Cilt 1, Sayı 1, Mayıs 2013 - Hacettepe Üniversitesi Ergoterapi Ve

Cilt 1, Sayı 1, Mayıs 2013 - Hacettepe Üniversitesi Ergoterapi Ve

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ
SAĞLIK BİLİMLERİ FAKÜLTESİ
ERGOTERAPİ BÖLÜMÜ
HACETTEPE UNIVERSITY
Faculty of Health ScIences
OCCUPTIONAL THERAPY
Ergoterapi
ve
Rehabilitasyon
Dergisi
Journal of Occupational Therapy and Rehabilitation
ISSN 2147 - 8945
Cilt 1, Sayı 1, Mayıs 2013
Volume 1, Number 1, May 2013
YAYININ ADI Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi
YIL 2013 CİLT (1) SAYI (1)
YAYIN SAHİBİNİN ADI Hacettepe Üniversitesi Sağlık BilimleriFakültesi Ergoterapi Bölümü adına
Halit Tanju BESLER
S
ORUMLU YAZI İŞLERİ MÜDÜRÜ Esra AKI
YAYIN İDARE MERKEZİ Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi
Ergoterapi Bölümü Samanpazarı
06100 / ANKARA
YAYIN İDARE MERKEZİ TEL. +90 (312) 305 2560 FAKS +90 (312)309 3625 YAYIN DİLİ Türkçe ve İngilizce
YAYIN TÜRÜ Yaygın süreli yayın
YAYINLANMA BİÇİMİ Yılda 3 kez
BASIMCININ ADI Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri Basımevi
Sıhhiye 06100 / ANKARA
BASIMCININ TEL. 0 (312) 310 9790
BASIM TARİHİ / YERİ 04 Ekim 2013 / ANKARA
ISSN 2147 - 8945
Editörler
Prof. Dr. Hülya KAYIHAN
Prof. Dr. Esra AKI
Editör Yardımcıları
Prof. Dr. Mine UYANIK
Prof. Dr. Gonca BUMİN
Doç. Dr. Gamze EKİCİ
Doç. Dr. Çiğdem ÖKSÜZ
Doç. Dr. Burcu Semin AKEL
Dr. Fzt. Songül ATASAVUN UYSAL
İngilizce Editörü
Okutman Çiğdem KAYIHAN ASLAN
Teknik Sorumlu
Dr. Fzt. Meral HURİ
Yayın Sekreteri
Dr. Fzt. Onur ALTUNTAŞ
İletişim
Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Ergoterapi Bölümü
06100 Sıhhiye – ANKARA
[email protected]
www.ergoterapidergisi.hacettepe.edu.tr
www.ergoterapirehabilitasyondergisi.org
Danışma Kurulu
Prof. Dr. Sibel AKSU Hacettepe Üniversitesi
Prof. Dr. E. Handan TÜZÜN Kırıkkale Üniversitesi
Prof. Dr. Müfit AKYÜZ Ankara Üniversitesi
Prof. Dr. Berna ULUĞ Hacettepe Üniversitesi
Prof. Dr. Candan ALGUN Medipol Üniversitesi
Prof. Dr. Öznur YILMAZ Hacettepe Üniversitesi
Prof. Dr. Hülya ARIKAN Hacettepe Üniversitesi
Doç. Dr. Songül AKSOY Hacettepe Üniversitesi
Prof. Dr. Servet ARIOĞUL Hacettepe Üniversitesi
Doç. Dr. Aynur B. AYHAN Ankara Üniversitesi
Prof. Dr. Kadriye ARMUTLU Hacettepe Üniversitesi
Doç. Dr. Patricia BOWYER Texas Woman’s Üniversitesi, ABD
Prof. Dr. Pınar AYDIN Hacettepe Üniversitesi
Doç. Dr. Mustafa CANKURTARAN Hacettepe Üniversitesi
Prof. Susan BAPTISTE, Kanada
Doç. Dr. Elif Gökçearslan ÇİFÇİ
Prof. Dr. Esra BURCU Hacettepe Üniversitesi
Doç. Dr. Arzu DAŞKAPAN Kırıkkale Üniversitesi
Prof. Dr. İsmail ÇELİK Hacettepe Üniversitesi
Doç. Dr. Ali KİTİŞ Pamukkale Üniversitesi
Prof. Dr. Tülin DÜGER Hacettepe Üniversitesi
Doç. Dr. Ebru Ç. KÜLTÜR Hacettepe Üniversitesi
Prof. Dr. Sharon BRINTNELL Alberta Üniversitesi, Kanada
Doç. Dr. Umut TUĞAY Muğla Üniversitesi
Prof. Dr. Uğur CAVLAK Pamukkale Üniversitesi
Yrd. Doç. Dr. Hanneke Van BRUGGEN Dalhousie Üniversitesi, Hollanda
Prof. Dr. Mahmut Nedim DORAL Hacettepe Üniversitesi
Yrd. Doç. Dr. İbrahim KEKLİK Hacettepe Üniversitesi
Prof. Dr. Tuncay ERGENE Hacettepe Üniversitesi
Yrd. Doç. Dr. A. Zeynep ORAL Hacettepe Üniversitesi
Prof. Dr. Nevin ERGUN Hacettepe Üniversitesi
Yrd. Doç. Dr. Fatma SAĞLAM Hacettepe Üniversitesi
Prof. Dr. Kıvılcım GÜCÜYENER Gazi Üniversitesi
Yrd. Doç. Dr. Ela TARAKÇI İstanbul Üniversitesi
Prof. Dr. Çağatay GÜLER Hacettepe Üniversitesi
Yrd. Doç. Dr. Eda TONGA Başkent Üniversitesi
Prof. Dr. Meltem HALİL Hacettepe Üniversitesi
Yrd. Doç. Dr. Ebru TURAN Osmangazi Üniversitesi
Prof. Dr. Serap İNAL Yeditepe Üniversitesi
Yrd. Doç. Dr. Tüzün FIRAT Hacettepe Üniversitesi
Prof. Dr. Ayşe KARADUMAN Hacettepe Üniversitesi
Dr. Fzt. Bülent ELBASAN Gazi Üniversitesi
Prof. Dr. Kasım KARATAŞ Hacettepe Üniversitesi
Dr. Fzt. Murat DALKILIÇ Turgut Özal Üniversitesi
Prof. Dr. Gürsel LEBLEBİCİOĞLU Hacettepe Üniversitesi
Dr. Fzt. Muhammed KILINÇ Hacettepe Üniversitesi
Prof. Dr. Fatma ÖZ Hacettepe Üniversitesi
Dr. Ayşe TURAN Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Prof. Dr. Arzu RAZAK ÖZDİNÇLER İstanbul Üniversitesi
Dr. Fzt. Numan DEMİR Hacettepe Üniversitesi
Prof. Dr. Berna ÖZSUNGUR Hacettepe Üniversitesi
OTR Dr. Susanne SMITH ROLEY, ABD
Prof. Dr. Bilsen SİRMEN Bilgi Üniversitesi
OTR Lyle DUQUE, Filipinler
Prof. Dr. Gül ŞENER Hacettepe Üniversitesi
OTR Mackleen Clois IVY, ABD
Prof. Dr. Meral TOPÇU Hacettepe Üniversitesi
İçindekiler
Editörlerden �����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������
VI
Başlarken �������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� VIII
Hülya KAYIHAN
Erişkin Nöromusküler Hastalıklarda Üst Ekstremite Fonksiyonlarını Değerlendiren Yöntemlerin
Karşılaştırılması�����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������
The Comparison of Upper Extremity Functions Evaluation Methods in Adult Neuromuscular
Disorders
Muhammed KILINÇ, Sibel Aksu YILDIRIM, Hülya KAYIHAN
1
Effects of Physiotherapy and Occupational Therapy in A Case with Winchester Syndrome�������������������������������� 9
Winchester Sendromlu Bir Olguda Fizyoterapi ve Ergoterapinin Etkileri
Songül ATASAVUN UYSAL, İpek ALEMDAROĞLU, Öznur YILMAZ, Hülya KAYIHAN, Ayşe
KARADUMAN
Amatör Sporcu Çocuklarda Benign Eklem Hipermobilitesi, Ağrı ve Yaşam Kalitesinin
İncelenmesi ������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������ 17
Investigation of Benign Joint Hypermobility, Pain and Quality of Life in Amateur Children
Athletes
Anıl ÖZÜDOĞRU, Gamze EKİCİ
Investigation of Working Capacity of Physiotherapists �������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 25
Fizyoterapistlerin Çalişma Kapasitesinin Belirlenmesi
Çiğdem ÖKSÜZ , Hülya KAYIHAN
Senil Kataraktı Olan Geriatriklerde Fakoemülsifikasyon Cerrahisinin Aktivite Performansı ve
Katılımı Üzerindeki Etkisinin İncelenmesi������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������ 33
Effects of Pachoemulsification Surgery on Activity Performance and Participation in Geriatrics
with Cenile Cataract
Meral HURİ, Esra AKI, Gonca BUMİN , Fatih KAREL
Editörlerden
Değerli Okurlar,
Ergoterapi ve rehabilitasyon alanında bilimsel, kanıta dayalı ve orijinal çalışmaların paylaşımını amaçlayan
dergimizin akademik bir iletişim olanağı sağlayacağını ve alanda çalışan profesyonellerin değerlendirme
ve müdahaleye bakışını zenginleştirmeye katkı vereceğini düşünmekteyiz.
Büyük bir heyecanla hazırladığımız ilk sayımızda üçü Türkçe, ikisi İngilizce olmak üzere dört araştırma
makalesi ve bir olgu raporu yer almaktadır. Makaleler nöromusküler hastalıklarda üst ekstremite fonksiyonları, sporcu çocuklarda yaşam kalitesi, fizyoterapistlerde çalışma kapasitesi ve senil kataraktı olan geriatriklerde aktivite performansı ve katılım konularını inceleyen araştırmalar olup, olgu raporu Winchester
Sendromunda fizyoterapi ve ergoterapinin etkinliği ile ilgilidir.
Gelecek sayılarda görüşmek dileğiyle.
Saygılarımızla,
Prof. Dr. Hülya KAYIHAN
Prof. Dr. Esra AKI
Başlarken...
E
rgoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, ergote-
dayalı araştırmalar, deneyimler ve uzman uzlaş-
rapi bilimi ve ilgili diğer disiplinler için sağlık
maları kanıta dayalı ergoterapi ve rehabilitasyon
ve rehabilitasyon alanında çeşitlilik, değişim ya-
biliminin gelişimine katkı sağlayacaktır. Sağlık ve
ratma ve
iyi olmaya anlamlı aktiviteler, roller, yeni yaşam
interdisipliner adımlar atma ve ka-
nıt temelli çalışmaları geliştirmek amacı ile yayın
becerileri perspektifinden bakan ergoterapi bili-
hayatına başlıyor ve Hacettepe Üniversitesi ülke-
minin teori ve uygulamaları ile ilgili bilimsel ka-
mizde bir ilki daha gerçekleştiriyor.
Eğitim, uygulama ve politikalara ışık tutan
nıtlar bularak yaşamın anlamı ve kalitesine vurgu
yapabilmek, interdisipliner bir rehabilitasyon ba-
araştırmalara yer vererek uluslararası indekslere
kışının gelişimine katkı sağlamak derginin önemli
girmek amacı ile yayın hayatına başlayan dergi-
amaçlarından birisi olacaktır.
mizin vizyonu ergoterapinin küresel anlamda bi-
Ergoterapi mesleğinin ülkemizde; 1961 yı-
limsel gelişimine katkıda bulunmaktır. Bu vizyona
lında Prof. Dr. İhsan Doğramacı ile Hacettepe
ulaşmak için amacı ile dergide kanıt değeri yük-
Üniversitesi’nde Fizyoterapi ve Rehabilitasyon
sek araştırmalara, sistematik derlemelere, meta-
Okulu’nda temeli atılmış, 1980’li yıllardan itibaren
analizlere, kalitatif, psikometrik araştırma ve poli-
araştırma, uygulama ünitesi olarak gelişimini sür-
tika analizlerine yer verilecektir.
dürmüş, 1996 yılında Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde
Toplumsal katılım zorluğu bulunan kişi ve
grupları, yaş, cinsiyet,
kültürel özellikleri ve
İş ve Uğraşı Yüksek Lisans ve Doktora Programları
başlamıştır.
Bu programlar 2009 yılında
yaşam tercihlerine göre roller ve anlamlı aktivi-
aynı enstitüde kurulan Ergoterapi Anabilim Dalı
telerle buluşturarak yeni yaşam becerileri öğ-
altına çekilmiş ve yine aynı yıl Sağlık Bilimleri Fa-
retmek, iyilik ve sağlığı geliştirmek ergoterapi-
kültesi altında Ergoterapi Lisans programı kurul-
nin en önemli amaçları arasındadır. Ergoterapi
muştur. Lisans programının başlama yılı dikkate
bilimi; günlük yaşam, üretim ve serbest zaman
alındığında oldukça yeni olan alanın geçmişinin
aktiviteleri ve çeşitli rollerin yerine getirilebilmesi
Hacettepe Üniversitesinin kuruluşundan bile es-
ile insan fonksiyonlarının gelişimi, yaşamın anla-
kiye dayanması ve sağlam bir akademik temelin
mı, yaşam kalitesi, toplumsal katılım arasındaki
verdiği güçle dev adımlarla gelişimini kaçınılmaz
ilişkinin bilimsel olarak incelenmesi ve ilişkilendi-
kılmaktadır. Fizyoterapi yanında rehabilitasyo-
rilmesi ile ilgilidir. Aktivite ve rollerde yeterliliği
nun diğer konularına da yer vererek sağlığa çok
artıran ergoterapi yaklaşımları gün geçtikçe kişi
yönlü bir bakışla yaklaşmamızı sağlayan o günkü
merkezli ve holistik bir bakışla gelişmekte, sağlık
adı ile Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Yüksekokulu
ve iyi olmanın artırılmasında önem kazanmak-
kuruluşundan itibaren farklı disiplinlerin perspek-
tadır. Kişinin aktivite ve rolleri yerine getirme
tifinden kişilere çok yönlü bakma yeteneğinin ge-
performansı kişi, çevre ve aktiviteye ait çeşitli
lişmesine yol açmıştır. Prof. Dr. İhsan Doğramacı
faktörlerin incelenmesi ve birbirleri ile ilişkilen-
“biz yalnızca fizyoterapist değil aynı zamanda re-
dirilmesi ile incelenir ve gelişimi için ergoterapi
habilitasyon terapistleri yetiştirmeyi hedefledik”
yaklaşımları oluşturulur.
diyerek o günden bu günü kucaklayan vizyonunu
Ölçme, değerlendirme ve tedavi yaklaşım-
ifade etmiştir. Yine aynı okulun uzun yıllar müdür-
larının etkinliği için kanıt temelli çalışmalara
lüğünü yapan Prof. Dr. Rıdvan Özker bu konunun
ihtiyaç büyüktür. Hizmet alanlarla ilgili bilgiye
önemine inanmış, ergoterapi (ilk yıllarda iş ve
meşguliyet tedavisi daha sonra iş ve uğraşı teda-
Teorinin pratikle bütünleşmesi, eğitim
visi günümüzde ergoterapi olarak tanımlanmıştır)
standartlarının yükseltilmesi, yeterliliklerde ulusla-
alanında uzmanlaşmama büyük destek vermiştir.
rarası değişiklikler, insan fonksiyonlarının geliştiril-
Prof. Özker, rehabilitasyonun çeşitli alanların ko-
mesi; özellikle el, az gören ve sürücü rehabilitasyo-
ordineli çalışması ile gerçekleşen sanat ve bilim
nu, duyu bütünlüğü tedavisi, okullarda danışmanlık,
olduğuna inanarak, özellikle rehabilitasyon çalış-
afetler, kanser rehabilitasyonu, ruh sağlığı, geriatri,
malarında fizyoterapi ve ergoterapinin yan yana
rehabilitasyon bilimi, nörogelişimsel ve bilişsel te-
uygulanmasına önem vermiştir. Bu gün gelişmiş
davi, hippotherapi, motor öğrenme, sanal gerçeklik,
ülkelerin hepsinde, sağlık hizmetlerinin kalitesini
robotik teknoloji, toplumsal katılım, toplum temelli
artırmak için sağlık ve rehabilitasyon disiplinleri-
rehabilitasyon, derginin başlıca yer vereceği konu-
nin mezuniyet sonrasında interdisipliner araştır-
lar arasında olacaktır. Değişen dünya içinde sağlık
malar yapmalarına imkan veren nörobilim, insan
ve iyi olma ile ilgili parametreleri ergoterapiye, in-
fonksiyonları ve rehabilitasyon bilimleri program-
terdisipliner ve transdisipliner çalışmaya özgü ba-
larının gelişimi hızlanmıştır. Ülkemizde de sağlık
kış açısı içinde ele almak , değişimi, birlikte çalışma
profesyonellerinin kendilerine özgü yaklaşımları
kültürünü ve çok sesliliği ve en önemlisi “yapmak,
ve bakış açılarını birbirini tamamlayacak şekilde
içinde olmak ve başarmak “ olgusunun ülkemizde
birleştirerek toplumun sağlığı ve refahını arttır-
gelişimine katkı verme sözü ile yayın hayatımıza
maya yönelik kanıt temelli ortak çalışmalar yap-
başlıyoruz.
maları gerekmektedir.
Ergoterapinin geçmişten günümüze uzanan
Geçmişin biriktirdikleri, bu günün düşündür-
gelişiminin yeni bir ürünü olarak yayın hayatına
dükleri ve geleceğin umutları ile hepinize merha-
başlayan dergimiz Türkiye’de ilk ve tek ergote-
ba …
rapist yetiştiren program Hacettepe Üniversitesi’ndedir. Alanın dünyadaki gelişimi ve ülkemizde de fark edilen ihtiyacına paralel olarak yakın
bir gelecekte yeni bölümlerin açılması gerçekleşecektir.
Ergoterapistlik mesleğinin topluma
sunduğu hizmetlerinin gelişimi içinde, hizmetin
kalitesini sorgulamak
ve etkinliğin bilimsel ka-
nıtlarına ulaşmak giderek önem kazanmaktadır.
Uluslararası literatüre baktığımızda,
aktivite-
sağlık, aktivite-kültür, aktivite-çevre,
kişi-mer-
kezli ve kanıt temelli çalışmaya dikkat çekilmekte
ancak bu kavramlarla ilgili araştırma sonuçlarının
yetersiz olduğu vurgulanmaktadır. Uygulamalara
rehberlik etmek, ergoterapi yaklaşımlarının etkisini artırmak için bilimsel araştırmaların sayısının
artırılmasına gereksinim vardır. Bilimsel dergiler,
bilginin ve araştırma sonuçlarının paylaşılmasına
sağladıkları katkının yanı sıra gelecek kuşaklara
mesleğin hafızasını taşımak açısından da önemli
roller üstlenirler. Bu nedenle Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi’nin de önemli bir misyonun ilk
adımını oluşturmak açısından üstlendiği rol anlam kazanmaktadır.
Prof. Dr. Hülya Kayıhan
2013, Ankara
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 1–8
Araştırma Makalesi
Erişkin Nöromusküler Hastalıklarda Üst Ekstremite
Fonksiyonlarını Değerlendiren Yöntemlerin
Karşılaştırılması
The Comparison of Upper Extremity Functions Evaluation Methods in Adult Neuromuscular Disorders
Muhammed KILINÇ1, Sibel AKSU YILDIRIM2, Hülya KAYIHAN3
Dr. Fzt., Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü, [email protected]
(Sorumlu yazar)
2 Prof.Dr.Fzt, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü, [email protected]
3 Prof.Dr.Fzt, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Ergoterapi Bölümü, [email protected]
1
ÖZET
Amaç: Nöromusküler hastalıklarda (NMH), üst ekstremite fonksiyonel kapasitesini değerlendirmek amacıyla
kullanılan 4 yöntemi karşılaştırmak, avantaj ve dezavantajlarını saptayarak en uygun değerlendirme yöntemlerini ortaya çıkarmaktır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya sadece kas tutulumu bulunan musküler distrofiler grubu,
inflamatuar miyopatiler grubu ve diğer miyopatiler grubundan, toplam 60 hasta alınmıştır. Olgulara başlangıçta ve 15 gün sonra dinamometrik kas testi, kavrama kuvveti, fonksiyonel değerlendirme (FD), Minnesota
el beceri testi (Minnesota EBT), Fonksiyonel bağımsızlık ölçeği (FBÖ), Kol, omuz ve el sorunları anketi (DASH)
değerlendirmeleri uygulanmıştır. Sonuçlar: Çalışmaya katılan olguların yaş ortalamaları 32.25±12.36 yıl idi.
Çalışmamızın sonuçları FD, Minnesota EBT, FBÖ ve DASH’ın NMH’larda hastaların fonksiyonel kapasitelerini değerlendirmek amacıyla kullanılabilecek geçerli ve güvenilir yöntemler olduğu bulunmuştur (p<0.05). Tartışma:
Çalışmamızın sonuçları, nöromusküler hastaların tam ve kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesini sağlayarak,
hastalığın seyrinin belirlenmesinde, uygun tedavi programının seçilmesinde, tedavi yönteminin etkinliğinin belirlenmesinde ve olası komplikasyon risklerinin önceden bilinmesine olanak sağlayacak değerlendirme yöntemlerini klinisyenlerin kullanımına sunmuştur.
Anahtar Kelimeler: Nöromusküler hastalıklar; Üst ekstremite fonksiyonel değerlendirmesi; Minnesota el beceri
testi; Fonksiyonel bağımsızlık ölçeği; Kol, Omuz ve El sorunları anketi
ABSTRAC T
Purpose: The study that was aimed to compare 4 different upper extremity functional capacity evaluation methods in neuromuscular patients. Material and Methods: Sixty subjects with muscle weakness due to muscular
dystrophy, inflammatory myopathy and other myopathies were included in the study. The patients were evaluated with dynamometric muscle strength, grip strength, functional assessment (FA), Minnesota hand dexterity
(MHDT) test, functional independence measurement (FIM), disability of arm shoulder and hand questionnaire
(DASH), at the beginning of the study and 15 days afterwards. Results: The mean age of the patients included
to the study was 32.25±12.36 year. According to the evaluations results it was thought that FE, MHDT, FIM and
DASH could be used as a valid and reliable method in neuromuscular diseases (p<0.05). Conclusion: In conclusion the results of our study showed that complete and detailed evaluation in neuromuscular patients provide
to determine the progress of the illness to select the proper treatment program to show effectiveness of the
treatment method to predict the possible complication risk.
Keywords: Neuromuscular diseases; Upper extremity functional assessment; Minnesota hand dexterity test;
Functional independence measurement; Disability of arm shoulder and hand questionnaire
Dergiye geliş tarihi: 14.02.2013
Kabul tarihi: 21.03.2013
2
N
öromusküler
hastalıkların
çoğunda
var
olan ilerleyici kas zayıflığı üst ekstremite
fonksiyonlarını doğrudan etkiler. Hastalar özellikle
üst ekstremite proksimalindeki kas zayıflığının
derecesine bağlı olarak kendine bakım, giyinme, hijyen, üst ekstremite desteği gereken transferler ve
ambulasyon aktivitelerinde yetersizliğe sahipken distal kas gruplarının güçsüzlüğü ellerini ağızlarına götürme, bilateral çatal-bıçak kullanma ve tırnak kesme
gibi ince el becerilerinde hastaların zorluk çekmelerine neden olmaktadır (Saperstein, Anthony ve Barohn,
2001; Hiller ve Christine, 1992). Hastalığın doğasında
var olan ilerleme süreci sonunda hem proksimal hem
de distal kaslarda kuvvet kaybı görülebilir ve yukarıda sayılan fonksiyonel yetersizliklere ek olarak, tekerlekli sandalye aktiviteleri, yazı yazma, banyo yapma,
makyaj yapma, tıraş olma, yemek yeme, tuvalet ihtiyacının giderilmesi ve yatak içi hareketlilik gibi birçok
aktiviteyi yerine getirmede yetersizlikler meydana
gelebilir (Hiller ve ark, 1992; Jensen, Abresch ve Carter, 2005). Fonksiyonel yetersizlik düzeyi tutulan kas
gruplarının lokalizasyonu ve kuvvet kaybının doğurduğu ikincil sonuçlar gibi nedenlerle değişik nöromusküler hastalık tiplerinde, hatta hastadan hastaya bile
farklılıklar gösterebilmektedir (Zupan,1996).
Nöromusküler hastalıklarda değerlendirmenin
amacı hastalığın prognozunu izlemek, uygun tedavi yaklaşımlarını belirlemek, uygulanan tedavi yaklaşımlarının etkinliğini ortaya koyabilmek ve olası
komplikasyon risklerini tahmin edebilmektir (Aksu,
1998). Geleneksel değerlendirme yöntemleri solunum fonksiyonlarının değerlendirilmesi, kas testi,
normal eklem hareketi, fleksibilitenin değerlendirilmesi, süreli performans testleri, postür ve yürüyüş
analizini içermektedir (Fowler, Abresch, Aitkens ve
Kimler,1995; McDonald, Abresch, Carter ve ark,
2005). Klinikte prognoz takibinde en çok tercih
edilen yöntem kas kuvvetinin değerlendirilmesi
olmakla birlikte son yıllarda yapılan çalışmalarda
hastalarda kompansatuar cevaplar nedeniyle kas
kuvveti ile fonksiyonel kapasite arasındaki ilişkinin değişik derecelerde etkilendiği, aynı düzeyde
kas zayıflığına sahip hastaların bile farklı fonksiyonel kapasiteye sahip olabileceği belirtilmektedir
(Zupan, 1996; Cook ve Glass, 1987).
