Me Kaluwasan - Freely

Transkript

Me Kaluwasan - Freely
1
Me Kaluwasan
2
Contents
Igpewun-a1 Seini ka listahan te me ngaran te me libru diye te Bibliya:2
me Kaluwasan te me Lalag4
3
Ka
4
CONTENTS
Ka me Kaluwasan te me Lalag
Igpewun-a
2
CONTENTS
I yan tahu kayi ka me kaluwasan te me lalag kayi te Bibliya. Ne due degma
me listaan te me birsikulu ke hendei egkakita ka seeye ne me lalag diye te
Bibliya. Ke egkakita niyu diye te me birsikulu ka seini se hendue te bituen (*),
palinneu te nakumpulitu e ka listaan te me birsikulu, purisu kenad e egkakita
diye te duma ne me birsikulu ka sika ne lalag.
Seini ka listahan te me ngaran te me libru diye te Bibliya:
A mu. Amus
D an. Danyil
D iy. Diyuturunumiyu
G al. Matig-Galasya
H ab. Habakuk
H ag. Hagiyu
H ar. Me Hari
H ib. Hibruwanen
H im. Me Himu te me Apustulis
H in. Hinisis
H ir. Hirimiyas
H ub Hub
H ud. Hudas
H un. Hunas
H us. Husiya
H uswi Huswi
H uw. Huwan
CONTENTS
H uwil Huwil
I
kl. Iklisyastis
I
ks. Iksudu
I
mp. Impakita
I
pi. Matig-Ipisu
I
sa. Isayas
I
sd. Isdras
I
si. Isikil
I
st. Istir
K
ul. Matig-Kulusas
K
ur. Matig-Kurintu
K
ru. Krunikas
L al. Lalahen
L ib. Libitiku
L uk. Lukas
M
al. Malakyas
M
ar. Markus
M
at. Matiyu
M
ik. Mikiyas
N
ah. Nahum
3
4
CONTENTS
N ih. Nihimiyas
N um. Numiru
P eg. Pegkalange
P id. Pidru
P il. Matig-Pilipus
P ilim. Pilimun
R um. Matig-Ruma
R ut Rut
S ak. Sakariyas
S al. Me Salmu
S am. Samwil
S an. Santiyagu
S up. Supuniyas
T al. Me Talewukum
T im. Timutiyu
T is. Matig-Tisalunika
T it. Titu
U bd. Ubadiya
U NS Ulahingen ni Sulumun
Ka me Kaluwasan te me Lalag
Aarun [Ceb. Aaron; Eng. Aaron]
CONTENTS
5
K a kakey ne lukes ni Muwisis ne in-alam te Manama ne egkeyimu ne pangulu
te me talagpanubad te me Hudiyu. Iks. 4:10-16; 6:23-27; 28:1–30:10; Luk. 1:5
Abil [Ceb. Abel; Eng. Abel]
K a igkarangeb ne anak ni Adan. Meupiya ka pegpanubad din diye te Manama piru innimatayan sikandin te kakey rin ne si Kain. Hin. 4:1-12; Hib. 11:4
Abraham [Ceb. Abraham; Eng. Abraham]
S ikandin ka an-anayan te seeye se tatelu ne kaap-apuan ne migpuunan te
Israilita ne me Hudiyu red degma. Seini ka tatelu ne me kaap-apuan: Si Abraham, ka anak din ne si Isaak, wey ka apu din ne si Hakub. Migbehayan te Manama si Abraham te kasabutan wey insaaran din man-e ne egpamasalihen din
ka kabuhalan ni Abraham wey eggimuwen din ne masalig ne nasud. Migsaad
degma sikandin ne igbehey ki Abraham wey diye te me kabuhalan din ka inged
ne Kanaan [Hin. 12:1-3]. Hin. 11:27–25:11; Gal. 3:6-14
AD
K a “AD” puun te Latin ne “Anno Domini” ne iyan kaluwasan ne “leg-un te
Magbebaye”. Inggamit seini ne igngaran te me leg-un puun te pegkeetew ni
Hisu Kristu kayi te ampew te tane taman kuntee.
alabastru [Ceb. alabastro; Eng. alabaster]
S abeka ne mewumel ne batu. Maangkag ka batek din wey eggimuwen ne
me tahuanan te me bulak, wey eggimuwen degma ne kuren wey butilya. Mat.
26:7; Mar. 14:3; Luk. 7:37*
Aldew te Peg-andam [Ceb. Adlaw sa Pagpangandam; Eng. Day of Preparation]
K a igkeen-em ne aldew te simana (Biyirnis). Seini ka aldew te pegpangandam te me daan ka me Hudiyu para te Aldew te Peggimeley. Luk. 23:54
Aldew te Peggimeley [Ceb. Adlawng Igpapahulay; Eng. Sabbath day]
K a igkapitu ne aldew te simana (Sabadu). In-isip te me Hudiyu ne matulus
ne aldew seini wey ingkene ka peggimu te seini ne aldew. Iks. 20:8-11; Luk.
6:1-11; 13:10-17; 23:54
6
CONTENTS
alpa [Ceb. alpa; Eng. harp]
S eini ka instrumintu ne masalig se me kuwirdas ne igpaayun te lawa. Egkeliten te daruwa ne belad ka sika se me kuwirdas. 1 Kur. 14:7; Imp. 5:8; 14:2;
15:2; 18:22
altar [Ceb. halaran; Eng. altar]
E gpatahen seini ne impemeg-untud-untud ne kayu, batu wey ke minsan
nekey re iya, sengekakuwa ne egbulitan seini te bulawan, ne diye naa egtutunga ka me mananap ne igpanubad. Hin. 8:20; 12:7-8; 35:1-7; Mat. 5:23-24;
23:18-20; Hib. 10:11; 13:10; Imp. 11:1
altar ne tutungan te insinsu [Ceb. halaran nga sunoganan sa insenso; Eng.
altar of incense]
E gpatahen seini ne impemeg-untud-untud ne kayu, sengekakuwa ne imbulitan te bulawan, ne diye naa egtutunga ka heemuti ne egtutungen isip sabeka
ne paahi te peg-ampu wey ke pegpanubad naa. Iks. 30:1-37; Luk. 1:9-11; Hib.
9:4; Imp. 5:8; 8:3-5
Anak ni Dabid [Ceb. Anak ni David; Eng. Son of David]
K a titulu ne inggamit te me Hudiyu te seeye se Misiyas ne egtetaharan dan.
Sikandin ka Magbebaye ne si Hisus ne iyan katumanan te sika se egkahiyen ne
kabuhalan ni Dabid, wey sikandin ka igliwan te pegkahari ni Dabid. Mat. 1:1;
9:27; 12:23; 15:22; 20:30-31; 21:9,15; 22:41-45; Luk. 3:31
Anak te Etew [Ceb. Anak sa Tawo; Eng. Son of Man]
T itulu ne inggamit ni Hisus para kandin mismu. Manama sikandin piru neyimu degma sikandin ne etew eyew te pegluwas kanta. Luk. 5:24; 6:5,22; 7:34;
9:22,44,58; 11:30; 12:10,40; 17:22-26; 18:8; 19:10; 21:27,36; 22:22,48,69;
24:7
apustulis [Ceb. apostoles; Eng. apostles]
K a 12 ne me etew ne in-alam ni Hisus ne me hibateen din wey egpakabulig
kandin. Ne ka kaluwasan kayi, impeendiye sikandan ni Hisus eyew te pegwali
wey te peggimu te me kein-inuwan pinaahi te kandin ne ngaran. Inggamit seini
ne ngaran ni Pablu para kandin mismu. Tengtengi nu degma diye te hibateen.
