingsorganisaties aanwijsbaar veel beter
handhaven. Dat wordt weer gemeten.
Er resten nog maar negen maanden,
maar tegelijkertijd worden mede vanwege die tijdsdruk prachtige initiatieven uitgevoerd zoals een slim monitoringsysteem in de Haarlemmermeer,
een nalevingstrategie in Apeldoorn en
digitale hulpmiddelen in Gelderland.”
Onder de naam ’Zo doen zij het’ zullen veel van die praktisch bruikbare
voorbeelden worden gepresenteerd in
de RAI. Daarnaast zijn er specifiek
voor de toezichthouders workshops
over omgaan met lastige mensen,
gebruik en misbruik van publiciteit
en het interpreteren van kentallen.
Vooroordelen
De werkconferentie heet ’Van ambitie
naar resultaat’. Naast vakmatige informatie wordt er aandacht besteed aan
bestuurlijke ambities, de maatschappelijke verantwoordelijkheid van overheden, de rol van het Openbaar Ministerie
en de omgang met niet nalevende
burgers of bedrijven (crimineel of overtreder). Rus en Gerardu wijzen bijvoorbeeld op de bekende vooroordelen van
bestuursrechtelijke en strafrechtelijke
handhavers over elkaar. „Justitie vindt
dat bestuurders hun rug niet recht kunnen houden; bestuurders vinden dat
het strafrecht wel grote woorden heeft
maar weinig daden toont. Een overbodige discussie, want het maakt het toezicht niet beter. In de werkconferentie
willen we proberen meer begrip voor
elkaars positie te kweken en misschien
lukt het ook nog om een paar oogkleppen weg te halen.”
Nadere inlichtingen:
www.vanambitienaarresultaat.nl
Tekst: Hans Oosterhof
Foto: Archief HandHaving
Aanmelden op website
De conferentie ’Van ambitie naar resultaat’ wordt gehouden op donderdag 27
mei in het RAI-Congrescentrum van 9.30 tot 16.30 uur. Deelname kost € 45,-,
incl. BTW. Er zijn 1000 plaatsen beschikbaar en dus geldt ’vol is vol’. Naast een
plenaire programma zijn er 16 sessies. Het programma biedt ruimte om aan
vier sessies deel te nemen. Aanmelden voor het congres is mogelijk via de
website www.vanambitienaarresultaat.nl
13
HandHaving 2004 #2
Het is hoog tijd voor
’Werk in uitvoering’
Ook bestuurders
Van meet af aan werden niet alleen
uitvoerders uitgenodigd, maar bewust
ook bestuurders. „Handhaving staat of
valt met bestuurlijke ondersteuning.
Juist om de wisselwerking tussen
politiek en praktijk te stimuleren was
Werk in Uitvoering ook nadrukkelijk
voor vergunningverleners en bestuurders.”
Op 12 april 1995 is er weer een enquête
tijdens de werkconferentie. Die ging
vooral over het afschaffen van de
VOGM-ondersteuning van VROM aan
gemeenten. De toenmalige milieuminister Margreeth de Boer hield de
conferentiegangers toen voor dat er
zonder extra rijkssubsidie ook stevig
kan worden gehandhaafd. „Het milieu
is te belangrijk in het gemeentebeleid
om het aan het vrije spel der politieke
partijen over te laten. Ik heb vertrouwen in u”, aldus De Boer. Dat vertrouwen werd niet breed gedragen, want
bijna 80% van de conferentiedeelnemers voorspelde een achteruitgang.
In het Congrescentrum in Utrecht
fulmineerde de Groningse commissaris
van de koningin Hans Alders in 1997
tegen het gedoogbeleid. In het vervolg
op de augustusbrief van de ministers
van VROM, Verkeer en Waterstaat en
Justitie werd de kiem gelegd voor de
bestuursovereenkomsten en later de
Servicepunten Handhaving.
Dossier:
Integraal handhaven
Alles in één hand is geen
sinecure
14
De vragen over integrale handhaving
zijn talrijk, evenals de initiatieven. Hoe
ver ga je bijvoorbeeld met het onderbrengen van handhavingstaken bij één
persoon en één afdeling. Het onderwerp leeft, dat is duidelijk. Commerciële adviesbureaus zetten zit schrap
om de inhoudelijke reorganisatie te
begeleiden. Tijdens een studiedag Integrale Handhaving werd getoond hoe
lastig integraal werken kan zijn. In de
milieuvergunning is bijvoorbeeld een
ander aantal brandblussers opgenomen
dan in de gebruiksvergunning.
Eigenlijk zou de milieuvergunning zich
moeten beperken tot onderhoudsvoorschriften, maar vaak is dat niet zo. En
als dat niet zo is, wie controleert dan
eigenlijk of het juiste aantal brandblussers voorhanden is en of ze op tijd zijn
gekeurd? De gemeente en brandweer
voeren daarvoor in toenemende mate
samen een controle uit. Of de ene
instantie geeft het door aan de ander.
Dat is een beetje integraal, hoewel niet
efficiënt. Net als de waterkwaliteitsbeheerder die een checklist meeneemt
met ‘grijze’ aandachtspunten. Handiger
is natuurlijk als grijze, groene, blauwe
en rode handhaving in één hand zijn.
Dit vergt nogal wat van de kennis en
vaardigheid van de handhaver. En het
raakt de kern van de bestuurlijke organisatie in Nederland.
Handhavingsprogramma
De grote promotor van integrale handhaving is de stuurgroep Handhaven op
Niveau, ingesteld door het ministerie
van Justitie. Integraal is volgens de
stuurgroep: weet wat je handhavingstaken zijn, stem af met beleid en stel een
handhavingsprogramma op. Bordelen
en buitengebied, horeca en leerplicht:
pak het op een eenduidige manier aan.
Voor het ministerie van VROM is integraal toezicht vooral het vervlechten van
de VROM wet- en regelgeving: wonen,
ruimtelijke ordening en milieu. De zogeheten herijking van wetgeving sluit
daarop aan. Streven naar één VROMvergunning en één VROM-loket. Alle
gemeenteonderzoeken van de VROMInspectie zijn tegenwoordig integraal.
In één onderzoek worden zowel de gemeentelijke prestaties beoordeeld op
het gebied van bouw- en woningtoezicht, het actualiseren van bestemmingsplannen, het verstrekken van
bouwvergunningen en de controle van
milieuvergunningen. Dat VROM aan
kop ligt met het doorvoeren van integraal is mede te danken aan het traject
professionalisering van de milieuhandhaving: de nulmeting. Een van de kwaliteitscriteria van de professionalisering
is het scheiden van handhaving en vergunningverlening en het vastleggen van
werkprocessen en prioriteiten in een
handhavingsprogramma.
Herindeling
Een fusie of herindeling kan een handje helpen bij het bereiken van de ultieme integraliteit. De gemeente Leidschendam-Voorburg riep een afdeling
handhaving in het leven waarvan het
hoofd zelfs een veto heeft over wel of
niet handhaafbare vergunningen. De
gemeente Sluis is een recente samenvoeging van Oostburg en Sluis-Aardenburg. In de 25.000 inwoners tellende
gemeente, komen alle hedendaagse
handhavingsperikelen nu tegelijkertijd
samen. Beide ‘oude’ gemeenten hadden
een achterstand in handhaving. Beide
kampten met een capaciteitsprobleem >>
15
HandHaving 2004 #2
HandHaving 2004 #2
Integraal handhaven gaat niet vanzelf. De lichtste variant is het ‘kijken voor
elkaar’. De meest integrale variant is een medewerker van een afdeling handhaving die, volledig ontkokerd, alle voorkomende handhavingstaken uitvoert.
Voorlopig blijkt afspraken maken over wie de brandblusapparaten telt al een
hele opgave.
en hanteerden een piepsysteem.
Controle werd in het verleden niet altijd
tijdig uitgevoerd. Handhavingszaken
werden administratief en juridisch niet
gelijktijdig gevolgd. Na de organisatorische verandering door de fusie, is nu
het afstemmen van de regels aan de
beurt. Ronny Steijaert, sinds een aantal
maanden beleidsmedewerker van de
afdeling Juridische zaken en handhaving in Sluis, ziet dit alles op hem
afkomen. In zijn zoektocht naar informatie had Steijaert veel contact met de
gemeente Moerdijk, in 2001 beloond
met de prijs voor het project Handhaven op Niveau, en gemeente Berkel
en Rodenrijs. Via via kwam hij terecht
bij de website van het ministerie van
Justitie („Ik had dit overigens juist bij
VROM verwacht.”). Daar vond hij na
enig zoeken een inventarisatie van alle
gemeentelijke handhavingstaken: 278
in totaal en ruwweg verdeeld naar
hoofdstukken in begroting. „Dus goed
bruikbaar in de gemeentelijke organisatie.” Steijaert: „In het handhavingsprogramma gaan we eerst de handhavingstaken van de nieuwe gemeente
Sluis vaststellen. Gezien de financiën
kunnen we niet alle handhavingstaken
gelijktijdig op hetzelfde niveau uitvoeren. Er zal een weloverwogen keuze
moeten worden gemaakt welke taken
de hoogste prioriteit hebben en met de
beschikbare middelen binnen een gestelde periode kunnen worden uitgevoerd. Het college van burgemeester en
wethouders beslist daarover.”
16
Geen regisseur
Het toekomstbeeld van Steijaert is een
volwaardige cyclus: jaarprogramma met
verantwoorde keuzen, meetbare doelen
en evaluatie. Maar voorlopig is hij bezig
met het verbeterplan van de professionalisering milieuwethandhaving. Die
datum van 1 januari 2005 is immers
hard. „Dat verbeterplan staat model
voor de andere kleursporen. Daarna
gaan we werken aan een volwaardige
interne integratie van die kleursporen.”
Binnen de gemeente Sluis wordt nu
voor een deel al integraal gewerkt. Als
een van de zeven medewerkers – elk
met een eigen specialisme – een overtreding signaleert, dan bespreekt die dat
met desbetreffende collega. Een handhavingsregisseur is daarvoor niet nodig.
„Dat is een voordeel van een kleinere
gemeente. Daarnaast worden gezamenlijk controles uitgevoerd met (bijvoorbeeld) politie en waterschap.”
Constante factor in de discussie over
integrale handhaving is de noodzaak
van bestuurlijke ondersteuning. Zo ook
in Sluis. Daar is verantwoordelijk wethouder Wille nauw bij keuzes en uitvoering betrokken.
Haarlem
In Haarlem (147.000 inwoners) is Tom
Bersee handhavingsregisseur. Hij is
zelfs een van de initiatiefnemers van
een kennisnetwerk. „Een handhavingsregisseur is aanjager, een coach. En een
neutrale betrokkene die boven de partijen staat. In een overheidscultuur stellen
partijen zich vaak als elkaars gelijke op.
Niemand neemt het voortouw. Een regisseur doet dat wel, bijvoorbeeld door
de vraag op te werpen hoe een hoger
niveau in de handhaving kan worden
gerealiseerd. Moet beleid en uitvoering
gescheiden in de organisatie?
Of juist niet?” Haarlem heeft er voor
gekozen dat niet te doen. Een nieuwe
structuur opzetten kost ontzettend veel
energie, is daar een belangrijk argument tegen scheiden. „Bovendien brengen twee strikt gescheiden afdelingen
weer nieuwe coördinatieproblemen
mee. Haarlem heeft gekozen vooral
praktisch aan de slag te gaan met integrale handhaving.” Daarvoor heeft
Bersee het handhavingsprogramma
geschreven waarin de prioriteiten zijn
opgenomen. Het programma maakt
duidelijk dat handhaven geen eindstation is, maar deel uitmaakt van de
beleidscyclus. Bersee: „Handhaving
heeft echt een verbeterslag te maken.
Kengetallen ontbreken, vaak is onduidelijk welke resultaten behaald moeten
worden en hoe dat dan precies moet
gebeuren.” Zonder de hele structuur
om te gooien, valt veel te winnen met
het stroomlijnen van handhavingstaken. Zo gaat Haarlem kijken naar het
werk van de Haarlemse parkeerwachters, reinigingsagenten en groenopzichters. „Zonder deze groepen allemaal de
pet van algemene handhaving op te zetten, zijn er wel taken over te nemen of
te delen.”
Autoverkoop
In de gemeente is een aantal projecten
uitgevoerd waarbij externe partners zijn
betrokken. De verkoop van auto’s op
verschillende plekken in de stad liep de
spuigaten uit, vertelt Bersee. Politie,
juristen van de gemeente, belastingsdienst, sociale recherche hebben vervolgens meegedaan om die bedrijvigheid
te controleren. Rond de jaarwisseling
zijn brandweer, politie en milieu samen
op pad gegaan bij horecabedrijven. Er
zal een quick scan worden uitgevoerd
op veiligheid in bedrijfsverzamelgebouwen en bij vestiging van nieuwe bedrijven gaan brandweer, bouwinspectie en
milieu de zaken grondiger afstemmen.
Een keer per maand houdt Bersee
handhavingsoverleg waarbij externe
partners ook aanschuiven. Voorheen
werd daar een lange lijst knelpunten
besproken, merendeels op het niveau
van een individueel geval. Bersee vindt
het een goed teken dat die lijst steeds
korter wordt. „Met andere woorden: de
betrokken partijen pakken zaken vaker
zelf op.”