Hastaların ifade ettiği fonksiyonel kısıtlılıklarla hastalığa eşlik eden klinik bulgular her zaman
iyi bir korelasyon göstermeyebilir. Örneğin eklem
hareketindeki bir limitasyon belirli bir aktivitenin
yapılmasını engeller gibi görünse de evde veya
işte o aktiviteyi yapmanın birçok değişik yolu olabilir (Pransky, Feuerstein, Himmelstein, Katz ve
ark, 1997). Son yıllarda nöromusküler hastalıklarda tedavi programlarının etkinliğini gösteren çalışmalarda en güvenilir ve doğru bilgiyi veren yöntemin fonksiyonel ölçümler olduğu ifade edilmektedir (Stübgen ve Stipp, 1997). Literatür gözden geçirildiğinde nöromusküler hastalıklarda
kullanılan fonksiyonel değerlendirmelerin daha
çok alt ekstremite ve genel ambulasyon aktivitelerine odaklandığı görülmektedir. Oysa erişkin
nöromusküler hastalıklarda günlük yaşam aktivitesindeki bağımsızlığın, mesleki becerilerin, aile
ve toplum içindeki rollerin devam ettirilmesinde
üst ekstremitedeki fonksiyonel kapasitenin rolü
büyüktür (Zupan, 1996).
Nöromüsküler hastalıklarda üst ekstremite
fonksiyonlarının kapsamlı ve tam olarak
değerlendirilmesi, hastalara hayattaki öncelikleri,
hedefleri ve beklentileri çerçevesinde ve bireysel
farklılıklara odaklaşan en uygun tedavi programının planlanması ve ardışık değerlendirmelerle
de klinisyenlerin tedavi programının etkinliği ve
hastalığın ilerleyişi hakkında en doğru bilgiyi
sağlayacaktır. Nöromusküler hastalıklarda fonksiyonel durumu değerlendirmek amacıyla süreli
performans testleri, günlük yaşam aktiviteleri
testleri, hastalığa özel fonksiyonel derecelendirme
ölçekleri ve fonksiyonel durum anketleri sıklıkla
kullanılmaktadır (Torres, Moxley ve Griggs, 1983).
Fonksiyonel durumun ve aktivite seviyesinin tam
olarak belirlenmesi, hastanın üst ekstremite enduransının, günlük yaşam aktivitelerindeki bağımsızlık düzeyinin, ve fonksiyonel kapasitesinin tüm
yönleri ile değerlendirilmesi ile mümkün olacaktır.
Çalışmamızın amacı erişkin nöromusküler
hastalıklarda, üst ekstremite fonksiyonlarını
değerlendirmek amacıyla kullanılan 4 yöntemi
karşılaştırmak, avantaj ve dezavantajlarını
saptayarak en uygun değerlendirme yöntemlerini
ortaya çıkarmaktır.
GEREÇ ve YÖNTEM
Çalışmamız Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon
Bölümü’nde Nöromusküler hastalık tanısı ile takip
edilen olgular üzerinde yapıldı. Çalışmaya alt ekstremite kasları manuel kas testine göre 4 ve üzeri
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 1–8
olan bağımsız yürüyebilen nöromusküler hastalıkların değişik tiplerinde 60 olgu dahil edildi.
Çalışmaya dahil edilen olgulara kas kuvveti
değerlendirmesi, fonksiyonel bağımsızlık ölçümü
(FBÖ), minnessota el beceri testi (Minnesota EBT),
fonksiyonel değerlendirme ölçeği (FD) ve omuzkol ve el sorunları anketinden (DASH) oluşan değerlendirmeler çalışmanın başlangıcında ve 15
gün sonra yapıldı.
Kas Kuvvetinin Değerlendirilmesi
Değerlendirme omuz fleksörleri, ekstansörleri,
abdüktörleri, internal ve eksternal rotatörleri, dirsek fleksörleri, ekstansörleri, el bileği fleksörleri
ve ekstansörlerine uygulandı. Üst ekstremite kas
kuvveti sağ ve sol ekstremiteye uygulandı ve her
iki ekstremitenin toplanan değerleri, üst ekstremite toplam kas kuvveti (Kas Kuv.) olarak ifade edildi.
Kavrama Kuvvetinin Değerlendirilmesi
Hastaların kavrama kuvveti Grip Track modül
ile ikinci pozisyonda değerlendirildi. Ölçümler
bireyler oturma pozisyonunda omuz addüksiyonda gövdeye bitişik, dirsek 90° derece fleksiyonda, önkol supinasyonla pronasyon arasında
nötral pozisyonda, elbileği 0-30° ekstansiyonda
ve 0-15° ulnar deviasyonda (amerikan el terapistleri derneği kavrama kuvveti çalışma grubunun
belirlediği standartlar) dominant ellerine 3 tekrarda yapıldı ve bu değerlerin ortalaması kaydedildi
(Kurillo, Zupan ve Bajd, 2004). Çalışmaya katılan
tüm olgular sağ elli olduğu için değerlendirme
sadece sağ ele uygulandı.
Endurans Değerlendirmesi
Olgularda üst ekstremitede endurans ve
performansı değerlendirmek amacıyla Minnesota
el beceri testi (Minesota EBT) kullanıldı. Test kendine uygun bir delikten başka bir deliğe gidebilen
hareketli 58 diskten oluşmuştur. Diskleri oyuklardan alma, çevirme, yerleştirme olarak sağ ve sol
üst ekstremitede ve bilateral olarak uygulandı ve
sonuç ‘saniye’ cinsinden kaydedildi (Pransky, Feuerstein, Himmelstein ve ark, 1997).
Günlük Yaşam Aktiviteleri Değerlendirmesi
Olguların günlük yaşam aktivitelerinin değerlen-dirilmesinde Fonksiyonel
Bağımsızlık Ölçeği (FBÖ) kullanıldı. FBÖ Amerikan Tıbbi
Rehabilitasyon kongresi ve Amerikan Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Akademisi tarafından 1983
yılında düzenlenmiş ve 1987 yılında Hamilton ve
diğerleri tarafından yayınlanmış, 2001 yılında
Küçükdeveci ve arkadaşları tarafından T’ye uyarlanmıştır (Stinemann, Ross, Fiedler ve ark, 2003;
Küçükdeveci, Yavuzer, Elhan ve ark, 2001). Onüç
motor ve 5 kognitif komponenti içeren bir testtir.
Bu komponentler, kendine bakım,yemek yeme,
hijyenik aktiviteler, banyo yapma, tuvalet, transferler, lokomosyon, iletişim, sosyal iletişim ve
giyinme aktivitelerinden oluşmaktadır. Ölçümcü
tüm parametreleri 1-7 arasında puanlamaktadır (1:
aktiviteyi tamamlamakta tam bağımlıdır, 7: aktiviteyi baStinemann ve ark, 2003).
Üst Ekstremite Fonksiyonel Becerilerinin
Değerlendirilmesi
Hastaların üst ekstremitedeki fonksiyonel kapasitelerini ölçmek amacıyla 1996 yılında Zupan tarafından geliştirilen fonksiyonel değerlendirme (FD) ve
omuz, kol ve el sorunları anketi (DASH) kullanıldı.
FD testi, her biri iki şıktan (a ve b) oluşan 14
maddeden oluşmuştur. Her şık birbirinden bağımsız olarak ½ puan alır ve toplamda alınabilecek maksimum puan 14’tür. Hareketler doğru
olmayan bir şekilde, kompansasyonla veya hatalı
yapılırsa hastanın alacağı puan yarı yarıya düşürülür. Her hareket 5-7 saniyede yapılmalıdır, süre
aşıldığı takdirde hastanın alacağı puan yine yarıya
düşürülür. Hareketlerin dereceleri görsel olarak
belirlenmiştir (Zupan, 1996).
Olguların üst ekstremite fonksiyonel durumlarını kendi bakış açılarından değerlendirmek
amacıyla omuz-kol ve el sorunları anketi (DASH)
uygulandı. DASH ‘Institue of Work and Health.
Ontario and American Academy of Orthopaedic
Surgeons’ tarafından üst ekstremite problemi
olan hastalarda kullanılmak üzere geliştirilmiştir
(Hudak, Amodio ve Bombardier, 1996). Bir çok
versiyon ve kültürel adaptasyon çalışmaları bulunmaktadır. Düger ve diğerleri tarafından Türkçe
kültürel adaptasyonu gerçekleştirilmiştir (Düger,
Yakut, Öksüz ve ark, 2006). İsteğe bağlı olarak
doldurulan spor ve müzisyen modülü ile birlikte
tüm üst ekstremite fonksiyonuna yönelik bir ankettir. Semptomlar ve günlük yaşam aktiviteleri ile ilgili otuz madde içerir. Tamamlama süresi
yaklaşık 5 dakika olup puanlama kolaylığı orta
3
4
derecededir. Ankette tüm maddeler 1-5 arasında
puanlanır (1:zorluk yok, 5: hiç yapamama). Toplam
puan 20-100 arasında değişir ve yüksek puanlar
daha fazla özrü gösterir (Hudak ve ark, 1996).
İstatistiksel Analiz
İstatistiksel analiz için Windows tabanlı SPSS 10
analiz programı kullanıldı. Ölçümle belirlenen değişkenler için ortalama ± standart sapma, sayımla
belirlenen değişkenler içinde (%)değeri hesaplandı (Green, Salkind, Akey, 2000). Aynı grubun ardışık değerlendirmelerinde iki eş arasındaki farkın
anlamlılık testi kullanıldı.
Değerlendirmede kullanılan parametrelerin
birbiri ile olan ilişkilerinin değerlendirilmesinde
Pearson korelasyon analizi kullanıldı. Ölçümlerde
test-tekrar test güvenirliği için ICC kullanıldı. ICC
değeri 0.00 ile 1.00 arasında değişkenlik göstermekte, 0.60-0.80 arası skorlar anketin güvenirliğinin iyi derecede olduğunu, 0.80 üzerindeki
değerler ise güvenirliliğin mükemmel olduğunu
göstermektedir (Boyer, Morrone , Laffont ve ark,
2006). Yanılma olasılığı p<0.05 olarak alındı.
SONUÇLAR
Bireylere ait bulgular
Nöromusküler hastalıklarda üst ekstremite fonksiyonlarını değerlendiren 4 farklı yöntemi karşılaştırmak amacıyla yaptığımız bu çalışma, 38 erkek
(%63 ) ve 22 kadın (%27) toplam 60 erişkin olgu
üzerinde gerçekleştirildi. Çalışmaya katılan olguların yaş ortalaması 32.25±12.36 yıl idi, olguların
diğer demografik özellikleri tablo 1’de verilmiştir.
Tablo 1. Olgulara ait demografik özellikler
X±SD
Min- Maks
Yaş (yıl)
32,25±12,36
18-64
Boy uzunluğu (cm)
167,95±8,55
152-191
Vücut ağırlığı (kg)
63,10±10,79
39-95
5,13±6,55
0,3-32
n=60
Hastalık süresi (yıl)
Araştırma Bulguları
Dahil edilen tüm olgulara başlangıçta ve 15 gün
sonra uygulanan değerlendirmeler sonucunda
elde edilen FD, DASH, FBÖ, Minnesota EBT ve kas
kuvveti değerlerinin aritmetik ortalama, standart
sapma, minimum ve maksimum değerleri tablo
2’de gösterilmiştir. Fonksiyonel değerlendirme yöntemlerinin
güvenirlik bulguları
Olguların FD, Minnesota EBT, FBÖ ve DASH değerlendirmelerinden elde edilen sonuçlar busahip
oldu EBT’den elde edilen sonuçlar incelendiğinde
ise testin nispeten daha düşük güvenirliğe sahip
olmasına rağmen klinik kullanıma uygun olduğu
bulunmuştur (Tablo 3).
Kas Kuvveti ile fonksiyonel değerlendirme
yöntemlerinin korelasyonu
Olguların üst ekstremite dinamometrik kas kuvveti ile FBÖ, FD, DASH ve MİNESOTA EBT arasında
hem tedavi öncesi hem de tekrar ölçümlerinde
istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon bulunmuşur. Korelasyon katsayıları göz önünde bulundurulduğunda, kas kuvveti ile en güçlü korelasyonu FD ve DASH anketinin, en zayıf korelasyonu ise
MİNESOTA EBT’nin sağladığı görülmektedir. Kas
kuvveti ile fonksiyonel ölçüm yöntemleri arasındaki korelasyonlar tablo 4’de gösterilmiştir.
Fonksiyonel değerlendirme yöntemlerinin
birbirleri ile korelasyonu
Çalışmada olgulara ait veriler incelendiğinde
fonksiyonel değerlendirme yöntemlerinin tümünün birbiri ile korele olduğu, en güçlü korelasyonların FBÖ-DASH ve FBÖ-FD arasında, en zayıf korelasyonların ise MİNESOTA EBT-FD ve MİNESOTA
EBT-FBÖ arasında olduğu görülmüştür. Olguların
fonksiyonel ölçümlerinin birbirleri ile olan korelasyonları tablo 5’te verilmiştir.
TARTIŞMA
Çalışmaya alınan olguların, 29’u (%49) miyopati (22 miyopati, 6 distal miyopati,1 polimiyozitdermatomiyozit), 27’si (%44) musküler distrofi (14
musküler distrofi, 5’i fasioskapulohumeral, 2’si limbgirdle, 1’i becker musküler distrofi, 5’i myotonik distrofi) ve 4’ü (%7) spinal musküler atrofi tanısı ile
izlenmektedir.
Nöromusküler hastalıkların çoğu ilerleyici karakterde olup klinik olarak farklı özellikler göstermelerine rağmen en önemli ortak özellikleri çeşitli derecelerde fonksiyonel kayıplara yol açmalarıdır (Harris-Love, 2003). Temel sorunun ilerleyici kas zayıflığı olması nedeniyle, kas kuvveti ölçümü motor
yetersizliğin ve prognozun izlenmesinde klinikte en
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 1–8
Tablo 2. Test tekrar testi sonucunda elde edilen değerlerin aritmetik ortalama, standart sapma, minimum ve maksimum
değerleri
n
I.değerlendirme
X±SD
II.değerlendirme
X±SD
En düşükEn yüksek
Kas Kuv.
60
134,89±81,84
137,16±78,81
6,3-431
Kavrama K.
52
12,62±7,01
12,79±7,30
2-34
FBÖ
60
111,27±12,75
111,67±12,36
84-126
Minnesota EBT
60
258,61±85,25
243,78±67,42
157-654
FD
60
12,14±1,62
12.16±1,61
6,5-14
DASH
60
29,31±17,48
28,51±16,87
2,5-67,5
Kas kuv: Dinamometrik kas kuvveti, Kavrama K: Kavrama kuvveti, FBÖ: Fonksiyonel bağımsızlık ölçeği, Minnesota EBT:
Minnesota el beceri testi, FD: Fonksiyonel değerlendirme, DASH: Omuz-kol ve el sorunları anketi
Tablo 3. FD,DASH, FBÖ, Minnesota EBT değerlendirme
yöntemlerinin güvenirlik bulguları
ICC
%95 CI
Minnesota EBT
,881
,923
FBÖ
,949
,968
FD
,974
,983
DASH
,946
,965
FBÖ: Fonksiyonel bağımsızlık ölçeği, Minnesota EBT: Minnesota el beceri testi, FD: Fonksiyonel değerlendirme,
DASH: Omuz-kol ve el sorunları anketi
sık kullanılan yöntemdir. Bununla birlikte hastalığın
progresyonunu ve günlük yaşam üzerindeki etkisini yansıtmadaki hassasiyeti hala tartışma konusudur. Bir grup araştırmacı kas kuvveti ile fonksiyonel kapasite arasında doğrusal bir ilişki olduğunu,
kas kuvvetinde meydana gelen değişimlerin direkt
olarak fonksiyonellik seviyesini etkilediğini ileri
sürerken, diğerleri nöromusküler hastalığa sahip
kişilerin kompansatuar mekanizmalar ve bireysel
farklılıklar gibi sıklıkla görülen faktörler nedeniyle
fonksiyonel seviyenin kas kuvvetindeki değişimlerin dışında da değişkenlik gösterebileceğini ileri
sürmektedir. Aynı kas kuvvetine sahip olan hastalar bile hedefleri, öncelikleri ve hayattan beklentileri doğrultusunda farklı fonksiyonel kapasiteye sahip olabilirler (Zupan, 1996; Merlini, Bertini, Minetti
ve ark, 2004; Stübgen ve Stipp, 1997).
Literatür gözden geçirildiğinde son yıllarda nöromusküler hastalıkların prognozunun takibinde
fonksiyonel durum ölçümlerinin klinik kullanımdaki yerini almakta olduğu görülmekle birlikte
çalışmaların daha çok çocuk hastalarda yoğunlaştığı yada alt ekstremite fonksiyonel kapasitesi ve
mobiliteyi değerlendirmek amacıyla kullanıldığı
görülmektedir. Erişkin nöromusküler hastalıklarda
üst ekstremiteye yönelik fonksiyonel değerlendirme yöntemlerini tanımlayan ya da karşılaştıran
çalışmaların ise kısıtlı olduğu dikkati çekmektedir.
Çalışmamızda literatürdeki bu eksiklik göz önüne
alınarak nöromusküler hastalığa sahip kişilerde 4
farklı üst ekstremite fonksiyonel değerlendirme
yöntemi karşılaştırıldı ve klinik kullanıma uygun oldukları görüldü. Bu sonuçlar nöromusküler hastaların tam ve kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesini sağlayarak, hastalığın seyrinin belirlenmesinde,
uygun tedavi programının seçilmesinde ve olası
komplikasyon risklerinin önceden bilinmesine olanak sağlayacağını düşünmekteyiz.
Fonksiyonel durum ölçümlerini klinikte kullanmanın birçok yararı vardır. Hastaların temel hedefleri tam olarak belirlenmemişse yada özelleştirilmemişse tedavinin başarısı yanlış hedef veya
sonuçlarla değerlendirilebilir. Sonuç ölçümleri,
hasta için önemli olan fonksiyonel hedeflerde yoğunlaşılmasını sağlar ve hastanın bakış açısından
tedavinin etkinliğini değerlendirir. Bu değerlendirme sonucu elde edilen bilgi; tedaviye devam etme
taburcu olma yada tedavi yöntemini değiştirme
gibi klinik karar vermede yol göstericidir (Binkley,
2001; Wright, 2000).
5
6
Tablo 4. Üst Ekstremite Kas Kuvveti İle fonksiyonel değerlendirmelerin korelasyonu
Üst ekstremite kas kuvveti
I. değerlendirme
II. değerlendirme
r
p
r
p
Minnesota EBT
,38
,000*
,36
,000*
FBÖ
FD
,65
,68
,000*
,000*
,62
,68
,000*
,000*
DASH
,69
,000*
,64
,000*
r: Pearson korelasyon katsayısı, *p<0.05FBÖ: Fonksiyonel bağımsızlık ölçeği, Minnesota EBT: Minnesota el beceri testi,
FD: Fonksiyonel değerlendirme, DASH:
Omuz-kol ve el sorunları anketi
Tablo 5. Fonksiyonel Değerlendirme Yöntemlerinin Birbirleriyle Korelasyon Bulguları
I. değerlendirme
FD-DASH
FD-FBÖ
FD-Minnesota EBT
FBÖ-DASH
FBÖ-Mİnnesota EBT
Minnesota EBT-DASH
r
II.değerlendirme
-,782
-,729
p
,000*
,000*
r
,848
,793
p
,000*
,000*
r
p
r
p
r
-,508
,000*
-,837
,000*
-,551
-,444
,000*
-,880
,000*
-,580
p
,000*
,000*
r
,662
,692
p
,000*
,000*
r: Pearson korelasyon katsayısı, *p<0.05
FBÖ: Fonksiyonel bağımsızlık ölçeği, Minnesota EBT: Minnesota el beceri testi, FD: Fonksiyonel değerlendirme,
DASH: Omuz-kol ve el sorunları anketi
Günümüzde ön plana çıkan görüş; nöromusküler hastalıklarda kas kuvvetinin fonksiyonel
seviyeyi etkileyen en önemli etkenlerden birisi olduğu ancak uygun tedavi yaklaşımlarının geliştirilebilmesi ve tedavi programlarının etkinliğinin izlenmesi sırasında aktivite limitasyonlarının objektif ve doğru olarak değerlendirilmesi ve özürlülük
ile ilgili faktörlerin de göz önünde bulundurulması
gerekliliğidir (Nair, Vasanth, Gourie-Devi ve ark,
2001; Natterlund ve Ahlström, 2001).
Kavrama kuvveti genellikle maksimal istemli kavrama yöntemi ile değerlendirilir ancak
obje kavranması gerektiren günlük aktivitelerde
genellikle sub-maksimal düzeyde kavramanın
yeterli olması nedeniyle elin fonksiyonel kapasitesi değerlendirilirken, kavrama kuvvetinin
yanı sıra el beceri testlerinin de değerlendirilmeye dahil edilmesi önerilmektedir (Kurillo ve
ark, 2004).
Biz de çalışmamızda elin fonksiyonel kullanımını değerlendirmek amacıyla literatürün önerdiği şekilde kavrama kuvveti ve Minnesota el
beceri testini kullandık. Çalışmamızda Minnesota
EBT bulgularının diğer kas kuvveti ve özellikle
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 1–8
kavrama kuvveti ile yüksek korelasyon göstermesi testin kas testi ile birlikte fonksiyonel kapasiteyi belirlemek amacıyla kullanılabileceğini ancak
güvenirliğin diğer fonksiyonel kapasite ölçüm
yöntemlerinden nispeten az bulunması nedeniyle
de diğer fonksiyonel durum testleri ile birlikte kullanılmasının daha doğru olacağını göstermektedir.
Çalışmamızda fonksiyonel değerlendirme yöntemlerinden birisi olarak seçilen FBÖ’nün kas kuvveti testleri ve fonksiyonel kapasiteyi değerlendiren
diğer testler ile anlamlı bir ilişki içinde olduğu görülmektedir. FBÖ’nün kognitif fonksiyonlar, sfinkter
kontrolü gibi nöromusküler hastalıklarda genelde
etkilenmeyen fonksiyonları değerlendiren parametreler içermesi ve çalışmaya katılan olguların mobilite fonksiyonunu bağımsız olarak yapabilmeleri
nedeniyle FB Çalışmamızda fonksiyonel seviyeyi
belirlemek amacıyla kullandığımız bir diğer yöntem
olan FD tüm nöromusküler hastalıklarda ve değişik
yaş gruplarında uygulanabilmesi, kişinin fonksiyonel olduğu bütün pozisyonları değerlendirmesi ve
0-14 arası puanlamanın hastanın fonksiyonel düzeyi
hakkında ayrıntılı bilgi vermesi nedeniyle tercih edilmiştir. Çalışmamızda FD bulguları ile kas kuvveti ve
kavrama kuvveti bulguları arasında her iki ölçümde
de anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Ayrıca FD bulguları FBÖ, Minnesota EBT, DASH anketi bulguları ile
de anlamlı ilişki içerisinde bulunmuştur. Bu sonuçlar
FD yönteminin ülkemizde de nöromusküler hastalığa sahip kişilerde üst ekstremite fonksiyonel kapasitesini değerlendirmek amacıyla kullanılabileceğini
göstermiştir.
FD ve FBÖ’nün bir dezavantajı fonksiyonel
düzeyin belirlenmesinde değerlendirmeyi yapan
kişinin yönlendirici olması ve hastanın düşüncesinin ihmal edilmesidir. Oysa ki fonksiyonel kısıtlılık
her zaman klinik verilerle iyi bir korelasyon göstermeyebilir. FD ve FBÖ’nün herhangi bir maddesini
değerlendirme sırasında yapamayan ve düşük bir
skor alan hastanın evde veya işte o aktiviteyi yapabileceği unutulmamalıdır. Son 20 yılda araştırmacılar hastanın görüşünün dikkate alındığı özür
ve yaşam kalitesi anketlerine ihtiyaç duymuşlardır
(Padua, Aprile, Caliandro ve ark, 2004). Bu nedenle sonuç ölçümlerinde hastalık aktivitesi ve fonksiyonel kapasiteye hastanın perspektifinden bakan
ölçümler kullanılmaya başlamıştır (Pransky ve ark,
1997; Ponyi, Borgulya, Constantin ve ark, 2005).
Literatür
incelendiğinde
nöromusküler
hastalıklarda fonksiyonel kapasiteyi, hastanın düşüncesini dikkate alarak değerlendiren anketlerin
sınırlı sayıda olduğu ancak üst ekstremiteye özel bir
anketin bulunmadığı görülmektedir. Çalışmamızda
üst ekstremite fonksiyonel kapasitesini değerlendirmek amacıyla ortopedik vakalarda hastanın özür
seviyesini belirlemek üzere sıklıkla kullanılan ve son
zamanlarda nörolojik hastalıklarda da kullanılmaya
başladığı görülen, kol, omuz ve el sorunları anketi
(DASH) tercih edilmiştir.
Padua ve diğerleri otoimmün nörolojik hastalıklarda intravenöz immünglobin tedavisinin
yaşam kalitesine etkisini araştırdıkları çalışmalarında üst ekstremitedeki özrü değerlendirmek
amacıyla DASH’ı, yaşam kalitesini değerlendirmek amacıyla da Kısa Form 36’yı kullanmışlardır.
Çalışmada anketler fonksiyonel özrü belirlemekte
kas testi ile karşılaştırılmış aralarında anlamlı bir
ilişki bulunmuştur (Padua ve ark, 2004).
Çalışmamızda olgulara 2 kez uygulanan DASH’ın
geçerliliği klinik kullanıma uygun bulunmuş, FD ve
FBÖ ile aynı oranlarda geçerliliğe sahip olduğu görülmüştür (ICC= 0.946, 0.918, 0.965, sırasıyla).
