aylık sektör analiz raporu
Transkript
aylık sektör analiz raporu
Türk Armatörler Birliği Veri Hizmetleri AYLIK SEKTÖR ANALİZ RAPORU TEMMUZ 2016 İÇİNDEKİLER ENDEKSLER VE T/C FİYATLARI GEMİ ALIM SATIM GERİ DÖNÜŞÜM BUNKER Türk Armatörler Birliği Veri Hizmetleri ÖNE ÇIKANLAR Genel olarak Baltık Kuruyük Endeksi ay boyunca 650-750’lik bir bantta seyrederken, Capesize ve Panamax endeksleri özellikle ay ortasından itibaren sert bir düşüş yaşadı. Capesize Endeks 1050 puandan 770 puana, Panamax Endeks ise 870 puandan 690 puana kadar geriledi. Hem kuru yük endeksleri hem de T/C fiyatlarının 2015 yılının Temmuz ayına göre ortalama %30-35 civarında daha düşük olduğunu görmekteyiz. Temmuz 2016 Döneminde dünya genelinde; İKİNCİ EL GEMİ ALIM-SATIM İkinci El Alım-Satım Yapılan Gemi (Ad)(DWT) 128 / 8.215.000 Yatırım Tutarı 1,9 Milyar USD En Çok İkinci El Gemi Alan Ülkeler Yunanistan (%19), Çin (%16), RF (%9) Bu ay da Rusya Federasyonu büyük tonajlarda tanker alımı yaptı. Türkiye 1 adet gemi alımı ve 3,5 milyon ABD doları yatırım yaptı. En Fazla Alım-Satım yapılan gemi Tipleri Kuru yük (%51), Tanker (%41), Kont.(%4) Bu ay tanker alımlarında geçen aya göre %13 artış, kuru yükte %12 azalma var. YENİ GEMİ SİPARİŞLERİ Temmuz Ayında Verilen Sipariş (Ad.)(DWT) Yatırım Tutarı En Çok Yeni Gemi Siparişi Alan Ülkeler En Çok Yeni Gemi Siparişi Veren Ülkeler En Fazla Sipariş Verilen gemi Tipi 59 / 3.653.248 2 Milyar USD (Bilinen rakamlara göre) Çin, Japonya, Güney Kore Japonya, Norveç, ABD Tanker (%28), K.Yük (%10), Kont.(%8) Yıllara Göre Sipariş Adetleri (Temmuz 2016) - Kuru yük - Tanker - Konteyner 2016 673 298 50 GEMİ FİYATLARI (M USD) Capesize Aframax Yeni İnşa 42 48 2017 443 370 92 2018 208 201 21 TOPLAM 1324 869 163 5Y 24,7 35 10Y 134 22 15Y 8 - 20Y 5,5 - GERİ DÖNÜŞÜM 45 / 1.740.451 Hindistan(%49), Bangladeş (%16) Türkiye(%11) Kuru yük (%42), Konteyner (%16), MPP (%13) Temmuz Ayı Söküm Faaliyetleri (Ad.)(DWT) En Çok Gemi Söküm Yapan Ülkeler En Çok Söküm yapılan Gemi Tipi BUNKER Aylık Fiyatlara Göre En Ucuz Liman Rotterdam En Pahalı Liman Rio De Janeiro/Houston 1 Türk Armatörler Birliği Veri Hizmetleri TAB VERİ-TÜRK ARMATÖRLER BİRLİĞİ VERİ HİZMETİ Aylık Sektör Analiz Raporu TEMMUZ 2016 ENDEKSLER VE T/C FİYATLARI ENDEKSLER Genel olarak Baltık Kuruyük Endeksi ay boyunca 650-750’lik bir bantta seyrederken, Capesize ve Panamax endeksleri özellikle ay ortasından itibaren sert bir düşüş yaşadı. Capesize Endeks 1050 puandan 770 puana, Panamax Endeks ise 870 puandan 690 puana kadar geriledi1. Bu rakamlar son üç ayın en düşük rakamlarıdır. “ABD Körfez” olarak adlandırılan bölgedeki boş gemi sayısındaki artış karşısında piyasaya giren düşük yük