Drenthe
Sinds 1 januari 2004 kent de provincie
Drenthe een productgroep Handhaving, gescheiden van vergunningverlening. Bert Gosselink, sectiecoördinator Water, Bodem en Groene Ruimte:
„Alle 25 toezichthouders zitten nu bij
elkaar. De voornaamste drijfveer was
het willen scheiden van vergunningverlening en handhaving. Er zijn een
aantal belangrijke neveneffecten. Een
aparte productgroep Handhaving maakt
de provinciale handhaving beter zichtbaar. Naarmate de disciplines gedeeld
worden, krijgen de bedrijven minder
vaak verschillende toezichthouders over
de vloer. Ook is het eenvoudiger om
met de hele club een cursus te volgen,
zoals bijvoorbeeld ’Omgaan met agressie’. Als je ‘alleen’ als toezichthouder
tussen vergunningverleners zit, is dat
lastiger.”
Specialisme behouden
Onlangs is een toezichthouder in alge-
mene dienst aangenomen. Maar verdere uitruil van disciplines zal heel geleidelijk gaan, benadrukt Gosselink.
„Er is bewust gekozen de specialismen
te laten zoals ze zijn. In kleinschalige
projecten leggen we wel dwarsverbanden. Drenthe had een tekort aan toezichthouders ontgrondingen. Tijdens
controles keken de toezichthouders Wet
milieubeheer daarom ook naar overlappende onderwerpen als de pompinstallatie.” Doordat specifieke kennis van
ontgrondingen nodig bleek, vroegen
de ‘milieu’mensen zelf om bijscholing.
In Drenthe was de praktijk al om steekproefsgewijs ketentoezicht uit te voeren, bijvoorbeeld op bodemsaneringen.
De toezichthouders afvalstort, bodemsanering en gevaarlijke transporten
volgden grondstromen, van sanering
tot stort. Analoog aan de productgroep
vergunningverlening, willen de handhavers eind dit jaar het ISO-certificaat
behalen. Een voorwaarde is het
stroomlijnen van informatie binnen de
productgroep. Nu zijn de verschillen
‘tussen automatisering en ordners’ nog
te groot.”
Flexteams
Beginnen we met integraal toezicht
vanuit beleid? Of vanuit de uitvoering?
Op de eerdergenoemde studiedag over
integrale handhaving kwamen twee
voorbeelden ter sprake. Milieudienst
Utrecht Zuid-Oost formeerde zonder
nadere doelstelling ‘flexteams’. Dat zijn
teams van wisselende samenstelling die
een dag per week gezamenlijk controles
uitvoeren, vooral op het gebied van de
ruimtelijke ordening. Gevolg: een grote
toename van signaleringen, en aanmer-
kelijk meer papierwerk. De gemeente
Maastricht beschrijft juist eerst op
papier alle veiligheidsregels waarmee
de horeca te maken heeft. Vervolgens
voeren een of twee mensen een integrale veiligheidscontrole uit. Dit voorkomt dat vier of wel vijf mensen achter
elkaar bij de horeca over de vloer
komen en dat er tegenstrijdige mededelingen worden gedaan.
Inspraak
Adriaan Schmitz van gemeente De
Ronde Venen (34.000 inwoners) lichtte
de selectie van prioriteiten in die gemeente toe. „De Ronde Venen kreeg
het stevig te verduren van de VROMInspectie. We bakten helemaal niets
van handhaving. Tijd voor een nieuwe
aanpak.” De Ronde Venen heeft daar
de inwoners actief bij betrokken. Eerst
zijn 100 handhavingstaken geïnventariseerd, die de gemeente zelf terugbracht tot 50. Voorts volgde een bijeenkomst met bewoners, raadsleden en
maatschappelijke groeperingen.
Die hebben een avond bij elkaar gezeten en met stift en flip-over de
50 handhavingstaken bewerkt. Wat
vonden zij wel en wat niet belangrijk.
Wat bleek: alle vormen van veiligheid
in de openbare ruimte scoren hoog.
Verkeersveiligheid, zwerfvuil en
brandveiligheid. Met die selectie
gaan de ambtenaren aan de slag.
De gemeenteraad heeft het eindoordeel. Schmitz vat het proces in De
Ronde Venen op als met kleine stapjes
vooruit en vooral letten op goede
werkprocessen. Het Integrale Handhavingsprogramma komt ter inzage te
liggen.
>>
17
HandHaving 2004 #2
HandHaving 2004 #2
Het meest efficiënt is natuurlijk als grijze, groene, blauwe en rode handhaving in één
hand zijn. Dit vergt nogal wat van de kennis en vaardigheid van de handhaver. De toezichthouder moet dan van veel wetten ook veel weten.
Milieudienst Utrecht Zuid-Oost formeerde
‘flexteams’. Deze zijn teams van wisselende samenstelling voeren een dag per week
gezamenlijk controles uit.
Sinds begin dit jaar is de gebiedsgebonden handhaving van start gegaan.
Binnen het oude team straattoezicht
waren allerlei disciplines aanwezig.
Deze schotten worden nu afgebroken.
Bestuurlijk draagvlak
Professioneel en integraal handhaven
vergt veel van ambtenaren en bestuurders. Raadsleden in Zaanstad vonden
de integrale, professionele aanpak
prima. „Maar ook raadsleden hebben
caravans in het buitengebied staan die
daar eigenlijk niet horen”, merkte wethouder Kroesen droogjes op. Moet bij
de ambtenaren handhaving door de
aderen stromen, onvoorwaardelijke
bestuurlijke steun is minstens zo
belangrijk. Het project Integrale
Handhaving in de vier Overijsselse
gemeenten Hellendoorn, Tubbergen,
HandHaving 2004 #2
Horeca
18
Het Wetenschappelijk Onderzoek en Documentatie Centrum (WODC) onderzocht hoe integrale handhaving bij openbare inrichtingen als hotels, cafés en
discotheken beter kan. Integraal blijkt in de meeste gevallen een lichte vorm
van coördinatie en samenwerking. Veelal van ‘onderop’ ontwikkeld, waarbij
incidenten en persoonlijke trekkers een belangrijke stimulans zijn. Uitgaande
van het bottom-up model stellen de onderzoekers voor:
• De horeca bij het beleid te betrekken. Dit werkt preventief.
• Te werken volgens handhavingsprogramma’s waarin inzet capaciteit en
bestuurlijke verantwoordelijkheid zijn opgenomen.
• Samenwerking stimuleren tussen (maximaal drie) gemeentelijke afdelingen
(Toezicht Openbare Ruimte, Bouwtoezicht en Milieutoezicht). Deze voeren
gezamenlijke handhavingsacties uit voor specifieke objecten: kamerverhuurpanden, horeca-inrichtingen, seksinrichtingen.
• Stimuleer één loket. De behoefte bij horecaondernemers aan uitleg is groot.
• De gemeente treedt op als coördinator. De afstemming tussen landelijke
diensten (Arbeidsinspectie, Keuringsdienst van Waren) onderling en tussen
deze diensten en gemeenten is minimaal.
Oldenzaal en Twenterand heeft veel baat
gehad bij de stuurgroep van burgemeesters, politie en brandweer. Deze stuurgroep is door de projectleiders Rob te
Wierik (Seph Twente) en Vincent Rodijk
(gemeente Hellendoorn) regelmatig
‘gevoed’ met kant-en-klare producten.
Geen vage praat over missie of visie.
Integraal handhaven betekent in deze
vier gemeenten werken volgens een programma, samen met anderen. De
Twentenaren kozen voor een rustige
start. Alleen de taakvelden bouwen,
milieu, APV/Afval en brandpreventie
werden bij het project betrokken.
De vier gemeenten hanteren een gelijke
handhavingstrategie met dezelfde risicomatrix. De scheiding tussen vergunningverlening en handhaving is doorgevoerd. Ondanks bezuinigingen is wel
geld beschikbaar voor extra handhavers.
Achteraf bleek belangrijk dat de vier
gemeenten een gelijke achtergrond hebben wat grootte en inwonertal betreft.
Desondanks is het voornemen tot een
jaarlijkse collegiale audit nog niet van de
grond gekomen.
Nadere inlichtingen:
Ronny Steijaert, gemeente Sluis, tel. 0117475575, [email protected];
Bert Gosselink, provincie Drenthe, tel. 0592365872, [email protected];
Tom Bersee, gemeente Haarlem, tel. 0235113000, [email protected].
Zie ook www.handhavingsbeleid.nl onder overige thema’s handhavingsregisseurs;
Tekst: Nicoline Elsink
Illustratie: Annet Scholten
Foto: Hollandse Hoogte, ANP
Registratie van het bestrijdingsmiddelen- en energiegebruik in de glastuinbouw gaat moeizaam.
Controle glastuinbouw
nog mondjesmaat
Het in april 2002 in werking getreden Besluit glastuinbouw kan alleen worden
gehandhaafd wanneer gemeenten, waterschappen en de Algemene Inspectiedienst (AID) van het Ministerie van Landbouw echt goed met elkaar samenwerken. Die samenwerking valt nog niet mee: er zijn hobbels te nemen. Veel
tuinders registreren bovendien het gebruik van bestrijdingsmiddelen niet. „Er
hangt nu zo’n sfeertje van ’we moeten in Nederland met minder regels toe’.”
Het gebruik van bestrijdingsmiddelen,
energie en meststoffen in de glastuinbouw moet in 2010 drastisch zijn verlaagd. Op basis van theorie en berekeningen zijn er in 2000 normen opgesteld waarbinnen het gebruik van deze
stoffen in de sector moet blijven. Dit
jaar wordt weer gekeken hoe ver het
verbruik verder kan worden teruggebracht en worden de normen opnieuw
aangepast. De evaluatie van die normen gebeurt aan de hand van cijfers
denkt dat het al meer dan anderhalf
jaar oud is en dat de handhaving nu
pas op gang komt, schieten de tranen
je in de ogen.” Vóór 1 juni 2003 moesten alle glastuinbouwbedrijven hun
gegevens over het gebruik van bestrijdingsmiddelen, energie en meststofover middelen- en energiegebruik die
fen over het jaar 2002 opgeven aan de
de tuinders hebben ingeleverd bij de
Uitvoeringsorganisatie van het besluit.
Uitvoeringsorganisatie Integrale Milieu Die heeft de achterblijvers daar begin
Taakstelling. Voortaan moeten glastuin- september 2003 aan herinnerd.
bouwbedrijven jaarlijks rapporteren.
Vervolgens is er enkele maanden later
door de handhavende instanties een
Achterblijvers
waarschuwing gestuurd naar de beAnnemiek Jetten, hoofd van de afdedrijven die nog steeds niet hadden
ling Bestuurlijk Juridische Zaken bij
ingeleverd. In juni had 40% van de
het Hoogheemraadschap West Brabant glastuinbouwbedrijven nog niet alle
is kritisch: „Vanuit de handhaver begegevens ingeleverd. Jetten: „En bij de
zien is het een lastig besluit. Als je be- andere 60% is het moeilijk om na te >>
19
HandHaving 2004 #2
Ook de gemeente Zaanstad (137.000
inwoners) betrekt de inwoners bij de
keuze van prioriteiten in de handhaving. Een frontoffice van de dienst
Wijken gaat met de bewoners de inbreng leveren voor het handhavingsprogramma, de spil van het integrale
werken in de gemeente. Zaanstad heeft
een naam hoog te houden. De gemeente was in 2001 een van de acht prijswinnaars van Handhaven op Niveau. De
organisatorische inbedding van de integrale afdeling Handhaving heeft sindsdien vorm gekregen, vertelde wethouder Kroesen-van Gelderen. Bouwen,
milieu, ruimtelijke ordening, APV,
Parkeerbeheer en Stadswachten maken
deel van uit van die afdeling. De medewerkers hebben een kennis- en cultuurtraining gehad om achter de schermen
daadwerkelijk integraal te werken.
Frans Hoogervorst: „We willen een branche zijn die laat zien dat ze ook op milieugebied de
zaken voor elkaar heeft.”
gaan of de gegevens kloppen. Een
jaarteeltplan kun je gedurende het
lopende jaar controleren maar achteraf kun je niet goed meer zien wat ze
gedaan hebben. Normaal werken we
bij de handhaving van de Wet verontreiniging oppervlaktewater met normen waar een bedrijf niet overheen
mag. Dat is veel eenvoudiger te controleren.”
groep Glastuinbouw. Deze groep met
vertegenwoordigers van overheden en
bedrijfsleven ziet toe op de uitvoering
van afgesloten convenanten en het
besluit Glastuinbouw. De burgemeester vindt dat bij de naleving vooral naar
hectares moet worden gekeken. „In het
Westland heeft de meerderheid van de
grote bedrijven de gegevens ingeleverd.
Dat telt flink aan.”