DASH’ın bazı maddelerinin nöromusküler hastalıklar için üst ve alt ekstremitedeki bozukluklarla ilgili olması nedeniyle çalışmamıza alt ekstremite kas kuvveti manuel kas testine göre ‘4’ puan
ve üstünde olan ve bağımsız yürüyebilen hastalar
alınmıştır. Bu sonuç çalışmamızın zayıf yönü olarak görünmekle birlikte sadece üst ekstremite
kas zayıflığı olan hastalarda güvenilir ve geçerli
sonuçlar sağlayacağı görülmüştür.
Çalışmamızın sonuçlarından elde edilebilecek
ikincil sonuçlar düşünüldüğünde; DASH’ın ortopedik
vakalarla sınırlı kalmayarak nörolojik ve diğer hastalıklarda kullanılmasını teşvik eden ve buna bağlı
olarak kullanım alanının genişlemesine katkı sağlayan bir çalışma olduğu görülmektedir. Ayrıca nöromusküler hastalıklarda üst ekstremitedeki fonksiyonel kaybı, hastanın bakış açısı ile değerlendiren
tek yöntem olması nedeniyle anketin araştırmacılar
tarafından sıklıkla tercih edileceğini düşünmekteyiz.
Sonuç olarak, çalışmamız nöromusküler hastalıklarda fonksiyonel kapasiteyi değerlendirmek
amacıyla kullanılabilecek 4 farklı yöntemi, ulusal
ve uluslararası platformda, nöromusküler hastalığa sahip kişilerle çalışan fizyoterapistlere, amaçlarına uygun olarak kullanabilecekleri alternatif
seçenekler olarak sunmuştur.
7
8
K AYN A K L A R
Aksu, S. (1998) Amyotrofik Lateral Sklerozlu Olgularda
Egzersizin etkileri. Hacettepe Üniversitesi Sağlık
Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, Ankara.
Binkley,J. (2001) Functional outcome measures in clinical
practice, treatment and evaluation of the shoulder.
F.A. Davis Company,Philadelphia,132-146.
Blair, S.J., McCormick, E., Lehman, J.B., Fess, E.E., Rader
E. (1987) Evaluation of impairment of the upper
extremity. Clin Orthop Rela Res, 221, 42-58.
Boyer F, Morrone I, Laffont I, Dizien O, Etienne JC, Novella
JL. (2006) Health related quality of life in people with
hereditary neuromuscular diseases: an investigation
of test-retest agreement with comparison between
two generic questionnaires, the Nottingham health
profile andtheshort form-36 items.; Neuromuscul
Disord 2006;16 (2):99-106
Cook, J.D., Glass, D.S. (1987) Strength evaluation in
neuromuscular disease. Neurol. Clin., 5(1), 101-123.
Düger T., Yakut E., Öksüz Ç., Yörükan S., Bilgütay B.S.,
Ayhan Ç ve diğerleri (2006). Kol-omuz ve el sorunları
anketi: Türkçe uyarlamasının geçerlik ve güvenirliği.
Fizyoter Rehabil., 17(3), 99-107.
Fowler, W.M., Abresch, R.T., Aitkens, S., Carter, G.T., Johnson,
E.R. Kimler, D.D. (1995) Profiles of neuromuscular diseases. Am.J Phys.Med.REh., 74,5,62-69.
Green, S.B., Salkind, N.J., Akey,T.M. (2000) Using SPSS
for Windows analyzing and understanding data. 2nd Ed.
Prentice Hall. New Jersey, 208 – 232.
Harris-Love, M.O. (2003) Physical activity and disablement
in the idiopathic inflammatory myopathies. Curr. Opin.
Rheumatol., 15, 679-690.
Hiller, L.B., Christine, W.K. (1992)
Upper extremity
functional assessment scales in children with
duchenne muscular dystrophy:a comparision. Arch
Phys Med Rehabil, 73, 527-534.
Hudak P.L., Amodio P.C., Bombardier C. (1996)
Development of an upper extremity outcome
measure: the DASH (disabilities of arm, shoulder and
hand) The upper extremity collaborative group. Am J
Ind Med., 29, 602-608.
Jensen, M.P., Abresch, R.T., Carter, G.T. (2005) The
reliability and validity of self report version of the FIM
instrument in persons with neuromuscular diseases
and chronic pain. Arch Phys Med Rehabil, 86, 116-122.
Kilmer, D. D., McCrory, M. A., Wright, N. C., Rosko, R. A., Kim,
H., Aitkens, S. G. (1997) Hand – held dynamometry
reliability person with neuropathic weakness. Arch
Phys Med Rehabil, 78, 1364 – 1368.
Kurillo, G., Zupan, A., Bajd, T. (2004) Force tracking system
for the assessment of grip force control in patients
with neuromuscular diseases. Clinical Biomechanics,
19, 1014-1021.
Küçükdeveci A.A., Yavuzer G., Elhan A.H., Sonel B., Tennant
A. (2001) Adaptation of the Functional Independence
Measure for use in Turkey. Clinical Rehabilitation,
15,311–19.
McDonald, C.M., Abresch, R.T., Carter, G.T., Fowler, W.M.,
Johnson H.R., Kilmer D.D. (2005) Impairment and
disability profiles of neuromuscular disease:Becker
muscular dystrophy. Am.J Phys.Med.REh., 74,5,93-103.
Merlini, L., Bertini, E., Minetti, C., Mongini, T., Morandi, L.,
Angelini, C., Vita, G. (2004) Motor function-muscle
strength relationship in spinal muscular atrophy.
Muscle Nerve, 29(4), 548-52.
Nair, K.P., Vasanth, A., Gourie-Devi, M., Taly, A.B., Rao, S.,
Gayathri, N., Murali, T. (2001) Disabilities in children
with Duchenne muscular dystrophy: a profile. J
Rehabil Med, 33(4), 147-149.
Natterlund, B., Ahlström, G. (2001) Activities of daily living
and quality of life in person with muscular dystrophy.
J Rehabil Med, 33, 206-211.
Padua, L., Aprile, I., Caliandro, P., Padua, R., Mazza,
S., Tonali, P. (2004) Intravenous immunoglobulin
tratment in autoimmune neurological disorders:
pilot study on early effects on patients quality of life.
Journal of the Peripheral Nervous System, 9,3-6.
Ponyi,A., Borgulya,G., Constantin, T., Vansca, A., Gergely,
L., Danko, K. (2005) Functional outcome and quality
of life in adult patients with idiopathic inflammatory
myositis. Rheumatology, 44, 83-88.
Pransky, G., Feuerstein, M., Himmelstein, J., Katz, J.N.,
Vickers-Lahti, M. (1997) Measuring functional outcomes in work related upper extremity disorders. JOEM,
39(12), 1195-1202.
Saperstein, D.S., Anthony, A.A., Barohn, R.J. (2001)
Clinical and genetic aspects of distal myopathies.
Muscle&nerve, november, 1440-1446.
Stinemann, M.G., Ross, R.N., Fiedler, R., Granger, C.V.,
Mailsin, G. (2003) Functional independence staging:
Conceptual foundation, face validity , and empirical
derivation. Arch Phys Med Rehabil, 84, 29-37.
Stübgen, J.P., Stipp, A. (1997) Limb girdle muscular
dystrophy: a prospective follow-up study of functional
impairment. Muscle & Nerve, april, 453-460.
Stübgen, J.P., Stipp, A. (1997) Limb girdle muscular
dystrophy: a prospective follow-up study of functional
impairment. Muscle & nerve, april, 453-460.
Torres, C., Moxley, T.R., Griggs, R.C. (1983) Quantitative
Testing of Hand-Grip Strength, Myotonia and Fatigue
in Myotonic Dystrophy, J Neur Sci., 60,157-168,.
Wright, J.G. (2000) Evaluating the Outcome of Tratment:
Shouldn’t we asking patients if they are better? Clin
Epi, 53, 549-553.
Zupan, A. (1996) Assessment of the Functional abilities
of the Upper Limbs in Patients with Neuromuscular
Diseases. Disabil Reh., 18(2), 69-75.
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 9–16
Olgu Raporu
Effects of Physiotherapy and Occupational
Therapy in A Case with Winchester Syndrome
Winchester Sendromlu Bir Olguda Fizyoterapi ve Ergoterapinin Etkileri
Songül ATASAVUN UYSAL1, İpek ALEMDAROĞLU2, Öznur YILMAZ3, Hülya KAYIHAN4,
Ayşe KARADUMAN3
PT PhD, Hacettepe University Faculty of Health Sciences, Department of Occupational Therapy, [email protected]
(corresponding author)
2
PT PhD, Bezmialem University, Faculty of Health Sciences, Department of Physical Therapy and Rehabilitation, ipekalemdaroglu@
windowslive.com
3
PT PhD Prof, Hacettepe University Faculty of Health Sciences, Department of Physical Therapy and Rehabilitation, oznurtunca@
yahoo.com, [email protected]
4
PT PhD Prof, Hacettepe University Faculty of Health Sciences, Department of Occupational Therapy, [email protected]
1
ABSTRAC T
Purpose: The aim of this study was to investigate the effects of physiotherapy and occupational therapy in
a case with Winchester syndrome. Material and methods: In this report, 13 years old boy with Winchester
Syndrome and physical and occupational therapy approaches were presented. Kamakura’s Hand Grips
Evaluation Method, Canadian Occupational Performance Measure were used to assess hand ability and
performance in daily living activities. Duration of writing sentences and hand functions were assessed by
Jebsen Taylor Hand Function Test. Fine motor skills were assessed by using the fine motor skills’ subtests
of Bruininks- Oseretsky Motor Proficiency Test, activities of daily living by Functional Independence
Measurement for children (Wee-FIM), and quality of life by Child Assessment of Health Questionnaire
(CHAQ). The range of motions and posture analysis of the subject were also examined. Exercise and activity
trainings that included physiotherapy and occupational therapy approaches were planned to increase
physical functions and ability in motor skills and performed 3 days in a week during six months regularly.
Results: The range of motions of joints, independency level in daily living activities and quality of life of
the subject were improved obviously after trainings. Conclusion: It is concluded that physiotherapy and
occupational therapy approaches may be one of the important supportive therapeutic options for the
cases with Winchester Syndrome.
Keywords: Winchester syndrome; Physiotherapy; Occupational therapy; Neuromuscular diseases
ÖZET
Amaç: Çalışmanın amacı, Winchester Sendromu olan bir vakada fizyoterapi ve ergoterapinin etkilerini
araştırmaktır. Gereç ve Yöntem: Bu raporda, Winchester Sendromu olan 13 yaşında bir erkek çocuğu
ve uygulanan fizyoterapi ve ergoterapi yaklaşımları sunuldu. Kamakura’s El Kavramaları Değerlendirme
Yöntemi ve Kanada Aktivite Performans Ölçeği, el becerileri ve günlük yaşam aktivitelerindeki performansı
değerlendirmek için kullanıldı. Cümleleri yazma süresi ve el fonksiyonları Jebsen Taylor El Fonksiyon Testi ile
değerlendirildi. İnce motor beceriler Bruininks-Oseretsky Motor Beceri Testi’nin ince motor beceri alt testi ile,
günlük yaşam aktiviteleri çocuklar için Fonksiyonel Bağımsızlık Ölçeği (WeeFIM) ile ve yaşam kalitesi Çocuk
Sağlık Değerlendirme Anketi (CHAQ) ile değerlendirildi. Olgunun eklem hareket açıklığı ve postür analizi yapıldı.
Fiziksel fonksiyonları ve motor becerileri artırmaya yönelik fizyoterapi ve ergoterapi yaklaşımlarını içeren
egzersiz ve aktivite çalışmaları planlandı, 6 ay boyunca düzenli olarak haftada 3 gün uygulandı. Sonuçlar:
Olgunun eklem hareket açıklığı, günlük yaşam aktivitelerindeki bağımsızlığı, yaşam kalitesi ve aktivite
katılımının tedavi sonrasında arttığı bulundu. Tartışma: Winchester sendromlu vakalarda fizyoterapi ve
ergoterapi yaklaşımları önemli bir tedavi seçeneği olabileceği sonucuna varıldı.
Anahtar Kelimeler: Winchester sendromu; Fizyoterapi; Ergoterap; Nöromusküler hastalıklar
Dergiye geliş tarihi: 01.03.2013
Kabul tarihi: 26.03.2013
10
W
inchester Syndrome is an autosomal recessive disorder, which is caused by an alteration
in MMP2 gene (Rouzier et al., 2006; Zankl, Bonafe, Calcaterra, Di Rocco, & Superti-Furga, 2005).
The syndrome was first described by Winchester
et al. in 1969 in two sisters aged four and twelve years (Winchester, Grossman, Lim, & Danes,
1969). Between 1969 and 2001 only 12 cases of
Winchester Syndrome were reported. The cases
were dominantly females with female to male
ratio of 3:1 (Ferguson, Mackay, & McNicol, 1970;
Matthiesen, Pedersen, Helin, Jacobsen, & Nielsen,
2001; Winter, 1989). This syndrome may be diagnosed relying on clinical and radiological findings;
however, the exact etiology is still unknown.
The syndrome usually presents itself in the
first year of life with limitations in the movements
of the large joints and symmetrical joint swelling.
It is also characterized by generalized osteolysis, progressive painful arthropathy with joint
stiffness, and contractures of distal phalanges,
coarse face, short height, corneal opacities, and
osteoporosis and skin changes. Growth restriction is probably due to degenerative changes in
vertebras and long bones of the limbs. The osteolysis is most seen in the small bones of the hands
and feet. Significant bone deformities like in the
vertebral column may be seen due to the pathologic changes of the knee, elbow, hip, shoulder joints and joints of hands and feet (Ferguson, et al.,
1970; Matthiesen, et al., 2001; Winchester, et al.,
1969; Winter, 1989). In Winchester’s original report, symptoms were expressed as painful enlargement of the wrist and proximal interphalangeal
joints (Winchester, et al., 1969). Morphological
changes may cause limited joint mobility and pain
during active movements.
Other non–musculoskeletal symptoms include craniofacial abnormalities. Protruding through
forehead, large nose, thickened lips, hypertrophy
of gums and with the disease progression coarser face may occur (Winter, 1989). The skin may
be thickened and may vary with personal characteristics (Hollister, Rimoin, Lachman, Westin,
& Cohen, 1974). Systematic symptoms were also
reported as ECG changes and hearth murmurs.
No previous study has been observed on
the effects of physiotherapy and occupational
therapy in Winchester syndrome in literature. In
the light of these observations, it was hypothesized that both physical therapy and occupational
therapy have effects on joint limitation of upper
and lower extremities and ability of hand in this
syndrome. The aim of the present study was to investigate if there are any positive effects of physiotherapy and occupational therapy in a case with
Winchester syndrome.
Case Presentation
Our subject was born in 1998 and after birth he had
an icterus and hospitalized for two months. Motor
developmental milestones, especially head control,
were delayed. Macrocephaly, cardiomegaly and hearth murmurs were also found just after birth. Denver test was abnormal. Genetic test results, including fibroblast analysis collagen type I, II and V were
normal. Bone age was not matched with calendar
age. Low bone density and increased trabeculation
were observed. Increased BOS distance in both temporal lobes was identified in computerized tomography. The subject was diagnosed as Winchester
Syndrome when he was 5 years old.
The subject walked until 5 years old and lost
independent walking with a fracture after falling.
Cast correction in the flexed position of the left
knee was applied, but leg extension could not succeed again after the removal of the cast. Bilateral
Knee Ankle Foot Orthosis (KAFO) was used to
provide independent walking during one year, but
walking ability was fully lost when the orthoses
did not fit anymore.
He has a coarser face and limited mobility in
all upper and lower extremity joints especially
including hand and knee joints. Therefore, he has
several difficulties in gross and fine motor skills.
We are consistent with the principles for human research established in the Declaration of
Helsinki. The subject and his parent were asked to
sign a written consent form, which has full information about assessments and therapy process.
After signing the consent form, the subject, who
had not walked for seven years and has several
problems in daily living activities and hand skills,
underwent physiotherapy and occupational therapy for six months regularly in 2009 after detailed
assessments in our department by a physiotherapist and occupational therapist. The assessments
were repeated after six-month treatments.
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 9–16
Table 1. Joint limitations of the subject
BT
AT
Limitations of joints (°)
L
R
L
R
Elbow flexion
45
92
45
85
Shoulder abduction
50
25
40
0
Shoulder flexion
60
25
40
25
Ankle plantar flexion
30
40
30
30
Knee extension
65
40
50
30
Hip extension
60
60
50
45
BT: Before Treartment; AT: After Treatment; L: Left; R: Right
Measures
Assessment methods and interventions in occupational therapy department were selected and
planned according to the activities that he needs
and requires and has to do considering the social
roles (student, child, etc.) of the subject.
Kamakura’s Hand Grips Evaluation Method
was used for the assessment of hand grip(Exner,
2005). Duration of writing sentences and hand
functions were assessed by Jebsen Taylor Hand
Function subtests (Jebsen, Taylor, Trieschmann,
Trotter, & Howard, 1969; Kasch, 1996). The fine
motor skills’ subtests of Bruininks-Oseretsky
Motor Proficiency Test 9, including upper limb
speed and dexterity, visual motor control and
upper limb coordination were applied. These batteries were selected especially considering the
student role of the subject. Independence in activities of daily living were assessed by Functional
Independence Measurement (Msall et al., 1994) for
children (Wee-FIM). Quality of life was evaluated
with Child Assessment of Health Questionnaire
(CHAQ), (Landgraft, 1996).
Canadian Occupational Performance Measure
(COPM) which analyzes the activity performance
of children was used. This measure consists of 3
parts including self-care, productivity and leisure.
Each activity is composed of 3 problems. The participant scores the activities between 1 and 10, and
then, she/he determines 5 activities that are most
important for her/his self between these problems. These 5 activities are scored over 10 depending upon the performance and satisfaction. 1 is
defined as the `worst score` and 10 is the ‘best
score` (Carswell et al., 2004; Cusick, Lannin, &
Lowe, 2007; Law, 2005). By this way, the individuals determine their performance and satisfaction
scores according to their own perspectives.
Because of the negative effects of the disease process on joints, using a manual goniometer
assessed the range of motions of elbow, shoulder,
wrist, ankle, knee and hip joints. Limitations of
the joints were recorded and observational posture analysis in a sitting position was performed
before and after treatment.
Trainings
The subject was taken to the physical and occupational therapy for 3 sessions in a week with 60
minutes (20 minutes physiotherapy, 40 minutes
occupational therapy) during 6 months, totally 72
sessions.
Subject and his caregivers main goals were
to gain independence in daily living activities and
upper and lower extremity endurance. Therefore;
subject who has limited mobility in wheelchair,
begun physiotherapy with active-active assistive
upper and lower extremity exercises with a stable
bicycle called MotoMed by ReckMedizine (Arisoy
et al., 2008) in a proper sitting position. Despite
the fact that he is on wheelchair, lower extremity
exercise on bicycle was preferred to protect the
muscle strength, to stimulate the blood circulation and prevent the progression of joint limitations of lower extremities. The upper and lower extremity training was progressed according to the
11
12
toleration of the subject with forward and backward directions from 10-minute durations to 15-20
minutes in advancing resistance within 6 months
(72 sessions). Stretching exercises for upper and
lower extremities (10 repetitions with 10 seconds
waiting in stretched position, two times in a day)
were involved in the physiotherapy program and
performed daily by caregiver of the child as introduced by the physiotherapist.
Occupational therapy was planned as client
centered according to the baseline assessments.
Subject and his caregiver wanted to develop the
independence in the functions of upper extremity and develop the fine and gross motor skills
of the hands such as handgrips, writing ability
and speed. Therefore; the training progressed
with the aim of strengthening of hand muscles,
increasing visual-motor skills and upper limb
coordination, improving hand dexterity, increasing writing speed and independence in the
activities of daily living. Theraputty and rubber band were used for strengthening the hand
muscles. Drawing picture, copying a figure and
tracing away with using a paper and pen were
used for visual motor control training. Throwing
and holding a ball was performed to increase
upper limb coordination. Using scissor and painting were used for the development of hand
dexterity.
Table 2. Results of Hand Function Test
THE JEBSEN
TAYLOR
HAND FUNCTION
TEST (second)
BT
L
Writing Duration
BT
R
3.30
L
R
2.21
Turning page
6
5.25
3.51
Stacking objects
5
4.37
10.58 12.02
Feeding
9
16.50
6.97
13.41
7.23 7.06
6.53
6.81
Pick up objects
2.91
BT: Before Treartment; AT: After Treatment; L: Left; R:
Right
Table 3. Results of motor proficiency and daily living ac-
tivities
Tests
BT
AT
Upper limb coordination
Upper limb speed and dexterity
Visual motor 2
20
15
2
31
20
Wee-FIM (point)
(18-126)
Self care
Sphincter control
Mobility
Locomotion
Communication Social cognition
Total 15
19
14
14
33
22
14
14
21
21
69 73
THE BRUININKSOSERETSKY MOTOR
PROFICIENCY TEST (point)
(0-34)
BT: Before Treartment; AT: After Treatment
To improve writing speed, initially, writing on
a straight line was tried, and then more complex
activities were requested (Fig. 1) after the development in speed within 6 month. All activities
were timed in all sessions to increase endurance.
The daily living activities like buttoning up
from with wide sized buttons to small sized
ones and the types of grips from gross to fine
grips which were needed by the subject were
practiced. Writing and page turning activities
were decided to be important for the subjects’
student role. As the subject was a child, all
the activities were conducted as the parts of
several games. The subject also wanted to
write better, and his caregiver wanted him
to participate more actively in his self-care
like dressing on and feeding. Considering the
requires of the subject and his caregiver, occupational therapy program was advanced as
practicing the dressing on and undressing his
t-shirt and simulating the eating activity with
proper sized spoons and crotches.
The physiotherapy and occupational therapy
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 9–16
assessments were repeated again after 6 months
(72 sessions) interventions and compared to the
first assessments. Limitations of joints before
and after intervention are provided in Table 1.
The duration of the active bicycle training increased from 10 minutes to mean 18 minutes after
training.
The right wrist of the patient was found rigid
in the neutral position in the assessments before and after treatments. There was no active extension of the left wrist. It was found that the 10
degrees active flexion movement of the left wrist
joint was increased to 20 degrees after treatment.
Light colored areas were observed in skin
examination due to altered pigmentation of the
skin.
Distal phalanges of hands and feet were
hypoplasia.
The subject was observed as sitting on the
sacrum with kyphosis and shoulder protraction
was seen in posture analysis.
Finger contact was inadequate in the power
grip both before and after training. However, all
fingers, except the index and middle fingers, contact on an object were increased in hook grip.
Palmar grip and lateral pinch didn’t show any difference after training.
The performance of the subject in The Jebsen
Hand Function subtests were increased (Table 2).
In The Bruininks-Oseretsky Motor Proficiency
Test, there were improvements in the scores of
visual- motor control and upper-limb speed and
dexterity. After the training, only self-care score
was found to have increase in Wee-FIM (Table 3).
There were significant differences between
pre and post-training in CHAQ-PF28 scores of
the subject in physical functioning, role/social limitation depending on emotional-behavioral and
physical causes, bodly pain/discomfort, self esteem, parental impact emotional, parental impact
time (Table 4).
The participant reported that he mostly experienced difficulties in productivity (doing homework), leisure and self-care (feeding and dressing). The children reported that his activity performance (from 2 to 6), satisfaction (from 3 to 9)
and total scores (from 2 to 8) increased after the
treatment.
Table 4. The results of CHAQ PF-28 scores before and after treatment
CHAQ PF-28
subgrups
BT
AT
GGH
60
60
PF
66,6
100
REB
60
100
RP
0
100
BP
20
100
BE
100
100
GBE
100
100
MH
100
100
SE
50
100
GH
27,5
27,5
PE
75
87,5
PT
66,6
100
FA
100
100
FC
100
100
BT: Before Treartment; AT: After Treatment; CHAQ PF28: Child Assessment of Health Questionnaires- Parent
Form-28; PF : Physical functioning; RP: role/ socialphysical limitations; GH: general health perception; BP:
bodily pain/discomfort; REB :role / social, emotional /
behavioural limitations; SE: self-esteem; MH: mental health; BE: behavior; PE: emotional impact on parents; PT:
impact on the parent’s personal time; FA: limitations in
family activities; FC: family cohesion; GBE: global behavior; GGH: global general health
Discussion
In rare disorders such as Winchester Syndrome,
it is difficult to plan and perform a rehabilitation
program both because the lacking of adequate
amount of subjects with same diagnose does not
allow to research on a rehabilitation procedure
and its short and long term effects and because
of the characteristics of the disease. But we also
know that, the condition itself formulizes the
short and long term goals of the treatment for
13
14
each individual (Cup et al., 2007; Dubowitz, 1995;
Fowler, 2002). In the base of this point of view, we
planned and performed a rehabilitation program
both involving physiotherapy and occupational
therapy interventions considering the disease
characteristics, patient needs and requirements
with client centered approach.
Increasing the abilities in daily living activities
and function were the primary goals in the treatment for this subject. The secondary goals of
the treatment were to prevent the possible further contractures, to provide the optimal sitting
position and to help the active movements while
protecting the normal range of motion.
According to the test results; all subtest scores were improved in Jebsen Hand Function Test
after treatment. It was thought that page turning,
writing, eating and self care activities which were
all selected as to needs of the subject helped to
development in the test results.
According to the Bruininks- Oseretsky Motor
Ability Test results; Upper limb speed and dexterity and Visual motor control subtests results
were increased, whereas Upper limb coordination subtest results remained the same after the
treatment. The assessments of upper extremity
coordination also include some grasping types.
The lack of development in grasping ability during
treatment was an expected result for our subject
who had difficulties in accomplishing some daily
activities. The muscle strengthening training for
hands were thought to pave the way for improvement in grasping types in further months of
treatment.