Luk. 6:13; 9:10; 11:49; 17:5; 22:14; 24:10
CONTENTS
7
Arka ni Nuwi [Ceb. Arka ni Noe; Eng. Noah’s Ark]
N garan te dakel ne barku ne innimu ni Nuwi wey in-unturan din duma te me
anak din wey te me mananap te impasipukan te Manama te dahat ka inged.
Hin. 6:9–8:19; Luk. 17:27
asnu [Ceb. asno; Eng. ass, donkey]
K a asnu sabeka ne ayam ne iling te kudde piru malepet, wey malayat se
talinga. Num. 22:22-39; Luk. 10:34; 19:30-35; 2 Pid. 2:16
asupri [Ceb. asupre; Eng. sulfur, sulphur]
M ewumel-humel ne batu seini ne makalawag ne egkalegleg. Sengekakuwa
ne egpeuranan te Manama te makalawag ne egkalegleg ka maddeet ne me etew
eyew te pegpapitew te mangune-kune ne kabelu din te peggukum. Hin. 19:24;
Luk. 17:29; Imp. 9:17-18; 14:10; 19:20; 20:10; 21:8
Augustu [Ceb. Augusto; Eng. Augustus]
S abeka ne titulu ni Gayu Uktabiyu, ka Impiradur diye te Ruma ne migmandu
puun te leg-un 27 BC taman te leg-un 14 AD. Sikandin ka pangulu diye te Ruma
te timpu te peglesut ni Hisus. Luk. 2:1
Babilunya [Ceb. Babilonia; Eng. Babylon]
S eini ka ngaran dengan te nasud wey te siyudad ne iney te sikan ded ne
nasud. Ka Babilunya, diye te dapit te igkakawanan ne balabahan dapit te igsile
te Misuputamya. Te tuig 586 te ware pad neetew si Kristu, inlusuran te matigBabilunya ka Hirusalim wey indereetan dan ka timplu. Impanguyan dan e
degma ka kabuhalan ni Israil isip me pinirisu diye te Babilunya (2 Hari 23:36–
25:30; 2 Kru. 36:5-30). 2 Har. 24:1–25:28; Mat. 1:11–12:17; Imp. 14:8;
16:19; 17:5; 18:1-24
Balaud [Ceb. Balaod; Eng. Law]
S eini ka lalimma ne an-anayan ne baseen diye te Tapey ne Kasabutan. Inggaranan ded degma seini te Baseen ni Muwisis. Piru egkahamit ded degma
ka “balaud” para te intiru ne Tapey ne Kasabutan. Luk. 2:27,39; 5:17; 6:2-9;
10:26-27; 16:16-17
BC
8
CONTENTS
K a “BC” puun te English ne “Before Christ”. Inggamit seini ne igngaran te
me leg-un te ware pad inlesut si Hisu Kristu kayi te ampew te tane.
bewutismu [Ceb. bautismo, bunyag; Eng. baptize]
S abeka ne tuus te pegsalig te etew diye te Manama. Ligkat te timpu ni Huwan
ne Talagbewutismu, weyig ka inggamit para te pegbewutismu te me etew ne
mig-inniyug te me sale dan. Mat. 3:7; Luk. 3:3,7,12,16,21; 7:29-30; Him.
2:41; 8:12,36-38; 9:18; 10:48; 11:16; 16:33; 18:8,25; 19:3-5; Rum. 6:4; 1 Kur.
1:17; Gal. 3:27; Ipi. 4:5; Hib. 6:2
Bilsibul [Ceb. Beelsebul; Eng. Beelzebub]
S abeka ne ngaran ni Meibulan ne pangulu te me busew. Luk. 11:14-20
Bitanya [Ceb. Betania; Eng. Bethany]
D eisek ne inged ne diye te limang te Bubungan ne Ulibu ne me 3 ne kilumitrus puun te Hirusalim. Ugpaan sika enni Mariya, Marta, wey ni Lasaru.
Mar. 14:3; Luk. 19:29; 24:50
Bitlihim [Ceb. Betlehem; Eng. Bethlehem]
S abeka ne inged ne me 10 kilumitrus puun te Hirusalim. Diye inlesut si
Hisus. Mat. 2:1; Luk. 2:4-6,15-17
Bitsayda [Ceb. Betsaida; Eng. Bethsaida]
S abeka seini ne inged ne diye te ilis te Lanew te Galiliya ne marani te Weyig
ne Hurdan. Masalig ka me kein-inuwan ne neyimu ni Hisus diye te Bitsayda,
piru minsan pad due, due pila re ne me etew ne migpalintutuu kandin. Mat.
11:21; Mar. 6:45; 8:22; Luk. 9:10; 10:13; Huw. 1:44; 12:21*
Dabid [Ceb. David; Eng. David]
I gkalitan ne anak ni Hisi wey sikandin ka miggimatey ki Guliyat. Neyimu
sikandin ne igkarangeb ne Hari diye te Israil wey masalig ka me kanteen din
ne insulat diye te me Salmu. Sabeka sikandin ne kaapuan ni Hisus. 1 Sam.
16–1 Har. 2:11; Luk. 1:69; 6:3
dinaryu [Ceb. denario; Eng. denarius]
CONTENTS
9
S eleppi ne eleg ne igbayad te senge kaaldew ne pegtrabahu te timpu ni Hisus.
Luk. 7:41; 10:35
Gabril [Ceb. Gabriel; Eng. Gabriel]
S abeka ne panalihan te Manama ne impeendiye diye te ki Sakariyas ne amey
ni Huwan ne Talagbewutismu (Luk. 1:11-20), wey diye te ki Mariya ne iney
ni Hisus (Luk. 1:26-38). Dan. 8:16; 9:21; Luk. 1:19,26
Galiliya [Ceb. Galilea; Eng. Galilee]
S abeka seini ne prubinsya ne ugpaan te me Hudiyu dengan piru neepes ka
me Hudiyu diye te Hudiya te me matig-Galiliya (Huw. 7:52). Migtulin si Hisus
diye te Nasarit, ka sabeka ne lungsud diye te Galiliya. Huswi 20:7; 1 Kru. 6:76;
1 Har. 9:11; 2 Har. 15:29; Isa. 9:1; Mat. 2:22; Luk. 4:44; 22:59; 23:5-6,49,55;
24:6; Him. 1:11; 2:7; 10:37; 13:31
Ginisarit [Ceb. Genesaret; Eng. Gennesaret]
D angeb ne ngaran te “Lanew te Galiliya”. Mat. 14:33-34; Mar. 6:52-53;
Luk. 5:1
Hadis [Ceb. Hades; Eng. Hades]
K a ngaran ne inggamit te me Grigu ne eggendiyaan te me nenapatey. Ingngaranan seini te me Hibruwanen te Siyul. Hin. 37:35; Mat. 11:23; Luk. 10:15;
16:23; Him. 2:27,31; Imp. 1:18; 6:8; 20:13-14
Hakub [Ceb. Jacob; Eng. Jacob]
A nak sikandin ni Isaak wey ni Ribika. Sikandin ka hari ne sepping su namewu
ma miglesut, ne si Isaw ka ngaran te sepping din. Minsan hari sikandin,
sikandin ka in-alam te Manama ne igkengeupii. Inliwanan te Manama ka
ngaran din ne Hakub wey Israil e ka ingngaran kandin. Egkakita degma seini
diye te Israil. Hin. 25:24–49:33; Him. 7:8-16,32; Hib. 11:20-21
Hari Dabid
T engtengi nu diye te Dabid.
Hari Sulumun
10
CONTENTS
T engtengi nu diye te Sulumun.
hibateen [Ceb. tinun-an; Eng. disciple]
S abeka ne etew ne mig-ikul te duma ne etew eyew egkateu degma sikandin.