Altijd achteraf
Piet Bukman, voorzitter van de Uitvoeringsorganisatie Integrale Milieu
Taakstelling (UO) denkt daar anders
over: „Er wordt bijna altijd achteraf
gecontroleerd, vooraf is een beetje
lastig. Het systeem is juist zo op poten
gezet dat de registratie de werkelijkheid dekt.” Tuinders moeten hun
registratiegegevens bij de UO inleveren. Over het feit dat velen dat verzuimen zegt hij: „Er hangt nu zo’n
sfeertje van ’we moeten in Nederland
met minder regels toe’. Dat beeld hing
ook om de kabinetsformatie.” Toch
vindt hij het niet verkeerd dat uiteindelijk 60 procent van de in totaal 6500
glastuinbouwbedrijven de gegevens
inlevert. „Je hebt dan een basis om
aan de slag te gaan.” Na de strenge
brief die de UO in de zomer aan de
verzuimende tuinders stuurde, komen
er bovendien nog meer gegevens
binnen.
De voormalige glastuinbouwgemeente
De Lier heet tegenwoordig gemeente
Westland . De Lier had eind 2003
ongeveer 80 procent ingeleverd. Huub
van der Meer was daar tot de herindeling van 1 januari 2004 burgemeester
en zit al ruim tien jaar in de Stuur-
te motiveren hun gegevens te registreren en in te leveren.” Dat komt volgens
de LTO-voorzitter ook ten goede aan
het tuinbouwbedrijf zelf. „Meten is
weten, gissen is missen.” Piet Bukman
is zeer te spreken over de inzet van
LTO. Die inzet is overigens begrijpelijk, want met name LTO heeft gestreden voor dit algemene sectorbesluit
en verwacht zo strengere regels gericht
op het uitsluiten van specifieke bestrijdingsmiddelen te voorkomen.
Veel vrijheid
Hoogervorst zegt dat ondernemers
Overigens verloopt de administratieve
die nog niet gerapporteerd hebben het
verwerking van de ingezonden gegewaarschijnlijk moeilijk vinden om dit
vens door de Uitvoeringsorganisatie
niet vlekkeloos. „Dat belemmert ons en soort zaken in kaart te brengen. „Het
gaat daarbij merendeels om kleinere
collega-organisaties ook in een goede
bedrijven met gemengde teelten waarhandhaving”, aldus Jetten. Ook vindt
voor de registratie ook ingewikkelder
zij dat de sector te veel vrijheid heeft.
is.” Burgemeester Van der Meer ziet
De sector vroeg om speelruimte bij de
dat anders. „Het is niet zo lastig. Het
invulling van het gebruik van bestrijgaat om kilo’s en vierkante meters.
dingsmiddelen, energie en meststofAan de hand van bonnen weten befen. Daarover sloten de sector en de
drijven snel hoe het in elkaar steekt.
overheid een convenant waar het BeAls je wilt kan het wel.” Volgens de
sluit glastuinbouw uit voortkwam.
Jetten: „Het besluit is een afspiegeling LTO-voorzitter denken sommige tuinders ook: ’er staat toch geen sanctie op.
van het convenant. Maar als je zoveel
vrijheid legt aan de ‘regelkant’ dan heb Die AID zegt wel dat ze langskomt,
maar dat doet ze niet.’ „Ik ben ervan
je als handhaver weinig mogelijkheden
meer om in te grijpen als het fout gaat.” overtuigd dat er beter gerapporteerd
wordt zodra de overheid laat zien dat
ze het inleveren van die gegevens een
Gissen is missen
serieuze zaak vindt.”
Belangenorganisatie LTO Nederland
wil dat tuinders laten zien dat ze zuinig omgaan met energie en schadelijke Nogmaals de tijd
bestrijdingsmiddelen. Voorzitter Frans De AID gaat deze maanden zeker op
Hoogervorst: „Daar hebben wij alle be- bezoek bij tuinders die de registratie
niet serieus nemen, aldus vakspecialist
lang bij. We willen een maatschappelijk geaccepteerde branche zijn die laat bestrijdingsmiddelen Simon Tuijtel.
„Maar voordat wij strafrechtelijk
zien dat ze ook op milieugebied de
mogen handhaven moeten er eerst
zaken voor elkaar heeft. Daarom proberen wij tuinders op allerlei manieren bestuurlijke stappen worden gezet.
Angst voor boete
De AID controleert in dit kwartaal of
de rapportages van de telers kloppen.
„Het kan best zijn dat sommige
bedrijven in werkelijkheid boven de
opgelegde verbruiksnormen uitkomen, maar uit angst voor een bestuurlijke boete te lage cijfers opgeven.
Door controle van onder meer log-
boeken, inkoopadministratie en voorraadcijfers achterhalen we het waarheidsgehalte van de opgaven.”
Natuurlijk kan de AID niet bij alle
bedrijven controleren. Tuijtel legt uit
dat met name bedrijven worden gecontroleerd waarvan het bestrijdingsmiddelengebruik normaalgesproken
relatief hoog ligt in de sector maar die
individueel lage cijfers hebben opgegeven. „Dan kan trouwens heel goed
blijken dat het niet om een foutieve
opgave maar om een vooruitstrevend
bedrijf gaat.”
Ingewikkeld proces
Controle van het Besluit Glastuinbouw is niet overal ingepland. Tuijtel:
„Het ‘scoort’ niet in alle gemeenten
hoog. Het moet opboksen tegen andere handhavingbelangen die ook geld
en menskracht kosten. Sommige gemeenten waar veel glastuinbouw is
geven op dit moment een hogere
prioriteit aan controles op de opslag
van gevaarlijke stoffen of in de afgelopen weken op vuurwerk.”
Van der Meer voegt daar aan toe:
„Vuurwerk krijgt natuurlijk veel aandacht. Maar in glastuinbouwgemeenten als De Lier controleer je de glastuinbouw. Dat is ‘core business’.”
Piet Bukman vindt het verklaarbaar
dat de handhaving van het besluit nog
niet helemaal op poten staat: „Je moet
eerst de zaak op de rails zetten, daarna
kun je pas gaan handhaven. Het besluit is bovendien het resultaat van
een langdurig en ingewikkeld bestuurlijk proces.” Maar waarom is het besluit dan niet in werking getreden
nádat de samenwerking tussen de
handhavende instanties was geregeld?
„Die ontwikkelingen gaan een beetje
samen. Je begint met het wettelijk
kader en dat geef je pas later handen
en voeten. Ik ken geen voorbeelden
dat het anders gaat.” Bestuurder Van
der Meer is optimistisch: „Langzamerhand komt de haven in zicht.
Je hebt te maken met provincie, rijk
en de sector zelf. Dan gaat het allemaal niet zo snel.”
Nadere inlichtingen:
Joyce de Wit, communicatieadviseur
projectbureau Glastuinbouw en Milieu
(GlaMi), tel. 030 - 214 70 15
Tekst: Karin Alfenaar
Foto’s: ANP
Samen controleren
Nooit eerder zijn er drie handhavende instanties gezamenlijk belast met de controle van een Algemene Maatregel van
Bestuur en verplicht tot samenwerking bij bedrijfsbezoeken. Behalve op de controle van de jaarrapportages werkt de
AID samen met gemeenten en waterschappen gedurende de reguliere controles in de glastuinbouw. De AID-inspecteurs
hebben bijvoorbeeld een checklist aan de hand waarvan ze – naast de naleving van de Bestrijdingsmiddelenwet – voor
gemeenten nagaan of wordt voldaan aan de Wet milieubeheer; bijvoorbeeld: hoe worden afvalstoffen verbrand? En bij
controles in de opslagplaats van bestrijdingsmiddelen wordt voor de waterschappen gekeken of er niet toevallig een
schrobputje in de vloer zit, hetgeen in strijd is met de Wet verontreiniging oppervlaktewateren, en of de vloer van de
opslagruimte wel vloeistofdicht is. Er zijn nu veel georganiseerde en informele bijeenkomsten in het land waarbij de
handhavers verdere samenwerkingsafspraken maken. Simon Tuijtel van de AID: „Ik zie dit besluit als een proef. We zijn
nog nooit op deze wijze gezamenlijk opgetreden als handhavers en moeten allemaal nog leren op dit gebied.”
21
HandHaving 2004 #2
HandHaving 2004 #2
20
Controle van het Besluit Glastuinbouw is niet
overal ingepland. Het ‘scoort’ niet in alle
gemeenten hoog.
De UO heeft iedereen die nog niets
had ingeleverd een brief gestuurd met
de aanmaning dat vóór 1 oktober 2003
alsnog te doen. Bedrijven die daar
geen gehoor aan hebben gegeven,
krijgen een handhavingbrief van de
gemeente of het waterschap waar zij
onder vallen.” Deze twee overheidsinstanties hebben de bedrijven veelal
onder elkaar ‘verdeeld’ naar gelang de
grootte, aard en intensiteit van de
bedrijvigheid. Na het ontvangen van
die handhavingbrief krijgen de bedrijven nogmaals de gelegenheid hun
gegevens in te leveren. De Vereniging
van Nederlandse Gemeenten en de
Unie van Waterschappen adviseren
om € 200,- boete per week vertraging
aan verzuimende glastuinbouwbedrijven op te leggen. Wanneer er vervolgens nog niet wordt ingeleverd, is er
sprake van een economisch delict en
komt de AID in actie. Tuijtel: „Wij zijn
er dan om een draai om de oren uit te
delen.”
In de stromende regen proberen een container
open te krijgen.
HandHaving 2004 #2
Op deze grauwe zaterdagochtend in het van zichzelf al niet opwekkende
Amsterdamse westelijk havengebied, staat Chris Velthoen van de VROMInspectie voor een dichte deur. Dan maar de directeur van het te inspecteren
bedrijf gebeld, die na enige tijd zowaar verschijnt en de deuren glimlachend
ontsluit. Terwijl buiten de hemelsluizen opengaan, druppelen werknemers het
bedrijf binnen. Ze blijven opvallend goedgemutst als zestien ambtenaren in
oranje hesjes de vergaderruimte in beslag nemen. Vandaag worden er containers voor Afrika gecontroleerd.
22
Chris Velthoen brieft elf collega’s van
VROM, een KLPD’er, een RIVM’er en
twee agenten van het Amsterdamse
Bureau Houtmankade. De KLPD en
de politie hoorden per toeval van de
controledag en daar wilden ze wel
bij zijn. Het RIVM doet mee omdat
onlangs een fikse partij gescheurde
plastic zakken met een geel poeder
werd aangetroffen, waarvan de handelaar zei dat hij in plaats van kunstmest per ongeluk landbouwgif had
gekregen. Zoiets kan vandaag weer
gebeuren. We bevinden ons in een
kantoortje op het terrein van een
Ghanees bedrijf dat containers verhuurt aan derden en gedeeltelijk zorgt
voor transport naar Ghana.
Amsterdam heeft vijf van dergelijke
ondernemingen. De inhoud van de
containers is zeer gevarieerd: huisraad, kleding, losse autodeuren, oude
accu’s, brandblussers, lekkende gasflessen, stapels oud papier. Soms is
een deel van de lading afkomstig van
diefstal. Maar voornamelijk gaat het
toch om papier, motoren, koelkasten
en oude tv’s. Die apparaten moeten
dus nog werken, anders is het afval,
en is de export illegaal. Dat gaan
Velthoen en zijn collega’s deze zaterdag controleren. „En als er te veel in
zit om vandaag te controleren, verzegelen we de container en komen later
in de week terug.” Vanuit de tegenovergelegen ruimte, onder een bewerkte klok met daarop de tekst
’Greetings from Ghana’, worden de
handhavers met onverholen nieuwsgierigheid gadegeslagen door medewerkers. Op tafel liggen – naast een
stapel dossiers van containers – checklists voor de controleurs, én standaardbrieven aan de ondernemer bij verzegeling van zijn container.
Betonschaar en slijptol
„Vandaag controleren we alleen de
containers die volgens dossiers van
het bedrijf op dit moment worden
geladen.” Hoe weet hij dat de overige
niets bevatten? „Je loopt er langs en
geeft er een schop tegen. Dan hoor
je snel genoeg of er wat in zit.” Vijf
minuten nadat de controleurs in koppels over het terrein zijn uitgewaaierd
komen er al twee doorweekt van de
regen terug: „Op twee containers
passen de sleutels niet en er staat er
een open waarvan geen dossier is.”
Velthoen, laconiek: „In de auto liggen
een betonschaar en een slijptol.”
Vanachter een kop koffie in het geconfisqueerde kantoor legt hij uit:
„We nemen een representatieve
steekproef. Een container vol tv’s?
Aansluiten met het verlengsnoer en
kijken of er sneeuw verschijnt.” De
hevige regenval maakt de controle er
niet gemakkelijker op: vooral dat testen van de elektrische apparatuur is
soms gevaarlijk. „Kapotte elektrische
apparatuur is afval. Maar Ghana zit
vol handige jongens die van drie oude
tv’s één nieuwe maken. De vraag is
echter wat ze doen met het restafval:
deponeren bij de derde palmboom
links? Daarom moeten die dingen nog
werken als ze op transport gaan. Hoe
lucratief deze handel kennelijk is,
bleek in het verleden al uit transportcontroles van de VROM-Inspectie en
douane, waterpolitie en Openbaar
Ministerie. Voorlichting werpt niet
altijd vruchten af”, vertelt Velthoen.
De VROM-Inspectie verpreidde een
cd-rom met EVOA-informatie.
Bedrijven kunnen daarop zien wat wel
en niet mag. Deze informatie heeft in
Amsterdam de export van dichtgelaste
auto’s met afval voor Afrika teruggedrongen, maar in de containerexport
wordt nog volop gesjoemeld
>>
23
HandHaving 2004 #2
Greetings from Ghana
HandHaving 2004 #2
Dwangsommen
De exporteur waar we controleren is
een oude bekende van de Inspectie.