Improvements were obtained in Upper extremity speed and ability test and in the Visual motor control subtest parameters such as cutting
figures with scissors and copying basic figures,
meanwhile there was no development in copying
complex figures. It was difficult for the subject
and therapist to progress to more difficult hand
ability activities because of the rigid finger joints
of the subject.
There were significant differences between
pre and post-treatment of the scores of Physical
Functioning, Role/ Social limitation emotional/
behavioral, Role/ Social limitation-physical,
Bodly Pain/discomfort, Self esteem, Parental
impact emotional, Parental impact time. These
alterations might be in a relation with improvements in the upper extremity functions that
lead to more independency within the limits
and more self-confidence. The significant difference shows the positive effects of training on
the quality of life of the subject and his family.
Fig 1. Training on writing activity to develop the writing
skills
Self-care points were merely increased in the
activities of daily living. Self care activities that
were included in the treatment lead to minimal
assistance in washing the lower extremities and
trunk after treatment by the subject as indicated
by the bathing item of the self-care subtest. Zip
fastening was accomplished while dressing the
lower trunk, but it was still difficult for the subject to fasten the small buttons which was an inconvenient activity because of the need for fine
motor ability of the hand. The subject also started to help to clean himself in toilette which gave
more courage to his caregiver, therapist and him
to progress self care activities.
The increased COPm’s scores also prove the
increased occupational performance in the activities and satisfaction of child (Dunford, 2011; Petty,
McArthur, & Treviranus, 2005; Sakzewski et al.,
2011). We also concluded that this measure may
be used to reflect the occupational performance
of Winchester Syndrome like any other patients
in childhood.
The decrease in joint limitation with the
stretching exercises after six months was thought
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 9–16
to contribute to the success in upper extremity
functions. The significant improvement in the duration of bicycle training showed the development
in active participation to movement. This might
contribute to more independency in daily living
activities.
In conclusion; the originality of the case
and the syndrome made us search any therapeutic option for Winchester Syndrome. There
were not any study in literature for the supportive therapeutic interventions in this disorder.
Furthermore; we designed a patient-centered
active physical and occupational therapy program with the primary goals to increase the
physical functioning, independency in daily living activities and quality of life while considering the needs and requirements of the caregiver
and the subject. The therapy programs which
were planned in the basis of these goals then
directed and progressed to the needs of the patient with realistic goals. The training program
showed increased success in upper extremity
functions in this subject. These results indicate
that physiotherapy and occupational therapy
approaches may be one of the important supportive therapeutic options for the cases with
Winchester Syndrome.
Dubowitz, V. (1995). Muscle Disorders in Childhood
(Second edition ed.): W. B. Saunders Company Ltd.
Dunford, C. (2011). Goal-Orientated Group Intervention for
Children with Developmental Coordination Disorder.
Phys Occup Ther Pediatr.
Exner, C. E. (2005). Development of Hand Skills. St.
Louis,Missouri: Elsevier Mosby.
Ferguson, J. C., Mackay, N., & McNicol, G. P. (1970). Effect of
feeding fat on fibrinolysis, Stypven time, and platelet
aggregation in Africans, Asians, and Europeans. J
Clin Pathol, 23(7), 580-585.
Fowler, W. M., Jr. (2002). Role of physical activity and
exercise training in neuromuscular diseases. Am J
Phys Med Rehabil, 81(11 Suppl), S187-195.
Hollister, D. W., Rimoin, D. L., Lachman, R. S., Westin, G.
W., & Cohen, A. H. (1974). The Winchester syndrome:
clinical, radiographic and pathologic studies. Birth
Defects Orig Artic Ser, 10(10), 89-100.
Jebsen, R. H., Taylor, N., Trieschmann, R. B., Trotter, M. J.,
& Howard, L. A. (1969). An objective and standardized
test of hand function. Arch Phys Med Rehabil, 50(6),
311-319.
Kasch, M. C. (1996). Hand Injuries. In L. W. Pedretti (Ed.),
Occupational Therapy Practice Skills for Physical
Dysfunction (pp. 661-693). Baltimore: Mosby.
Landgraft, J. M., Abetz, L., Ware, J.E. . (1996). In The CHQ
User’s Manual. In T. H. Institute (Ed.). Boston: New
England Medical Center.
Law,
M.,
Baptiste,
S.,
Carswel,
Polatajko,H.,Pollock,N.
Occupational
R E F E R E NC E S
Arisoy, M., Temiz-Arpaci, O., Yildiz, I., Kaynak-Onurdag, F.,
Aki, E., Yalcin, I., et al. (2008). Synthesis, antimicrobial
activity and QSAR studies of 2,5-disubstituted
benzoxazoles. SAR QSAR Environ Res, 19(5-6), 589612.
Carswell, A., McColl, M. A., Baptiste, S., Law, M., Polatajko,
H., & Pollock, N. (2004). The Canadian Occupational
Performance Measure: a research and clinical
literature review. Can J Occup Ther, 71(4), 210-222.
Cup, E. H., Pieterse, A. J., Ten Broek-Pastoor, J. M.,
Munneke, M., van Engelen, B. G., Hendricks, H. T., et al.
(2007). Exercise therapy and other types of physical
therapy for patients with neuromuscular diseases:
a systematic review. Arch Phys Med Rehabil, 88(11),
1452-1464.
Cusick, A., Lannin, N. A., & Lowe, K. (2007). Adapting the
Canadian Occupational Performance Measure for use
in a paediatric clinical trial. Disabil Rehabil, 29(10),
761-766.
A.,
McColl,
(2005).
Performance
Measure:
M.A.,
Canadian
CAOT
Publications ACE.
Matthiesen, G., Pedersen, V. F., Helin, P., Jacobsen, G. K.,
& Nielsen, N. S. (2001). Winchester syndrome. Int
Orthop, 25(5), 331-333.
Msall, M. E., Digaudio, K., Rogers, B. T., Laforest, S.,
Catanzaro, N. L., Campbell, J., et al. (1994). The
Functional Independence Measure for Children
(Weefim) - Conceptual Basis and Pilot Use in Children
with Developmental-Disabilities. Clinical Pediatrics,
33(7), 421-430.
Petty, L. S., McArthur, L., & Treviranus, J. (2005).
Clinical report: use of the Canadian Occupational
Performance Measure in vision technology. Can J
Occup Ther, 72(5), 309-312.
Rouzier, C., Vanatka, R., Bannwarth, S., Philip, N.,
Coussement, A., Paquis-Flucklinger, V., et al. (2006).
A novel homozygous MMP2 mutation in a family with
Winchester syndrome. Clin Genet, 69(3), 271-276.
Sakzewski, L., Ziviani, J., Abbott, D. F., Macdonell, R. A.,
Jackson, G. D., & Boyd, R. N. (2011). Participation
outcomes in a randomized trial of 2 models of upper-
15
16
limb rehabilitation for children with congenital
hemiplegia. Arch Phys Med Rehabil, 92(4), 531-539.
Winchester, P., Grossman, H., Lim, W. N., & Danes, B. S.
(1969). A new acid mucopolysaccharidosis with
skeletal deformities simulating rheumatoid arthritis.
Am J Roentgenol Radium Ther Nucl Med, 106(1), 121128.
Winter, R. M. (1989). Winchester’s syndrome. J Med Genet,
26(12), 772-775.
Zankl, A., Bonafe, L., Calcaterra, V., Di Rocco, M., & SupertiFurga, A. (2005). Winchester syndrome caused by a
homozygous mutation affecting the active site of
matrix metalloproteinase 2. Clin Genet, 67(3), 261266.
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 17–24
Araştırma Makalesi
Amatör Sporcu Çocuklarda Benign Eklem
Hipermobilitesi, Ağrı ve Yaşam Kalitesinin
İncelenmesi
Investigation of Benign Joint Hypermobility, Pain and Quality of Life in Amateur Children
Anıl ÖZÜDOĞRU 1, Gamze EKİCİ 2
1
2
Uz.Fzt.,Ahi Evran Üniversitesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokulu, [email protected]
Doç.Dr.Fzt., Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Ergoterapi Bölümü, [email protected] (Sorumlu yazar)
ÖZET
Amaç: Bu araştırma amatör sporcu çocuklarda Benign Eklem Hipermobilitesi (BEHM), ağrı, yaşam kalitesi ve bu
parametrelerin birbirleriyle olan ilişkisini incelemek amacıyla planlandı. Gereç ve Yöntem: Araştırmaya yaşları
8 ile 13 yıl arasında değişen, 93 amatör sporcu çocuk dahil edildi. Çocukların sosyo-demografik bilgileri kaydedildi. Olgular BEHM varlığı için Beighton’un kriterlerine göre değerlendirildi. Yaşam Kalitesi ise Pediatrik Yaşam
Kalitesi Envanteri 4.0 versiyonu (PedsQL) ile değerlendirildi. Ağrı lokalizasyonu vücut diyagramı ile belirlendi.
Ağrı şiddeti Numerik Ağrı Skalası (NAS) kullanılarak ölçüldü. Sonuçlar: Araştırmaya 49 kız, 44 erkek çocuk
katıldı. Çocukların yaş ortalaması 9.88±1.35 yıldı. Ortalama ağrı düzeyleri 1.41±1.85, aileye ve çocuğa göre
yaşam kalitesi seviyeleri sırasıyla 18000±327.89 ve 2025.54±229.27, hipermobilite skorları ise 3.48±1.88
olarak belirlendi. Hipermobilite ile ağrı ve yaşam kalitesi arasında anlamlı ilişki bulunmadı (p<.05). Tartışma:
Bu araştırmadan elde edilen verilere göre, BEHM’nin düzenli spor yapan çocuklarda yaklaşık 1/5 oranında yaygın olduğu görüldü. Sonuç olarak, BEHM’nin fiziksel aktivite planlanırken dikkate alınması gereken bir durum
olduğu görüşüne varıldı.
Anahtar Kelimeler: Eklem hipermobilitesi; Ağr; Yaşam kalitesi; Çocuk
ABSTRAC T
Purpose: This research was designed to investigate Benign Joint Hypermobility (BJHM), pain, quality of life
and their relationship of these parameters with each other in amateur children athletes. Material and Methods: Ninety-three amateur children athletes whose ages were ranged between 8 and 13 years were included
in this study. Subjects were assessed for existing BJHM according to the Beighton criteria. Quality of Life of
children was evaluated by Pediatric Quality of Life Inventory form 4.0 version (PedsQL). Pain location was determined by body diagram. Pain intensity was assessed by using a Numeric Rating Scale (NRS)
Results: Forty-nine girls and 44 boys were participated to study. The mean age of the children was
9.88±1.35years. The average of pain intensity was determined 1.41±1.85; according to family and the children,
quality of life level was 18000±327.89 and 2025.54±229.27, respectively; and also the mean score of hypermobility was 3.48±1.88. There was no significant relationship between joint hypermobility, pain and quality of life
(p<.05). Conclusion: According to the data obtained from this study, BJHM was seen common approximately
1/5 rate in the children who was making sports regularly. As a conclusion, BJHM must be cared while the physical activity is planning.
Keywords: Joint hypermobility; Pain; Quality of life; Children
Dergiye geliş tarihi: 10.03.2013
Kabul tarihi: 28.03.2013
18
S
on yıllarda çocukluktan erişkinliğe geçişte
kemik ve eklem sağlığını koruyup geliştirecek sportif faaliyetlerin yapılmasının önemine
dikkat çekilmektedir (Bachrach, 2000). Fiziksel aktivite ve spor, çocukluk dönemi boyunca
normal büyüme ve gelişmeyi desteklemesi nedeniyle üzerinde durulması gereken unsurlardır. Yapılan araştırmalarda; çocuklar için sporun sağlık, büyüme ve motor gelişim üzerine
olumlu etkileri bildirilmiştir (Erceg, et al., 2008;
Fisher, et al., 2005). Bunlara ek olarak, spor ve
fiziksel aktivite programları çocukların takım
çalışması, disiplin, sportmenlik, liderlik ve sosyalleşme gibi becerilerle tanışmalarını da sağlamakta, dolayısıyla çocukların yaşam kalitesini
olumlu yönde etkilemektedir (Pate, et al., 1996).
İnflamatuvar olmayan kas eklem ağrısı çocukluk
döneminde en sık rastlanan şikâyetlerden
olup Benign Eklem Hipermobilitesi (BEHM) de
bunlardan biridir (Cassidy, et al., 1995). BEHM
çocukluk döneminde tek başına ya da çeşitli
sendromlarla ortaya çıkabilen, eklemlerin aşırı
hareketliliği ile birlikte olan klinik bir tablodur
(Beighton, et al., 2012; McCluskey, et al., 2012).
BEHM’de semptomların başlangıcı herhangi bir
yaşta olabilir. İnfantil dönemde; motor gelişimde gecikmelere, konjenital dislokasyonlara, artraljilere, kas ağrılarına ve spinal problemlere
yol açabildiği gibi çocukluk döneminde de eklem
instabilitelerine ve yumuşak doku lezyonlarına
sebep olabilir. Bu kişilerde instabilite, travmaya
bağlı zedelenmeler, erken dejeneratif değişiklikler sık görülebilir. Tekrarlayan zedelenmelere bağlı olarak hafif inflamatuvar sinovit veya
kronik artrit gelişebilir (Beighton, et al., 2012;
McCluskey, et al., 2012).
BEHM’nin neden olduğu kas iskelet problemleri, vücudun faklı bölgelerinde ve eklemlerinde
ağrıya neden olabilmekte ve çocuğun gelecek
yaşamı boyunca devam edip kronikleşebilmektedir. Hipermobilite, kronik ağrının major nedenlerinden biri olarak bilinmektedir (Grahme, 2000).
Erken yaşlardan itibaren ağrıya maruz kalan
çocuklarda ise, genel hastalık hissinin yanında
bu durumun çocuğun okul, aile ve sosyal yaşantısında kısıtlamalara neden olduğu sonuç olarak
çocukların yaşam kalitesini olumsuz yönde etkilediği bildirilmektedir (Hunfeld, et al., 2001). Eiser,
çocuklarda yaşam kalitesi belirlenirken, yaşam
kalitesinin aile tarafından da değerlendirmesinin sonucu daha nesnel olarak ortaya koyacağını belirtmektedir (Eiser, 1997). Çocuğun yaşam
kalitesinin iyi anlaşılabilmesi için hem çocuğun
hem de ailenin değerlendirmesini göz önünde
bulundurmanın önemli olduğu bildirilmektedir10.
Literatürde hipermobilite ile ağrı ve yaşam kalitesi arasındaki ilişkiye dair henüz ortak bir görüş
bulunmamaktadır (Mikkelson, et al., 1996; Hasija,
et al., 2008).
Bunların yanı sıra, BEHM’nin spor yapan çocuklar için yaralanma ve sakatlık açısından bir risk
oluşturduğu bildirilmektedir. Artmış mobilitenin,
değişen nöromuskuler refleksler ve azalmış eklem pozisyon hissi ile eklemleri travmaya karşı savunmasız bıraktığı belirtilmiştir (Beighton, et al.,
2012). Stilman ve Hall BEHM’li olguların sağlıklı kişilere göre, ekstansiyonda hareket açıklığının son
noktasında eklemlerini lokalize etmede zorlandığını bildirmişler, buna bağlı olarak bu hastalarda
denge problemleri ve düşme riskinin artmış olduğunu göstermişlerdir (Stilman, et al., 2002; Hall,
et al., 1995).
Literatürde çocuklarda ağrı ve hipermobilite
üzerine çok sayıda araştırma bulunmasına rağmen, kas iskelet sistemi açısından risk altında
bulunan amatör sporcu çocuklar ile yapılmış bir
araştırma bulunmamaktadır. Bu araştırma, amatör sporcu çocuklarda BEHM, ağrı ve yaşam kalitesine odaklanarak ve bu parametrelerin birbirleriyle olan ilişkisini incelemek amacıyla planlandı.
GEREÇ VE YÖNTEM
Araştırmaya İzmir ili içerisinde faaliyet gösteren
amatör bir spor kulübüne kayıtlı, velisi tarafından
izin verilmiş 49’u voleybol, 44’ü basketbol oynayan 93 gönüllü çocuk katıldı. Çocuklar haftada 2
gün düzenli olarak antrenmana katılmaktaydılar.
Bu araştırma Helsinki Deklarasyonuna uygun
olarak yürütülmüş, araştırmaya katılan tüm olgular değerlendirme öncesinde bilgilendirilmiştir.
Olguların Demografik Özellikleri
Olguların cinsiyet, yaş (yıl), boy (m), vücut ağırlığı
(kg), vücut kütle indeksi (VKİ) (kg/m2) kaydedildi
(Tablo 1). Ayıca çocukların yaralanma ve sakatlanmalarına dair özgeçmişleri, herhangi bir tedavi
alıp almadıkları ailelerin refakatinde çocuklara sorularak kaydedildi.
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 17–24
Tablo 1. Olguların Demografik Özellikleri
X±SS
Yaş (yıl)
9.88±1.35
Boy (m)
1.40±0.12
Vücut Ağırlığı (kg)
36.44±9.05
VKİ (kg/m2)
18.44±3.54
Cinsiyet
n (%)
Kız
49 (52.7)
Erkek
44 (47.3)
X: Ortalama, SS: Standart Sapma, n:kişi sayısı,
VKİ: Vücut Kitle İndeksi
Ağrı
Olgularda, ağrı şiddetini belirlemek için “0” (ağrı
yok) ile “10” (dayanılmaz ağrı) arasında değişen
aralıkta rakamların gösterildiği 10 cm’lik Numerik
Analog Skala (NAS) kullanıldı (Wong, et al., 1988).
Ağrının lokalizasyonu belirlemek için ise vücut diyagramı kullanıldı (Staud ,et al., 2006).
Benign Eklem Hipermobilitesi (BEHM)
Benign eklem hipermobilitesinin varlığı CarterWilkinson hipermobilite kriterlerinin yeniden
düzenlenmesi ile oluşturulan Beighton kriterlerine
göre aşağıdaki incelemeler yapılarak belirlendi
(Beighton, et al., 1973; Yıldırım, et al., 2005).
1. Dizler ekstansiyondayken el ayasının yere
değmesi,
2. Dirsek hiperekstansiyonunun >10°,
3. Dizin hiperekstansiyonu > 10°,
4. Başparmağın pasif olarak ön kol iç yüzüne
değmesi,
5. İşaret parmağının dorsifleksiyonu >90°
Çocuklar BEHM için belirlenen kriterlerinden
ilk dört değerlendirmede sağ ve sol ekstremite
için birer puan, beşinci değerlendirmede ise bir
puan olmak üzere toplam dokuz puan üzerinden
değerlendirildiler. Bu puanlamaya göre yetişkinler 4 ve üzeri, çocuklar ise 6 ve üzeri puan aldıklarında hipermobil olarak değerlendirilmektedir.
Altı puanın üzerinde alan çocuklar hipermobil
olarak kabul edildiler. Beighton kriterleri için gerekli olan eklem hareket açıklığı belirlenirken gonyometre kullanıldı (Beighton, et al., 1973).
Yaşam Kalitesi
Sağlıkla ilgili yaşam kalitesi 2001 yılında Varni
ve arkadaşları tarafından geliştirilen PedsQL
4.0 Pediatrik Yaşam Kalitesi Envanteri formu ile
değerlendirildi. Envanter 1- Fiziksel Fonksiyonlar
(8 madde), 2- Duygusal Fonksiyonlar (5 madde),
3- Sosyal Fonksiyonlar (5 madde) ve 4- Okul
Fonksiyonları (5 madde) olmak üzere toplam
23 madde ve 4 alt gruptan oluşmaktadır. Anket
aile ve çocuk formu olmak üzere paralel sorular
içermektedir. Çocuklar için 5-7 yaş, 8-12 yaş, ve
13-18 yaş için ayrı ölçekler; aileler için ise 2-4 yaş,
5-7 yaş, 8-12 yaş için ayrı ölçekler bulunmaktadır.
Aile formları dahil tüm formlarda tamamen aynı
maddeler olup, sadece çocuğun gelişim evresine
uygun maddeler ve çocuğun anlayabileceği
dil ile 3. şahıs kullanılarak oluşturulmuş
cümleler bakımından farklılık vardır. Envanter
5 dereceli likert üzerinden puanlanmakta
olup, toplam puan ne kadar yüksek ise sağlıkla
ilgili yaşam kalitesi de o kadar iyi olarak
değerlendirilmektedir (Varni, et al., 2001).
Araştırmamızda çocukların yaş aralığına uygun
olan 8-12 yaş grubu için olan form kullanılmıştır.
Ülkemizde Sönmez ve arkadaşları anketin bu
yaş aralığı için Türkçe geçerlik ve güvenirlik
çalışmasını yapmışlar ve Envanterin güvenilirlik
katsayısı olarak, cronbach α katsayısını çocuk
formu için 0.78, aile formu için 0.83 olarak
bulmuşlardır (Sönmez, et al., 2007).
Ailelerin doldurduğu formlar ve çocukların bir
refakatçi yardımıyla doldurdukları formlar tarafımıza teslim edildi.
İstatistiksel Analiz
İstatistiksel Analizlerde “SPSS 15 for Windows”
istatistik programı kullanıldı. Araştırmadan
elde edilen sonuçlar, frekans ve/veya aritmetik
ortalama ± standart sapma (X±SS) olarak ifade
edildi. Sosyodemografik bilgiler dışındaki veriler
Spearman korelasyon analizi ile değerlendirildi.
İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul
edildi.
19
20
SONUÇLAR
Araştırmamıza yaşları 8 ile 13 arasında değişen 49
kız, 44 erkek olmak üzere toplam 93 çocuk katıldı
(Tablo 1). Çocukların ortalama ağrı şiddeti, yaşam
kalitesi düzeyi, hipermobilte skoru ve hipermobilite durumları Tablo 2’de verilmiştir.
Tablo 2. Olguların Ağrı, Yaşam Kalitesi ve Hipermobilite
Skorları Ortalama Değerleri
X±SS
Ağrı (NAS)
hipermobilite skoru ile ailelerin belirlediği duygusal fonksiyonlar arasında pozitif yönde anlamlı
ilişki bulundu (p=0.01, r=0.25). Hipermobilite skoru ile çocukların belirlediği yaşam kalitesi puanları
(p=0.90, r=0.90) arasında ve çocukların belirlediği yaşam kalitesine ait diğer alt maddeler arasında anlamlı ilişki tespit edilmedi (Tablo 3).
Tablo 3. Hipermobilite ile Ağrı ve Yaşam Kalitesi Arasındaki İlişki (n=93)
Hipermobilite
1.41±1.85
r
p
0.04
0.70
Fiziksel Fonksiyonlar
0.01
0.87
Duygusal Fonksiyonlar
0.25
0.01*
Sosyal Fonksiyonlar
0.09
0.36
Okul Fonksiyonları
0.12
0.24
Toplam
0.14
0.16
Fiziksel Fonksiyonlar
-0.14
0.17
Duygusal Fonksiyonlar
0.00
0.96
Sosyal Fonksiyonlar
0.13
0.20
Okul Fonksiyonları
0.11
0.28
Toplam
-0.01
0.90
Yaşam Kalitesi - Aile
Fiziksel Fonksiyonlar
621.24±135.83
Duygusal Fonksiyonlar
358.60±91.29
Sosyal Fonksiyonlar
425.81±84.65
Okul Fonksiyonları
394.35±93.40
Toplam
18000±327.89
Yaşam Kalitesi - Çocuk
Fiziksel Fonksiyonlar
698.39±88.83
Duygusal Fonksiyonlar
420.43±76.96
Sosyal Fonksiyonlar
475±56.38
Okul Fonksiyonları
431.72±70.62
Toplam
2025.54±229.27
Hipermobilite Skoru
3.48±1.88
Hipermobilite Durumu
n (%)
Var
17 (18.3)
Yok
76 (81.7)
X: Ortalama, SS: Standart Sapma, n:kişi sayısı
Hipermobilite ile ağrı ve yaşam kalitesi arasındaki ilişkiyi incelediğimizde; hipermobilite skoru
ile ağrı şiddeti (p=0.70, r=0.04) arasında anlamlı
ilişki bulunmadı. Hipermobilite skoru ile ailelerin
belirlediği toplam yaşam kalitesi puanları (p=0.16,
r=0.14) arasında anlamlı bir ilişki bulunmazken,
Ağrı (NAS)
Yaşam Kalitesi (Aile)
Yaşam Kalitesi (Çocuk)
p<0.05, n:kişi sayısı, r:korelasyon katsayısı
TARTIŞMA
Çalışmamızda, dünya ve ülkemiz verileri ile paralel
olarak, amatör sporcu çocukların %18.3’ünde
BEHM skoru 6≥ olarak tespit edilmiştir (Murray, et
al., 2001; Yıldırım, et al., 2005). Çocukların eklem
mobiliteleri, ağrı ve yaşam kalitesi düzeyleri arasında ise ilişki tespit edilmemiştir.
Kemik ve eklem sağlığı için fiziksel aktivite ve
sportif faaliyetlerin erken yaştan itibaren önemli
olduğu bildirilmiştir. Bunun yanında BEHM olan
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 17–24
çocuklar büyüdükçe sportif aktivitelerle bağlantılı olarak birbirini takip eden yaralanmalar
da artmaktadır (Murray, et al. 2001). McCluskey
BEHM’nin farklı popülasyonlardaki prevalansının
%7.8 ile %58.7 arasında olduğunu göstermiştir (McCluskey, et al., 2012). Ülkemizde sağlıklı
okul çocuklarındaki prevelansı ise % 13 olarak
bulunmuştur18. Bunun nedeni BEHM’nin yaş, cinsiyet ve ırka göre farklılıklar göstermesi olduğu
düşünülmektedir(Beighton, et al., 1973; Jansson,
et al., 2004).