Inggamit seini ne lalag diye te Iyam ne Kasabutan meyitenged te me hibateen
ni Huwan ne Talagbewutismu wey minsan seeye se me hibateen ni Hisus, ka 12
ne me apustulis. Mat. 28:16-19; Luk. 5:30-33; 6:40; 9:40; 10:23; 14:26-27,33;
19:37-39; 22:11
Hibriyu [Ceb. Hebreo; Eng. Hebrew]
N garan seini te me kabuhalan ni Abraham. Imminusan te me Hibruwanen ka
kene ne me Hibruwanen tenged su isip dan ne sikandan kun de ka egsakupen
te Manama. Tengtengi nu degma diye te Hudiyu. Hin. 40:15; 39:14; 41:12;
Iks. 1:16-19; 2:7-11; 1 Sam. 4:6-9; Hir. 34:9; Luk. 23:3,37-38; Pil. 3:5
Hiriku [Ceb. Jerico; Eng. Jericho]
S abeka seini ne siyudad ne marani te me bubungan diye te Hudiya. Matikang
ke me alad te siyudad dengan, piru te pegseled e te me Hudiyu te tane ne
Kanaan ne insaad kandan te Manama, nakaseled bes e ka me sundalu ni Huswi
su imbulihan sikandan te Manama ne ka me alad, nenagguhus. Huswi 2:1;
3:16; 6:1-26; 7:2; 24:11; Luk. 10:30; 18:35; 19:1; Hib. 11:30
Hirudis [Ceb. Herodes; Eng. Herod]
D iye te Iyam ne Kasabutan, due hep-at ne me talagmandu ne egngaranan ki
Hirudis. Sikandan si Hirudis ne Mabantug, Hirudis Antipas, Hirudis Agripa 1,
wey si Hirudis Agripa 2.
Hirudis Agripa 1 [Ceb. Herodes; Eng. Herod]
K a an-anayan ne Hari Hirudis Agripa ka migbayad-bayad te seeye se migpalintutuu ki Hisu Kristu te timpu ne sikan pad iya egbunsud egtulin ka simbaan.
Sikandin ka migpeyimatey Ki Santiyagu ne suled ni Huwan. Him. 12:1-23
Hirudis Agripa 2 [Ceb. Agripa; Eng. Agrippa]
K a igkarangeb ne Hari Hirudis Agripa ka in-aputan ni Pablu te kasu rin te
ware pad ipeuyan te gubirnadur si Pablu diye te Ruma eyew eggukuman ni
Sisar. Him. 25:13–26:2; 26:19,27-32
CONTENTS
11
Hirudis Antipas [Ceb. Herodes Antipas; Eng. Herod Antipas]
S ikandin ka migmandu diye te Galiliya te timpu ne migwali si Hisus wey
miggimu te me kein-inuwan diye. Anak sikandin te mabantug ne Hari ne si
Hirudi, wey minsan ke Hari ka igngengaran kandin, piru kene ne Hari sikandin
iling te amey rin. Sikandin ka migpeyimatey ki Huwan ne Talagbewutismu.
Mat. 14:1-10; Mar. 6:14-27; Luk. 3:1,19-20; 9:7-9; 13:31; 23:6-12; Him. 4:27;
13:1
Hirudis ne Mabantug [Ceb. Herodes nga Bantogan; Eng. Herod the Great]
K a Hari te intiru ne inged te me Hudiyu te timpu te peglesut ni Hisus.
Sikandin ka migpeyimatey te me bate ne me lukes diye te Bitlihim te miglesut
e si Hisus. Mat. 2:1-22; Luk. 1:5
Hirudiyas [Ceb. Herodias; Eng. Herodias]
K a asawa ni Hirudis Antipas ka mighari diye te Galiliya. Te ware pad naasawa ni Hirudiyas si Hirudis, asawa pad sikandin ni Pilipi ne suled ni Hirudis.
Amana neepes si Hirudiyas ki Huwan ne Talagbewutismu su si Huwan ma ka
migkahi ne mareet ka peg-asawa ni Hirudis kandin. Mat. 14:3-12; Mar. 6:1728; Luk. 3:19
Hirusalim [Ceb. Jerusalem; Eng. Jerusalem]
T apey e seini ne siyudad piru duem pad kuntee diye te Israil. Seini ka ugpaan
dengan ni Hari Dabid wey ni Hari Sulumun wey te me duma ne Hari te Hudiya.
Diye dengan te Hirusalim ka timplu ne eggendiyaan te me Hudiyu te katatelu
tagse leg-un eyew te pegsimba. Huswi 18:28; 2 Sam. 5:1-16; 2 Har. 24:812; Sal. 122:1-9; Isa. 2:1-5; Luk. 2:22,45; 6:17; 9:53; 13:33; 19:11,41-44;
21:20,24; 24:49,52; Rum. 15:31; Imp. 3:12; 21:2,10
Hudiya [Ceb. Judea; Eng. Judea (Judaea)]
S eini ka ngaran te inged ne ugpaan te me Hudiyu. Ka Hirusalim wey Bitlihim,
nasakup te Hudiya. Isd. 5:8; Mat. 24:16; Luk. 21:21; Him. 1:8; 2:14; 1 Tis.
2:14
Hudiyu [Ceb. Judio; Eng. Jew]
12
CONTENTS
K a me Hudiyu ka kabuhalan ni Hakub ne ingngaranan ded degma ki Israil.
Ingngaranan sikandan te me Hudiyu tenged su diye sikandan ne mahinged te
Hudiya dengan. Tengtengi nu degma diye te Hibriyu. Ist. 2:5; Hir. 34:9; Sak.
8:23; Him. 10:28; Gal. 2:14
Hunas [Ceb. Jonas; Eng. Jonah (Jonas)]
S abeka ne Hudiyu ne insuhu te Manama ne egpeendiyeen te siyudad te Ninibi
eyew te pegpanugtul kandan te lalag te Manama. Piru ware migpalintutuu
sikandin purisu in-abeleng sikandin te dakel ne ngalap te dahat. Nataman,
inluwe ded sikandin te ngalap wey henduen pad miggendiye sikandin te Ninibi
eyew te pegtuman te lalag te Manama. Hun. 1:1–4:11; Mat. 12:39-41; Luk.
11:29-32
iggira [Ceb. igera, igos; Eng. fig]
S abeka seini ne kayu ne egkeuyag diye te Israil wey te me duma pad ne
inged, minsan ke batuwen ka tane. Mananam ka behas din. Hin. 3:7; Hir.
24:1-10; Luk. 13:6-7; 21:29; San. 3:12
Ihiptu [Ceb. Ihipto; Eng. Egypt]
S eini ka inged ne diye te igkahibang ne balabahan dapit te igsile te Aprika.