De strikte regels vormen een bedreiging voor de inkomsten van het bedrijf: hoe minder lading is toegestaan,
hoe kleiner de omzet. Velthoen: „Deze
jongens zijn creatief: vorige week
onderschepten onze Antwerpse collega’s nog dertien containers met oude
meuk die op kleine binnenvaartschepen hier vandaan waren gekomen, om
vanuit België naar Ghana te verschepen.” Waarmee eens te meer het
belang van Europese samenwerking
in de handhaving is onderstreept.
En van voortdurend controleren.
Volgens de EVOA zijn alle instanties
die aan dergelijke transporten te pas
komen, zoals eigenaar, opdrachtgever,
vervoerder en documentmaker in
gelijke mate verantwoordelijk voor de
lading. In dit geval vervult het bedrijf
zelf dus een aantal van die taken.
Genoeg reden voor regelmatige inspecties, inclusief vele hercontroles.
„Dit bedrijf heeft al een dwangsom
van vijfduizend euro per overtreding
aan de broek. Voor elke nieuwe fout
wordt niet alleen de dwangsom verbeurd, maar ook proces-verbaal opgemaakt voor de onderneming en voor
de afzender van de goederen.”
24
Medicijnen
De eerste tussenstand: drie foute containers, twee ‘schone’. ‘Foute’ containers worden verzegeld en de eigenaar
moet binnen veertien dagen het afval
afvoeren naar een erkend inzamelaar.
Doet hij dit niet, dan doet VROM dit
op zijn kosten. Een aantal keren per
jaar controleert het Inspectieteam op
een dergelijke manier. „Eigenlijk te
weinig”, meent Velthoen. „We treffen
namelijk niet alleen kapotte koelkasten en tv’s aan, maar ook overjarige
medicijnen en zelfs munitie.”
De eerste lunchpakketten worden aangebroken. De geur van gebakken vis
drijft inmiddels door het gebouwtje.
Achterin blijkt zich inmiddels een
groot aantal Ghanezen in de keuken
te hebben verzameld. Terwijl de Hollandse inspecteurs hun krentenbollen
verorberen wordt er elders stevig
Afrikaans gekookt. Een doorweekte
controleur stapt binnen: „Zojuist een
container geopend met motorblokken
waar de oliedrab uitdruipt.” Een verbaasde klant kijkt even om de deur en
verdwijnt schielijk als hij een politieuniform ziet.
Relatief begrip
Niet EG-landen kunnen volgens de
EVOA te kennen geven welke afvalstoffen zij uit de EG willen ontvangen.
Welke afwegingen daaraan ten grondslag liggen – de wens van de bevolking, imago, nut – doet niet terzake.
De Ghanese overheid wil helemaal
geen afvalstoffen – ook geen oud
papier. Maar juist dat oude papier is
lucratieve waar in Ghana. „Het wordt
vermengd met mest om er een soort
papier-maché van te maken. Ze gebruiken het als bouwmateriaal, als
brandstof, het wordt gebruikt als luiers, en natuurlijk als toiletpapier.”
De beleidslijn die de controleurs hanteren, biedt enige speling: een twintigvoetscontainer mag maximaal één
kuub oud papier bevatten, een veertig-
Een eigenaresse van een zeecontainer komt
polshoogte nemen.
Oud papier is geld waard in Ghana.
voetscontainer twee. Het argument:
verpakkingsmateriaal voor wat er verder in de container zit. „Dat argument
is ingegeven door verpakkingseisen.
Men mag geen oude tv’s in containers
storten. Dus dan kunnen ze in
papier.” De aanwezige juriste beschrijft waar het eigenlijk om gaat:
„Afval is een relatief begrip. Wij gaan
uit van de Europese standaard.”
Velthoen: „Wat hier afval is, is daar
nog handel. En die wordt hier veelal
voorbereid door particulieren uit het
wijdvertakte ooms- en nevennetwerk,
die transporten regelen. Voor vijftienhonderd euro huur je een container.
Die prop je in drie weken tijd vol en
dan zorgen dat de opbrengst van de
inhoud de huur- en verzendkosten
dekt.”
netje neer die eerst de inhoud van de
containers checkt.”
Aan de poort
Later op de dag – de tussenstand is
dan vijf ‘fout’, acht conform – beginnen de aanvankelijk zo amicale ondernemers inmiddels ook figuurlijk nattigheid te voelen. Ze zien zelf de gestufte containers met kapotte vrieskisten, motoronderdelen, emmers vol
afstandsbedieningen en lekkende
motoren. In een container staat een
stretcher: blijkbaar gebruikt iemand
deze ruimte als slaapplaats. „Je ziet ze
denken: de dwangsom, de pv’s...
Terwijl drie weken containerverhuur
slechts 1500 euro opbrengt.” „Hoe kan
ik alles in die containers controleren?”, vraagt de eigenaar zich met veel
omhaal af. „Wat is de oplossing?”
Een van de meegekomen juristen
heeft zijn antwoord klaar: „Controle
aan de poort meneer. U zet een man-
Voorlichting
Velthoen meldt een week later de
resultaten van de hercontrole. „We zijn
nog niet klaar. We moeten nog acht
containers afhandelen waarvan de
huurders niet kwamen opdagen. Dat is
overigens heel gebruikelijk.” De voorlopig laatste tussenstand na de controle
van 35 containers: dertien processenverbaal en dertien inningen van de
dwangsom voor evenzovele overtredingen. „Bij de hercontrole troffen we
nog een container aan met 29 CFKhoudende koelkasten. Dat is zowel een
overtreding op het handelsverbod ingevolge het Besluit beheer wit- en bruingoed, de EG-verordening als de
EVOA.” De directeur van het bedrijf
heeft inmiddels te kennen gegeven dat
hij graag een gesprek wil met de
VROM-Inspectie. Hij stoorde zich
vooral aan de omvang van het team
handhavers. „Zijn klanten schrokken
en liepen weg. En hij wilde toch nog
meer uitleg over afvalstoffen, ondanks
de bepaald niet kinderachtige voorlichting die we al hebben gegeven.”
Maar benadrukt Velthoen: praten kan
altijd. „We zullen weer informeren
over wat wel en niet mag. De dwangsommen worden uiteraard ook geïnd.”
Verbetering
De cultuuromslag, de mentaliteitsverandering bij bedrijven, het is een lang
verhaal. Toch luidt de algemene indruk
van de betrokken toezichthouders dat
het stap voor stap schoner en veiliger
wordt in het westelijk havengebied.
Als ze nog spelen, is het geen afval.
Velthoen: „Bij onze eerste controles
hier was zowat elke container fout.
Nu nog ongeveer de helft; het gaat
dus beter.” Drie dagen later treft de
douane op hetzelfde terrein een met
oud papier en foute koelkasten volgestouwde container aan. Velthoen:
„Ik hoop dat dit bedrijf ooit gaat rekenen: het jaarsalaris van twee controleurs bij de poort tegenover de huidige
reeks boetes en dwangsommen.”
Tekst: Joost Swanborn
Foto’s: NFP Photografy
1/4 AD MILCURA
25
HandHaving 2004 #2
Briefing in de bedrijfskantine.
Politiek Den Haag wil veel minder regels en
minder bemoeizucht van overheden.
Welke wetten
gaan weg?
Trendbreuk in de
handhaving
HandHaving 2004 #2
Minder regels en minder administratieve lasten voor burgers en bedrijven:
daar kan niemand tegen zijn. Minister Sybilla Dekker en staatssecretaris milieu
Pieter van Geel zetten eendrachtig het mes in de VROM-regelgeving. De politieke meerderheid vraagt ook om een trendbeuk in de handhaving. „Liever geen
gedetailleerde overheidsbemoeienis.”
26
Het ministerie van VROM werkt aan
een grote saneringsoperatie. Het meerjarenprogramma herijking doet voorstellen tot het intrekken, schrappen,
samenvoegen en vereenvoudigen van
regels. Honderd van de vierhonderd
wetten moeten worden geschrapt en
nog eens honderd worden samengevoegd. Het voornemen administratieve lasten voor burgers en bedrijfsleven met 25% terug te brengen staat in
het Hoofdlijnenakkoord van het kabinet-Balkende II. Bij deze opdracht loopt
VROM voorop en Minister Dekker is
daar trots op. Zij maakt er in haar
publieke optredens herhaaldelijk een
punt van: VROM is geen hindermacht,
maar toont ontwikkelkracht.
Commissie van wijzen
Wetenschap en belangenorganisaties
vinden de herijking uitstekend, maar
vragen zich wel hardop af of deze
voorstellen echt leiden tot minder
administratie. De Stichting Natuur en
Milieu en de werkgeversorganisatie
VNO/VCW hebben de minister gevraagd om een commissie van wijzen
in te stellen. Deze moet de effecten
van het schrappen en vereenvoudigen
van wetten eerst onderzoeken. De
minister zei tijdens een overleg met
vaste Kamercommissie VROM begin
februari daar weinig voor te voelen.
In dat overleg ontpopte vooral CDA’er
Ger Koopmans zich als warm pleitbezorger van minder regels en minder
overheidsbemoeienis. Hij vroeg zoveel
mogelijk inrichtingen te scharen
onder Algemene maatregelen van
bestuur. Hoe meer doelvoorschriften
en minder middelvoorschriften, hoe
beter. Het Kamerlid kon het niet laten
tal van voorstellen te doen. Bij elke
voorstel zou een ’fiche van Actal’
Voornemens uit de herijkingsoperatie
van het ministerie van VROM zijn:
- De verplichtingen tot het opstellen
van milieubeleidsplannen worden
geschrapt.
- Vanwege de invoering van de EURichtlijn strategische milieubeoordeling wordt de m.e.r.-regelgeving flink
afgeslankt.
- Het Bouwstoffenbesluit wordt ingetrokken en vervangen door een eenvoudiger regeling.
- De Wet geluidhinder wordt vereenvoudigd en op termijn ingebouwd in
de Wet milieubeheer.
- Regelgeving voor woningcorporaties
wordt sterk beperkt.
- De Huisvestingswet wordt afgeslankt.
- De Wet voorkeursrecht gemeenten
wordt vereenvoudigd.
- Enkele in voorbereiding zijnde wetsvoorstellen, zoals de Wet stank en
veehouderij en de Woonwet worden
niet ingediend.
het licht te zullen houden. Ze vertelde
dat het toetsen van bestemmingsplannen in ieder geval al een lagere prioriteit heeft gekregen.
Fietsen met wind mee
Misschien vanwege de grote steun
buiten de Tweede Kamer voor de
herijking, verpakten de oppositiepartijen PvdA, SP en Groen Links hun
kritiek in motiverende statements.
„Minder regels, één loket, één vergunning. Het is als fietsen met altijd
wind mee”, merkte PvdA’er Diederik
Samson op. Hij was wel bevreesd voor
valkuilen. „Niet minder regels moet
het doel van deze operatie zijn, maar
meer milieu, meer volkshuisvesting.”
Samson hekelde de willekeur bij het
schrappen van regels en miste een
feitelijke onderbouwing. „Waar komt
dat ene VROM loket dan? Ik kan uit
de voorstellen niet opmaken of u daar
over hebt nagedacht.” GroenLinks
vond ‘geen enkele analyse onder de
herijkingsoperatie’. Kamerlid Wijnand
Duijvedak: „Ik lees niets over instrumenten als heffingen en convenanten
en ik vind dat verbijsterend. U heeft
geen begin van een gedachte hier-
over.” De SP begreep niet waarom
het voorstel van officier van justitie
Gustaaf Biezeveld was meegenomen
om te komen tot een brede natuuren milieuwet. SP-kamerlid Krista van
Velzen maakte bezwaar tegen het
afschaffen van de actio popularis.
Alleen direct belanghebbenden kunnen dan nog bezwaar maken tegen
ontwikkelingen in hun omgeving.
„Inspraak is juist goed voor de kwaliteit van de wetgeving.” Ger Koopmans
(CDA) reageerde direct: „Welke hinder
had Volkert van der G. van stank in
Horst?” Daarbij doelde het kamerlid op
milieuorganisaties die gekant zijn tegen
intensieve veehouderij en bijvoorbeeld
bezwaarprocedures in bestemmingsplannen stelselmatig aangrijpen om
uitbreiding van deze bedrijfstak te voorkomen. Van Velzen: „Vanwege deze
excessen moet je nog niet het kind met
het badwater weggooien.”
Geen keuze
Het Bouwstoffenbesluit wordt vaak
aangehaald als voorbeeld van zeer
gedetailleerde, in de praktijk bijna onwerkbare regelgeving. Het staat dan
ook op de lijst te worden ingetrokken
Gevolgen voor handhaving
Minder regels voor burgers en bedrijven, betekent niet automatisch minder
werk voor handhavers. Dat blijkt bijvoorbeeld uit onderzoek van de
Evaluatiecommissie Wet milieubeheer naar de groei van het aantal Algemene
maatregelen van bestuur. In het advies ’De nieuwe algemene ingevolge artikel
8.40 Wet milieubeheer (2002/10)’ aan de minister van VROM concludeert deze
evaluatiecommissie dat het instellen van meer Algemene maatregelen van
bestuur niet substantieel minder werk met zich meebrengt. Toezichthouders
moeten aanzienlijk meer voorwerk verrichten voor een controle. Extra menskracht bleek ook nodig om informatie te geven over de doelvoorschriften en de
inspannings- en zorgplichten. Toezicht en handhaving van algemene regels kosten veel tijd, evenveel als het toezicht op een vergunningplichtige inrichting.
Verder geven AMvB-inrichtingen relatief vaak aanleiding tot klachten van derden. Er gaat veel tijd zitten in discussies over de precieze inhoud van het geldende voorschrift. Zorgplichten worden niet gebruikt als zelfstandige grondslag
voor handhavend optreden, maar als aangrijpingspunt voor overleg, aldus de
evaluatiecommissie.
>>
27
HandHaving 2004 #2
moeten worden opgenomen. Actal is
het Adviescollege toetsing administratieve lasten. Verder wil Koopmans
‘fatale termijnen’ in de vergunningverlening invoeren om ‘lapzwanzerige’
overheden scherp te houden. „Reageert
een overheid niet binnen de wettelijke
termijn op (bijvoorbeeld) een vergunningaanvraag, dan mag de burger zijn
gang gaan.” Koopmans was kritisch
over het toezicht op bestemmingsplannen door de VROM-Inspectie.
„Een verkeerd voorbeeld van gedetailleerde overheidsbemoeienis.”
Minister Dekker nam het op voor haar
inspecteurs. „De Inspectie doet nuttig
werk”. Wel deed zij de toezegging de
positie van de VROM-Inspectie bij
bestemmingsplanwijzigingen tegen
Veel regels rond geluidhinder zijn te vinden bij
Verkeer en Waterstaat en bij VROM.
Boter op het hoofd
Kamerleden hebben natuurlijk boter
op het hoofd. Dat weten zij zelf ook.
Maar al te vaak wordt bij het maken
van nieuwe wetten gehoor gegeven
aan de voorstellen van diverse belangenorganisaties. Uitzondering op uitzondering die daaruit voort vloeien,
zorgen vooral voor onoverzichtelijke
en ingewikkelde regels.
Staatssecretaris Pieter van Geel hield
de volksvertegenwoordigers daarom
een spiegel voor: „Hoe sterk is de
Kamer zelf? Een aanvulling op de
luchtkwaliteitregelgeving had ‘slechts’
een ministeriële regeling kunnen zijn.
Maar de Kamer wilde een omslachtige
aanpassing in de wet.” Het voornemen tot het intrekken van de Wet
ammoniak en veehouderij verdedigde
hij met de opmerking dat stank bij
uitstek een lokaal probleem is. „Ik zie
niet in waarom dat in nationale wetgeving moet worden geregeld.” Van
Geel waarschuwde voor het invoeren
van fatale termijnen. „Burgers en bedrijven schieten daar niets mee op
want overschrijding is in feite een
‘nee’. Om niet te spreken over schade
aan natuur en milieu.” De staatssecretaris vond het niet juist om het
Bouwstoffenbesluit tot kroonjuweel
van de herijkingsdiscussie te benoemen. „In die wet staan aperte fouten.
Niet bedoelde effecten aanpakken is
iets anders dan het beschermingsniveau aanpassen. Nu over het Bouwstoffenbesluit in de uitvoering veel
meer bekend is, zal een grondige aanpassing kunnen leiden tot een veel
betere handhaafbaarheid.” Het beperken van de actio popularis biedt nog
HandHaving 2004 #2
Burgers willen regels
28
Ter onderbouwing van de herijking van VROM-wetten voerde de organisatie
ORG-ID een toets uit waarbij burgers naar hun standpunt omtrent regelgeving
werden gevraagd. Wat blijkt: burgers willen meer regels. Zij zien dat als zekerheid en het goed regelen van zaken. Burgerondersteuners (bijvoorbeeld rechtshulp) willen juist minder regels. Die bieden slechts schijnveiligheid. Ook over
inspraak denken beide groepen verschillend. Burgerondersteuners willen
‘burenruzies, psychische klachten en querulanten’ minder juridische mogelijkheden bieden. Burgers willen ook een minder complexe gang naar de rechter.
steeds mogelijkheden voor belanghebbende organisaties, nuanceerde
Van Geel de kritiek van de progressieven.
Stroperig
Het moet voor ‘getroffenen’ van
VROM-regelgeving een verademing
zijn om in een officiële Haagse nota
te kunnen lezen dat het ‘grondbeleid
bijzonder ontoegankelijk is’ en dat de
‘regelgeving ruimtelijke ordening
stroperig’ mag worden genoemd.
Het overzicht van regels per beleidssector in het Meerjarenprogramma
van VROM laat ook zien hoe versnipperd VROM-relevante wet- en regelgeving is over andere departementen.
De Vogel- en Habitatrichtlijn valt
bijvoorbeeld onder het ministerie van
Landbouw. Veel regels rond geluidhinder zijn ook te vinden bij Verkeer
en Waterstaat. Een historisch gegeven
is de verdeling van ‘waterzaken’ over
verschillende ministeries én bestuurslagen in het land. Daar verandert de
herijking niet veel aan. In mei presenteren minister Dekker, verantwoordelijk voor de VROM-wetten, en staatssecretaris Van Geel, verantwoordelijk
voor de VROM-handhaving, het tweede deel van hun herijkingsplan.
Nadere inlichtingen:
Op www.vrom.nl staat het dossier herijking,
met de Kamerstukken, het volledige rapport van de burgertoets en een ‘kruisjestabel’. Deze tabel biedt een overzicht van
wet- en regelgeving die in de herijking aan
bod komen.
Telst: Nicoline Elsink
Foto: ANP
29
HandHaving 2004 #2
en te worden herzien. Samson (PvdA):
„Maar hoe pakt dat uit? Gaat VROM
de normen voor bouwen en slopen
minder hoog stellen?” De Kamer
vreest dat een eventueel gat in de
VROM-regelgeving straks weer wordt
opgevuld door provinciale en gemeentelijke regels. Dat is zo mogelijk nog
onoverzichtelijker en omslachtiger
voor burgers en bedrijven. Minister
Dekker antwoordde geen aanwijzingen
te hebben dat lagere overheden dat
van plan zijn. De herijking is geen
keuze, maar het een volgt uit het
ander. „Een kwart minder regels is
een methode om te komen tot verbetering. De herijking wordt doorgevoerd ‘met continuïteit van bestaand
beleid”, verzekerde Dekker.
Sippia Lepoeter: „Vroeger stonden we met de
mond vol tanden omdat de overtreding buiten
ons bereik viel.”
GOA: breed bevoegd
voor kleine delicten
HandHaving 2004 #2
De aanhoudende roep om een veiligere stad heeft zijn eerste dienaar voortgebracht: de GOA. In Leiden gaan sinds kort een dertigtal gemeentelijke opsporingsambtenaren de straat op, breed bevoegd om paal en perk te stellen aan
burgermans alledaagse ergernissen, van fout geparkeerde auto’s tot hondenpoep. „Vroeger zouden we gewoon zijn doorgelopen.”
30
Een integrale gemeentelijke opsporingsambtenaar, kortweg GOA. Dat
was de wens van het Leidse gemeentebestuur. Eén die niet alleen mag opsporen en handhaven, maar ook boetes
uit mag delen op een zo breed mogelijk
gebied. Half november werden
33 ambtenaren van de sector Stadstoezicht door districtschef Peye de Mey
van politiekorps Hollands-Midden
beëdigd als GOA. De aanduiding
‘integraal’ is wellicht ietwat mislei-
dend, vindt Caner Duman, chef toezicht en handhaving bij de sector
Stadstoezicht. Dat suggereert immers
dat verschillende partijen met ieder
hun eigen taakgebied samenwerken.
„Het is eerder generaal dan integraal.
De GOA is één soort ambtenaar die
op vele taken inzetbaar is. Ze mogen
heel veel als het gaat om kleine overtredingen en zijn er bij wijze van spreken voor alles, maar nog net niet voor
moord en doodslag”, gekscheert hij.
’Gemeente-BOA’
In feite is de GOA hetzelfde als een
‘gemeente-BOA’, een breed bevoegde
bijzondere opsporingsambtenaar.
Sinds 1994 – met de invoering van de
nieuwe Politiewet – kunnen gemeenten buitengewone opsporingsambtenaren benoemen voor het opsporen
van bepaalde strafbare feiten. De
komst van de BOA moest de veiligheid in de samenleving bevorderen.
Tal van gemeenten hebben onder die
noemer al opsporingsbeambten in
dienst genomen. De GOA bestaat
sinds mei 2002, toen het Besluit
Buitengewoon Opsporingsambtenaar
is herzien. Dit vanwege de wildgroei
aan BOA’s en het onoverzichtelijke
geheel aan gecombineerde functies
Flexibel inzetbaar
De bestaande toezichthouders in met
name kleinere gemeenten zijn vaak
parttime, dat maakt de BOA of GOA
flexibel inzetbaar, ook bij ziekte van
andere collega’s. Datzelfde geldt als er
met prioriteiten geschoven wordt en
daarmee de inzet van personeel, of de
intensiteit ervan, verschuift. Dat laatste was in Leiden niet de hoofdreden
om GOA’s in te stellen. De roep van
de burgerij om een strakker optreden
moest worden gehoord. Burgers kunnen nu met hun klachten terecht bij
de ambtenaar ‘in het blauw’ die ze zo
vaak in het straatbeeld tegenkomen.
Sippia Lepoeter, voorheen parkeercontroleur nu GOA, kan erover meepraten. „We werden op straat vaak aangesproken. Stonden we vroeger met
de mond vol tanden omdat de overtreding buiten ons bereik viel, nu kunnen we gelijk actie ondernemen.”
Maar de GOA is beslist geen ‘parkeerwacht plus’, corrigeert chef toezicht en
handhaving Duman. Het gaat om een
combinatie van verschillende functies.
Naast de vroegere parkeercontroleurs
zijn ook de voormalige milieucontroleurs in Leiden GOA geworden. De
handhavende taken van de marktmeester, de toezichthouder op de
warenmarkten, zijn uit diens takenpakket geknipt en naar de GOA overgegaan.
Aansturing
De voordelen voor de organisatie zijn
groot, meent Duman. De aansturing
kan nu veel efficiënter. „Er ligt veel
werk op milieugebied, toezicht waar
we tot voor kort geen capaciteit voor
hadden”, legt hij uit. Zo bemoeien de
GOA’s zich op dit moment met rondslingerende huisvuilzakken. De bewoners in de randgemeenten kennen het
Diftar-systeem, Leiden zelf niet.
Forensen nemen geregeld de gelegenheid te baat hun vuilniszakken van
thuis op weg naar hun werk ergens in
de stad te dumpen. De inhoud van de
zakken wordt nageplozen op adresdragers, enveloppen of wikkels van
bladen, waarop de stiekeme vervuiler
thuis een boete kan verwachten.
Lepoeter vult aan: „Verder zijn we
rond de jaarwisseling extra alert
geweest op burgers die in het geniep
een voorraad grofvuil aanlegden voor
de vreugdevuren tijdens oud op
nieuw.” Verkeerscontrole blijft een
belangrijk taakveld, niet alleen in de
binnenstad. Lepoeter: „Als we duidelijke signalen krijgen dat er in andere
wijken verkeersoverlast is, gaan we er
op af. We zijn in principe in de hele
stad bevoegd.” Nog een voordeel:
tijdens grote evenementen als de
Lakenfeesten in de zomer of het Leids
Ontzet in oktober, kampt de stad met
grote verkeers- en parkeerproblemen.
De GOA-krachten kunnen dan gebundeld worden. Duman: „Wat voor
excessen zich ook voordoen, of het nu
om verkeersproblemen of om milieu
gaat, je zult altijd op moeten treden.”
Milieucursus
De GOA’s hebben een eigen loopbaanen opleidingstraject gekregen, licht
Duman verder toe. „Alle huidige
functionarissen zijn getoetst of ze
aan de GOA-eisen voldoen.” Zelf heeft
Lepoeter een extra milieucursus gevolgd. „Ze voldoen nog niet aan alle
eisen”, bekent Duman, „maar dat is
binnen twee maanden opgelost.” Zo
staat er voor alle GOA’s nog een cursus ‘omgaan met geweld’ op het programma. Duman: „Van flora/fauna is
de kennis nog beperkt. Problemen op
dit vlak doen zich in dit jaargetijde
ook nog niet veel voor. Dus dat kunnen we nog bijspijkeren. Vergeet niet,
we zijn maar pas begonnen.”
Lepoeter is anderhalve maand in functie en blijkt zonder meer positief: „We
kunnen veel meer aanpakken. Vorige
week zag ik nog iemand die zijn oude
tv in de afvalcontainer wilde gooien.
Die heeft direct een proces-verbaal
gekregen. Vroeger zouden we gewoon
zijn doorgelopen. Burgers weten nu al
wat ze aan ons hebben. Dat geeft ons
meer voldoening. Het is ook een
dienstverlenend vak geworden.”