miktarı ile Kuzey Pasifikteki iş hacminin düşmesinin, NOPAC (Kuzey Pasifik) bölgesinde piyasa şartlarının kötüleşmesi üzerine lokal armatörlerin gemilerini balast olarak Meksika Körfezine yollamasının ve bu şartlar altında ABD limanlarından yapılan taşıma navlunlarının düşmeye başlamasının söz konusu endeksler üzerinde etkili olduğu değerlendirilmektedir2. BALTIK ENDEKSLERİ: BDI, BHSI, BSI, BPI, BCI 2 1 Tablolar Golden Destiny’nin aylık Pazar raporlarından alınmıştır. Söz konusu rapor www.hellenicshippingnews.com adresinde yayımlanmaktadır. 2 Harun Şişmanyazıcı, DTO YKB Danışmanı –Ekonomist, “Panamax ve Kamsarmax piyasasında neler oluyor ?”, www.armatorlerbirligi.org.tr, 3 Ağustos 2016 Türk Armatörler Birliği Veri Hizmetleri BALTIK ENDEKSLERİ VE ORTALAMA T/C KAZANÇLARININ KARŞILAŞTIRILMASI BALTIK KURU YÜK ENDEKSİ İLE TANKER ENDEKSLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI 3 Türk Armatörler Birliği Veri Hizmetleri BALTIK ENDEKSİ ÖZET TABLOLARI VE TIME CHARTER ORTALAMA FİYATLARI KURUYÜK KURU YÜK ENDEKSLERİ TEMMUZ 2016 HAZİRAN 2016 AYLIK FARK % AYLIK DEĞİŞİM TEMMUZ 2015 YILLIK FARK % YILLIK DEĞİŞİM DÜŞÜK YÜKSEK BDI BCI BPI BSI BHSI 707 952 793 675 368 608 938 565 571 330 100 13 228 103 38 %16 %1 %40 %18 %11 975 1632 1058 819 403 -268 -681 -265 -144 -35 -%27 -%42 -%25 -%18 -%9 656 768 691 633 344 748 1049 879 702 399 TANKER TEMMUZ 2016 HAZİRAN 2016 AYLIK FARK % AYLIK DEĞİŞİM TEMMUZ 2015 YILLIK FARK % YILLIK DEĞİŞİM DÜŞÜK YÜKSEK DIRTY BDTI 617 450 722 464 -105 -14 -%15 -%3 842 801 -225 -350 -%27 -%44 541 432 686 466 TANKER CLEAN BCTI 4 TIME CHARTER ORTALAMA T/C CAPESIZE PANAMAX SUPRAMAX HANDY TEMMUZ 2016 HAZİRAN 2016 AYLIK FARK % AYLIK DEĞİŞİM TEMMUZ 2015 YILLIK FARK % YILLIK DEĞİŞİM DÜŞÜK YÜKSEK 5742 6353 7032 5404 5515 4517 5974 4807 227 1836 1058 597 %4 %41 %18 %12 11449 8433 8558 5934 -5708 -2080 -1527 -530 -%50 -%25 -%18 -%9 4393 5528 6555 5092 6896 7142 7342 5803 Kuru yük endeksinde Haziran 2016 ayına göre olumlu düzeyde artışlar gözükse de özellikle BCI ve BPI endeksler bu düzeyini koruyamayarak Temmuz ayı ortasından itibaren sert bir düşüş yaşamış ve gelinen noktada ay ortasına göre “Capesize Endeks” %27, “Panamax Endeks” ise %21 değer kaybetmiştir. Yine hem kuru yük endeksleri hem de T/C fiyatlarının 2015 yılının Temmuz ayına göre ortalama %3035 civarında daha düşük olduğunu görmekteyiz. Yine tankerlerde geçmiş aylardaki ve geçmiş seneki endeks rakamlarına göre negatif yöndeki azalma dikkat çekici hale gelmektedir. Her ay tanker endeksleri yavaş yavaş değer kaybederken, bu değer kaybı bu ay içinde de %15 düzeyinde gerçekleşmiştir. Türk Armatörler Birliği Veri Hizmetleri GEMİ ALIM-SATIM İKİNCİ EL GEMİ ALIM-SATIMLARI (ÜLKELERE GÖRE)-AYLIK 5 Bu veriler incelendiğinde küresel bazda el değiştiren toplam gemi sayısının Temmuz ayı içerisinde 128 olduğu ve toplamda yaklaşık 1,9 milyar ABD doları yatırım yapıldığı görülmektedir. Yine verilerimiz incelendiğinde bu ay özellikle Rusya’nın toplam gemi alımları arasında %9’luk payı oluşturan bir tanker alımı yaptığı görülmektedir. Türkiye ise bu dönem içerisinde sadece 1 adet gemi alımı yapmış ve 3,5 milyon ABD doları yatırım yapmıştır. Türkiye tarafından alınan gemi 28.290 DWT’lik, 2001 yapımı bir kuru yük gemisidir. Ayrıca İstanbul Tersanesi ve 2010 yılı 6.400 DWT’lik bir kimyasal gemi Norveçli Türk Armatörler Birliği Veri Hizmetleri alıcılara 10 milyon ABD doları değer ile satılmıştır. Yine genel olarak dünyanın en fazla tonaja sahip olan iki ülkesi Yunanistan ve Çin bu ay da en fazla alım-satım gerçekleştiren ülkeler olmuşlardır. İKİNCİ EL GEMİ ALIM-SATIMLARI (GEMİ TİPLERİNE GÖRE)-AYLIK 6 İKİNCİ EL GEMİ ALIM-SATIMLARI (YAŞA GÖRE) Türk Armatörler Birliği Veri Hizmetleri 2016 YILINDA HİZMETE GİREN GEMİLER GEMİ ADI EGGELLA MIDA ZHOUSHAN VENICE TIZIANO HULLS P0148 P0153 ECO BUSHFIRE YANGFAN BC64KDM08 DARYA MAYA DARYA RANI MUSTANG GMI FRANCESCA GMI TARITA SBI TWIST BSI TRAFALGER KANDA 558 RESALES RESALES 7 GEMİ TİPİ GENEL KARGO KURU YÜK KURU YÜK KONTEYNER KONTEYNER KURU YÜK DWT 8,870 64,000 64,000 66,500 66,500 32,700 YAPIM YILI 2016 2016 2016 2016 2016 2016 TERSANE JIANGSU HONGQIANG YANGFAN YANGFAN HANJIN SUBIC HANJIN SUBIC KANDA SATIN ALAN AUSTRALIAN BUYER DANISH BUYER DANISH BUYER CHINESE BUYER CHINESE BUYER FİYAT ($) Milyon KURU YÜK KURU YÜK KURU YÜK KURU YÜK KURU YÜK KURU YÜK KURU YÜK KURU YÜK KURU YÜK TANKER TANKER 64,000 64,000 64,000 180,000 82,000 82,000 82,000 82,000 32,600 300,000 300,000 2016 2016 2016 2016 2016 2016 2016 2016 2016 2016 2016 YANGFAN HUANGPU HUANGPU NEW TIMES JIANGSU NEW YANGZI JIANGSU NEW YANGZI JIANGSU NEW YANGZI JIANGSU NEW YANGZI KANDA HYUNDAI SAMHO HYUNDAI SAMHO DANISH BUYER CHINESE BUYER CHINESE BUYER GREEK BUYER GREEK BUYER GREEK BUYER GREEK BUYER GREEK BUYER 16,5 16,9 16,9 32,5 19,5 19,5 19,5 19,5 16 84 84 BELGIAN BUYER BELGIAN BUYER Yaşa göre analizler incelendiğinde geçmiş aylardan biraz farklı olarak özellikle 5 yaş gemiler tercih edilmiş, en çok tercih edilen yaş Aralığının 5-10 olduğu gözükmektedir. Bu ayki alımlarda 0-5 yaş aralığındaki artışın en önemli sebebi 2016 yılı siparişleri ile armatörlere teslim edilen gemilerdir. Bu ay 2016 yılı teslimi olarak toplamda 1.635.170 DWT’lik 17 gemi alıcılarına teslim edilmiştir. 