Me 370 ne kilumitrus ka kariyuan puun te inged enni Abraham ne Kanaan
peendiye te me lungsud te Ihiptu. Te timpu dengan ni Hakub, due mangunekune ne gutas diye te intiru ne inged ne Kanaan. Sika ka egpuunan ne miggalin
si Hakub wey ka pamilya rin diye te Ihiptu, diye te Gusin. Due me kabuhalan ni
Hakub ne mig-ugpe diye isip uripen seled te hep-at ne gatus ne leg-un taman te
impalihawang e sikandan ni Muwisis diye te Ihiptu. Timpu te seeye se neyitabu
ne nasulat te Iyam ne Kasabutan, nasakup pad te Ruma ka Ihiptu. Hin. 39–50;
Mat. 2:13-19; Him. 7
Ilisyu [Ceb. Eliseo; Eng. Elisha]
S abeka sikandin ne prupita dengan diye te Israil. Te an-anayan, hibateen
sikandin ni Ilyas, piru te pegbatun e ki Ilyas, imbehayan sikandin te Manama
te geem ne subla pad te geem ni Ilyas. 1 Har. 19:16-21; 2 Har. 2:1–13:21;
Luk. 4:27
Ilyas [Ceb. Elias; Eng. Elijah]
CONTENTS
13
S abeka ne prupita diye te Tapey ne Kasabutan ne migpataha te lalag te Manama diye te me Hudiyu. Ware sikandin migkehe ne migsapad te mareet ne
Hari wey te langun ne migsimba te me diyus-diyus diye te Israil. Nasulat diye
te Tapey ne Kasabutan ne eglibed si Ilyas te kene pad eggendini ka Magbebaye. 1 Har. 17:1–2 Har. 2:12; Mal. 4:5-6; Mat. 17:9-13; Luk. 1:17; 4:25-26;
9:8,19,30-33; San. 5:17
insinsu [Ceb. insenso; Eng. incense]
E gtutungen seini eyew igpeemut. Inggamit seini te me talagpanubad diye
te timplu te Manama. Neyimu ne tuus ka insinsu te peg-ampu te me etew te
Manama ne eggendiye te ampew iling te ebel ne meemut. Iks. 30:8-9; 37:29;
40:5; Sal. 141:2; Luk. 1:10; 2 Kur. 2:14-15; Imp. 8:3-5
Isaak [Ceb. Isaac; Eng. Isaac]
S ikandin ka igkarangeb ne amana neileyi ne me kaapuan ne migpuunan te
Israilita ne Hudiyu red degma. Anak sikandin enni Abraham ki Sara. Iyan din
anak si Isaw wey si Hakub. Hin. 17:19-22; 21:1-13; Rum. 9:7; Gal. 4:28; Hib.
11:9,17-18
Isayas [Ceb. Isaias; Eng. Isaiah]
M ig-ugpe si Isayas diye te Hirusalim, sabeka sikandin ne talagpataha te lalag
te Manama te timpu ne migpariyu te Manama ka me Hudiyu. Sabeka sikandin
ne migpanagne ne eggendini te ampew te tane ka Magbebaye. 2 Har. 19:2;
20:1; Isa. 1:1; 6:1-8; 20:3; 37:2; 38:1; Luk. 3:4; 4:17; Huw. 1:23; 12:38-41;
Him. 8:27-30; 28:25; Rum. 9:27-29; 10:16,20; 15:12
Ismail [Ceb. Ismael; Eng. Ishmael]
S i Ismail ka anak ni Abraham ki Hagar. Te peg-anak ki Isaak ne anak ni
Abraham ki Sara, impeyipanew e ni Abraham si Hagar ki Ismail su eyew egpekegsuwey sikandan se me anak (Hin. 21:8-21). Ka me kabuhalan ni Ismail,
egngaranan te Ismailita. Peglihad te pila ne me leg-un, si Husi, ka apu te buel
ni Abraham ki Sara, imbebelegye te me kakey rin diye te Ismailita isip uripen
(Hin. 37:25-28). Hin. 16:11-16; 17:22-26; 21:8-21; 25:12-17
Israil [Ceb. Israel; Eng. Israel]
14
CONTENTS
K a igkarangeb ne ngaran ni Hakub wey ngaran ded man-e te me kabuhalan
din puun te sapulu wey daruwa ne me anak din. Tengtengi nu degma diye te
Hibriyu wey Hudiyu. Hin. 32:22-32; Hir. 31:31-34; Luk. 22:30; Rum. 9–11;
Hib. 8:8-12
kabuhalan ni Israil
T engtengi nu diye te Israil. Sengekakuwa ne egngaranan ded degma te Hibru
wey ke Hudiyu.
kamilyu [Ceb. kamelyo (camello); Eng. camel]
D akel seini ne ayam diye te me mamara ne inged ne due migketul diye te
peka rin. Egkeunturan sika te me etew, wey egkaayun ne kene eg-inum te pila
ne me aldew. Ka me kamilyu ka eg-uyan te me inuyanan te me etew su kene
egpakaantus ka kudde te amana ne mamara ne inged. Hin. 12:16; Lib. 11:14;
1 Sam. 15:3; 30:17; 1 Har. 10:2; Sak. 14:15; Mat. 3:4; 19:24; 23:24; Mar. 1:6;
10:25; Luk. 18:25
Kanaan [Ceb. Canaan; Eng. Canaan]
S eini ka inged ne insaad te Manama ki Abraham peendiye te me kabuhalan
din. Te seini ne timpu kuntee, baad pad te Libanen wey Israil ka Kanaan. Te
timpu dengan ni Abraham, nalein-lein ne me etew ka mig-ugpe diye te Kanaan:
Kanaanen, Hitanin, Hihanin, Pirisanin, Girgasanin, Amurnin, Hibusnin, wey
duma pad. Hin. 10:6-19; 15:18-21; Huswi 3:10; Him. 13:19
Kapirnaum [Ceb. Capernaum; Eng. Capernaum]
S abeka seini ne lungsud ne diye te ilis te Lanew te Galiliya. Malasi miggirehe
si Hisus diye te Kapirnaum wey miggimu te me kein-inuwan diye piru minsan
pad due, deisek de ka mahinged ne migpalintutuu kandin. Mat. 4:13; 11:23;
Mar. 1:21; 2:1; Luk. 4:23,31; 7:1; Huw. 6:59
karniru [Ceb. karnero; Eng. sheep]
S abeka seini ne ayam ne mananam ne egkeenen, wey meupiya ne eggimuwen
ka bulbul ne hinabel ne makepal para te maagsil ne me inged. Ka me karniru
ka igpanubad te me Hudiyu duma te lein ne ayam dan. (Iks. 12:1-11; Lib. 1-7).
Puun due, egngaranan si Hisus te Nati te Karniru te Manama (Huw. 1:29; 1
Kur. 5:7; 1 Pid. 1:19; Imp. 5:6,12; 14:4) su inggimatayan sikandin para te me
sale ta. Luk. 15:4-6; Huw. 10:1-27
CONTENTS
15
Kasabutan [Ceb. Kasabotan; Eng. Testament, Covenant]
M asalig ka me kasabutan te Manama diye te me etew rin. Due kasabutan
din diye te ki Nuwi (Hin. 9:8-17), wey due degma kasabutan din diye te ki
Abraham (Hin. 17:1-8). Te timpu pad ni Muwisis, due kasabutan te Manama
diye te me Hudiyu (Iks. 24:3-8), apil ka me suhu te Manama diye te kandan.
Sika ka egngaranan te Tapey ne Kasabutan. Piru kuntee, due Iyam ne Kasabutan pinaahi ki Hisu Kristu (1 Kur. 11:25; Gal. 4:21–5:15; Hib. 9:15-22). Mat.
26:28; Mar. 14:24; Luk. 22:20; Hib. 7:22; Imp. 11:19
Kasulatan [Ceb. Kasulatan; Eng. Scriptures]
D iye te Iyam ne Kasabutan, seini ne lalag migpasabut ne inlibulung ne matulus ne me sinulat te me Hibruwanen ne neila te me Kristuwanen ne egngaranan
te “Tapey ne Kasabutan.” Inggamit ka miglain-lain ne ngaran iling te “Balaud”
wey ka “Balaud ni Muwisis wey ka me prupita” (Mat. 5:17; 7:12; Luk. 2:22;
24:44; Him. 13:15; 28:23); ka “Matulus ne Kasulatan” (Rum. 1:2; 2 Tim.