Nadere inlichtingen:
Caner Duman, chef toezicht en
handhaving Gemeente Leiden,
tel. 071 -516 46 00, [email protected]
Tekst: Pieter van den Brand
Foto: John Thuring
31
HandHaving 2004 #2
die gemeenten hanteerden. Functies
en taken zijn nu beter afgebakend,
plus eventueel toegekende politiebevoegdheden en geweldsmiddelen.
De nieuwe definitie past in de trend
naar flexibele, breed inzetbare functionarissen. De GOA richt zich op: verkeer, milieu, flora/fauna en het beheer
van de openbare ruimte. In Leiden
komt daar een vijfde taak bij: het aanpakken van de kleine delicten die in
de APV genoemd staan, zoals wildplakken en niet aangelijnde honden
buiten de uitlaatplaatsen.
Meningen
’Zeven kernwaarden’
Minister Remkes heeft een integriteitscode voor ambtenaren gemaakt, want
het openbaar bestuur moet goudeerlijk blijven. Handhavers en toezichthouders
beoordelen het gedrag van anderen en zouden alleen om die reden al brandschoon moeten zijn. Maar in hoeverre is de eigen integriteit onderdeel van de
dagelijkse praktijk? Hoe voorkom je te veel meedenken met bedrijven, heeft elk
bedrijf z’n eigen handhaver? Zijn er interne gedragcodes? Wordt er op het werk
gepraat over wat wel en niet geoorloofd is? Welke nevenfuncties kan een handhaver uitoefenen? Een rij meningen over dit eerlijke onderwerp.
HandHaving 2004 #2
‘Integriteitsambassadeur’
32
Handhavingsregisseur Tom Bersee
van de gemeente Haarlem:
„Onze handhavers liepen er wel eens
tegenaan dat de eigen gemeente een
wet overtrad of signaleerden handelingen van andere ambtenaren waar
ze vraagtekens bij plaatsten. En dat
riep vragen op: is er een goede meldingsregeling? Doen we wel stelselmatig onderzoek? Praten we er wel
genoeg over? Mijn voorzichtige conclusie luidt: er is wel beleid, maar
het feitelijke instrumentarium en de
actieve handelwijze behoeven nadere
operationalisering, om het maar eufemistisch uit te drukken. Het is natuurlijk niet de bedoeling dat de handhavingsregisseur hier als een soort
Pieter Storms intern tekeergaat. Wel
probeer ik er iets aan te doen. Zo heb
ik voorgesteld een meldpunt voor niet
integer gedrag van ambtenaren in te
stellen en capaciteit te organiseren om
onderzoek te doen en leidinggevenden
te adviseren. De organisatie moet ook
stelselmatig worden doorgelicht als
het gaat om risico’s op integriteitsgebied. Denk daarbij aan aanbestedingen, bestellingen en het omgaan
met burgers. Tot slot moet tijdens het
werkoverleg het spreken over integriteit worden ingebed in onze bedrijfscultuur. Enige tijd geleden hebben wij
de nota integriteit vastgesteld, waarin
keurig staat hoe je moet omgaan met
gemeentelijke gsm’s, welke websites
je mag bezoeken en dat soort zaken.
Maar het overtuigen van het gemeentebestuur in een tijd van bezuinigingen dat er eigenlijk meer moet gebeuren, valt nog niet mee.”
‘Maand van de integriteit’
Woordvoerder Marrit van der Scheer
van de gemeente Leusden:
„Wij hielden onlangs een maand van
de integriteit. Het doel daarvan was
dilemma’s bespreekbaar maken en
samen oplossingen te vinden voor
praktijkproblemen. Elke ambtenaar
moet zich natuurlijk houden aan de
gedragscode, maar alle specifieke
integriteitsproblemen in een nota
beschrijven is onmogelijk. Vandaar
dat we zeiden: beslis niet in je eentje
of iets wel of niet kan, maar bespreek
het onderling. Zoek altijd samen een
oplossing. Hoe ga je bijvoorbeeld om
met een uitnodiging van een aannemer? Alle medewerkers deden mee.
Veel is besproken zonder te oordelen.
Men heeft er veel aan gehad. We blijven periodiek aandacht vragen voor
het onderwerp.”
’Voortdurende discussie’
Loek Bogaarts van de sector Ruimtelijke Ordening en Beheer van de gemeente Spijkenisse:
„Onze medewerkers Bouw- en woningtoezicht gaan weliswaar alleen op pad
– tenzij ze agressie verwachten – maar
de afdeling heeft een sterk zelfreinigend vermogen. Het is geen taboe om
over integriteit te praten. We wisselen
ervaringen uit. Richtlijnen op papier
zijn niet genoeg. Vier jaar geleden
publiceerden wij een nota over integriteit voor de hele gemeente. Naar
aanleiding daarvan is er een meldpunt
Johan Heeren, senior juridisch
beleidsmedewerker van VROM:
„Alle ambtenaren en overheidsorganisaties moeten integer handelen, daar
is wet- en regelgeving voor. Daarnaast
heeft elke ambtenaar een eigen verantwoordelijkheid, die hij ook moet
nemen. Hiervoor heeft VROM een
code met zeven kernwaarden: verantwoordelijkheid, respect, rechtvaardigheid, eerlijkheid, onafhankelijkheid,
loyaliteit en betrouwbaarheid.
Waarden die aangeven hoe wij als
organisatie met onze medewerkers
werken om onze doelen te realiseren
en hoe wij ons daarbij opstellen of
handelen. Het zijn ’groeicompetenties’
die zich verder moeten ontwikkelen
en in de praktijk meer inhoud krijgen.”
‘Niet bijklussen in eigen
gemeente’
Jan Treure, buitendienstinspecteur
Bouw- en woningtoezicht in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht:
„Ik heb nooit de ambtseed hoeven
afleggen. We zijn bezig ons handhavingsbeleid op papier te zetten en
de politiek vraagt daarbij om aandacht
voor integriteit. Er is geen echte richtlijn, maar in de praktijk weet iedereen
wel waar hij zich aan moet houden.
Kerstpakketten worden niet op prijs
gesteld. Als ze toch worden bezorgd,
hebben we een brief voor de afzender
klaar liggen dat hij dat niet meer moet
doen. De alsnog ontvangen zaken
leveren we in bij de gemeentesecretaris, die ze onder de medewerkers verloot. Ik kan me een oudere medewerker herinneren die een eigen tekenbureau had. Met hem hebben we afgesproken dat hij daarmee niet binnen
onze gemeente werkzaam zou zijn.
En afhankelijk van de situatie gaan
onze inspecteurs samen of alleen op
pad, waarbij gezegd moet worden dat
alleen de voorkeur heeft, vanwege
de agressieve reacties die twee inspecteurs vaak opwekken. Mensen suggereren trouwens regelmatig dat we niet
integer zijn. Dat kost ons wel veel tijd
en energie.”
’Een pilsje is al te veel’
Thom van Riet, hoofd Milieuhandhaving provincie Zeeland:
„Na veel discussie is ons integriteitsbeleid vrij strak en het gaat over meer
dan handhaving. Al mijn mensen zijn
ook BOA en hebben dus hun ambtseed afgelegd, Bij sollicitaties is het
altijd een onderwerp. Is er gevoel voor
het omgaan met vertrouwelijke informatie. Heeft men kennissen of familie
die werken bij bedrijven die wij controleren? Het is geen breekpunt, maar
we willen wel elkaars taal spreken. Ik
vind de waarde van cadeautjes van
minder belang dan die grondhouding.
Soms is één pilsje met een ondernemer al te veel. Vooral rond kerst letten
we er op niets aan te nemen, en zeker
niet op het huisadres. Hoewel het een
beetje belachelijk is als je een balpen
weigert. Daarom geldt een maximumbedrag. En je kunt op een charmante
manier weigeren: een briefje met de
beste wensen terugsturen, plus mededeling dat je dit soort attenties niet op
prijs stelt. Je moet vrij zijn om je werk
goed te kunnen doen.”
‘Job rotation’
Liesbeth van Greuningen, woordvoerder van DCMR Milieudienst Rijnmond:
„Sinds vorig jaar leggen alle nieuwe
medewerkers de eed af. Wie hier al
langer werkt, heeft de keus. De directie komt binnenkort aan de beurt.
Daarnaast hebben we job rotation: niemand blijft te lang op één plek zitten,
niemand heeft lang dezelfde bedrijven
in zijn portefeuille, niemand kan al te
lang een band met een bepaalde
ondernemer opbouwen. En men gaat
heel vaak samen op inspectie. De collega’s overleggen regelmatig, ook over
zaken die hun integriteit in het nauw
kunnen brengen. Daarnaast hebben
we interne audits: collega’s toetsen
elkaars werk. Al deze gedragsregels
zijn tot nu toe nergens vastgelegd. De
komende tijd komt echter ons kwaliteitszorgsysteem van de grond. Daarin
worden deze afspraken opgenomen.”
’Geen driesterrenrestaurant’
Regiocoördinator Handhaving gewest
Maastricht en Mergelland Frans van
de Weert:
„De provincie gaat de ambtseed invoeren, de gemeente Maastricht is nog
niet zo ver. Wij hanteren een algemene richtlijn over zaken als: wanneer
mag je ingaan op een uitnodiging
voor een etentje. Het antwoord luidt
dat eten in verhouding moet staan tot
de zaak. Een driesterrenrestaurant is
altijd buiten proportie, maar zakelijk
een klein hapje eten kan wel.
Handhavers controleren niet jarenlang
hetzelfde bedrijf; na ongeveer twee
jaar wisselt men. Nevenfuncties moet
je opgeven. Kerstpakketten van meer
dan € 25,- moeten worden ingeleverd
en worden verloot. Hou je ergens een
lezing, dan mag je een boekenbon tot
€ 25,- accepteren. Je moet gewoon
zeer terughoudend zijn in die dingen.
Maar het is moeilijk te controleren.”
33
HandHaving 2004 #2
Hoe integer zijn we in
de praktijk?
ingesteld, is integriteit een vast punt
in het werkoverleg geworden en hebben we het er gewoon regelmatig over.
Ondanks het belang van dat meldpunt
komen er weinig meldingen binnen.
We discussiëren wel over bijvoorbeeld
het ontvangen van kerstpakketten.
Los van het feit dat je er alleen geen
twintig kunt verstouwen, is dat gebonden aan regels. Alle giften moeten
worden gemeld, inclusief de geschatte
waarde. Boven een bepaald bedrag
mag je het niet accepteren en niets
mag naar je huisadres. Alle nevenfuncties worden geregistreerd.”
Specialist
adv 1/1
CMT
Andreas van der Wal,
toezicht woningbouw
• Wat houdt het werk in:
Toezicht houden op naleving
van bestemmingsplannen in de gemeente Doorn.
• Grootste succes: Het toepassen van bestuursdwang
bij de aanleg van een paardenbak met lichtmasten in
het buitengebied. Daarvoor is de gemeente naar de
Raad van State gegaan. De paardenbak en de lichtmasten zijn afgebroken. Verder doet Doorn mee in
een project waarbij in wisselende samenstellingen een
team toezichthouders van provincie, politie en AID
en dag op pad gaat. Dan constateer je aardig wat.
Een dag buiten is 40 uur binnen voor papierwerk!
• Motivatie: Een beetje fatsoenlijk beeld in het dorp
houden.
• Toekomst: Aan een nieuw actueel bestemmingsplan
wordt hard gewerkt. Het huidige piepsysteem zal
plaats maken voor een programmatische controle.
Dan hoop ik veel vaker buiten toezicht te houden.
• Lastig: Vaak moet je mensen teleurstellen. Dan moeten ze een schuur afbreken of veranderen. Handhaving van regels is geen beroep waarbij je vaak ‘dank
u wel’ hoort. Ik draai het daarom om: binnen kaders
zijn voldoende mogelijkheden.
HandHaving 2004 #2
Foto: Marco Bakker
34
Het rangeerterrein van Onnen is inmiddels
weer vrij van olie.
HandHaving 2004 #2
De provincie Groningen vraagt uw aandacht voor het volgende: door het land
rijden talloze locomotieven die flink olie lekken. Veel emplacementen en stations zijn daardoor zelfs op het oog duidelijk verontreinigd. Het spoorwegemplacement Onnen ziet er inmiddels wel weer brandschoon uit. Maar daar
waren wel een paar dwangsommen voor nodig.
36
Twee jaar geleden bezocht Jan de
Boer, milieu-inspecteur van de provincie Groningen, voor het eerst het
spoorwegemplacement in Onnen.
Wat hij zag, beviel hem niet. De balaststenen zagen zwart van de olie.
Diverse keren schreef hij naar Railinfrabeheer, tegenwoordig ProRail, met
het verzoek iets tegen deze bodemvervuiling te doen. Zonder resultaat.
Na overleg en een bestuurlijke waarschuwing restte geen andere weg dan
dwangsommen, die opliepen tot een
boete van € 18.600,-. Bezwaren tegen
de opgelegde dwangsommen werden
door de bezwaarschriftencommissie
van de provincie grotendeels verworpen.
Grootste boosdoeners in Onnen
bleken de verouderde locs van ACTS,
één van de particuliere goederenvervoermaatschappijen die Nederland
nog rijk is. „Die locomotieven lekten
enorm”, vertelt De Boer. „De olie sijpelde via de stenen in de bodem. De
verontreiniging zat tot drie meter
diep.”