Hipermobilite, herhangi bir romatizmal hastalıktan bağımsız olarak eklemlerin normalin üzerinde mobiliteye sahip olması ile karakterize klinik bir
bulgudur. Murray araştırmasında hipermobiliteli
bireylerin kas iskelet sistemi lezyonlarına daha
eğilimli olduklarını saptamıştır (Murray, 2006).
Araştırmamızın sonuçlarına göre hipermobilite skoru ile ağrı şiddeti (p=0.70, r=0.04) arasında anlamlı ilişki bulunmamıştır. Bunun nedeni
örneklemimizin küçük olması olgularımızın sporcu ve düzenli fiziksel aktivite yapıyor olmalarına
bağlanabilir. Literatürde ise ağrı ve hipermobilite
arasındaki ilişkiye dair bir fikir birliği yoktur.
Literatürde ağrı ile hipermobilite arasındaki ilişki arasında farklı görüşler mevcuttur.
Mikkelsson ve arkadaşlarının yaş ortalaması 9.8
ve 11.7 yıl olan, 1637 üçüncü ve beşinci sınıf öğrencilerinde yaptığı araştırmada Beighton skorlarını 2.7 ve 2.4 olarak bulmuş ve hipermobilite ile
ağrı arasında anlamlı bir ilişki tespit edilmemiştir
(Mikkelsson, et al., 1996). Leone ve arkadaşları
da yaş ortalaması 10.8 yıl olan 1046 çocuk üzerindeki araştırmasında hipermobilte ile kas iskelet
ağrısı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki
olmadığını belirtmiştir (Leone, et al., 2009). Bu
sonuçlara paralel olarak Juul-Kristensen ve arkadaşları 524 ilkokul ikinci sınıf öğrencisinde yaptığı
araştırmada generalize eklem hipermobilitesi ile
muskuloskeletal ağrı, fiziksel aktivite düzeyi ve
süresi ile ilişkili olmadığını bildirmişlerdir (JuulKristensen, et al., 2009).
Yukarıda bildirilen araştırmalardan farklı
olarak Yazgan ve arkadaşları ise yaş ortalaması 8.26±1.07 yıl olan 922 çocuk üzerinde yaptığı
araştırmada hipermobilite ile pes planus ve artralji arasında anlamlı ilişki bulmuştur (Yazgan, et
al., 2008). Viswanathan ve arkadaşları 433 çocuk
üzerindeki araştırmasında eklem hipermobilitesi
ve diz hipermobiltesinin büyüme ağrısı ile yüksek
oranda ilişkili olduğunu belirtmişlerdir (Antony, et
al., 2003). Bir başka araştırmada yaşları 3 ile 19
yıl arasında olan 829 Hintli çocuk üzerinde yaptıkları araştırmada eklem hipermobilitesi olan çocuklarda kas iskelet sistemine ait ağrı insidansının
yüksek olduğunu bulmuştur (Hasija, et al., 2008).
Araştırmamızda amatör sporcu çocuklarda
hipermobilite ile çocukların ve ailelerin belirlediği toplam yaşam kalitesi puanları arasında
anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Olgularımızda
düşük olarak bulunan ağrı şiddetinin (1.41±1.85)
(Tablo 1.) yaşam kalitesini etkilemediği düşünülmüştür. Yalnızca hipermobilite ile ailelerin belirlediği duygusal fonksiyonlar (p=0.01, r=0.25) arasında pozitif yönde anlamlı ilişki bulunmuştur. Bu
da ailelerin küçük yaştaki çocuklarına karşı daha
duygusal ve endişeli olmalarına bağlanabilir.
Ağrı ve kas iskelet sistemi bozukluklarının,
kişinin sosyal fonksiyonlarını ve mental sağlığını
etkileyerek yaşam kalitesini azalttığı bilinmektedir
(Antony, et al., 2003). Rombaut ve arkadaşları bir
tür kollajen doku hastalığı olan ağrı ve hipermobilite ile eşlik eden Ehlers–Danlos Sendromlu yetişkin hastalarda yaşam kalitesinin fiziksel ve duygusal fonksiyonlarında azalma olduğunu belirtmiştir
(Rombaut, et al., 2010). Fatoye ve arkadaşları yaş
ortalaması 11 olan 66 çocuk ile yaptığı araştırmasında hipermobilitesi olan çocukların yaşam kalitesinin hipermobilitesi olmayan çocuklara göre
anlamlı olarak daha düşük olduğunu göstermiştir
(Fatoye, et al., 2012). Ferrell ve arkadaşları yaşları
16 ile 49 arasında değişen 20 hipermobiliteli olguya haftada 4 gün, 8 hafta boyunca eklem stabilizasyonunu geliştirmeye yönelik kapalı kinetik
zincir egzersiz programı uygulanmış araştırmanın
sonuçlarında ise ağrı, yaşam kalitesinin fiziksel ve
mental fonksiyonlarında iyileşme olduğunu bildirmiştir (Ferrel, et al., 2004).
Literatürde çocuklarda hipermobilite üzerine
yapılan çok sayıda araştırma bulunmasına rağmen
sporcu çocuklarda yapılmış bir araştırma bulunmamaktadır (Juul-Kristensen, et al., 2009; Fatoye,
et al., 2012). Farklı literatür verilerine karşın araştırmamızda amatör sporcu çocuklarda hipermobilte ile ağrı ve yaşam kalitesi arasında anlamlı ilişki
bulunmamıştır. Literatürde kontrollü çalışmalar
incelendiğinde, bu çalışmaya dahil edilmiş olguların sporcu olması, düzenli olarak antrenmanlara
21
22
katılıyor olmaları, büyük çoğunluğunda herhangi
bir eklem sorununun olmaması, çocukların henüz
adölesan dönemde olmamaları yani adölesan dönemlerde yaşanabilecek boy uzaması sırasındaki
ağrı durumunun bu çocuklarda olmaması (Leone,
et al., 2009; Mikkelsson, et al., 1996), gibi pek çok
faktörün hipermobilite ile ağrı ve yaşam kalitesi
arasında anlamlı bir ilişki bulunmamasına neden
olmuş olabileceği görülmektedir. Buna karşın katılımcı sayısının daha yüksek olduğu araştırmalara ihtiyaç vardır. Sonuç olarak BEHM’nin amatör
sporcu çocuklarda yaklaşık 1/5 oranında yaygın
olduğu görüldü. Çocuklarda kas iskelet sistemi
ağrıları farklı zamanlarda farklı sıklıkta ortaya
çıkabilmektedir (Leone, et al., 2009). Bu nedenle
BEHM ile ağrı ve yaşam kalitesi arasındaki ilişki
değerlendirilirken ileriye yönelik uzun süreli takipler yapılmalıdır.
Araştırmamızın limitasyonları olarak, araştırmaya dahil edilen örneklemin küçük ve hipermobil
olan ve olmayan çocukları içermesi gösterilebilir.
Hipermobilitenin ağrı gibi parametrelerle olan ilişkisini incelemek için hipermobilitesi olan homojen
yapıda, cinsiyetlere göre daha geniş grupların dahil edildiği ve kontrol grubunun kullanıldığı ileri
araştırmalara ihtiyaç vardır.
Amatör sporcu çocukların geleceğin profesyonel sporcuları olabilecekleri ve küçük yaşlarda
yaşayabilecekleri yaralanmalar ve sakatlanmaların onların ilerideki yaşamlarını olumsuz yönde
etkileyeceği düşünülürse, bu çocukların hipermobilite ve ağrı açısından değerlendirilmeleri, kas iskelet sistemi yaralanmalarına karşı gerekli önlemlerin erken dönemden itibaren alınması önemlidir.
Bizde bu araştırmada, hipermobilite, ağrı, yaşam
kalitesi ilişkilerinin yanısıra, çocuklarda eklem
mobilitesi açısından farklılıklar olabileceğini ortaya koymayı, çocuklarda fiziksel aktivite seçilirken
bu farklılıkların dikkate alınması gerektiğini ve bu
konuda farkındalık oluşturmayı hedefledik. Aynı
zamanda, ülkemizde bu konuyla ilgili çalışma sayısının yetersizliği nedeniyle araştırmamızın ileri
çalışmalara altyapı oluşturacağı düşüncesindeyiz.
TEŞEKKÜR
Yazarlar değerli katkıları nedeniyle Yrd.Doç.Dr.
Tolgahan Acar’a teşekkür ederler.
K AYN A K L A R
Anthony, D. W., Bruce, P. (2003). Burden of major
musculoskeletal conditions. Bull World Health Organ,
81(9), 646–656.
Bachrach, L. K. (2000). Making an impact on pediatric
bone health. J Pediatr, 136(2), 137-9.
Beighton, P., Solomon, L., Soskolne, C. L. (1973). Articular
mobility in an African population. Ann Rheum Dis,
32(5), 413-8.
Beighton, P., Grahame, R., Bird, H. A. (2012). Hypermobility
of joints, 4th ed. Berlin Springer-Verlag.
Cassidy, J. T., Langman, C. B., Allen, S. H., Hillman, L. S.
(1995). Bone mineral metabolism in children with
juvenile rheumatoid arthritis. Pediatr Clin North Am,
42(5), 1017-33.
Eiser, C. (1997). Childrens quality of life measures. Arch
Dis Child, 77, 350-354.
Erceg, M., Zagorac, N., Kati, R. (2008). The impact of
football training on motor development in male
children. Coll Antropol, 32(1), 241-7.
Fatoye, F., Palmer, S., Macmillan, F., Rowe, P. (2012). Pain
intensity and quality of life perception in children with
hypermobility syndrome. Rheumatol Int, 32(5), 1277-84.
Ferrell, W. R., Tennant, N., Sturrock, R. D., Ashton, L.
(2004). Amelioration of symptoms by enhancement
of proprioception in patients with joint hypermobility
syndrome. Arthritis Rheum, 50(10), 3323-8.
Fisher, A., Reilly, J. J., Kelly, L. A., Montgomery, C.,
Williamson, A., Paton, J. Y., Grant, S. (2005).
Fundamental movement skills and habitual physical
activity in young children. Med Sci Sports Exerc, 37(4),
684-8.
Grahame, R. (2000). Pain, distress and joint hyperlaxity.
Joint Bone Spine, 67(3), 157-63.
Hall, M. G., Ferrell W. R., Sturrock, R. D., Hamblen,
D. L., Baxendale R. H. (1995). The effect of the
hypermobility syndrome on knee joint proprioception.
Br J Rheumatol, 34(2), 121-5.
Hasija, R. P., Khubchandani, R. P., Shenoi, S. (2008). Joint
hypermobility in Indian children. Clin Exp Rheumatol,
26(1), 146-50.
Hunfeld, J. A., Passchier, J., Perquin, C. W. (2001). Quality
of life in adolescents with chronic pain in the head or
at other locations. Cephalalgia, 21(3), 201-6.
Jansson, A., Saartok, T., Werner, S., Renström, P. (2004).
General joint laxity in 1845 Swedish school children of
different ages: age- and gender-specific distributions.
Acta Paediatr, 93(9), 1202-6.
Juul-Kristensen, B., Kristensen, J. H., Frausing., B., Jensen,
D. V. (2009). Motor competence and physical activity
in 8-year-old school children with generalized joint
hypermobility. Pediatrics, 124(5), 1380-7.
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 17–24
Leone, V., Tornese, G., Zerial, M., Locatelli, C. (2009). Joint
hypermobility and its relationship to musculoskeletal
pain in schoolchildren: a cross-sectional study, Arch
Dis Child, 94(8), 627-32.
McCluskey, G., O’Kane, E., Hann, D., Weekes, J., Rooney,
M. (2012). Hypermobility and musculoskeletal pain
in children: a systematic review. Scand J Rheumatol,
41(5), 329-38.
Mikkelsson, M., Salminen, J. J., Kautiainen, H. (1996).
Joint hypermobility is not a contributing factor to
musculoskeletal pain in pre-adolescents. J Rheumatol,
23(11), 1963-7.
Murray, K. J., Woo, P. (2001). Benign joint hypermobility
in childhood. Rheumatology (Oxford), 40(5), 489-91.
Murray, K. J. (2006). Hypermobility disorders in children
and adolescents. Best Pract Res Clin Rheumatol,
20(2), 329-51.
Pate, R. R., Heath, G. W., Dowda, M. (1996). Associations
between physical activity and other health behaviors
in a representative sample of US adolescents. Am J
Public Health, 86(11), 1577–1581.
Rombaut, L., Malfait, F., Cools, A., De Paepe, A., Calders, P.
(2010). Musculoskeletal complaints, physical activity
and health-related quality of life among patients
with the Ehlers-Danlos syndrome hypermobility type.
Disabil Rehabil, 32(16), 1339-45.
Sönmez, S., Başbakkal, Z. (2007). Türk çocuklarının
Pediatrik Yaşam Kalitesi Envanterinin (PedsQL 4.0)
Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması. Türkiye Klinikleri
J Pediatr, 16, 229-237.
Staud, R., Vierck, C. J., Robinson, M. E., Price, D. D. (2006).
Overall fibromyalgia pain is predicted by ratings of
local pain and pain-related negative affect-possible
role of peripheral tissues. Rheumatology (Oxford),
45(11), 1409-15.
Stillman, B., Tully, E., McMeeken, J. (2002). Knee joint
mobility and position sense in healthy young adults,
Physiotherapy, 88, 531-538.
Üneri, Ö., Memik, N. Ç. (2007). Concept Of Quality Of Life
In Children and Review Inventories About Quality Of
Life. Turk J Child Adolesc Ment Health, 14(1), 48-56.
Varni, J. W., Seid, M., Kurtin, P. S. (2001). PedsQL 4.0:
reliability and validity of the Pediatric Quality of Life
Inventory version 4.0 generic core scales in healthy
and patient populations. Med Care, 39(8), 800-12.
Viswanathan, V., Khubchandani, R. P. (2008). Joint
hypermobility and growing pains in school children.
Clin Exp Rheumatol, 26(5), 962-6.
Wong, D. L., Baker, C. M. (1988). Pain in children: comparison
of assessment scales. Pediatr Nurs, 14(1), 9-17.
Yazgan, P., Geyikli, I., Zeyrek, D., Baktiroglu, L. (2008).
Is joint hypermobility important in prepubertal
children? Rheumatol Int, 28(5), 445-51.
Yıldırım, Y., Yılmaz, S., Ayhan, E., Saygı, S. (2005). Sağlıklı
okul çocuklarında eklem hipermobilitesi sıklığı. Türk
Pediatri Arşivi, 40, 83- 6.
23
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 25–32
Araştırma Makalesi
Investigation of Working Capacity of
Physiotherapists
Fizyoterapistlerin Çalişma Kapasitesinin Belirlenmesi
Çiğdem Öksüz1, Hülya Kayıhan2
Doç.Dr.Fzt, Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü, [email protected]
(Sorumlu yazar)
2
Prof.Dr.Fzt, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Ergoterapi Bölümü, [email protected]
1
ABSTRAC T
Purpose: The aim of our study was to evaluate the working capacity of physiotherapists and to determine the
effect of age on working capacity. Material and methods: At least 2 years experienced 45 physiotherapists
who do not have injury history are included into our study. Physiotherapists are separated into three different
groups according to their work experience. Work capacity of physiotherapists including grip strength, pinch
strength, lifting, muscle strength, spinal range of motion evaluated. Results: The results of functional capacity
evaluation (FCE) showed that the experienced physiotherapists had higher scores from most of the sub
parameters of FCE. There were a statistically significant difference between three groups for grip, pinch,
tripod and lateral pinch grip strength, upper extremity muscle strength (p<0.05). There were no significant
differences in scores between groups for lifting and spinal range of motion results. (p>0.05). Conclusion: It
has been considered that experienced physiotherapists are stronger than the inexperienced physiotherapists
especially for the upper body muscle strength. Injuries in younger physiotherapists may be associated with
having less muscle strength. Further studies should be planned to assess the practice settings and the work
habits of physiotherapists to detailed analysis of working capacity.
Keywords: Physiotherapist; Work related musculoskeletal disorders; Functional capacity evaluation
ÖZET
Amaç: Çalışmanın amaci fizyoterapistlerin çalışma kapasitesini değerlendirmek ve yaşın çalışma kapasitesine
etkisini ortaya koymakıtr. Gereç ve yöntem: Herhangi bir yaralanma hikayesi olmayan, en az 2 yıllık tecrübeye
sahip 45 fizyoterapist çalışmaya dahil edildi. Fizyoterapistler çalışma yılları dikkate alınarak üç farklı gruba
ayrıldı. Çalışma kapasitesi dahilinde kavrama kuvveti, çimdikleyici kuvvet, ağırlık kaldırma kuvveti, kas
kuvveti, lumbal bölge hareket açıklığı değerlendirmeleri yapıldı. Sonuçlar: Deneyimli fizyoterapistlerin bir
çok fonksiyonel kapasite değerlendirmesi alt parametresinden daha yüksek sonuçlar aldığı görülmüştür.
Kavrama kuvveti, çimdikleyici kuvvet üçlü kavrama kuvveti ve lateral kavrama kuvveti, üst extremite kas testi
sonuçları açısından üç grup arasında anlamlı bir fark olduğu bulunmuştur (p<0.05).Kaldırma kuvveti ve spinal
bölge hareket açıklığı değerlendirmeleri açısından gruplar arasında anlamlı bir fark bulunamamıştır (p>0.05).
Tartışma: Tecrübeli fizyoterapistlerin tecrübesizlere oranla özellikle üst extremite kuvveti açısından daha
kuvvetli olduğu sonucuna varılmıştır. Tecrübesiz fizyoterapistlerde daha fazla kas iskelet sistemi yaralanması
görülmesinin daha az kas kuvvetine sahip olmaları nedeniyle olabileceği düşünülmüştür. İleriki çalışmalar
fizyoterapistlerin çalışma ortamlarını ve çalışma alışkanlıklarının detaylı analizinin de yapıldığı çalışma
kapasiteleri değerlendirmelerini içeren çalışmalar planlanmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Fizyoterapist; İşe bağlı kas iskelet sistemi yaralanmaları; Çalışma kapasitesi
değerlendirmesi
Dergiye geliş tarihi: 30.01.2013
Kabul tarihi: 10.03.2013
26
T
he term of “work capacity” refers to an
individual’s ability to perform work tasks on
a safe and dependable basis. These abilities
are measured and compared to task demands
in order to determine the likelihood that the
individual will be able to perform the tasks with
reasonable safety and dependability (Matheson,
Mooney, Grant ve ark, 1996). The work capacity
performance based determined through a
functional capacity evaluation (FCE). An FCE aims
to measure an individual’s physical capability
to perform work related activities .The basic
items of functional evaluations (lifting, carrying,
bending, reaching, climbing) are compiled into a
comprehensive test which results in information
about the whole of work and overall ability of the
worker (Isernhagen, 1992).
Occupational disability can be defined as
the individual’s uncompensated shortfalls in
responding to work demands. The occupational
disability that a person experiences after an injury
is a consequence of the severity of the pathology
and resultant impairment and functional
limitations that are work related, compared to the
individual’s pre-injury work capacity (Matheson
ve ark, 1996).
Work-related
musculoskeletal
disorders
(WRMD) among health care workers are the most
common occupational injury that results from
a work-related event (Wilkonson, Salazar, Uhl,
1992). Activities involving patient contact and
working long hours at static posture are the main
causes of occupational injuries among health
care workers (Nelson, Olson, 1996). The results of
the studies indicate that WRMD are very common
among physiotherapists, dentists and nurses
(Holder, Clark, Di Blasio, 1999).
Physiotherapy profession requires the
performance of many labor-intensive tasks like
bending, twisting, reaching, performing manual
therapy and maintaining awkward positions for
a prolonged period of time (Arad, Ryan, 1986).
These job-related tasks reported as contributing
to WRMD in physiotherapists.
The
most
common
WRMDs
among
physiotherapists has been reported in the
literature are back and neck pain, upper extremity
tenosinovitis and tennis elbow, wrist injuries,
lower extremity varicose veins, and pes planus
and thumb problems .Molumphy et al indicated
that the onset of WRMD occurred most frequently
within the first 4 years of professional practice.
Female therapists had spinal symptoms and wrist
and hand symptoms more than male therapists
(Molumphy, Unger, Jensen ve ark 1985). One
another issue that also affects WRMD is the
working conditions of the physiotherapists which
mostly affected by the culture (Darragh, Campo,
King, 2012).
Work capacity of the individual must be
measured in a manner that allows comparison to
the work capacity of that person if the pathology
had not occurred. The net loss of work capacity
can be used to “rate” the disability that is
attributed to the injury. This presents a difficult
problem in that, prior to an injury, an individual’s
work capacity usually is not known. Further,
because the effects of age are confounded with
work capacity, this estimate must take age into
account. Age-linked changes in work capacity
have been studied extensively (Matheson ve ark,
1996).
In the literature the studies made to
determine the extent and nature of WMSDs
among physiotherapist are all self-administered
questionnaires. They all mailed to physiotherapist
and/or physiotherapist assistants and they were
asked to complete the questionnaire (Holder ve
ark,1997; Molumphy, ve ark 1985; Darragh ve ark,
2012). There is not any study that investigates
the work capacity of physiotherapist before the
pathology happens.
The first aim of this study was to analyse
the working capacity of physiotherapists prior
to injury. The second aim was to determine the
working capacity difference between experienced
and inexperienced physiotherapists.
MATERIAL AND METHODS
Working capacity evaluation was assessed in
female physiotherapists in Hacettepe University
Health Sciences Faculty Physical Therapy and
Rehabilitation Department. Working capacity
evaluation included spinal ROM measurement,
muscle strength measurement, lifting, and grip
and pinch strength measurement is evaluated
with The Tracker Functional Evaluation System
from J-Tech Medical. At least 2 year experienced
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 25–32
Table 1: Descriptive information of physiotherapists
1st group
(n=15)
2nd group
(n=15)
3rd group
(n=15)
Age year (Mean ± SD)
25,6±1.59
33.33±1,91
41±3,02
Years of experience (Mean ± SD)
20.61(3.0)
11,33±1,67
18,8±2.14
Working hours per week (Mean ± SD)
37±5,08
39,33±4,57
41±2,07
Working hours per day Mean ± SD
1,90±0,96
1,50±0,53
1,66±0,36
Number of patient treated per day (Mean± SD)
6,66±4,51
7,33±3,49
7,60±4,10
volunteered physiotherapists living in Ankara
were included to the study. Physiotherapists
with a previous injury were excluded. The study
was conducted in accordance with the tenets of
the Decleration of Helsinki. Informed consent to
participate was obtained from all subjects.
Grip and pinch strength were measured with
a grip and pinch track module. According to the
American Society of Hand Therapists the proper
positioning of the patient for the 5 position
grip test is as follows: Seated, with the shoulder
adducted and neutrally rotated, elbow flexed at
90°, forearm in neutral position, and the wrist
between 0 and 30° extension and between 0
and 15° ulnar deviation. All tests are performed
in position 2. Tripod, lateral and palmar pinch
strengths were also measured.
The mean score of three trials was recorded
(Mathiowetz, Weber, Volland ve ark, 1984).
Lifting is evaluated according to NIOSH
(National Institute of Safety and Occupational
Health) Lift Tasks with Lift tracker system. The
arm, leg and floor static lifting postures were
used to compile an isometric strength database
and are summarized in the Work Practices Guide
for Manual Lifting (NIOSH 1981).In the arm lifting
height of the lift bar is determined by positioning
the patient such that the elbows are flexed to 90
degrees with the shoulders in neutral position. The
patient lifts upward without swaying backward,
rising up on toes, or elevating shoulders. This
test primarily stresses the elbow. In the leg
lifting the height of the bar is 15 inches, and the
medial malleol are placed at 0 inches. The patient
should use a leg lift technique, emphasizing the
quadriceps. This test primarily stresses the knee.
In the floor lifting the height of the lift bar is 6
inches, and the medial malleol are positioned
at 10 inches on the platform. The patient flexes
the trunk and the knees to reach the lift bar. The
patient lifts upward utilizing the hip, back and leg
extensors. The mean score of three trials was
recorded (J-tech,2005).
Muscle strength is evaluated with the Power
Track II Manuel Muscle Test System. According to
Dr. Lowett’s test positions the resistance against
the trancedure is evaluated by kilogram. Lumbar
flexors-extensors, shoulder flexors-extensors,
elbow flexors-extensors flexors-extensors, hip
flexors-extensors, adductor-abductors, ankle
dorsi flexors are evaluated.
Spinal range of motion is measured by Tracker
ROM’s dual inclinometer according to American
Medical Association (AMA) protocols. Lumbar
flexion- extension, right- left lateral rotation is
evaluated (J-tech,2005).
Data Analysis
All data analyses were done with SPSS software
(SPSS version 17.0; Chicago, Illinois, USA).
Continuous variables were described by mean
(x) and standard deviation (SD) such as age and
years of experience. Categorical data such as the
type of injury, the body part affected are given as
counts and percentages.
The variables were investigated using visual
and analytical methods to determine whether or
not they are normally distributed. As the datas
were not normally distributed Kruskal Wallis test
were conducted to compare these parameters.
27
28
The Mann-Whitney U test was performed to test
the significance of pairwise differences using
Bonferoni correction to adjust for multiple
comparisons. The level of significance was set at
p<0.05 (Sümbüloğlu, 2000).
RESULTS
Physiotherapists are divided into three
groups according to their experience years.
Physiotherapists whose work experience is
between 2-8 years included to the first group,
9-16 years to the second group and 17-22 years to
the third group.
The mean of the age of physiotherapists in
the first group is 25.6±1.59, the second group is
33.3± 1.91, and the third group is 41, 3± 3.02. The
average working time of physiotherapists was 4,
26 ± 1.53 years for the first group, 11.33± 1.67 years
for the second group, 18.8±2.14 years for the third
group. Table 1 shows the descriptive information
of physiotherapists.