3:15); wey ka “Tapey ne Kasulatan” (2 Kur. 3:14). Te seinid e ne me timpu,
inggamit ded degma ka lalag ne Kasulatan para te intiru ne Bibliya. Luk. 4:21;
24:27,32,45
kirubin [Ceb. kerubin; Eng. cherubim, living creatures, angelic beings]
K a Kirubin, sabeka ne klasi te panalihan ne due pakpak wey belad ne egpakaruma te trunu ne ugpaan te Mamana wey talagbantey sikandin. Hin. 3:24;
Iks. 25:18-22; Isi. 10:1-20; Hib. 9:5
Kristu [Ceb. Cristo; Eng. Christ]
K a Kristu, Grigu sika ne linalahan, piru nekeg-iling ded ka kaluwasan te
Hibruwanen ne “Misiyas.” Su ka igpasabut due, in-alam te Manama wey initisan te lana. Ingngaranan si Hisus te Kristu tenged su in-alam sikandin te
Mamana wey impeuyan isip Manluluwas wey Magbebaye. Egkeyimu sikandin
keureme ne Hari te langun. Luk. 2:11; 3:15; 4:41; 20:41; 21:8; 23:35,39;
24:26,46
krus [Ceb. krus; Eng. cross]
K a batasan te me matig-Ruma dengan te peggimatey te me etew ne eleg
ne eggimatayan, eglebasan dan ka etew wey egkaayun ne iglansang sikandin,
wey ke igtagkes naa te kayu, su eyew amana ne egkabaybayaran wey mananey egkapatey. Migkahi si Hisus te minsan hentew ne etew ne egkeupian ne
egkeyimu ne hibateen din keilangan ne eglingawan din ka pegkeetew rin wey
16
CONTENTS
egtiang te kandin ne krus wey eg-ikul ki Hisus (Matiyu 10:38; 16:24; Markus
8:34; Lukas 9:23; 14:27). Iyan igpasabut kayi ne seeye se me hibateen ni Hisus
keilangan ne andam ne eg-antus tenged kandin wey ke andam naa ne egpeyimatey para kandin. Luk. 9:23; 14:27; 23:26-43
Kurasin [Ceb. Corasin; Eng. Chorazin, Korazin]
S abeka seini ne inged diye te ilis te Lanew te Galiliya wey ware migpalintutuu te Manama ka mahinged dutu. Minsan kuntee, ka seeg naan de te me
baley ka nenagaat. Mat. 11:21; Luk. 10:13*
kuruna [Ceb. korona; Eng. crown]
M ahal seini ne igsaluub te Hari diye te ulu rin wey te labew naa ne pangulu,
sengekakuwa ne eggimuwen sika puun te bulawan wey te amana ne mateles
ne me batu. Sengekakuwa ne eggamiten degma isip te mahal ne dasag/ig-unag
(Pil. 4:1; San. 1:12). Mat. 27:29; Imp. 4:4,10; 6:2; 19:12
Labew ne Talagpanubad [Ceb. Pangulong Pari; Eng. High Priest]
K a talagpanubad ne amana ne dakel se katundanan din te me duma ne me
talagpanubad ne me Hudiyu wey iyan pangulu te Labew ne Hukumanan te me
Hudiyu. Kasabeka re te sabeka ne leg-un te Aldew te Peg-awe te Sale, egseled
sikandin diye te Matulus ne Sinabeng diye te timplu wey egpanubad sikandin
para te kandin ne lawa wey para te me sale te me keet-etawan diye te Israil.
Mat. 26:3,51,57-58,62; Luk. 22:54; Hib. 2:17; 3:1; 4:14-15; 6:20; 7:26; 8:1;
13:11
Livita [Ceb. Levita; Eng. Levites]
K abuhalan seini ni Libi ne sabeka te anak ni Hakub. Iyan dan katungdanan
ka egbulig te eggimuwen te talagpanubad diye te timplu. Iks. 38:21; Num.
3:1-13; Luk. 10:32; Huw. 1:19; Him. 4:36
Lut [Ceb. Lot; Eng. Lot]
K a anaken ni Abraham ne nakapallahuy duma te asawa rin wey me anak din
ne me malitan te pegsilab te Manama te siyudad te Suduma, piru neyimu mule
ne sungkaleg te asin ka asawa rin. Hin. 13:1-13; 19:1-29; Luk. 17:28-32; 2
Pid. 2:6-8
Magbebaye [Ceb. Ginoo; Eng. Lord]
CONTENTS
17
K a lalag diye te Bibliya ne “Ahalen” wey ke “Sir” naa. Iyan sika igngaran te
me uripen, sundalu, wey te duma ne me etew te seeye se due dakel se katenged
diye te kandan. Inggamit mule sika diye te Bibliya ke meyitenged te Manama
wey te anak din ne si Hisu Kristu. Hin. 2:4; Hun. 1:1; Mat. 4:10; 7:21-22;
22:37; Luk. 4:8; Huw. 20:28; Rum. 1:4-7
Magdalina [Ceb. Magdalina; Eng. Magdalina]
S i Mariya Magdalina, sabeka sikandin te me hibateen ni Hisus ne impakitaan
din te neuyag e sikandin. Ka ngaran din migpeila ne neetew sikandin diye te
Magdala, sabeka ne lungsud dapit te eglineb te Lanew te Galiliya. Due pitu
ne busew ne impaawe ni Hisus ligkat diye te kandin. Mat. 27:56–28:1; Mar.
15:40–16:9; Luk. 8:1-3; 24:10; Huw. 19:25 20:1-18*
makasesale [Ceb. makasasala; Eng. sinners]
K a igpasabut te makasesale, sika se me etew ne kene egpakatuman te me
suhu te Manama. Piru ka me etew ne kene egtuman te me suhu meyitenged te
keenen ne malindit kun, sika ka egngaranan mule te me Hudiyu te makasesale
wey seeye se me etew ne kene ne Hudiyu. Eglemetan te me Hudiyu ka me
makasesale, wey minsan si Hisus insaparan dan tenged su migduma si Hisus te
seeye ne me etew. Mar. 2:15-17; Luk. 7:34; 15:1-2; Rum. 5:8; 1 Tim. 1:15;
San. 4:8
malindit (pegkamalindit) [Ceb. pagkahugaw; Eng. uncleanness]
K ulang te kalinis sumale te sirimunyas te me Hudiyu. Due me keenen wey
me hinimuwan ne ingkene te Balaud ni Muwisis tenged su in-isip seini ne malindit te etew sumale te sirimunyas. Ka etew ne in-isip ne malindit, kene egpakaapil te pegsimba taman te kene pad sikandin egpekeyimu te sirimunyas
neg pakaawe te malindit wey egkeyimu sikandin ne malinis. Hin. 7:2-9; Lib.
10:10; 11:4; Isa. 6:5; 52:11; Isi. 36:29; Mat. 15:11; Luk. 5:12; Huw. 18:28;
Him. 10:14
Manama [Ceb. Dios; Eng. God]
K a Manama ka miggimu te langit wey inged, me pinamula wey me mananap
wey me manuk-manuk. Meupiya ka batasan din su ware sale din. Sikandin ka
miggimu te etew ne iling te kandin ne ulaula.
matulus [Ceb. balaan; Eng. holy]
18
CONTENTS
K a me kasangkapan ne iglein para eggamiten diye te tangkaan te Manama,
wey seeye se me talagpanubad diye te timplu wey labi e ka Manama tenged su
ware sale din wey ka anak din degma ne si Hisus.