Verantwoordelijk
De provincie kon ProRail op de Onnense verontreiniging aanspreken op
grond van de milieuvergunning, ook
al is ProRail geen eigenaar van de
lekkende locomotieven. De milieuvergunning was afgegeven omdat het
emplacement vroeger gold als lawaaibron. De Boer: „De provincie is bevoegd gezag. De vergunning bepaalt
naast de geluidsaspecten dat wij daar
geen olie mogen aantreffen. Wordt er
toch olie gemorst, dan moet de verantwoordelijke dat aan ons melden.”
ProRail kwam met het verweer dat ze
moeilijk vanuit het kantoor in Zwolle
het emplacement in de gaten kan
houden. „Zij vindt dat niet de eigenaar
verantwoordelijk is voor de verontreiniging, maar de vervoerders.” ProRail
tekende dan ook beroep aan bij de
Raad van State. Die oordeelde echter
dat ProRail een dusdanige invloed
heeft op de rangeeractiviteiten dat ze
bodemverontreinigingen moet kunnen beëindigen. De dwangsommen
boekten een verbluffend resultaat.
Ondanks de stroeve start, is De Boer
nu vol lof over ProRail. „Structon – de
uitvoeringspoot van ProRail – controleert tweewekelijks station Onnen.
Elke drup olie die ze aantreffen, wordt
verwijderd. Ze houden bovendien alles
keurig bij in een logboek.” De Boer zit
er dicht op. In het begin ging hij elke
week kijken, inmiddels is dat eens in
de twee weken. Positief nieuws is ook
dat de ACTS-locs onlangs zijn gerenoveerd in Tsjechië, waar ze zijn voorzien van lektanks om de olie mee op
te vangen. „Ze verliezen nu nauwelijks nog olie”, constateert De Boer.
Voortouw
Hiermee is de olieverontreiniging nog
niet uit de wereld. Andere locomotieven blijven lekken, en niet alleen bij
het emplacement Onnen, maar in
heel Groningen. „Het ziet er redelijk
zwart van de olie”, concludeerde De
Boer na zijn rondgang bij alle 35 stations in deze provincie. In tegenstelling tot het emplacement Onnen kan
daar niet worden opgetreden in het
kader van de Wet milieubeheer.
Stations beschikken doorgaans niet
over een milieuvergunning. „Wat wel
kan, is optreden in het kader van de
Wet bodembescherming (Wbb)”, vertelt
collega Hans van den Biggelaar, senior
Dan vind ik niet dat we voor het spoor
een oogje dicht mogen knijpen.”
Andere provincies
Treinen stoppen niet bij een provinciegrens. Speelt dit olieprobleem in
Groningen, dan logischerwijs ook in
de rest van het land. „In mijn ogen
zijn wij de enigen die ermee bezig
zijn”, zegt Van den Biggelaar. Hij probeert andere provincies mee te krijgen
door het onderwerp aan de orde te
stellen in de werkgroep Handhaving
van het IPO. Begin 2003 nam hij contact op met zijn collega’s uit Friesland
en Drenthe. Dat resulteerde in een
’Spoorwegenoverleggroep’ die al verscheidene keren bij elkaar is gekomen. Vooralsnog lijkt het erop dat in
de overige provincies andere onderwerpen voorrang krijgen. „Het ligt
voor de hand dat wij met soortgelijke
olieverontreiniging geconfronteerd
worden als in Groningen, maar we
hebben dit probleem nog niet in kaart
gebracht”, aldus Bert Gosselink, coördinator handhaving van de provincie
Nooit olievrij
ProRail is voorstander van een ‘helder toetsingskader’ rond vervuilingen. Dat
meldt de afdeling Milieu en Juridisch Beheer van ProRail. „Wij zullen nadere
eisen aan het materieel stellen om lekkages zoveel mogelijk uit te sluiten.
Hiervoor worden momenteel criteria ontwikkeld.”
Helemaal olievrij is echter te hoog gegrepen. „Net als bij de scheepvaart en het
wegverkeer zijn ook in het treinverkeer olielekkages niet helemaal te voorkomen. Overigens hebben wij nog geen aanwijzingen dat bij normaal gebruik ook
daadwerkelijk bodemverontreiniging ontstaat. De olie blijft in de ballast, die
met enige regelmaat wordt vervangen.” ProRail zet dan ook vraagtekens bij het
continueren van de huidige olie-inspecties in Onnen.
Drenthe. Volgens hem heeft het overleg tot dusver meer vragen opgeroepen dan antwoorden gegeven. Vragen
als: welke partijen zijn er precies bij
betrokken? Wie is verantwoordelijk?
En wie werpt zich op als bevoegd
gezag? „Drenthe is nog aan het onderzoeken. We bekijken globaal welke
spoorlijnen het betreft in Drenthe,
welk materieel er rijdt en welke eisen
daaraan zijn gesteld.” Gosselink wil
graag dat er snel met ProRail en de
vervoerders wordt overlegd. Hij pleit
voor een pilotproject in Groningen,
waarbij de resultaten door de overige
provincies kunnen worden overgenomen. Ook Van den Biggelaar vindt de
tijd rijp voor overleg: „Misschien dat
men onder dreiging van handhavingsacties inziet dat er iets moet gebeuren.
De Stichting Bodemsanering NS
(SBNS) is op het ogenblik druk doende met het saneren van historische
bodemverontreiniging van vóór 1995.
Dan moet je ook zorgen dat het
schoon blijft. Anders dweil je met de
kraan open.”
Nadere inlichtingen:
Jan de Boer, provincie Groningen,
tel. 050 - 316 40 66,
[email protected];
Hans van den Biggelaar, provincie
Groningen, tel. 050-3164901,
[email protected];
Bert Gosselink, provincie Drenthe,
tel. 0592 - 36 59 14
Tekst: Addo van der Eijk
Foto: Ferdinand van der Duin
37
HandHaving 2004 #2
Lekkende locs rijden
nog overal
beleidsmedewerker van de provincie
Groningen. Artikel 13 van de Wbb
stelt duidelijk: nieuwe verontreiniging
multifunctioneel opruimen. „Met de
Wbb kunnen we twee kanten op: of
we pakken de vervoerders aan of de
eigenaar van de grond. Wij kiezen
voor de tweede optie. Dat is het meest
werkbaar.” Lastig punt is dat voor de
Wbb zowel het ministerie van VROM,
de provincie en de gemeente bevoegd
gezag zijn. Van den Biggelaar pleit
ervoor dat de provincie het voortouw
neemt. „Laten we het aan de gemeenten over, dan krijg je overal een verschillende aanpak.” En juist dat stoort
De Boer. ’Gelijke monniken, gelijke
kappen’, zo luidt zijn principe. „In
Onnen maakt ProRail de olieverontreiniging schoon, terwijl dezelfde verontreiniging elders wordt toegestaan. Dat
is niet eerlijk. Zeker niet als we het
vergelijken met autogarages en overslagbedrijven. Zij moeten een vloeistofdichte vloer aanleggen, gekeurd
door een gecertificeerd bedrijf. Het
bevoegd gezag kijkt hier streng op toe.
Jurisprudentie
Op dit moment ligt er bij de Raad van State een wetsvoorstel dat beoogt de
Wet milieubeheer beter te laten aansluiten bij de Europese Richtlijn ’Integrated
Pollution Prevention and Control’ (IPPC) van 1996. Dat dat geen overbodige
luxe is, blijkt uit een aantal uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State. Zolang de implementatie onvoldoende is, past de
Afdeling rechtstreeks werkende bepalingen van de richtlijn namelijk toch toe.
In de praktijk heeft dat vooral gevolgen voor de vergunningverlening, maar ook
voor handhavers is het goed te weten tot welke juridische – en praktische –
gevolgen deze richtlijn leidt.
HandHaving 2004 #2
Nijmegen
38
Gedeputeerde Staten van Gelderland
hadden een milieuvergunning verleend aan een levensmiddelenfabriek.
Een milieugroep voerde in beroep aan
dat de vergunning in strijd was met
de IPPC-richtlijn voor Geïntegreerde
preventie en bestrijding van verontreiniging. Dat beroep was bij de eerder ingediende bedenkingen niet naar
voren gebracht, zoals de wet voorschrijft. In eerdere uitspraken had de
Afdeling laten weten niet ambtshalve
te toetsen aan deze IPPC-richtlijn.
Zou de Afdeling deze lijn hier hebben
doorgetrokken, dan zou het beroep
niet-ontvankelijk zijn verklaard. De
Afdeling bestuursrechtspraak vond
ambtshalve toetsing nu echter geen
probleem en reageerde met de volgende standaardoverweging ‘dat dit niet
in de weg staat aan beoordeling van de
beroepsgrond inzake de IPPC-richt-
lijn, nu het hier gaat om mogelijk
rechtstreeks werkende bepalingen
van Europees recht waarvan de handhaving door de nationale rechter moet
worden verzekerd en de afwijzing van
die beoordeling ertoe zou kunnen
leiden dat het gemeenschapsrechtelijke effectiviteitsbeginsel wordt geschonden’. Kortweg: de Afdeling toetst
ambtshalve of is voldaan aan rechtstreeks werkende bepalingen van IPPC.
Maar was deze richtlijn in casu wel
van toepassing? IPPC regelt onder
meer activiteiten die betrekking hebben op de bewerking en verwerking
voor de fabricage van levensmiddelen
op basis van plantaardige grondstoffen
met een productiecapaciteit van meer
dan 300 ton per dag eindproducten.
Uit de aanvraag viel echter niet af te
leiden of dit het geval was. Gedeputeerde Staten konden dus niet beoordelen of het beoordelingskader van
IPPC van toepassing is. De milieuvergunning werd dus vernietigd wegens
strijd met het zorgvuldigheidsbeginsel.
Hof van Twente
In de tweede zaak ging het om een
door burgemeester en wethouders
van Hof van Twente verleende revisievergunning voor de uitbreiding (met
18.756 vleeskuikens) van een pluimveehouderij (voor 101.006 vleeskuikens). In beroep werd aangevoerd dat
in afwijking van artikel 9, lid 4 van de
IPPC-richtlijn niet de beste beschikbare technieken waren toegepast.
Burgemeester en wethouders verweerden zich met het argument dat de
Wet milieubeheer en de Interimwet
ammoniak en veehouderij voldoen
aan IPPC. Bovendien bestaan er voor
pluimveehouderijen geen BREFs (BAT
reference documents), zodat niet duidelijk was wat onder beste beschikbare technieken (Engels: BAT = best
available techniques) moest worden
verstaan. Volgens de Afdeling is artikel 9, lid 4 van de IPPC-richtlijn
rechtstreeks van toepassing. Voor de
uitvoering daarvan is niet noodzakelijk dat er al BREF-documenten beschikbaar zijn. In dit geval is onvoldoende onderzocht of het vergunde
stalsysteem en daarmee de emissie is
Rotterdam
In een derde zaak hadden
Gedeputeerde Staten van ZuidHolland een milieuvergunning verleend aan een bedrijfsafvalstort in
Rotterdam. Het ging om de verandering van een inrichting voor het
immobiliseren van gevaarlijke afvalstoffen en bedrijfsafvalstoffen. In
beroep stelt de Afdeling vast dat de
implementatietermijn van de IPPCrichtlijn is verstreken en de Wet
milieubeheer niet is aangepast teneinde aan de richtlijn te voldoen. De
vraag is of de Wet milieubeheer als
een juiste omzetting kan gelden van
de IPPC-richtlijn. Zo niet, dan is de
vraag of de relevante bepalingen uit de
IPPC-richtlijn inhoudelijk gezien
onvoorwaardelijk en voldoende nauw-
keurig zijn zodat justitiabelen zich
voor de nationale rechter op die bepalingen kunnen beroepen. Die vragen
hoeven volgens de Afdeling in dit
geval echter niet te worden beantwoord. De vergunde immobilisatietechniek moet volgens Gedeputeerde
Staten namelijk worden aangemerkt
als de beste beschikbare techniek als
bedoeld in de IPPC-richtlijn. Dat is
ook niet weersproken en het deskundigenbericht geeft geen aanleiding om
daaraan te twijfelen.
Losser
In het laatste geval hadden burgemeester en wethouders van Losser
een veranderingsvergunning verleend
voor een kraamzeugenstal. In beroep
was de vraag aan de orde of ten
onrechte was verzuimd om de best
beschikbare technieken te eisen, zoals
IPPC voorschrijft. Nee, aldus de
Afdeling. Er is sprake van een afname
van het veebestand en van de ammoniakdepositie ten opzichte van de oorspronkelijke vergunning. Verder was
niet gebleken dat sprake was van een
belangrijke wijziging in de exploitatie
van de installatie in de zin van de
IPPC-richtlijn, welke negatieve en significante effecten kan hebben op
mens en milieu. Er is dus geen sprake
van een belangrijke wijziging als
bedoeld in artikel 2 van de IPPC-richtlijn.
Vindplaatsen:
Afdeling bestuursrechtspraak, 21 januari
2004 (IPPC Nijmegen); Afdeling bestuursrechtspraak, 19 februari 2003 (IPPC Hof
van Twente); Afdeling bestuursrechtspraak,
20 augustus 2003 (IPPC Rotterdam);
Afdeling bestuursrechtspraak, 26 november 2003 (IPPC Losser)
Tekst: Jan van den Broek
advertentie
liggend > Visium
39
HandHaving 2004 #2
Milieuvergunning
en IPPC
gebaseerd op de beste beschikbare
technieken. De milieuvergunning
wordt daarom vernietigd.