The specialty area of the physical therapists
in the first group is especially working with
pediatrics, the second and the third group is
especially working with orthopedics (Table 2).
Functional Capacity Evaluation
Although some of them were not statistically
significant, the results of functional capacity
evaluation showed that the physiotherapists in
the third group had higher scores from most of
the sub parameters of FCE.
Table 3 shows the results of grip and pinch
strength measurements. There were a statistically
significant difference between three groups for grip,
pinch, tripod and lateral pinch strength (p<0.05).
Physiotherapists in the third group was found to
have statistically significantly highest value for grip,
pinch and palmar grip strength (p<0.25).
The results of the three different lifting
measurements were showed in table 4.
There were no statistically significant
difference between three groups for lifting
measurements (p<0.05).
Scores of muscle strength test showed
that physiotherapists on the third group had
Table 2. Work settings of the physiotherapists.
Work
Setting
1st group
(n=15)
2nd group
(n=15)
n
%
n
%
8
17.6
3
Neurologic
3
6.6
Orthopedic
4
2.2
Pediatric
3rd group
(n=15)
n
%
6.6
1
2.2
4
8.8.
2
4.4
8
17.6
12
26.6
Table 3. Comparison of the grip and pinch strength measurements of the groups
Group I
Group II
Group III
Mean±SD
Mean±SD
Mean±SD
Grip strength
11.73±1.48
12.13±2.32
13.73±1.48
0.02*
I-III 0.02**
Pinch strength
5.00±1.32
5.3±1.23
6.34±1.22
0.01*
I-III 0.02**
Lateral pinch
strength
6.22±1.49
7.11±1.04
7.28±0.81
0.03*
I-III 0.04
Palmar pinch
strength
5.84±1.38
6.67±1.16
6.84±0.81
0.04*
I-III 0.01**
*p<0.05, **P<0.025 after bonferoni adjustment
p
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 25–32
Table 4. Comparison of the lifting measurements of the groups
Group I
Group II
Group III
Mean±SD
Mean±SD
Mean±SD
Arm lifting (kg)
33.33±15.06
35.26±17.79
39.40±19.54
0.73
Leg lifting (kg)
55.60±23.02
61.86±25.91
60.66±26.48
0.58
Floor lifting (kg)
56.13±21.34
58.13±16.95
56.73±20.87
0.53
the highest upper extremity muscle strength
compared with the other groups, however
difference was meaningful only for shoulder
flexion and abduction strength results (p<0,05).
For the lower extremity muscle strength there
were no statistically significant difference
between groups (p>0.05) (Table 5)
According
to
lumbar
inclinometric
measurement results there were no significant
differences in scores between groups for lateral
flexion, extension and flexion range of motions (p>
0.05). (Table 6)
CONCLUSION
The main finding of this study was that experienced
physiotherapists are stronger than the younger
physiotherapists.
The difference is especially due to the
upper body muscle strength. There is also
general consensus that as age increases, both
the number of injuries and injury rates decline
(Breslin, Koehoorn, Smith ve ark 2003). The
lack of strength and endurance are the key
factors leading to a number of musculoskeletal
injuries(Lavender, Conrad, Reichelt, 2000).
Performing manual orthopedic techniques, lifting
or transferring dependent patients, assisting
patients during gait activities carrying, lifting,
or moving heavy materials or equipment were
the activities which all considered as major
problems for physiotherapy profession and
which were mostly done by the upper extremity
muscle strength. The literature reports the
higher prevalence of having WRMDs at young age
(Molumphy ve ark, 1985) Such injuries in younger
physiotherapists may be associated with having
p
less muscle strength than older physiotherapist.
Also lack of professional experience, and the
lower knowledge and skill levels people tend to
have in the early years of this career are reported
as the other factors of high prevalence of WRMDs
(Salik, Ozcan, 2004).
Muscle strength, muscle power and functional
mobility values decline with age Reduction in
muscle strength and power might be associated
with the reduced function in various activities
of daily living (Lindle, Metter, Lynch, 1997).
Muscle strength increases in the second and
third decades, stable in the fourth and fifth
decades and decreases after the fifth decades
Avlund, Damsgaard, Osler, 2004). Murray et
al evaluated knee flexion-extension by the
Cybex II dynamometer in 72 physiotherapists,
occupational therapists, office and hospital
workers whose ages are vary between 20- 86. He
divides the cases into three groups according to
their ages like young (20-35), middle age (42- 61)
and old (68-70). He reported that muscle strength
is more rapidly decreasing in the older group than
the younger one (Murray,1985). Philips evaluated
upper and lower extremity muscle strength of the
100 physiotherapists whose ages are between 20
and 69. He reported that the muscle strength of
the lower extremity is earlier decreasing than the
upper extremity strength (Phillips, Sing, Mastaglia,
2000).According to our study upper and lower
extremity total muscle strength is maximum in the
third group. Physiotherapists are all using their
upper extremities during their work. High effort
needed activities such as transferring dependent
patients, assisting patients in gait, providing
manual resistance, lifting heavy and cumbersome
29
30
Table 5. Comparison of the muscle strength measurements
Group I
Group II
Group III
p
Mean±SD
Mean±SD
Mean±SD
Lumbar flexion
9.53±2.19
9.53±1.95
10.60±2.26
0.30
Lumbar extension
11.60±1.40
10.73±1.70
11.40±1.63
0.30
Shoulder flexion
9.40±1.91
9.26±1.38
10.93±1.57
0.01*
I-III 0.03
II-III 0.02
Shoulder
abduction
9.66±1.54
9.46±1.35
11.26±1.27
0.02*
I-III 0.09
II-III 0.03
Elbow flexion
12.66±1.83
12.66±2.02
13.66±2.02
0.30
Wrist extension
7.00±1.85
7.66±1.49
8.06±1.16
0.16
Hip flexion
11.40±1.50
11.33±1.87
11.13±1.92
0.88
Hip extension
11.53±1.92
10.73±2.05
10.80±2.51
0.54
Hip abduction
11.46±1.80
10.46±1.68
10.73±2.52
0.38
Hİp adduction
11.00±2.67
11.20±1.89
10.40±1.80
0.57
Knee extension
11.33±1.34
10.60±1.24
10.66±2.38
0.44
Knee flexion
11.53±1.59
10.80±1.32
9.66±2.60
0.32
Dorsi flexion
7.86±1.12
8.3±1.17
7.86±2.01
0.62
Upper extremity
total muscle
strength
109.60±10.12
98.40±11.31
98.86±14.64
0.02*
I-III0.05
II-III 0.04
Lower extremity
total muscle
strength
150.77±17.14
145.14±14.24
145.13±24.81
0.65
*p<0.05
equipment are used in clinical environment. This
extreme use of upper extremity can be a factor
of increased muscle strength of experienced
physiotherapists.
Physical work demands mostly center on
the strength of the worker. Within the context
of strength, the worker’s demonstrated lifting
capacity and grasping. Studies showed that
the occupation had an effect on grip force.
Mathiowetz reported that grip strength reaches
the highest level between 25-39 years and begins
to decrease after the age of 40 (Mathiowetz,
Kashman, Volland, ve ark 1985). Josty reported
that while farmers worked manually had the
maximum grip strength, office workers had the
minimal grip strength (Josty, Tyler, Shewell ve ark
1997).In our study like the muscle strength grip,
pinch, lateral ad palmar strength measurement
results’ of experienced physiotherapists were.
The higher grip strength can be related to their
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 25–32
Table 6. Comparison of the lumbar range of motion
Group I
Group II
Group III
Mean±SD
Mean±SD
Mean±SD
Left lateral
flexion
32.73±7.33
34.46±7.29
33.40±7.00
0.80
Right lateral
flexion
26.93±5.13
28.13±8.10
28.60±7.54
0.80
Flexion
71.40±6.91
68.80±16.40
76.13±11.85
0.50
Extension
14.86±6.59
19.93±6.71
19.93±5.43
0.60
work experience like muscle strength. Additionally,
because of the ages of the physiotherapists are
between 30-45 years we expect the grip strength
to be maximum in this group. On the other hand
the experienced physiotherapists could lift more
heavily than the younger therapists. But there is
no statistically significant difference between the
groups.
As the age increase spinal activity decreases
(Melin, 1990). Einkauf evaluated flexion, extension,
lateral flexion of the trunk of the 19 female
physiotherapists whose ages are between 20
and 84. He demonstrated that spinal activity is
decreased in sagittal and coronal planes as the
age increase. Spinal activity difference is mostly
seen between the younger and the older group
(Einkauf, Gohdes, Jehsen ve ark, 1987). Our
study also indicates that the experience of the
therapists had negative effect on the spinal range
of motion like reported in the literature.
One of the limitation of our study is the
physiotherapists included in our study were
all female. Like the other Europe countries the
physiotherapy profession in Turkey is female
dominant. Beside this in order to maintaining the
homogeneity of the group male physiotherapist
were excluded from the study. Future studies
are required with a larger and different gender
population to be able to determine the cause
of the disability. In addition to our study an
assessment of the practice settings and the work
habits of physiotherapists within these settings
would be helpful to detailed analysis of working
capacity.
p
R E F E R E NC E S
Arad, D, Ryan M.,D. (1986). The incidence and prevalence
in nurses of low back pain: a definitive survey exposes
the hazards. Aust Nurses J,16:44-48.
Avlund, K, Damsgaard, MT, Osler, M. (2004). Social position
and functional decline among non-disabled old men
and women. Eur J Public Health, 14(2),212-6.
Breslin, C, Koehoorn, M, Smith, P, Manno, M. (2003) Age
related differences in work injuries and permanent
impairment: comparison of workers’ compensation
claims among adolescents, young adults, and adults.
Occup Environ Med, 60(9),E10.
Cromie, J.,E, Robertson, V.,J, Best, M. (2002) Work related
musculoskeletal disorders and the culture of physical
therapy. Phys Ther, 82(5),459-472.
Darragh, A.,R, Campo, M, King, P. (2012). Work-related
activities associated with injury in occupational and
physical therapists. Work,42(3),373-84.
Einkauf, D.K., Gohdes, M.L., Jehsen, G.M., Jewel, M.J.
(1987). Changes in spinal mobility with increasing age
in women. Physical Therapy, 67(3), 370-375.
Holder, N. L., Clark, H.A., Di Blasio, J.M. etal. (1999).
Cause, prevalence and response to occupational
musculoskeletal injuries reported by physiotherapists
and physiotherapist assistants. Physical Therapy,
79(7), 642-652,
How to use tracker FCE software to conduct functional
capacity evaluations,(2005). J-Tech Medical.
Isernhagen, S. J. (1992). Return to work testing, functional
capacity evaluation and work capacity evaluation.
Orthopaedic Physical Therapy Clinics of North
America, 1(1), 157–168.
Josty, I.C., Tyler, M.P.H., Shewell, P.C., Roberts, A.H. (1997).
Grip and pinch strength variations in different types
of workers. Journal of Hand Surgery, 22B, 266-26.
Lavender, S. A., Conrad, K. M., Reichelt, P. A Johnson, P.
W., & Meyer, F. T. (2000). Biomechanical analyses
31
32
of paramedics simulating frequently performed
strenuous work tasks. Applied Ergonomics, 31, 167-177.
Lindle, R. S., E. J. Metter, N. A. Lynch, J. L. Fleg, J. L.
Fozard, J. Tobin, T. A. Roy, and B. F. Hurley (1997).
Age and gender comparisons of muscle strength in
654 women and men aged 20–93 yr. J. Appl. Physiol,
83(5), 1581–1587,
Matheson, L., Mooney, V., Grant, J., Leggett, S., & Kenny,
K. (1996). Standardized evaluation of work capacity.
Journal of Back and Musculoskeletal Rehabilitation, 6,
249-264.
Mathiowetz, V., Kashman, N., Volland, G., Weber, K. et
al (1985). Grip and pinch strength normative data
for adults. Archives of Physical Medicine and
Rehabilitation, 66, 69-72.
Mathiowetz, V., Weber, K., Volland, G., Kashman, N., (1984)
Reliability and validity of grip and pinch strength
evaluations. The Jourbal of Hand Surgery. 9A:222-226.
Melin, G. (1990). Decreased joint and spinal mobility
associated with low back pain in young adults. Jornal
of Spine Disorders, 3, 238-243.
Molumphy, M, Unger, B, Jensen, G.,M, Lopopolo, R.,B.
(1985). Incidence of work Related Low back pain in
Physiotherapist. Physical Therapy, 65(4), 482-486.
Murray, M.P.,(1985). Age related difference in knee muscle
strength in normal women. Journal of Gerentology,
40(3), 275-280.
Nelson, M.,L, Olson, D.,K. (1996). Health care worker
incidence reported in a rural health care facility: a
descriptive study. AAOHN J, 44,115-122.
Phillips, B.A., Sing, K. L., Mastaglia, F. L. (2000). Muscle
force measured using break testing with a hand held
myometer in normal subjects aged 20 to 69 years.
Archieves of Physical Medicine and Rehabilitation, 81,
653-661.
Salik, Y, Ozcan, A. (2004). Work-related musculoskeletal
disorders: a survey of physical therapists in IzmirTurkey. BMC Musculoskelet Disord, 18,5:27.
Sümbüloğlu K ve Sümbüloğlu V. “Biyoistatistik”, 9.
Baskı,Hatipoğlu Yayınevi, Ankara, 2000.
Wilkonson, W.,E, Salazar, M.,K, Uhl., Je, et al.( 1992).
Occupational injuries: a study of health care workers
at a northwestern health science center and teaching
hospital. American Association of Occupational
Health Nursing Journal,40,287-293.
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 33–44
Araştırma Makalesi
Senil Kataraktı Olan Geriatriklerde
Fakoemülsifikasyon Cerrahisinin Aktivite
Performansı ve Katılımı Üzerindeki Etkisinin
İncelenmesi
Effects of Pachoemulsification Surgery on Activity Performance and Participation in Geriatrics
with Cenile Cataract
Meral HURİ1, Esra AKI2, Gonca BUMİN2, Fatih KAREL3
Dr.Fzt, Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Ergoterapi Bölümü, [email protected] (Sorumlu yazar)
2 Prof.Dr.Fzt, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Ergoterapi Bölümü, [email protected], [email protected]
3
Prof.Dr. Ankara Dünya Göz Hastanesi Katarakt ve Refraktif Cerrahi Bölümü, [email protected]
1
ÖZET
Amaç: Çalışmamızın amacı senil kataraktı olan geriatriklerde fakoemülsifikasyon cerrahisinin (FC) aktivite performansı
ve katılımı üzerindeki etkisini değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Bireyler operasyon öncesi(OÖ) görme keskinliklerine
göre iki gruba ayrıldı (Grup 1: ≤0,4; Grup 2: >0,4). Demografik bilgiler ve ayrıntılı göz muayenesi sonuçları kaydedildi.
Görme keskinliği Snellen Eşeline göre tespit edildi. Tüm hastalara OÖ ve operasyon sonrası(OS) 3. ayda 25 Sorulu Ulusal
Göz Sağlığı Enstitüsü Görme İşlevleri Anketi (NEI-VFQ-25)’nin Türkçe çevirisi, Fonksiyonel Bağımsızlık Ölçümü (FBÖ),
Kanada Aktivite Performans Ölçümü (COPM) uygulandı. Sonuçlar: Grup I (n:36)’in yaş ortalaması 70,91±6,429 yıl iken
Grup 2’nin yaş ortalaması 70±6,15 yıl idi. Grup I’in OÖ ve OS görme keskinliği ortalaması 0,31±0,85 ve 0,9±0,06 iken
Grup 2’nin OÖ ve OS görme keskinliği ortalaması 0,53±0,05 ve 0,90±0,03 idi. OS NEI-VFQ-25, FBÖ ve COPM puanlarının
istatistiksel olarak anlamlı şekilde değişiklik gösterdiği tespit edildi (p<0,05). Grupların aktivite tercihleri incelendiğinde
Grup 1’in kendine bakım aktiviteleri ile ilgili tercihler yaparken Grup 2’nin kendine bakım aktiviteleri yanında üretkenlik
ve rekreasyonel aktiviteleri tercih ettikleri tespit edildi. Grup I’ de OS görmeye bağlı yaşam kalitesi, günlük yaşam
aktivitelerindeki bağımsızlık seviyesi, aktivite performansı ve katılımında anlamlı değişim tespit edildi (p<0,05). Tartışma:
FC öncesi görme keskinliği 0,4 ve altında olan senil kataraktı olan geriatriklerde aktivite performans ve katılımını etkiler.
Senil kataraktı olan geriatriklerde ergoterapinin aktivite performans ve katılımı üzerindeki etkilerinin değerlendirildiği
çalışmalar planlanmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Senil katarakt; Aktivte performansı; Aktivite katılımı; Yaşam kalitesi
ABSTRAC T
Purpose: Our aim is to assess the effects of pachoemulsification surgery on activity performance and participation
among the geriatrics with cenile cataract. Material and Methods: Patients were divided into two groups according to
peroperative visual acuity (Group 1: ≤0,4; Group 2: >0,4). Demographic data and ocular findings were recorded. Visual
acuity was assesed with Snellen Chart. The Turkish translation of National Eye Institute Visual Functioning Questionnaire
(NEI-VFQ-25), Functional Independance Measure (FIM) and Canadian Occupational Performance Measure (COPM) were
surveyed to each goup before and 3 months after the operation. Results: Group I (n: 36) mean age was 70,91±6,429 years
and Group 2 (n: 24) mean age was 70±6,15 years. Visual acuity before and after surgery were 0,31±0,85 and 0,9±0,06 in
Group I also 0,53±0,05 and 0,90±0,03 in Group II. NEI-VFQ-25, FIM and COPM results were significantly higher in Group
I (p<0,05) after pachoemulsification. Group I’s activity preference were activities of self care while Group II prefered
productive and recreational activities additional to self care activities. There were statistically meaningfull change in
occupational performance, participation, independence in activites of daily living and quality of life in Group 1 (p<0,05).
Conclusion: Pachoemulsification effects the activity performance and participation of geriatrics with cenile cataract
with preoperatif 0,4 and under visual acuity. More studies must be planned to evaluate the effects of occupational
therapy on activity performance and participation among cenile cataract patients.
Keywords: Cenile cataract; Occupational performance; Participation; Quality of life
Dergiye geliş tarihi: 24.01.2013
Kabul tarihi: 26.03.2013
34
L
ensin görme işlevi sırasında fonksiyonlarını
yerine getirebilmesi için saydamlığını ve
ışığı kırıcılık özelliğini koruması gerekir. Lensin
saydamlığını yitirmesi ve/veya ışığın dağılmasına
yol açan herhangi bir büyüklükteki opasite
katarakt olarak tanımlanır ve prevalansı 74 yaş ve
üzeri hastalarda % 50’lere kadar çıkar (Andrew
Beaver, 2011; Eichenbaum, 2012).
Geriatriklerde görme azalmasının başlıca
nedenlerinden biri yaşlanmaya bağlı (senil
katarakt) katarakttır. Yaşlanma ile beraber
lensin ağırlığı, kalınlığı artar ve akomodatif gücü
azalır. Bu da lensin sıkışıp, sertleşmesine ve lens
üzerinde nükleer skleroz alanlarının oluşmasına
neden olarak görme işlevi bozukluklarına yol açar
(Andrew Beaver, 2011)
Senil katarakt görme alanı, kontrast
duyarlılığı ve görme keskinliği gibi objektif
klinik değerlendirmelerin yapıldığı detaylı bir
oftalmolojik muayene ile tanılanır ve lensin
değiştirilmesi ile görme keskinliğinin arttırıldığı
fakoemülsifikasyon tekniği ile yapılan cerrahi
operasyonlar ile tedavi edilir (Coroi, Bembea,
Hanciu, Constantinescu, Roiu, 2011).
Görme keskinliği ölçümü katarakttın görme
işlevi üzerindeki etkilerini tespit etmekte
kullanılan standart bir metottur (Yamaguchi,
Negishi,
Tsubota,
2011).
Görme
işlevi
bozuklukları görme keskinliği gibi objektif klinik
değerlendirmeler ile tanılansa da bireyin günlük
yaşam aktivitelerindeki performansını olumsuz
yönde etkilediği için günlük yaşam aktiviteleri
sırasında yaşadıkları zorluklar sırasında keşfedilir
(Elliot, Hurst, Weatherill, 1990; Ross, Stelmack,
Stelmack and Fraim, 1991) Literatürde görme
işlevinin günlük yaşam aktiviteleri performansı
üzerindeki etkileri fiziksel, fonksiyonel, sosyal
ve psikolojik boyutları içeren; hareket kısıtlılığı,
sosyal/psikolojik sağlık, bilişsel durum ve ağrı
temel alanlarına yoğunlaşan sağlığa bağlı yaşam
kalitesi testleri ile değerlendirilir (Quintana ve
ark, 2010). Literatürde snellen eşeline göre 0,4
ve altında görme keskinliğine sahip hastalarda
cerrahi
sonrası
görme
fonksiyonlarında
rehabilitasyon sürecini etkileyebilecek anlamlı
değişiklikler olduğu; cerrahi öncesi 0,4 üstü
görme keskinliğine sahip hastalarda ise görme
fonksiyonlarında ışığı algılama ve parlaklık
açısından değişiklikler meydana geldiği belirtilse
de görmeye bağlı yaşam kalitesi testleri hastanın
kendi yapmak istediği ve kendisi için anlamlı
olan aktivitelerdeki performans ve katılımının
görme işlevinden nasıl etkilendiği konusunda
yeterli kanıta dayalı bilgi sağlamakta eksik
kalabilir (Cole, Beck, Moke, Gal, and Long,
2000; 2001; Szlyk ve ark, 2001; West ve ark,
2002; Swanson, Bodner, Sawyer, Allman, 2012).
Günlük yaşam aktivitelerindeki başarının en iyi
şekilde değerlendirilebilmesi için gerçek veya
yapılandırılmış ortamlarda yapılan aktivite
performansının günlük yaşam aktiviteleri
testleri ile değerlendirilmesinin yanında bireyin
bireysel özelliklerinin bu performans ile ilgili
öznel memnuniyet ve tatmin olma seviyesinin
değerlendirilmesi gereklidir (Crepeau, Cohn,
Boytschell, 2003).
Literatürde fakoemülsifikasyon cerrahisinin
görmeye bağlı yaşam kalitesine etkisi üzerine
çok sayıda araştırma bulunmasına rağmen
fakoemülsifikasyon cerrahisinin aktivite katılımı
ve performansı üzerindeki etkisinin incelendiği
çalışma bulunmamaktadır. Bu araştırma senil
kataraktı olan geriatriklerde fakoemülsifikasyon
cerrahisinin görmeye bağlı yaşam kalitesi,
aktivite performansı ve katılımına olan etkisini
görme keskinliğine odaklanarak eğitim, cinsiyet
parametrelerine göre incelemek ve senil kataraktlı
geriatriklerin aktivite tercihlerini belirlemek
amacı ile planlandı.
GEREÇ ve YÖNTEM
Çalışmamıza göz hastalıkları ve cerrahisi kliniğine
görme işlevi bozukluğu ile başvuran ve senil
katarakt tanısı ile fakoemülsifikasyon tekniği ile
katarakt cerrahisi yapılması planlanan 62 hasta
dahil edildi.
Çalışmaya dahil edilme kriterleri; hastanın
mevcut görme şikayetlerinin sadece var olan
kataraktına bağlı olması, (görme keskinliği ya
da kontrast duyarlılığını etkileyecek düzeyde
glukomu, diyabetik retinopatisi, makulopatisi
ya da keratopatisi olmaması), herhangi bir göz
cerrahisi geçirmemiş olması, yaşam kalitesini
etkileyecek
düzeyde
sistemik
hastalığının
olmaması,
cerrahinin
fakoemülsifikasyon
cerrahisinde ustalaşmış bir cerrah tarafından
gerçekleştirilecek olması, hastanın Türkçe
okuyup-yazma becerisinin olması olarak belirlendi.
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 33–44
Çalışmaya dahil edilmeme kriterleri olarak;
tam körlük, kognitif fonksiyonlarda bozukluk,
nörolojik hastalık, her hangi bir nedene bağlı
fiziksel yetersizlik, operasyon sonrası rutin
kontrollerine gelmeme, operasyon sonrası
herhangi bir komplikasyon gelişmesi olarak
belirlendi.
Çalışmaya
katılmak
istememe,
değerlendirme
formlarının
uygun
şekilde
dolduramama ve/veya terapistin doldurmasına
izin vermeme araştırmadan çıkartılma kriterleri
olarak belirlendi. Çalışmadan çıkarılan hastalar
için gözlem süresi belirlenmedi.
Çalışma kriterlerine uyan ve çalışmaya
katılmayı kabul eden hastalara ait cinsiyet, yaş,
medeni hal, eğitim durumu, meslek, operasyon
tarihi ve hangi gözün opere edileceği, tam
oftalmolojik muayene ve Snellen Eşeline göre
görme keskinliği tespitine ait demografik bilgiler
göz kliniğinde kaydedildi. Diğer değerlendirme
testleri operasyonundan 1 gün önce Hacettepe
Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Ergoterapi
Bölümü
uygulama
ünitesinde
uygulandı.
Operasyon sonrası 3. ayda aynı testlerin tekrardan
uygulanacağı bilgisi hastalara verildi.
Çalışma Helsinki Deklerasyon Kriterlerine
uygun olarak hazırlanmış ve her katılımcıya
Bilgilendirilmiş Onam Formu imzalatıldı. Çalışma
Hacettepe Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik
Araştırmalar Etik Kurulu tarafından GO 13/210
numarası ile uygun bulundu.