K a Manama, ka anak din ne si Hisus, wey ka panisingan din, egngaranan
langun te matulus tenged su ware sale dan. Ka duma degma ne diyeg puun
te Manama egkakahi red ne matulus, iling naa te Bibliya. Ne sika degma se
nakalein te urdinaryu ne me kasangkapan ne egkahamit de te pegsimba te
Manama egkakahi red degma ne matulus, iling naa te gamit te timplu wey ka
me talagpanubad. Hin. 2:3; Iks. 3:5; Lib. 19:2; 21:8; Luk. 1:35,49,70-75;
4:34; Ipi. 1:4; Tit. 1:8; Hib. 7:26; 1 Pid. 1:15-16; Imp. 4:8
Meibulan [Ceb. Satanas, yawa; Eng. Satan, Beelzebub, devil]
S i Satanas ka pangulu te me busew wey kuntere sikandin te Manama. Egpanlimbung sikandin te me etew wey eg-el-elehan din sikandan ne eyew egpekeyimu te mareet. Malasi rin igpasuman-suman te me etew ne migpalintutuu ki
Hisu Kristu ka meyitenged te mareet dengan ne neyimu ran su eyew egpekeisip
pad sikandan ne ware pad sikandan pasayluwa te Manama. Egngaranan degma
si Satanas ki Meibulan wey Hari te seini ne kalibutan. Egkaayun ne egpeiling
sikandin te panalihan te Manama eyew te peglimbung (2 Kur. 11:14). 1 Kru.
21:1; Hub 1:6; 2:1; Luk. 4:1-13; 8:12; 10:18; 11:14-20; 13:16; 22:3,31,53;
Rum. 16:20; Imp. 2:9; 20:2,7
meupiya ne panugtulen [Ceb. maayong balita; Eng. good news, gospel]
S eini ka insulat diye te Iyam ne Kasabutan ne si Hisu Kristu ka insaad te
Manama ne egpakaluwas te langun ne me etew ne egpalintutuu kandin. 2 Har.
7:9; Isa. 52:7; 61:1; Nah. 1:15; Mat. 4:23; Luk. 1:19; 2:10; 3:18; 4:43; 8:1;
16:16; Him. 5:42; 8:12,35; 10:36-42; 13:32; 14:15; 16:10; 20:24; Rum. 1:117; 10:15; 15:19-20; 1 Kur. 1:17; Gal. 1:6-12; Ipi. 6:15,19-20; Kul. 1:5-6; 1
Tis. 2:1-8
Migharian te Manama
T engtengi nu diye te Peghari te Manama.
Misiyas [Ceb. Mesiyas; Eng. Messiah]
I yan kaluwasan te Misiyas ne sika se in-itisan te lana, subla ne iyan igpasabut seeye se Insaad ne Manluluwas ne intagne te me Hibruwanen ne me
prupita. Sikandin ka egkeyimu ne Hari keureme te langun. Nekeg-iling ded ka
kaluwasan te Grigu ne “Kristu.” Dan. 9:25-26; Huw. 1:41; 4:25*
CONTENTS
19
mustasa [Ceb. mustasa; Eng. mustard]
S abeka seini ne pinamula ne mallintek amana ka behas wey egkeyimu ne
leggu. Diye te Hudiya, iling kallayat seini te etew ke egtulin. Mat. 13:31;
17:20; Mar. 4:31; Luk. 13:19; 17:6*
Muwisis [Ceb. Moises; Eng. Moses]
S abeka sikandin ne Hudiyu ne inlesut diye te Ihiptu te timpu ne neuripen
ka me Hudiyu. Inggeles sikandin te iney rin su eyew kene egkeyimatayan
te me sundalu. Piru nakita sikandin te anak te Hari wey inlitan wey diyad
e sikandin migtulin te ugpaan te Hari te Ihiptu piru impallahuy sikandin te
mewuri ne aldew wey neyimu sikandin ne pangulu te me Hudiyu, wey sikandin
ka mig-uyan kandan diye te tane ne imbehey kandan te Manama. Sikandin ka
imbehayan te Manama te me suhu din para te me Hudiyu wey sikandin ka
migsulat te Ginisis, Iksudu, Livitiku, Numirus wey Diyutirunumiyu. Iks. 2–
Diy. 34:12; Luk. 9:30; 16:29-31; 20:28,37; 24:27; Huw. 1:17; Him. 7:20-44;
Hib. 3:2-6; 11:23-29; Imp. 15:3
Naaman [Ceb. Naaman; Eng. Naaman]
S abeka sikandin ne aggalen te sundalu ne migderalu, piru migpalintutuu
sikandin te lalag te sabeka ne suluhuen din ne Hudiyu. Migpanumbaley sikandin
diye te Prupita ne si Ilisyu wey neulian sikandin te intuman din ka suhu te ne
egpalenepen diye te Weyig ne Hurdan. 2 Har. 5:1-27; Luk. 4:27
Nasarit [Ceb. Nazaret; Eng. Nazareth]
S abeka seini ne inged diye te me bubungan te Galiliya. Egngaranan si Hisus
te “Hisus ne matig-Nasarit” su diye ma sikandin migtulin. Mat. 2:23; 21:11;
Mar. 1:24; 4:13; 10:47; 14:67; 16:6; 26:71; Luk. 1:9,26; 2:4,39,51; 4:16,34;
18:37; 24:19; Huw. 1:45-46; 18:5,7; 19:19; Him. 2:22; 3:6; 4:10; 6:14; 10:38;
22:8; 26:9*
Ninibi [Ceb. Ninibe; Eng. Nineveh]
K a tapey ne siyudad ne kapital te Asiriya ne diye nakatahu dapit te igsile te
weyig ne Tigris. Dakel ka sale te me etew riye piru in-inniyuhan dan ka me
sale dan te timpu ne inwaliyan sikandan ni Prupita Hunas. Hin. 10:11; 2 Har.
19:36; Isa. 37:37; Hun. 1:2; 3:1-10; 4:11; Nah. 1:1; 2:8; 3:7; Sup. 2:13; Mat.
12:41; Luk. 11:30-32*
Nuwi [Ceb. Noe; Eng. Noah]
20
CONTENTS
S abeka sikandin ne kaapuan diye te Tapey ne Kasabutan. Sikandin ka miggimu
te arka ne in-unturan din duma te asawa rin wey me anak din wey me mananap
te impasipukan te Manama te dahat ka inged. Puun te seini ne arka, naluwas
sikandan. Hin. 5:29-32; 6:5–9:29; 1 Kru. 1:4; Isa. 54:9; Isi. 14:14,20; Mat.
24:37-38; Luk. 3:36; 17:26-27; Hib. 11:7; 1 Pid. 3:20; 2 Pid. 2:5*
panalihan te Manama [Ceb. anghel; Eng. angel]
M e suluhuanen sikandan te Manama. Due timpu ne kene sikandan egkakita,
piru due timpu ne egkakita. Egpekeiling te etew ka ulaula ran piru eglayag. Ne
due degma me panalihan ni Meibulan (Mat. 25:41; Imp. 12:7-9). Hin. 16:7;
Num. 22:23-35; Sak. 1:11; Luk. 1:11,26; 2:9; 4:10; 12:8; 22:43; Imp. 3:5
Panisingan te Manama [Ceb. Espiritu Santo; Eng. Holy Spirit (Holy Ghost)]
K a Panisingan te Manama kene egkakita ne masalig ka eggimuwen din. Egbulig sikandin te keet-etawan te Manama eyew meupiya ka eggimuwen dan
wey meupiya ka suman-suman dan. Egbulig degma sikandin te me etew ne
kene egpalintutuu te Manama eyew egpakanengneng sikandan ne due iya Manama. Sal. 51:11; Isa. 63:10-11; Mat. 1:18; Luk. 1:15,35,41,67; 2:25-26; 3:16;
4:1; 11:13; 12:10-12; Him. 1:2,8; 2:4; Ipi. 1:13; 4:30; 1 Tis. 4:8; 1 Huw. 5:6-8;
Hud. 20
paralitiku [Ceb. paralitiko; Eng. paralytic (palsy)]
E tew ne nalepuan wey ke napiangan wey ke masumpit e ka dalu rin ne kene
egpekeyipanew sikandin.
paras [Ceb. paras, ubas; Eng. grape]
S abeka ne klasi ne prutas ne meemis, wey ka kineles din egkaayun ne eggimuwen
ne binu. Num. 13:23; Isi. 18:2; Hir. 31:29; Luk. 20:9-15; Huw. 15:1-5; San.