Jan de Jong: „Ongelukken kosten geld,
milieulozingen kosten reputatie. De
bedrijven die wij controleren weten dat
heel goed.”
HandHaving 2004 #2
Opgericht in 1810 is het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) de op een na oudste Rijksinspectie in ons land. Ouderwets is deze Inspectie echter niet.
Benchmarken doen de inspecteurs bijvoorbeeld al jaren. Inspecteur-generaal
der Mijnen Jan de Jong: „Wij zijn een goed voorbeeld van de bundeling waar
handhavers tegenwoordig naar streven.”
40
Uitgangspunt voor de oprichting van
deze Inspectie is de Mijnbouwwet, uit
1810. De inspecteurs waken over een
veilige, doelmatige en maatschappelijk
verantwoorde winning van olie, gas,
zout en mergel. Sinds 1993 vallen de
milieuaspecten van delfstoffenwinning op het vasteland onder de Wet
milieubeheer, terwijl veiligheids- en
gezondheidsaspecten van de delfstofwinning sinds 2003 onder de Arbowet
vallen. Het Staatstoezicht op de Mijnen
(SodM) zetelt in Voorburg, op de vierde etage van het kantoor Centraal
Bureau voor de Statistiek. De organisatie telt 45 voltijds arbeidsplaatsen,
waarvan 30 inspecteurs. Eind eind
2004 moeten er twee arbeidsplaatsen
worden ingeleverd vanwege de bezuinigingen van het kabinet-Balkenende
II. Deze Inspectie hoort bij het ministerie van Economische Zaken, maar
werkt ook voor VROM en Sociale
Zaken. „Wij werken dus al vanuit één
loket”, zegt inspecteur-generaal Jan de
Jong tevreden. „Wij zijn een goed
voorbeeld van de bundeling waarnaar
handhavers tegenwoordig streven.”
Dat geldt ook voor de uitvoering.
De Jong: „Bij andere inrichtingen
verzorgen provincies of gemeenten
een deel van het milieutoezicht en
doet de VROM-Inspectie de rest. In
de delfstoffenwinning doen wij in
principe het hele milieutoezicht zelf.”
De bevoegdheden van SodM zijn daarom ook gelijk aan de bevoegdheden
van de VROM-Inspectie.
Piper Alpha
Na de rampzalige explosie op het olieplatform Piper Alpha (1988) waarbij
167 doden vielen kwam er nieuwe
internationale wetgeving. Sindsdien
moeten maatschappijen veel meer op
papier verantwoorden. „Afgelopen jaar
hebben we vastgesteld dat de balans
bij ons te ver is doorgeschoten naar
bureauwerk. Dit jaar gaan we aanmerkelijk meer veldbezoeken doen”, zegt
De Jong. Toezicht op explosiegevaar
vraagt de meeste aandacht, al is de
kans daarop nu veel kleiner dan in
1988. „Zelden is een industrieel onge-
val zo grondig onderzocht. Daaruit
kwamen maar liefst 106 aanbevelingen voor aanpassingen van wet- en
regelgeving. Mijn voorganger heeft
indertijd erg aangedrongen op snelle
invoering in de offshore en we zien
daar nog nauwgezet op toe.”
Menselijke factor
Dat veiligheidsdenken werpt zijn
vruchten af, betoogt de inspecteurgeneraal. In tien jaar tijd is het aantal
bedrijfsongelukken ruimschoots gehalveerd: van 9 naar 4 uur arbeidsverzuim per miljoen manuren. In de
bouw is het 30 en in de rest van de
industrie 12 à 15. „Natuurlijk blijft het
streven om elk ongeluk te vermijden”,
zegt De Jong. „Maar je kunt van de
industrie niet het onmogelijke eisen.
En naarmate alles technisch perfect
geregeld is, neemt de factor menselijk
falen een grotere positie in. Veiligheid
wordt meer en meer een kwestie van
cultuur. Als een operator huwelijksproblemen heeft, is hij misschien
met zijn gedachten niet bij het werk.
Dan maakt hij eerder fouten.”
Reputatieschade
In de delfstoffenwinning opereert nog
een kleine groep ondernemingen,
maar wél op veel plaatsen en met veel
gaat.”
Stotteren
Regelmatig zijn er onaangekondigde
inspecties, ook in de offshore. De
Jong: „De KLPD-helikopter dropt onze
mensen af en toe op zo’n platform.
Je ziet dan snel genoeg of die zorgsystemen in orde zijn. Misstanden
schuif je niet zomaar onder de mat.
Ze lozen bijvoorbeeld heus niet met
opzet te veel olie in zee, want als die
scheidingsapparatuur er toch staat is
het voordeliger om hem te gebruiken.”
Wél wordt soms olie in zee geloosd bij
het opstarten van een nieuwe bron, of
als een bron ‘stottert’ zoals dat heet.
Dagelijkse vliegtuiginspecties signaleren alle olievlekken in zee. Over de
resultaten is elke drie maanden overleg met het Openbaar Ministerie. De
SodM wil wel meer in de publiciteit
treden met handhavingsacties, want
tot nu toe is er niet veel bekend over
dit toezicht. „Maar publiciteit als af-
Convenant
In januari tekende de Inspectie voor het Staatstoezicht op de Mijnen een convenant met de VROM-Inspecties. Inspecteurs van beide organisaties gaan straks
samen op werkbezoek, stemmen hun aanpak af op elkaars jaarprogramma en
werken samen bij opleidingen en stages.
Het samen bezoeken van bedrijven betreft dan grootschalige aardgaswinningsinstallaties in Noord-Groningen of de chemische fabrieken van AKZO in
Groningen, Delfzijl of Hengelo. „Onze werkzaamheden en bevoegdheden overlappen soms”, zegt inspecteur-generaal der Mijnen Jan de Jong. „Voor bedrijven
is het dan handiger als we samen langskomen. Bovendien is het goed om van
elkaar te leren. Hopelijk leidt dat tot kruisbestuiving en betere methodieken.”
Ook op het gebied van externe veiligheid, waarvoor nieuwe regelgeving onderweg is, zullen de beide inspecties elkaar vaker tegenkomen en samenwerken.
schrikwekkend wapen voor bedrijven
die je niet persoonlijk kunt bereiken
hebben wij niet nodig. We komen
immers overal over de vloer. Het is
een kleine, nogal gezagsgetrouwe
groep. Waarom zou je ze aan de
schandpaal nagelen zolang ze nog
aan verbetering werken?”
Benchmarking
Volgens de inspecteur-generaal zijn bedrijven doorgaans sneller in het gareel
te krijgen dan overheden. „Bedrijven
kunnen sneller veranderen, ook intern.
Overheden gaan veel moeilijker om.”
De mijnbouwinspectie werkt met een
systeem van benchmarking. „Als wij
tien bedrijven beoordelen, maken we
bekend welke firma het best heeft gescoord. De achterblijvers kunnen dan
zien waar ze hun licht moeten opsteken
om het beter te doen.” Hij herinnert
zich een bedrijf waar zijn mensen vaker
dan gemiddeld over de vloer kwamen.
„Er was altijd wel wat mis. Tenslotte
werden ze overgenomen door een multinational. Ineens werd er geïnvesteerd.
Dat was daar de huisstijl. Ongelukken
kosten geld, milieulozingen kosten
reputatie.”
Handhavingsplan
Tot nu controleert SodM vooral aan
de ’achterkant’. Men beoordeelt ongelukken en lozingen. „We willen liever
‘aan de voorkant’ meten. We zouden
parameters moeten ontwikkelen voor
de inspanningen die een bedrijf levert
om veiliger en beter te werken.
Daarover zijn we nu met de brancheorganisaties in gesprek. Zoiets werkt
alleen als iedereen meedoet.” Zoals
>>
41
HandHaving 2004 #2
De Jong: ’Veiligheid is
vooral cultuur’
aannemers. Echte milieucriminelen
komt SodM niet tegen. Jaarlijks
schrijft deze Inspectie nog geen tien
processen-verbaal voor milieuovertredingen. Vrijwel altijd in de offshore; meestal gaat het dan om gemorste olie. De Jong: „Zowel de olieen gasmaatschappijen als de grote
zoutmaatschappijen nemen hun verantwoordelijkheid. De vergunningverlening is openbaar. Iedereen kan daartegen in beroep gaan. Een bedrijf dat
knoeit, loopt veel risico dat de minister zijn vergunning niet verlengt. Er is
een sterke economische stimulans om
verantwoord te opereren. Natuurlijk
zie je wel verschillen. Maar onze aanwijzingen worden doorgaans snel
opgevolgd.” Volgens De Jong houden
oliemaatschappijen ook veel strikter
toezicht op het milieugedrag van hun
onderaannemers dan de bouwbedrijven. „Ze zitten niet te wachten op
reputatieschade en willen er niet op
aangekeken worden als er iets mis-
Een SodM-inspecteur ziet snel genoeg of de
zorgsystemen op de boorplatforms in orde zijn.
HandHaving 2004 #2
aanbevolen door de Algemene Rekenkamer heeft ook SodM inmiddels
aangegeven welke handhavingsinspanningen zij kan leveren. Een handhavingsplan is ingeleverd bij de drie
betrokken ministers van VROM, EZ
en Sociale Zaken, die nu op hun beurt
moeten aangeven welk niveau van
naleving acceptabel wordt geacht. Het
plan geeft per werkterrein aan welke
risico’s er spelen, welke barrières kunnen voorkomen dat er iets misgaat of
dat een ongeluk verder escaleert. De
Jong: „Prioriteit krijgen combinaties
van hoog risico en slechte mate van
naleving. In kwesties van laag risico
en goede naleving komen we alleen in
actie na klachten.”
42
Aardschokken
Dit jaar gaat speciale aandacht uit naar
het vervoer van gevaarlijke stoffen en
gebruik van de juiste, goedgekeurde
chemicaliën in de toegestane hoeveelheden door de offshore-industrie.
Relevant zijn tevens de risico’s van
hijsen en heffen en slecht onderhouden, falende hijskranen. De legionellabeheersing van drink- en douchewater
op de offshore-platforms springt er
ook uit. Vooral de aanvoer van watervoorraden op de bevoorradingsschepen kan riskant zijn. In de praktijk
zijn nooit werknemers ziek geworden
dankzij zeer frequente metingen en
snelle actie zodra de gevreesde bacte-
rie weer werd gesignaleerd. Een ander
belangrijk werkterrein vormt het risico
van bodembewegingen en aardschokken, bijvoorbeeld ten gevolge van de
aardgaswinning.
Bedrijfsvoering
Voor projectmatige inspecties ontwikkelde SodM zelf een zeer bruikbaar
bedrijfsvoeringssysteem. De Jong:
„Alle relevante wet- en regelgeving
zit per thema in een Excel-bestand.
Met één druk op de knop kun je per
onderwerp precies zien wie waarop
toezicht houdt en welke wetsartikelen
voor ondernemers van belang zijn.
Vervolgens is aangegeven welke regels
het meest relevant zijn en wat de
strafrechtelijke en bestuursrechtelijke
aspecten zijn. Met dit systeem kunnen
we onze inspecties snel en grondig
voorbereiden, en consequent en uniform handhaven.” Zowel de VROMInspectie als de Arbeidsinspectie hebben veel belangstelling voor dit systeem, dat ook met een laptop mee het
veld in kan.
Bestuurlijk afdoen
Tot de adviserende taken van SodM
behoort het medebeoordelen van winningsplannen. Soms geeft zij ongevraagde adviezen, bijvoorbeeld over
moeilijk uitvoerbaar of slecht handhaafbaar gebleken maatregelen. De
Jong: „Neem de ministeriële regeling
voor gebruik en lozing van chemicaliën in de offshore. Die is veel te
bureaucratisch! De goedkeuring van
de chemicaliën die in de offshore worden gebruikt is nodeloos ingewikkeld
gemaakt. En binnen de Arbo-wetgeving kan het aantal veiligheids- en
gezondheidsdocumenten drastisch
omlaag.”
De Jong vindt het een goede ontwikkeling dat ministeries steeds meer
bereid zijn de regels te vereenvoudigen. Zo kent de VROM-regelgeving
zeer veel kernbepalingen, die strafrechtelijk moeten worden opgevolgd.
„De laatste tijd is de trend dat veel van
die overtredingen met bestuurlijke
boetes worden afgedaan. Dat is een
goede zaak. Anders zijn mensen van
het Openbaar Ministerie dagenlang
aan het studeren op zaken waar ze
eigenlijk geen verstand van hebben.
Vervolgens moeten onze mensen het
weer komen uitleggen. Het is veel
beter als je zo’n zaak lik-op-stuk kunt
afhandelen, zoals in de Arbowetgeving
al langer gebruikelijk is.”
Nadere inlichtingen:
Jan W. de Jong, Staatstoezicht op
de Mijnen, tel. 070 - 395 65 00,
fax 070 - 395 65 55, www.sodm.nl
Tekst: Marion de Boo
Foto: Foto Thuring

Benzer belgeler