Tüm hastaların operasyon öncesi görme
keskinlikleri (GK) tespit edildi ve hastalar görme
keskinliği 0,4 ve altında olanlar (I. grup) ve
0,4’ün üzerinde olanlar (II. grup) olmak üzere iki
gruba ayrıldı. Tüm hastalara fakoemülsifikasyon
cerrahisinden 1 gün önce 25 Sorulu Ulusal Göz
Sağlığı Enstitüsü Görme İşlevleri Anketi’nin (NEIVFQ 25) Türkçe çevirisi, Fonksiyonel Bağımsızlık
Ölçümü (FBÖ) ve Kanada Aktivite Performans
Ölçümü (COPM) uygulandı. Her iki gruba
operasyon sonrası 3. ayda görme keskinliği tespiti
yapıldı ve diğer testler aynı terapist tarafından
tekrar uygulandı. Gruplar fakoemülsifikasyon
cerrahisinin günlük yaşam aktivitelerindeki
bağımsızlık,
aktivite
performansı,
katılımı
ve görmeye bağlı yaşam kalitesi üzerindeki
etkileri görme keskinliği, eğitim ve cinsiyet
parametrelerine göre incelendi ve hastaların
aktivite tercihleri belirlendi.
Aktivte performansı, katılımı ve görmeye bağlı
yaşam kalitesi, eğitim düzeyi (ilkokul mezunu
olanlar düşük eğitim düzeyi; lise ve üniversite
mezunu olanlar yüksek eğitim düzeyi) ve cinsiyete
(kadın-erkek) göre incelendi.
Görme keskinliği operasyon öncesi ve
sonrası Snellen Eşeline göre tespit edildi. Klinik
uygulamalarda görme keskinliği ölçümü için en
sık kullanılan eşel, hayali bir kare içine sıkıştırılmış
çeşitli büyüklükteki harflerden meydana gelmiş
olan Snellen Eşeli’dir. Eşel, harf boyunun 5 dakika,
ayrıntısının ise 1 dakika olduğu optotiplerden
oluşturulmuştur. Göze geliş açısının farklı
mesafeler için 5 dakika olduğu çeşitli sıralar
vardır. Yani 20 metre mesafeden bakıldığında
5 dakikalık açıya denk gelen sıra, 40 metre
mesafeden bakıldığında 5 dakikalık açıya denk
gelen sıra, 60 metreden bakıldığında 5 dakikalık
açıya denk gelen sıra gibi değişik boyutlarda
optotiplerin oluşturduğu çeşitli test sıralarını
içerir. Test sırasında bütün optotipleri içeren eşel
yaklaşık 6 metreden okutularak görme keskinliği
ölçülür. Birey en üstteki bir sırayı okuyabiliyorsa
görme düzeyi 0,1 dört sırayı okuyabiliyorsa
görme düzeyi 0,4’tür. Bütün sıralar yani on sıra
da okunabiliyorsa görme düzeyi ’tam’ olarak
değerlendirilir (Öztürk, Şener, Sana, 2001).
Fakoemülsifikasyon cerrahi tekniği katarakt
tedavisinde sıklıkla kullanılan; göz içine 2.2 mm’lik
kesiden girilerek ve özel bir sıvı olan “Viscoelastik
jel” ile doğal merceğin gözün diğer tabakalarından
zarar verilmeden ayrılması sağlayan bir cerrahi
tekniktir. Saydamlığını yitirmiş göz içi merceği
ultrasonik ses dalgaları yayan özel bir cihazla
göz içinde parçalanarak emilir. Yapay, katlanabilir
bir merceğin göze yerleştirilmesi yolu ile
görme fonksiyonu geliştirilir. Konuda deneyimli
hekimlerce uygulanır (Coroi, Bembea, Hanciu,
Constantinescu, Roiu, 2011).
NEI-VFQ 25 görme işlevi bozukluğu olan tüm
yaş aralığındaki hastalarda kullanılabilen bir yaşam
kalitesi testidir. Test genel sağlık, genel görme,
göz ağrısı, yakın görme, uzak görme, görmeye
bağlı sosyal etkileşim, görmeye bağlı ruhsal
sağlık, görmeye bağlı rol güçlükleri, görmeye
bağlı başkalarına bağımlılık, araba kullanımı,
renkli görme ve periferik görme alanlarını
değerlendirir. Test adı geçen alanlarda hasta
yakınmalarını ve performanslarını sorgulayan
35
36
25 sorudan oluşur. Test Toprak ve arkadaşları
tarafından Türkçe’ye kazandırılmış, Türkçe
çevirisinin geçerlilik ve güvenirlik çalışmaları
61 hasta üzerinde yapılmıştır. Çeviri adı geçen
hastalığa sahip olanlarda hastalığın şiddetine
göre ayırma açısından istatistiksel olarak anlamlı
ve yeterli duyarlılığa sahiptir (p<0.001, 0,59 < r <
0,84). Güvenilirdir ve farklı tedavi yöntemlerini
karşılaştırmak için kullanılabilmektedir (Toprak,
Eser, Guler, Baser, Mayali, 2005; Labiris ve ark,,
2008).
FBÖ hastaların günlük yaşam aktivitelerini
gerçekleştirmedeki
fiziksel
ve
bilişsel
yetersizliklerini, yardım ihtiyacını ve bakım
yükünü değerlendiren Türkçe geçerlilik ve
güvenilirlik çalışmaları yapılmış bir günlük yaşam
aktivitesi değerlendirme testidir (0,44< r < 0,48).
Test kendine bakım, sfinkter kontrolü, mobilite,
hareket, iletişim ve sosyal bilişsellik ana fonksiyon
alanları altında 18 maddeden oluşmaktadır. Her
madde yardım miktarını belirten 7-puanlı Likert
skalasına göre değerlendirilir (1=tam bağımlılık,
7=tam bağımsızlık) (Küçükdeveci, Yavuzer, Elhan,
Sonel, Tebbent, 2001).
COPM hastaların kendileri için önemli ve
anlamlı olan kendine bakım, üretkenlik ve
boş zaman aktivitelerindeki performanslarına
ait performans ve tatmin olma puanlarını
değerlendirir. COPM’a göre hastanın memnuniyet
puanı aktivite performansı ile ilgili ve aktivite
tatmin puanı aktivite katılımı hakkında bilgi verir.
Bununla beraber hastalara ait aktivite tercihleri
hakkında da bilgi edinilmesine yardımcı olan
test ergoterapi alanında sıklıkla kullanılan hasta
merkezli bir değerlendirme yöntemidir (Dedding,
Cardol, Eysen, Dekker, Belen, 2004; Bumin, Zarif,
Kayıhan, 2007).
İstatistiksel Analiz:
Çalışmamızda
istatistiksel
analizde
SPSS
(Statistical Product and Service Solutions)
for Windows 17.0 programı kullanıldı. Tüm
istatistiklerde p anlamlılık değeri 0,05 olarak
alındı. İstatistiksel yöntem olarak Wilcoxon analizi
ve bağımlı gruplarda eşleştirilmiş örneklem
t testi kullanıldı. Değerlendirme sonuçlarına
ait değişkenlerin arasındaki ilişkilerin yönü
ve şiddetini belirlemek için korelasyon analizi
kullanıldı. Analizde ilişki olarak kabul edilebilmesi
için r değerinin en az 0,05 olması gerekmektedir
(Sümbüloğlu, Sümbüloğlu, 1994).
SONUÇLAR
Çalışmada hastalar cerrahi öncesi görme
keskinliklerine göre 2 grupta incelendi. Toplam
62 hastadan 2 tanesi cerrahi sonrası rutin
kontrollerine gelmediği için çalışma dışı bırakıldı
ve çalışma 60 hasta ile tamamlandı. Görme
keskinliği 0,4 ve altında olan I. grup 18 kadın ve
18 erkek toplam 36 kişiydi. Görme keskinliği 0,4
üstünde olan II. grup 12 kadın ve 12 erkek olmak
üzere toplam 24 kişiydi (Tablo 1). Hastaların yaşı
60 ile 83 yıl arasındaydı. I. grubun yaş ortalaması
70,91±6,429 yıl iken II. grubun yaş ortalaması
70±6,15 yıl idi. Tüm hastaların 5’i ilkokul, 24’ü lise
ve 31’i üniversite mezunuydu.
Tablo 1. Çalışmaya katılan birey sayısı
I. grup
II. grup
Toplam
Kadın
18
12
30
Erkek
18
12
30
Toplam
36
24
60
60 hastaya ait 60 göz Snellen Eşeline göre
incelendiğinde I. grup hastalarının cerrahi öncesi
en iyi düzeltilmiş görme keskinliği ortalaması
0,31±0,85 iken cerrahi sonrası en iyi düzeltilmiş
görme keskinliği ortalaması 0,9±0,06’tü. II. grup
hastalarının cerrahi öncesi en iyi düzeltilmiş
görme keskinliği ortalaması 0,53±0,05 iken
cerrahi sonrası en iyi düzeltilmiş görme keskinliği
ortalaması 0,90±0,03’tü. Her iki grupta görme
keskinliğinin anlamlı şekilde artığı tespit edildi
(p:0,00 0) (Tablo 2).
I. grup hastalarının cerrahi öncesi NEI-VFQ 25
puanı ortalaması 114,25±12,6 iken cerrahi sonrası
81,166±9,32 idi. II. grup hastaların cerrahi öncesi
NEI-VFQ 25 puanı ortalaması 92,87±9,58 iken
cerrahi sonrası 67,0±12,04 idi. Her iki grupta NEIVFQ 25 puanı ortalaması yani görmeye bağlı yaşam
kalitesi cerrahi sonrası olumlu gelişme gösterse
de I. gruptaki değişim istatistiksel olarak anlamlı
bunundu (p:0,000) (Tablo 2). I. grup NEI-VFQ 25’in
alt parametrelerinden araba kullanmak dışındaki
tüm parametrelerde (p:0,000) istatistiksel olarak
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 33–44
anlamlı değişim tespit edilirken II. grupta sadece
genel sağlık (p:0,423), genel görme (p:0,419), göz
ağrısı (p:0,000), yakın faaliyetler (p:0,416), uzak
faaliyetler (p:0,468), renkli görme (p:0,354), ve
periferik görme (p:0,455) parametrelerinde
istatistiksel olarak anlamlı değişim tespit edildi
(Tablo 3).
I. grupta cerrahi öncesi FBÖ puan ortalaması
3,88±0,854 iken cerrahi sonrası 6,08±0,806 idi.
II. grupta cerrahi öncesi FBÖ puan ortalaması
3,95±0,69 iken cerrahi sonrası 6,08±0,82 idi. I.
ve II. gruba ait FBÖ puanları karşılaştırıldığında I.
grupta istatistiksel olarak anlamlı artış gözlense
de grup II’de anlamlı değişim gözlenmedi (p:0,343,
p2: 0,551) (Tablo 2).
COPM performans puanı incelendiğinde I.
grup cerrahi öncesi performans puanı ortalaması
3,44±1,05 iken cerrahi sonrası 7,08±1,05; II. grup
cerrahi öncesi performans puanı ortalaması
3,33±1,01 iken cerrahi sonrası 7,58±0,82 olarak
tespit edildi. Her iki grupta cerrahi sonrası
performans puanı ortalaması karşılaştırıldığında
her iki grupta artış gözlense de I. gruptaki değişim
istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p:0,213)
(Tablo 2).
COPM tatmin puanı incelendiğinde I. grup
cerrahi öncesi puan ortalaması 3,0±0,98 iken
cerrahi sonrası 6,52±1,27 olarak tespit edildi. II.
grupta cerrahi öncesi puan ortalaması 3,16±0,96
iken cerrahi sonrası 6,45±1,64 olarak tespit
edildi. Her iki grupta cerrahi sonrası tatmin puanı
ortalaması karşılaştırıldığında her iki grupta artış
gözlense de I. gruptaki değişim istatistiksel olarak
anlamlı bulundu (p:0,412) (Tablo 2).
COPM aktivite tercihleri doğrultusunda
incelendiğinde tüm hastaların cerrahi öncesi ve
sonrası yapmak isteyip de yapmakta zorlandığı
123 aktivite içerisinden en çok zorlandıkları
kendine bakım aktiviteleri giyinme – soyunma,
ilaç ayırt etme, ince beceri (gömlek-düğme-ilik),
traş yapma, saç şekillendirme-makyaj yapma ve
ayakkabı bağlama; üretkenlik aktiviteleri kalabalık
objeler içerisinden isteneni bulma, yazı yazmanot alma, iğne-iplik kullanma, yemek yapma,
alış-veriş yapmaya yalnız gitme ve boş zaman
aktiviteleri televizyon izleme, kitap/gazete okuma,
ev içi küçük tamir/el sanatları yapma, arkadaş
ortamında bulunma/sohpet etme, spor yapma
olarak belirlendi. Gruplar aktivite tercihleri
açısından karşılaştırıldığında I. grubun tercihi
Tablo 2. Grupların görme keskinliği, NEI-VFQ 25, FBÖ, COPM-performans ve COPM- katılım puanlarının karşılaştırılması
Görme Keskinliği
OÖ
X±SS
Görme Keskinliği
I. grup
II. grup
0,311±0,85
0,53±0,05
NEI-VFQ 25
I. grup
II. grup
114,25±12,6
92,87±9,58
81,166±9,32
67,0±12,04
FBÖ
I. grup
II. grup
3,88±0,854
3,95±0,69
6,08±0,806
6,08±0,82
-,332
,451*
COPM-performans
I. grup
II. grup
3,44±1,05
3,33±1,01
7,08±1,05
7,58±0,82
-11,834
,412*
COPM-katılım
I. grup
II. grup
3,0±0,98
3,16±0,96
6,52±1,27
6,45±1,64
-8,476
,213*
OÖ: Operasyon Öncesi, OS: Operasyon Sonrası, *p<,05
OS
X±SS
t
0,90±0,06
0,90±0,03
-11,198
9,223
p
,000*
,000*
37
38
Tablo 3. Operasyon öncesi ve sonrası NEI-VFQ-25 ortalama puanların karşılaştırılması
OÖ
X±SS
OS
X±SS
t
p
Genel Sağlık
I. grup
II. grup
62,65±17,45
69,24±14,565
72,35±13,43
74,14±16,6
-,743
,000*
,423*
Genel Görme
I. grup
II. grup
44,65±8,65
56,32±4,56
56,76±7,75
63,43±2,64
-1,232
,000*
,419*
Göz Ağrısı
I. grup
II. grup
98,56±1,87
89,58±1,2
89,56±1,87
81,58±1,2
-2,83
,000*
,000*
Yakın Faaliyetler
I. grup
II. grup
63,21±20,32
68,23±1,99
73,53±14,12
76,15±8,23
-6,386
,000*
,416*
Uzak Faaliyetler
I. grup
II. grup
63,56±11,23
68,45±9,56
71,46±13,21
72,53±8,32
-7,721
,000*
,613
Sosyal Faaliyetler
I. grup
II. grup
79,65±9,68
75,78±6,54
81,42±7,82
76,83±8,73
-8,825
,000*
,834
Ruh Sağlığı
I. grup
II. grup
62,49±12,69
78,23±1,67
72,64±13,23
79,43±4,32
-3,312
,000*
,712
Rol Güçlükleri
I. grup
II. grup
54,57±16,98
68,3±4,77
64,43±5,78
72,45±7,49
-8,793
,000*
,616
Bağımlılık
I. grup
II. grup
53,62±14,21
64,21±7,53
79,32±12,34
74,32±5,74
-3,563
,000*
,613
Araba Kullanma
I. grup
II. grup
53,62±23,71
59,32±11,89
69,21±17,45
64,21±8,54
-2,45
,65
,733
Renkli Görme
I. grup
II. grup
51,65±14,4
58,89± 1,12
73,78±15,91
69,45±53,22
-4,542
,000*
,354*
Periferik Görme
I. grup
II. grup
42,67±6,78
47,78±2,11
64,84±9,21
59,53±5,43
-3,386
,000*
,455*
NEI-VFQ-25
OÖ: Operasyon Öncesi, OS: Operasyon Sonrası, *p<,05
daha çok kendine bakım aktiviteleri yönünde iken;
II. grubun kendine bakım aktivitelerinin yanında
üretkenlik ve boş zaman aktiviteleri tercihlerinde
de bulunduğu tespit edildi (Tablo 4).
Tüm
hastalar
eğitim
düzeyine
göre
incelendiğinde eğitim düzeyi yüksek olan hastaların
aktivite performansı, aktivite katılımı ve görmeye
bağlı yaşam kalitesi puanlarının eğitim düzeyi düşük
olan gruba göre daha yüksek olduğu tespit edildi
(Tablo 5).
Tüm hastalar cinsiyete göre incelendiğinde
aktivite performansı, katılımı ve görmeye bağlı
yaşam kalitesi açısından erkeklerin kadınlara göre
daha başarılı olduğu tespit edildi (Tablo 5).
TARTIŞMA
Son yıllarda katarakt cerrahisinde hızlı yenilikler
olmuş ve fakoemülsifikasyon tekniği ile katarakt
cerrahisi ayaktan yapılan bir işlem haline gelmiştir
(Javitt, Wang, Trentacost ve ark.,1997; McLeod,
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 33–44
Tablo 4. COPM’ye göre bireylerin yapmak isteyip de yapmakta zorlandıkları kendine bakım, üretkenlik ve boş zaman
aktivitelerinin listesi
AKTİVİTE
N
%
39
28
19
12
31,7
22,7
15,4
9,7
9
7,3
41
33,3
35
22
17
8
28,4
17,8
13,8
6,60
34
26
17
27,6
21,1
13,8
14
11
11,3
8,9
Kendine Bakım
Giyinme – soyunma
İlaç ayırt etme
İnce beceri (gömlek-düğme-ilik)
Traş olma, saç şekillendirme, makyaj yapma
Ayakkabı bağlama
Üretkenlik
Kalabalık objeler içerisinden isteneni bulma
Yazı yazma-not alma
İğne-iplik kullanma
Yemek yapma
Alış-veriş yapmaya yalnız gitme
Boş zaman
Televizyon izleme
Kitap/gazete okuma
Ev içi küçük tamir/el sanatları yapma
Arkadaş ortamında bulunma/sohpet etme
Spor yapma
Tablo 5. Operasyon öncesi ve sonrası aktivite performansı, aktivite katılımı ve görmeye bağlı yaşam kalitesi ortalamalarının
eğitim seviyesi ve cinsiyete göre değişimi
Parametre
O.Önce
X±SS
O. Sonra
X±SS
Düşük
COMP (performans)
COMP (katılım)
NEI-VFQ 25
3,03±3,23
3,43±2,34
65,3±12,43
4,45±3,56
4,23±6,54
97,43±6,98
Yüksek
COMP (performans)
COMP (katılım)
NEI-VFQ 25
4,32±1,21
4,35±3,32
71,23±13,32
6,45±3,21
7,32±2,21
96,58±12,43
Kadın
COMP (performans)
COMP (katılım)
NEI-VFQ 25
2,13±3,23
3,445±2,33
64,2±12,23
5,34±7,554
2,453±5,34
88,23±5,67
Erkek
COMP (performans)
COMP (katılım)
NEI-VFQ 25
5,142±2,61
4,67±4,42
69,13±12,3
7,85±4,61
9,32±4,21
93,56±6,78
Özellik
Eğitim
Cinsiyet
39
40
2004). Fakat bu tedavi yönteminin geriatrik
bireyin aktivite performansı ve katılımı üzerindeki
etkilerinin rehabilitasyon bakış açısı ile hasta
merkezli olarak değerlendirme arayışı halen
devam etmektedir.
Geriatri, günlük yaşam aktiviteleri, az gören
rehabilitasyonu ve yaşam kalitesi ergoterapinin
ana konuları içerisinde yer almaktadır. Bu
ortak paydada çalışmamız senil kataraktı olan
geriatriklerde fakoemülsifikasyon cerrahisinin
görmeye bağlı yaşam kalitesi, aktivite performansı
ve katılımına olan etkisini görme keskinliğine
odaklanarak eğitim, cinsiyet parametrelerine
göre incelemek ve senil kataraktlı geriatriklerin
aktivite tercihlerini belirlemek amacı ile planlandı.
Literatürde fakomülsfikasyon tekniği ile
yapılan katarakt cerrahisi sonrasında görme
keskinliğinin arttığını belirten birçok çalışma vardır
(Javitt, Wang, Trentacost ve ark,1997; McLeod,
2004). Çalışmamızda da literatür ile uyumlu
olarak her iki grupta fakoemülsifikasyon tekniği
ile yapılan cerrahi sonrası görme keskinliğinin
cerrahi öncesi döneme göre anlamlı şekilde artığı
tespit edildi (p:,000). Bunun nedeninin hasarlı ve
kırıcılık özelliğini kaybetmiş eski lensin yenisi ile
değiştirilmesi sonucunda görme fonksiyonunun
anatomik ve fonksiyonel olarak tekrardan işlevsel
hale gelmesi olduğu düşülmektedir.
Görme keskinliği görme gibi çok boyutlu bir
işlevi ölçmek için önemli bir ölçüt olsa da hastaların
cerrahi sonrası görme işlevinde meydana gelen
değişikliklerin hastanın hayatını nasıl etkilediğine
dair yeterli bilgi sağlamaz. Hastayı tedavi
arayışına iten günlük yaşam aktivitelerindeki
bağımsızlığın
görme
azalmasından
etkilenmesidir. Görme keskinliği cerrahinin
günlük yaşam aktivitelerindeki değişiklikleri,
aktivite performansını veya aktivite katılımını
değerlendirmez (Javitt, Wang, Trentacost
ve ark.,1997; McLeod, 2004). Bu nedenle
kataraktı olan geriatriklerde fakoemülsifikasyon
tekniğinin etkilerini değerlendirmek için sadece
görme keskinliği ölçümü yeterli olmaması
cerrahinin etkilerinin belirlenmesinde farklı
yöntemlerin kullanılması gerektiğini doğrular.
Çalışmamızda bu nedenle görmeye bağlı yaşam
kalitesi de değerlendirilmiştir. Literatürde konu
ile ilgili yapılan çalışmalarda VF-14 anketinin
sıklıkla kullanıldığına rastlanmaktadır. Nosen
ve arkadaşları katarakt cerrahisi sonuçlarını
değerlendirmek
için
görme
keskinliğine
ek olarak hasta temelli Quality of Wellbeing Scale (QWB-SA) ile VF-14 anketlerinin
uygulamıştır. Operasyon sonrası her iki ölçek
puanında operasyon öncesi 0,4 ve altı görme
keskinliğine sahip hastalarda daha fazla
olmak üzere anlamlı artış olduğu belirtilir.
(Nosen, Kaplan, David, 2005). Bununla beraber
literatürde fakoemülsifikasyon cerrahisi sonrası
görmeye bağlı yaşam kalitesindeki değişimi
ölçmek için NEI-VFQ 25’in kullanıldığı birçok
çalışmaya rastlanmaktadır. Bu çalışmalarda
fakoemülsifikasyon sonrası görmeye bağlı
yaşam kalitesinde çalışmamızda da olduğu gibi
artış tespit edildi. Fakat bu çalışmaların hiç biri
görmeye bağlı yaşam kalitesini sınır kabul edilen
0,4 görme keskinliğine göre incelememiştir. Farklı
görme işlevi sorunları olan hastalarda yapılan bir
çok hçalışmada 0,5 ve üzeri görme keskinliği olan
hastaların operasyon sonrası görme işlevinden
çok parlaklık ve seçicilik alanında gelişim
gösterdiği belirtilir (Stelmack, Stelmack, Massof,
2002; Reeves, Harper). Bizde çalışmamızda
literatür ile uyumlu olarak fakoemülsifikasyon
tekniği ile yapılan katarakt cerrahisi sonrasında
görmeye bağlı yaşam kalitesinde artış tespit
ettik. Fakat bu artışı görme keskinliğine göre
incelediğimizde cerrahi öncesi 0,4 ve altı görme
keskinliğine sahip hastaların cerrahi sonrası
görmeye bağlı yaşam kalitelerinde istatistiksel
olarak anlamlı artış tespit ettik. Bunun nedeninin
cerrahi öncesi görme keskinliği düşük olan
grupta NEI-VFQ 25’in araba kullanmak dışındaki
tüm parametrelerinde operasyon sonrası
anlamlı değişimler olurken görme keskinliği
daha yüksek olan grupta operasyon sonrası
parlaklık ve seçicilik artışı sonucu sadece genel
sağlık, genel görme, göz ağrısı, yakın faaliyetler,
uzak faaliyetler, renkli görme ve periferik görme
alanlarında istatistiksel olarak anlamlı değişim
olması olduğu düşünülmektedir.
Kataraktı olan geriatrikler üzerinde yapılan
çalışmalarda günlük yaşam aktivitelerinden
çok görmeye özel günlük yaşam aktiviteleri
fonksiyonlarının
değerlendirildiği
testler
kullanılmaktadır. Çünkü yapılan çalışmalar
görme
foksiyonunun
günlük
yaşam
aktiviteleri üzerindeki etkisinin özel testler ile
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 33–44
değerlendirilmesi gerektiği yönündedir (Haymes,
Johnston, Heyes, 2002; McCabe ve ark, 2000).
Biz çalışmamızda görmeye bağlı yaşam kalitesi
testi yanında geriatriklerde sıklıkla kullanılan
Fonksiyonel Bağımsızlık Ölçümü’nü de kullandık.
Operasyon’un
FBÖ
sonuçları
üzerindeki
etkisini incelediğimizde operasyon öncesi
görme keskinliği düşük olan grupta günlük
yaşam aktivitelerindeki bağımsızlık seviyesinin
istatistiksel olarak anlamlı değişim gösterdiğini
tespit ettik. Görme keskinliği yüksek olan grupta
ise günlük yaşam aktivitelerindeki bağımsızlık
seviyesi incelendiğinde p değerinin anlamlılık
değerine çok yakın olmakla beraber anlamlılık
sınırının üzerinde olduğunu tespit ettik. Bunun
nedeninin operasyon öncesi görme keskinliği
düşük olan gruba ait FBÖ toplam puanının görme
keskinliği yüksek olan gruba göre daha düşük
olması olduğu düşünülmektedir.