3:12; Imp. 14:18; 19:15
pari [Ceb. pari; Eng. priest]
T engtengi nu diye te talagpanubad te timplu.
Parisiyu [Ceb. Pariseo; Eng. Pharisee]
CONTENTS
21
S abeka ne punduk te me Hudiyu. Amana sikandan ne istriktu meyitenged te
pegtuman te Balaud ni Muwisis wey te susuluhi ne me balaud ne inpanimul ran
e. Mat. 5:20; 9:14,34; 15:12; 16:6,11; 23:26; Mar. 2:18; 8:15; Luk. 5:30; 6:7;
7:30; 11:37-44; 12:1; 15:2; 16:14; 18:10-11; Huw. 11:47; Him. 5:34; 15:5;
23:6; 26:5; Pil. 3:5
patulin te paan [Ceb. patubo sa pan; Eng. yeast (leaven)]
S eini ka igsewug te harina ne trigu wey sibadda eyew egtulin te kene pad
eggilutuen eyew egkeyimu ne paan. Iks. 12:15-19; Lib. 2:11; Hus. 7:4; Amu.
4:5; Mat. 13:33; Luk. 12:1; 13:21; 1 Kur. 5:6-7; Gal. 5:9
Peghari te Manama [Ceb. Gingharian sa Dios, Gingharian sa Langit; Eng.
Kingdom of God, Kingdom of Heaven]
N garan seini ne inggamit te pegpangguhud meyitenged te pegmandu te Manama kayi te inged. Ne seini, kene egkakita diye te mariyu wey te minsan hendei, ke kene, kayid e kuntee tenged su diyad e sika te pusung te me etew ne
egpalintutuu te Manama wey egginguma pad man-e seini keureme tenged su
eglibed si Hisus eyew te peghari te langun. Mat. 3:2; 4:17; 5:3; 7:21; 10:7;
12:28; 13:11-52; Luk. 4:43; 6:20; 7:28; 9:2; 21:31; Huw. 3:3-5; Him. 1:3;
Rum. 14:17; 2 Tis. 1:5
Pilatu [Ceb. Pilato; Eng. Pilate]
T engtengi nu diye te Punsiyu Pilatu.
prupita [Ceb. propeta; Eng. prophet]
K a etew ne eglalahan te Manama eyew sikandin e ka egpataha te lalag din
diye te me etew. Due timpu ne egpanagne ka me prupita ke nekey ka impakita
te Manama ne egkeula-ula. Masalig ka me prupita diye te Tapey ne Kasabutan,
iling ki Isayas wey si Hunas. Due degma me prupita te Iyam ne Kasabutan diye
te me simbaan. Si Huwan ne Talagbewutismu ingngaranan degma te sabeka
ne prupita. Hin. 20:7; Iks. 7:1; Num. 11:29; Luk. 2:36; 7:16,39; 11:47; 13:33;
20:6; 24:19; Him. 3:23; 13:6; Imp. 16:13
puasa [Ceb. puasa; Eng. fasting]
K a kene egkeen te sabeka ne timpu. Sabeka ne katundanan seini te me etew
ne due tuluuwen. 2 Sam. 12:21; Ist. 4:16; Sal. 35:13; Hun. 3:5; Mat. 6:16;
Luk. 5:33-35; 18:12; Him. 13:2-3; 14:23
22
CONTENTS
Punsiyu Pilatu [Ceb. Poncio Pilato; Eng. Pontius Pilate]
S abeka sikandin ne gubirnadur ne matig-Ruma ne iyan migmandu diye te
Hudiya wey diye te Samariya wey diye te inged ne Idum te leg-un ne 26 AD
taman te 36 AD. Sikandin ka migpalansang ki Hisus diye te krus su migpalintutuu sikandin te igkeupii te me pangulu te me Hudiyu. Mar. 15:1-15; Luk.
3:1; 4:27; 23:1-25,52; Him. 3:13; 1 Tim. 6:13
Ruma [Ceb. Roma; Eng. Rome]
T e an-anayan, siyudad ka Ruma piru neyimu seini ne maluag ne nasud te
timpu te kayi pad te ampew te tane si Hisus. Masalig ka duma ne nasud ne
insakup dan wey napehes ne egbayad te buhis diye te pangulu te Ruma ne
egngaranan te Impiradur. Luk. 2:1; 7:2; Huw. 11:48; Him. 2:10; 16:21,37-38;
18:2; 19:21; 22:25-29; 23:11,27; 28:16-17; Rum. 1:7,15; 2 Tim. 1:17
Sadusiyu [Ceb. Saduseo; Eng. Sadducee]
D eisek seini ne punduk te me Hudiyu. Ka kasuluhan kandan me talagpanubad. Ka impuunan te kandan ne tuluuwen, sika se an-anayan ne lalimma
ne baseen diye te Tapey ne Kasabutan, wey ware sikandan migtuman te duma
ne baseen diye te Tapey ne Kasabutan. Seeye naa, ware nekeg-iling ka kandan ne tuluuwen te tuluuwen te me Parisiyu. Mat. 3:7; 16:1-11; 22:23; Mar.
12:18-27; Luk. 20:27-38; Him. 4:1; 5:17; 23:6-8
Sahakeen te Paan ne Ware Patulin [Ceb. Pangilin sa Pan nga Walay Patubo;
Eng. Feast of Unleavened Bread]
K a sahakeen te me Hudiyu, egginguma te pitu ne aldew puun te Sahakeen
te Peglihad te Panalihan. Eggimuwen dan seini eyew te pegsuman-suman te
pegluwas dengan kandan puun te Ihiputu. Ka seini ne ngaran diye egpuun te
batasan dan ne egpangimu te paan ne ware patulin seled te sika ne simana.
Egsumsumanen dan seini te an-anayan ne simana te Abril. Iks. 12:17; Diy.
16:16; Luk. 22:1-38
Sahakeen te Peggaani [Ceb. Pangilin sa Pangani; Eng. Feast of Harvest]
S eini ka sahakeen te me Hudiyu te hapit e egkapenga ka bulan te Mayu ne
pegsuman-suman te peggaani te trigu. Puun te Sahakeen te Peglihad te Panalihan, due 50 ne aldew ka eglihad ne henduen pad ka Sahakeen te Peggaani. Egngaranan degma seini te me Hudiyu te “Sahakeen te Simana”, ne ingngaranan
e sika te “Pintikustis” te mewuri e ne timpu. Iks. 23:16
CONTENTS
23
Sahakeen te Peglihad te Panalihan te Manama [Ceb. Pasko sa mga Judio;
Eng. Feast of Passover]
S eini ka sahakeen te me Hudiyu te pitsa 14 te bulan te Nisan (me Abril 1).
Te seini ne timpu, egsuman-suman sikandan te sika se tuus te timpu ne migawe sikandan diye te Ihiptu isip me uripen. Ne ka langun ne panganey ne
anak te me Ihiptuwanen innimatayan te aanalihan piru ware mule hilabeti ka
me panganey te Hibruwanen. Iks. 12:11; Num. 9:2; Diy. 16:1; Luk. 2:41;
22:1-38; Huw. 11:55; 12:1; 18:28,39; 19:14; 1 Kur. 5:7; Hib. 11:28
Salmu [Ceb. Salmo; Eng. Psalms]
M e kanteen te me Hibruwanen. Masalig ka insulat ni Hari Dabid piru masalig
pad degma ka duma ne migsulat.
Samarya [Ceb. Samaria; Eng. Samaria]
S abeka seini ne inged ne diye te taliware te Hudiya wey Galiliya. Nekeg-ehet
ka me matig-Samarya te me Hudiyu tenged su ware nekeg-iling ka me kaapuan
dan wey me batasan dan wey me tuluuwen dan. Ahad pad iya ne nekeg-ehet
sikandan meyitenged te pegsimba. 1 Har. 13:32; Isd. 4:10; Luk. 9:52; 17:11;
Huw. 4:4; Him. 1:8; 8:1,5,14
Sidun [Ceb. Sidon; Eng. Sidon]
S abeka seini ne siyudad ne diye te ilis te dahat ne ugpaan te me Grigu.
Masalig ka mignigusyu diye te Sidun ne egpuun te lein ne me nasud tenged
su tirminal seini te me barku. Diye te Sidun ka timplu te manama ran ne si
Ismun. Mat. 11:21; Mar. 7:31; Luk. 4:26; 6:17; 10:13-14; Him. 12:20; 27:3
simbaan te me Hudiyu [Ceb. sinagoga; Eng. synagogue]
S eini ka libulunganan te me Hudiyu diye te tagse inged te Aldew te Peggimeley eyew te pegsimba. Innimu ran degma seini eyew eglibulungan dan te
minsan nekey ne tuyu dan, apil e ka peg-iskuyla te me anak dan. Mat. 12:9;
Mar. 6:2; Luk. 4:15; 6:6; 7:5; 8:41; Huw. 18:20; Him. 13:14; 18:4
Sisar [Ceb. Cesar; Eng. Caesar]
K a igngaran te Impiradur diye te Ruma. Mat. 22:17-21; Mar. 12:14-17; Luk.
20:22-25; Pil. 4:22
24
CONTENTS
Suduma [Ceb. Sodoma; Eng. Sodom]
S abeka seini ne siyudad ne marani te Napatey ne Dahat. Insilaban te Manama ka siyudad te Suduma su ka mahinged dutu amana ne makasesale. Hin.
13:12; 19:24-28; Isa. 1:9; Luk. 10:12; Rum. 9:29; 2 Pid. 2:6; Hud. 7; Imp.
11:8
Sulumun [Ceb. Salomon; Eng. Solomon]
A nak ni Hari Dabid wey si Batsiba. Neyimu sikandin ne igkatelu ne Hari te
Israil. Amana ne mabantug sikandin tenged te karatuan din wey te kaalam din
piru susuluhi ka asawa rin ne iyan nakapasuwey kandin te pegpamakey rin te
Manama. Sikandin ka migbebaley te timplu te Manama. 2 Sam. 12:24-25; 1
Har. 1–11; Mat. 1:6-7; 6:29; 12:42; Luk. 11:31; 12:27; Him. 7:47
talagpanubad te timplu [Ceb. pari; Eng. priest]
K a me kabulahan ni Aarun ne migtrabahu diye te timplu. Iyan dan eggimuwen
diye te timplu ka egpanubad te me ayam te me etew, egtutung te insinsu, wey
eg-uyan te pegsimba te Manama diye te timplu. Hin. 14:18; Iks. 19:6; Sal.
110:4; Luk. 1:5; 5:14; 10:31; Rum. 15:16; Hib. 7:11; 8:4; 10:11; 1 Pid. 2:5,9;
Imp. 5:10; 20:6
talagpanulu te Balaud [Ceb. magtutudlo sa Balaod; Eng. teachers of the
Law]
M e Hudiyu ne migpanulu wey migpasabut te me suhu diye te Tapey ne
Kasabutan, minsan seeye se an-anayan ne lalimma ne baseen ni Muwisis. Mat.
2:4; 23:2-34; Mar. 12:28-38; Luk. 11:52; Huw. 8:3; Him. 4:5; 1 Kur. 1:20; 1
Tim. 1:7
talagsukut te buhis [Ceb. kobrador sa buhis; Eng. tax collector, publican]
M e Hudiyu sikandan ne egsukut te buhis diye te me duma ran para te me
ahalen dan ne diye te Ruma. Igkeepes sikandan te me etew tenged su amana
sikandan egpanlimbung te duma ran ne me Hudiyu, su egkuen te me talagsukut
te buhis ka subla. Purisu naratu e sikandan puun te peglimbung dan. Sabeka
ne talagsukut te buhis si Sakiyu (Luk. 19:1-10). Mat. 5:46-47; 9:10-11; 10:3;
11:19; 18:17; 21:31-32; Mar. 2:15-16; Luk. 3:12; 5:27-30; 7:29-34; 15:1;
18:10-13; 19:2*
Tibiriyu [Ceb. Tiberio; Eng. Tiberius]
CONTENTS
25
S abeka ne Impiradur diye te Ruma te leg-un 14 AD taman te 37 AD. Te igka15 ne leg-un te peghari din (me 29 AD) migbunsud migpangguhud si Huwan
meyitenged te lalag te Manama. Luk. 3:1
timplu [Ceb. timplo; Eng. temple]
K a timplu, dakel ne baley te Manama diye te Hirusalim. Maluag ka lama te
timplu ne inlingkus te matikang ne alad ne batu. Miggendiye ka me Hudiyu
eyew te pegsimba diye te lama, piru ka me talagpanubad de ka egpakaseled
te sinabeng wey ka me Libita. Si Hari Sulumun ka an-anayan ne migpes-ek te
timplu te Manama diye te Hirusalim piru nahuhus e te mewuri ne aldew. Te
timpu te kayi pad si Hisus te ampew te tane, due timplu te Manama ne impesek ni Hari Hirudis piru nahuhus te me sundalu te Ruma te mewuri ne aldew
wey warad e kuntee. 1 Har. 6:1; Isd. 6:14; Luk. 1:21-22; 2:27,37,46; 4:9;
18:10; 19:45; 21:5,37; 22:53; 24:53
Tiru [Ceb. Tiro; Eng. Tyre]
S abeka seini ne siyudad ne diye te ilis te dahat. Ka kasuluhan te me etew
diye, kene ne Hudiyu. Masalig ka mignigusyu diye te Tiru su tirminal ma te
me barku puun te me lain-lain ne inged. Isi. 28:12; Mat. 11:22; Luk. 6:17;
10:13-14; Him. 12:20
trigu [Ceb. trigo; Eng. wheat]
E gpekeiling te paley ka trigu piru kene ne egkaayun diye te basakan. Ke
eggalingen e ka trigu, egkeyimu sika ne harina ne eggimuwen ne paan. Amana
ne impurtanti ka trigu diye te me Hudiyu su malasi sikandan ne egkeen te paan.
Hin. 30:14; Mat. 12:1; Luk. 16:7; 22:31; Huw. 12:24; Imp. 6:6; 18:13
trumpita [Ceb. trumpeta; Eng. trumpet]
I nstrumintu ne igparahing pinaahi te peggiyup te deisek ne lungag diye te
pupul wey derahingi ka laheng ne eglihawang diye te maluag ne pupul. Egkahamit sika te pegpangumew te me etew wey ke me sundalu naa eyew egpalibulungen. Iks. 19:13-19; Huswi 6:4-20; Mat. 24:31; 1 Kur. 14:8; 15:52; 1 Tis.
4:16; Imp. 8:2-9:14
trunu [Ceb. trono; Eng. throne]

Benzer belgeler

Libitiku

Libitiku K a kaluwasan te Libitiku iyan ka “Ka in-umew rin” ne iyan ka me talagpanubad eyew te pegpatuman te me balaud ne imbehey te Manama kandan. I mpalintutuuwan te me etew ne si Muwisis ded ka migsulat ...

Detaylı