Literatürde
kataraktlı
geriatriklerde
fakoemülsifikasyon’un
aktivite
performansı
ve katılımı üzerindeki etkilerini farklı kişi
merkezli
değerlendirmeler
ile
inceleyen
çalışmalar bulunsa da COPM ile değerlendiren
çalışma bulunmamaktadır. Farklı kişi merkezli
değerlendirme
anketlerinin
kullanıldığı
çalışmalarda görme keskinliğindeki değişimin
bireylerin
kendi
seçtikleri
aktivitelerdeki
performans ve katılım seviyelerini etkilediği
belirtilir (Legro, 1991; Talley-Rostov, 2008).
Çalışmamızda literatür ile uyumlu olarak
operasyon öncesi aktivite performans puanı
gruplar arası karşılaştırıldığında görme keskinliği
düşük olan grupta daha düşük olduğu tespit
edildi ve cerrahi sonrası istatistiksel olarak
anlamlı değişim gözlendi. Bunun nedeninin
görme keskinliği düşük olan grupta günlük yaşam
aktivitelerindeki bağımsızlık puanının daha
düşük olması olduğu düşünülmektedir. COPM
aktivite katılım puanı incelendiğinde düşük görme
keskinliği olan grupta aktivite katılımı yüksek
görme keskinliği olan gruba göre daha düşüktü
ve cerrahi sonrası bu grupta istatistiksel olarak
anlamlı değişiklikler tespit edildi. Bu düşüklüğün
görme keskinliğinin zayıf olması sonucu günlük
yaşam aktivitelerindeki performansın kötü
olmasından kaynaklandığını ve kötü aktivite
performansının düşük katılım seviyesine neden
olduğunu düşünmekteyiz.
Literatür kataraktlı geriatrikerin yapmak
isteyip de yapmakta zorlandıkları aktiviteler
açısından incelendiğinde sıklıkla karşımıza küçük
puntolu yazıları okumak, kitap ya da gazete
okumak, büyük puntolu yazıları okumak ya da
telefon sayılarını görmek, trafik işaretlerini, cadde
ve mağaza isimlerini okuyabilmek, el işi yapmak,
form doldurabilmek, bingo domino ya da kart gibi
oyunlar oynayabilmek, spor yapabilmek, yemek
pişirmek, televizyon izlemek, gündüz araba
kullanmak, gece araba kullanmak aktiviteleri
sıklıkla karşımıza çıkmaktadır (Steinberg ve ark,
1994, Massof ve ark, 1998). Çalışmamızda da
literatür ile uyumlu olarak hastaların yapmak
isteyip de yapamadıkları aktiviteler benzerlik
göstermektedir. Her iki grup karşılaştırıldığında
görme keskinliği düşük olan grup sıklıkla küçük
punto yazıları okumak, yüz tanımak, kendine
bakım aktivitelerini (hijyen, makyaj gibi)
yapmakta zorlandıklarını belirtirken; görme
keskinliği yüksek olan grupta kendine bakım
aktivitelerine ek olarak üretkenlik ve boş zaman
aktiviteleri ile ilgili tercihlerin de yapıldığı tespit
edildi. Bunun nedeninin görme keskinliği düşük
olan grubun aktivite performansı ve katılımının
düşük olmasının bireyin üretkenlik ve boş zaman
aktivitelerinden çok bağımsız yaşamın en temel
unsurlarından olan kendine bakım aktivitelerini
tercih ettikleri düşünülmektedir.
Çalışmayı geçerlilik açısından değerlendirebilmek için hastaları çeşitli gruplara ayırarak
inceledik. Öncelikle eğitim seviyesini düşük
(ilkokul) ve yüksek (lise, üniversite) olarak ikiye
ayırdık. Toprak ve arkadaşlarınınkine benzer
olarak cerrahi öncesi düşük görme keskinliği
olan grupta görmeye bağlı yaşam kalitesini daha
düşük tespit ettik (Toprak ve ark, 2005). Hastaları
cinsiyete göre iki gruba ayırdığımızda erkeklerin
cerrahi öncesi toplam puanlarının anlamlı
şekilde daha yüksek olduğunu tespit ettik. Son
dönemde yapılan çalışmalarda tespit edilmiştir ki
cinsiyet ile görmeye bağlı yaşam kalitesi, aktivite
performansı ve katılımı arasında kuvvetli ilişki
vardır. Lundquist ve arkadaşlarının çalışmasında
katarakt operasyonu sonrası 5 yıllık dönemde
cinsiyetin öznel ve nesnel olarak görme işlevi
üzerindeki etkilerini incelemişlerdir (Lundquist,
Mnestam, 2002). Bizde çalışmamızda literatüre
benzer şekilde kadınların aktivite performans
41
42
ve katılım seviyelerinin, operasyon öncesinde
erkeklerle eşit seviyede olsa da operasyon
sonrası daha düşük olduğunu tespit ettik. Bundan
yola çıkarak erkeklerin daha yüksek görme
keskinliği seviyelerinde ve daha erken dönemde
yaşam kalitesine ait değişiklikleri tespit ettikleri
düşünülmekteyiz.
Sonuç olarak; kataraktı olan geriatriklerde
fakoemilsifikasyon tekniği ile yapılan cerrahiler
görme keskinliğinin arttırılması sağlar. Fakat
bu operasyonun farklı görme keskinliğine
sahip grupların aktivite performansı ve katılımı
üzerindeki etkileri değişiklik göstermektedir. Senil
kataraktı olan geriatriklerde fakoemülsifikasyon
cerrahisi, cerrahi öncesi 0,4 ve altı görme
keskinliğine sahip olan geriatriklerin aktivite
performans ve katılımını, görme keskinliği 0,4
üstü olan gruba göre cinsiyet ve eğitim düzeyine
bağlı olarak daha fazla etkilemiştir. Konu ile ilgili
çeşitli görme keskinliklerine sahip hastaların
aktivite performansı ve katılımının arttırılmasına
yönelik geniş katılımcı sayısı ile yapılacak ileri
ergoterapi çalışmaları planlanmalıdır.
K AYN A K L A R
Andrew, G., Beaver, H. (2011) Geriatric Ophthalmology
Principles and Practice of Geriatric Surgery.
Bumin, G., Zarif, MH., Kayıhan, H. (2007) Construct validity
of Canadian Occupational Performance Measure
in children with developmental disorders in Turkey.
European Journal of Pediatric Neurology, 11(1):47.
Cole, S., Beck, R., Moke, P., Gal, R., and Long, D. (2000)The
National Eye Institide Visuel Function Questionnaire:
experience of the ONTT, Optic Neuritis Treatment
Trial. Invest. Ophthalmol. Vis. Sci., 41:1017-1021.
Coroi MC, Bembea D, Hanciu D, Constantinescu C, Roiu
G. (2011) First 5 years in facoemulsification in
Department of Ophthalmology in Oradea County
HospitalOftalmologia, 55(1):77-83.
Crepeau, EB, Cohn ES., Boytschell, BA. (2003) Willard
and Speckman’s occupational therapy. (10th edi.)
Lippincott, Williams and Wilkins, Philedelphia.
Dedding, C., Cardol, M., Eysen, IC., Dekker, J., Belen,
A. (2004) Validity of Canadian Occupational
Performance Measure:a client centered outcome
measurement. Clin. Rehabil., 18(6):660-667.
Elliot, D., Hurst, M. and Weatherill, J. (1990) Comparing
test of function in cataract with the patients percivied
visual disability. Eye, 4:712-717.
Haymes, SA., Johnston, AW., Heyes, AD. (2002)
Relationship between vision impairment and ability
to perform activities of daily living. Ophtalmic Phsiyol
Opt., 22(2):79-91.
Javitt JC, Wang, F., Trentacost, DJ. et.al. (1997) Outcomes
of cataract extraction with multifocal intraocular
lens implantation: functional statusand quality of life.
Ophthalmology, 104: 589-599.
Eichenbaum JW. (2012) Geriatric Vision Loss Due to
Cataracts, Macular Degeneration and Glaucoma,
79(2): 276–294.
Küçükdeveci, AA, Yavuzer G, Elhan AH, Sonel B, Tebbent
A. (2001) Adaptation of functional Independence
Measure for use in Turkey. Clinc. Rehabil., 15:311-9.
Labiris G, Katsanos A, Fanariotis M, Tsirouki T, Pefkianaki
M, Chatzoulis D, Tsironi E. (2008) Pschometric
properties of the Grek version of the NEI-VFQ. BMC
Ophthalmol., 6(8):4.
Legro, MW. (1991) Quality of life and cataracts: a review
of a patient –centered studies of cataract surgery
outcomes. Ophthalmic Surgery, 22(8):431-443.
Lundqvist B., Mnestam, E, (2006) Longitidunal changes in
subjective and ogjective visual function after 5 years
of cataract surgery. J. Cataract Refract. Surgery.,
31:369-378.
Massof, R. (1998) A system model of low vision
rehabilitation. II Measurement of vision diasasbilities.
Optom. Vis. Dis. 75, 349-373.
McLeod SD. (2004) Beyond Snellen acuity: the assessment
of visual function after refractive surgery (editorial).
Arch Ophtholmol, 15:238-243.
Nosen PN., Kaplan, RM., David K. (2005) Measuring
outcomes of cataract surgery using the Quality of
Well-being scale and VF-14 Visual function Index. J.
Cataract Refract Surg., 31: 369-378.
McCabe P., Nason, F., Demers, P, Turco, PD, Friedman, D.,
Seddon, J. (2000) Evaluating the effectiveness of a
vision rehabilitation intervention using an objective
and subjective measure of functional performance.
Opththalmic Epidemiology. 7:259-270.
Öztürk B., Şener C., Sana Ş. (2001) Görme keskinliğinin
klinik değerlendirilmesi. T.Oft.Goz., 31,166-172.
Quintana JM., Escobar A., Bilbao A., Navarro G., Begiristain
JM., De Larrea NF., Perea E., Alberdi T., the IRYSS
Cataract Group (2010) Effect of hospital on variation
in visual acuity and vision-specific quality of life after
cataract surgery. Journal of Evaluation in Clinical
Practice, 16(4):665-672
Reeves, BC., Harper, RA., Russell, WB. (2002) Measuring low
vision outcomes with the NEI-VFQ-25. Investigative
Ophthalmology & Visual Science, 43(9):2859-2868 .
Ross, C., Stelmack, J., Stelmack, T., Fraim, M. (1991)
Preliminary examination of the realibility and clinical
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 1(1) 2013, 33–44
state of measure of low vision patient functional
status. Optom. Vis. Sci., 68: 918-923.
Szlyk, J., Seiple, W., Fishman, F., Alexander , K., Grover ,
Sandmahler, C., (2001) perceivied and actual
performance of daily tasks: relationship to visual
function tests in individuals with retinitis pigmentosa.
Ophtholmalogy, 108: 65-75.
Stelmack JA., Stelmack TR, Massof RW. (2002) Quality of
life of low-vision patients and outcomes of low –vision
rehabilitation. Optometry and Vision Science, 78
(5):335-342.
Sümbüloğlu, K., Sümbüloğlu, V. (1994) Biyoistatistik.
Ankara.Özdemir Yayıncılık.
Swanson MW. , Bodner E., Sawyer P., Allman R. (2012)
Visual Acuity’s Association with Levels of LeisureTime Physical Activity Among Community-Dwelling
Older AdultsJ Aging Phys Act., January 20(1): 1–14.
Talley-Rostov, A. (2008) Patient-centered care and
refractive cataract surgery. Current oppinion in
Ophthalmology, 19(1):5-9.
Toprak, AB., Eser, E, Guler C., Baser FE, Mayali H. (2005).
Cross validation of Turkish version 25 item national
eye institute visual functioning questionarie (NEI-VFQ
25). Ophthalmic Epidemiol., 12(4):259-269.
West SK, Rubin GS, Broman AT, Munoz B, Bandeen-Roche
K, Turano K. 2002. How does visual impairment affect
performance on tasks of everyday life? The SEE
project. Archives of Ophthalmology, 120:774–778.
Yamaguchi, T., Negishi, K., Tsubota, K. 2011 Functional
visual acuity measurement in cataract and intraocular
lens implantation, 22(1):31–36.
43
ERGOTERAPİ VE REHABİLİTASYON DERGİSİ
YAY I N İ L K E L E R İ
Yazarlar İçin Bilgi
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi yılda 3 kez yayımlanan hakemli bir dergidir. Derginin dili
Türkçe olup, İngilizce yazılara da yer verilmektedir. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi’nde
ergoterapi alanında yapılan özgün araştırmalar, derleme makaleleri, olgu sunumları ve editöre mektuplar yayımlanmaktadır. Dergide herhangi bir sağlık problemi nedeniyle vücut yapı ve
işlevlerinde bozukluğu olan, yer aldığı sosyal yada kültürel toplumdan dışlanmış yada katılımı
kısıtlanmış tüm kişilerin yanı sıra sağlıklı kişilerin de katılım sorunlarını, kişisel ve toplumsal yeterliği geliştirmeye yönelik bilgi, beceri ve deneyimleri ve alana ilişkin müdahale ve rehabilitasyon yaklaşımlarını içeren bilimsel çalışmalara yer verilmektedir. Tüm gönderilerin ingilizce başlık,
anahtar kelime ve özetide olmalıdır.
Yazım Kuralları
Yazılar A4 boyutunda sayfaya Times New Roman yazı tipi kullanılarak, 12 punto ve çift satır
aralıklı olarak yazılmalıdır. Araştırma makaleleri 5000, derlemeler 3000, olgu sunumu 2000,
editöre mektup ise 500 kelimeyi geçmemelidir. Makaleler giriş, gereç ve yöntem, sonuçlar ve
tartışma bölümlerinden oluşmalıdır. Editöre mektup yazılarında atıfta bulunulan makalenin adı,
yayınlandığı sayı ve tarih belirtilmeli, mektubu yazan kişinin isim, kurum ve adres bilgileri verilmelidir. Türkçe makalelerde TDK ve tibbi derneklerin terimler sözlüğü esas alınmalıdır. Tüm yazarlar “Yayın Hakları Sözleşmesi”ni imzalamalıdır. Yazıların yasalara ve etik kurallara uygunluğu
ve bilgilerin doğruluğu yazarların sorumluluğundadır. Yayımlanan yazılar için yazarlara herhangi
bir ücret ödenmez.
Başlık Sayfası
Yazının içeriğini tanımlayıcı başlık, yazar adları, unvanları, çalıştıkları kurum, e-posta adresleri
ile iletişim kurulacak yazara ait yazışma adresi, e-posta adresi ve telefon numarası bilgileri yer
almalıdır. Daha önce tebliğ edilmiş ise sunum tarih ve yeri belirtilmelidir.
Özet ve Anahtar Kelimeler
Özet Türkçe ve İngilizce olarak hazırlanmalı ve 200’er kelimeyi aşmamalıdır. Yabancı
yazarlar için Türkçe özet editörler tarafından yazılır. Araştırma makalelerinde özet;
amaç, gereç ve yöntem, sonuçlar, tartışma (purpose, material and methods, results,
conclusion) bölümlerini içerecek şekilde, derleme ve olgu sunumlarında bölümsüz
olarak hazırlanmalıdır. Editöre mektup niteliğindeki yazılarda özet yer almamalıdır.
Türkçe ve İngilizce özetlerin sonunda en az 3, en fazla 5 anahtar kelime, Türkçe-İngilizce olarak
yazılmalıdır. İngilizce anahtar kelimeler “Medical Subject Headings (MeSH)” (www.nlm.nih.gov/
mesh/MBrowser.html)’e ve “BISAC Subject Headings” (http://www.bisg.org/what-we-do-20-73bisac-subject-headings-2012-edition.php)’e uygun olarak verilmeli, Türkçe anahtar kelimeler
MeSH terimlerinin çevirisi olmalıdır. Anahtar kelimeler (;) ile ayrılmalıdır.
Metin Baslıkları
Giriş başlığı kullanılmamalıdır. Gereç ve yöntemler, sonuçlar, tartışma ve gerekli ise teşekkür başlığı yer almalıdır.
Yayın Hakkı
Yayın Hakları Devir Formu dergiye makale ile birlikte gönderilmelidir.
Kaynaklar
Kaynaklar alfabetik olarak listelenmelidir.
Metin içinde ilk geçişte yazar adları 3 ve daha az ise; (Saperstein, Anthony ve Barohn, 2001; Hiller
ve Christine, 1992) şeklinde,
●● Üçden fazla ise; (Pransky, Feuerstein, Himmelstein ve ark, 1997)şeklinde,
●● İkinci ve daha sonraki geçişlerde ise; (Saperstein ve ark, 2001; Hiller ve ark, 1992) şeklinde gösterilmelidir.
Kaynak yazımında “American Psychological Association (APA). (2001) Publication Manual of the American Psychological Association (5th ed.) Washington, DC: Author.” rehber alınarak yazılmalıdır.
●●
Kaynak yazımına bazı örnekler aşağıdaki gibidir:
Jones, C. D. (2007) Title of paper, which is an article or chapter published in a book. In X. Y.
Editor (Ed.), Complete title of book. City, MA: Some Univer. Press. Pp. 3-23.
Jones, X. Y. (2006) Title. In W. Y. Editor (Ed.), Book Title. City, MT: Another Univer. Press.
Smith, A. B. (2007) Title of paper, which is published in a journal. Name of Journal, 1, 1-20.
Smith, A. B., & Jones, C. D. (2007) Title of paper, which is a government publication. (Current
Reports, Special Series P23-189) Washington, DC: U.S. Department of Something.
Smith, A. B., Jones, C. D., Brown, E. F., & Green, G. H. (2007a) Title. Journal, 17, 36-55.
Smith, A. B., Jones, C. D., Brown, E. F., & Green, G. H. (2007b) Title of book written in original language [Title of book
translated into English]. (V. W. Translator, Transl.) New York:
Name of Publ. (Original published 1900)
Smith, A. B., Jones, C. D., Brown, E. F., Green, G. H., Webb, I. J., Smart, K. L., & Black, M. N. (2006) Title. Journal, 104,
54-67.
Tablolar, Grafikler ve Fotoğraflar
Her biri farklı sayfada olacak şekilde, metin içinde verilen numaralandırmaya uygun olarak makalenin sonunda yer almalıdır. Tablolar, Grafikler ve Fotoğrafların adları belirtilmeli ve kısaltmalar uygun
olmalıdır. Resim ve fotoğraflar JPEG olarak iletilmelidir.
Makale Gönderimi
Makaleler Word formatında, Yayın Hakları Sözleşmesi ise PDF formatında
[email protected] adresine gönderilmelidir.
JOURNAL OF OCCUPATIONAL THERAPY AND REHABILITATION
E D I T O R I A L P O L I CY
Instructions to Authors
Journal of Occupational Therapy and Rehabilitation is a peer-reviewed journal with high etical statndarts
and it is published three times a year. Official language of the journal is Turkish but both Turkish and
English articles are considered for publication. Journal of Occupational Therapy and Rehabilitation
invites submission of Original Articles based on clinical and laboratory studies, Invited Review Articles
including up to date published material, Original Case Reports, Letters to the Editor and News and
Announcements of congress and meetings concerning all aspects of Occupation, Occupational Therapy,
Rehabilitation, Social Participation of people with/or without problems of body structure and function
and related fields. All the manuscripts must also have English Title, Key Words and Abstract.
Preparation of Article
Articles should be typed in A4 paper with 12 pt (Times New Roman) and doublespaced. Original articles
should not exceed 5000, review articles 3000, case reports 2000 and letters to editor should not
exceed 500 words. The article should include objective, material and methods, results and conclusions.
Case reports should also include a structured abstract [objective, case report(s), and conclusion].
Authors are responsible for their articles’ conformity to ethical rules. The study protocol for human
experimentation must conform the ethical guidelines established in the World Medical Association
Declaration of Helsinki Therefore, all articles submitted for publication must specify that the ethic
standards of the above committee were adhered. The author does not paid.
Title Page
The title page should contain the article title, authors’ names and complete affiliations, and the address
for manuscript correspondence including e-mail address and telephone and fax numbers. If the article
was presented at a scientific meeting, authors should provide a complete statement including date and
place of the meeting.
Abstract and Key Words
Original articles should contain Turkish and English abstracts. For foreign authors, Turkish abstract
and key words will be written by the editorial board. Abstracts must be no longer than 200 words.
The structured abstract should include purpose, material and methods, results and conclusions in
original articles. Case reports should also include a structured abstract [objective, case report(s), and
conclusion]. Abbreviations should not be used in the abstract. Letter’s to Editor should not include
abstract.
The authors should list three to five key words or phrases taken from ‘’Medical Subject Headings
(MeSH)’’ (http://www.nlm.nih.gov/mesh/MBrowser.html) and ‘’BISAC Subject Headings’’ ( http://www.
Bisg.org/what-we-do-20-73-bisac-subject-headings-2012-edition.php). Turkish keywords should be
translation of MeSH. Keywords must be separated by (;).
Main Headings
Articles should be organized in three main headings (introduction heading should not be used). Main
headings should be Material and methods, Results, and Discussion. If it is needed the acknowledgements
are placed at the end of the article, before the references. This section contains statements of gratitude
for personal, technical or material help, etc.
Scientific Responsibility
Authors are responsible for their articles’ conformity to scientific rules. Each person listed as an author
is expected to have participated in the study to a significant extent. Corresponding author accepts
author name order by filling the “ Copyright Transfer Form”.
References
References should be provided at the end of the article, under the title “References” and should be
numbered and listed alphabetically. They should be referred to in parentheses within the text. Follow
The 5th edition of the Publication Manual of the American Psychological Association (APA, 2001)
should be followed for referencing.
Example of references are given below:
Jones, C. D. (2007) Title of paper, which is an article or chapter published in a book. In X. Y.
Editor (Ed.), Complete title of book. City, MA: Some Univer. Press. Pp. 3-23.
Jones, X. Y. (2006) Title. In W. Y. Editor (Ed.), Book Title. City, MT: Another Univer. Press.
Smith, A. B. (2007) Title of paper, which is published in a journal. Name of Journal, 1, 1-20.
Smith, A. B., & Jones, C. D. (2007) Title of paper, which is a government publication. (Current
Reports, Special Series P23-189) Washington, DC: U.S. Department of Something.
Smith, A. B., Jones, C. D., Brown, E. F., & Green, G. H. (2007a) Title. Journal, 17, 36-55.
Smith, A. B., Jones, C. D., Brown, E. F., & Green, G. H. (2007b) Title of book written in original
language [Title of book translated into English]. (V. W. Translator, Transl.) New York:
Name of Publ. (Original published 1900)
Smith, A. B., Jones, C. D., Brown, E. F., Green, G. H., Webb, I. J., Smart, K. L., & Black, M. N. (2006) Title. Journal, 104,
54-67.
Tables, Figures and Illustrations
Tables, figures and illustrations should be typed in order of mention in the text on a seperate page
following the referances. Tables, figures and illustrations should include a short descriptive title.
Illustrations should be given JPEG.
Submission of Manuscripts
The manuscripts are accepted via internet from [email protected] with PDF of
Copyright Transfer Form.
Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi
YAYIN HAKLARI SÖZLEŞMESİ
Biz aşağıda isim ve imzaları bulunan yazarlar, “Ergoterpi ve Rehabilitasyon
Dergisi”nde yayınlanmak üzere gönderdiğimiz yazımızın orijinal olduğunu; eşzamanlı
olarak herhangi bir başka dergiye değerlendirilmek üzere sunulmadığını; daha önce
yayınlanmadığını; gerekli görülen düzeltmelerle birlikte her türlü yayın hakkımızı, yazı
yayına kabul edildiği taktirde “Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi”ne devrettiğimizi
kabul ederiz.
Tarih: .... / ..... /.....
Yazının Adı:
(Makaledeki Sırasıyla)
Ünvanı, Adı-Soyadı:
İmza:
Ünvanı, Adı-Soyadı:
İmza:
Ünvanı, Adı-Soyadı:
İmza:
Ünvanı, Adı-Soyadı:
İmza:
Ünvanı, Adı-Soyadı:
İmza:
Ünvanı, Adı-Soyadı:
İmza:
Çalışma sahipleri tarafından imzalanmış orjinal form aşağıdaki adres veya e-mail
adresine iletilmelidir.
e-mail: [email protected]
Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi Ergoterapi Bölümü
06100 Sıhhiye-Ankara
Journal of Occupational Therapy and Rehabilitation
COPYRIGHT TRANSFER FORM
We all underlined authors certify that, we have all participated sufficiently in the conception
and design of this work and the analysis of data, as well as the writing of the manuscript
take public responsibility for it. We believe the manuscript represents valid work. We have
all reviewed the final version of the manuscript and approve it for publication. Neither this
manuscript nor one with substantially similar content under our authorship has been published
or being considered for publication elsewhere. Furthermore, we attest that we will produce
the data upon which the manuscript is based for examination by the editors or assignees if
requested.
In consideration of the action of Journal of Occupational Therapy and Rehabilitation in
reviewing and editing this submission, all copyright ownership is hereby transferred, assigned
or otherwise conveyed to Journal of Occupational Therapy and Rehabilitation.
Date: .... / ..... /.....
Title of Manuscript:
(Respectively in the article)
Author Title/Name:
Signature:
Author Title/Name:
Signature:
Author Title/Name:
Signature:
Author Title/Name:
Signature:
Author Title/Name:
Signature:
Author Title/Name:
Signature:
The original copy of this form must be sent to the address below, after being completely filled
and signed by all the authors.:
e-mail: [email protected]
Hacettepe University, Faculty of Health Sciences, Department of Occupational Therapy
06100 Sıhhiye-Ankara/Turkey