16,25 16,25 97,80 97,80 16 Türk Armatörler Birliği Veri Hizmetleri YENİ GEMİ SİPARİŞLERİ-YIL BAZINDA (TEMMUZ 2016 SONU İTİBARIYLA) GEMİ TİPİ 2016 2017 2018 TOPLAM CAPESIZE PANAMAX SUPRA/HMAX HANDY’LER TOPLAM 88 142 289 154 673 45 101 177 120 443 75 34 40 59 208 208 277 506 333 1324 GEMİ TİPİ 2016 2017 2018 TOPLAM ULCC/VLCC SUEZMAX AFRAMAX PANAMAX MR+SMALL TOPLAM 43 34 44 24 153 298 46 61 71 27 165 370 31 14 44 14 98 201 120 109 159 65 416 869 GEMİ TİPİ 2016 2017 2018 TOPLAM VLGC LGC MR HANDY 19 2 19 7 3 29 0 44 18 1 14 0 4 2 1 62 2 67 27 5 50 92 21 163 SMALL TOPLAM 8 YENİ GEMİ SİPARİŞLERİ-AYLIK ÖNCEKİ AY ADET DEĞİŞİM ADET ÖNCEKİ YIL DEĞİŞİM GEMİ TİPİ ADET DWT YATIRIM MİKTARI $ KURUYÜK TANKER LNG LPG GENEL KARGO KONTEYNER REEFER YOLCU GEMİSİ RORO FERİBOT BİRLEŞİK ÖZEL PROJE TOPLAM 6 17 0 0 4 365.000 2.482.820 62.400 122.500.000 860.000.000 - 7 12 2 - -%14 %42 -%100 - 33 26 1 2 7 -%82 -%35 -%100 -%100 -%43 5 0 2 700.000 3000 500.000.000 - 24 1 1 -%79 -%100 %100 29 5 -%83 -%60 4 0 0 21 59 39.500 528 3.653.248 90.000.000 479.740.000 2.052.240.000 5 9 61 -%20 %133 -%3 1 3 33 140 %300 -%100 -%36 -%58 Bu ay itibarıyla yeni gemi siparişi veren ülkelerin toplama göre oranı: %24 Japonya, %19 Norveç, %15 SG, %10 Çin ve Hong Kong, %8 ABD Bu ay itibarıyla yeni gemi siparişi alan ülkelerin toplama göre oranı: %41 Çin, %31 Japonya,%24 Diğer, %5 Güney Kore Türk Armatörler Birliği Veri Hizmetleri GEMİ FİYATLARI (Veriler arasında göz ardı edilebilecek küçük sapmalar olabilir) YENİ İNŞA KURUYÜK GEMİ FİYATLARI-AYLIK 9 YENİ İNŞA KURUYÜK GEMİ FİYATLARI ($M)-10 YILLIK(2005-2016) KURUYÜK 180.000 73.000 45.000 29.000 TEM 16 42 24,2 22,3 19,5 2015 46 25,7 24,1 20,3 2014 54,2 29 27,2 22,8 2013 53,6 27,8 26,5 22,2 2012 45,7 25,6 23,7 20,5 İKİNCİ EL KURUYÜK 5 YAŞ GEMİ FİYATLARI-AYLIK 2011 48,4 28,7 26,7 22,2 2010 57,2 34,3 31,1 26,3 2009 55,5 34,5 29 24,5 2008 87 45,5 41 31 2005 58,5 36 31 25,5 Türk Armatörler Birliği Veri Hizmetleri İKİNCİ EL KURUYÜK 10 YAŞ GEMİ FİYATLARI-AYLIK 10 Türk Armatörler Birliği Veri Hizmetleri İKİNCİ EL KURUYÜK GEMİ FİYATLARI ($M)-YILLAR BAZINDA (2010-2016) YILLARA SÂRİ İKİNCİ EL KURUYÜK GEMİSİ FİYATLARI ($M) KURUYÜK CAPESIZE 5Y CAPESIZE 10Y CAPESIZE 15Y CAPESIZE 20Y PANAMAX 5Y PANAMAX 10Y PANAMAX 15Y PANAMAX 20Y SUPRAMAX 5Y TEM 16 24,7 14,0 8 5,5 14 8 4,5 3,2 13 2015 25 13,6 8,5 5,6 14 8,5 5 3,6 13,6 2014 39,5 27,8 16,3 9,0 20,1 14,6 10,0 5,4 20,8 2013 43,9 31,0 18,2 10,1 25,6 17,9 12,0 7,5 24,3 2012 32,0 20,5 12,7 9,3 18,0 12,5 8,3 5,4 23,3 2011 36,3 26,8 15,2 10,5 26,4 18,6 12,4 8,1 26,4 2010 57,0 43,0 26,0 16,4 38,5 31,6 23,1 13,8 31,9 11 YENİ İNŞA TANKER FİYATLARI- AYLIK Türk Armatörler Birliği Veri Hizmetleri 12 YENİ İNŞA TANKER FİYATLARI ($M)-10 YILLIK(2005-2016) YILLARA SÂRİ YENİ İNŞA GEMİ FİYATLARI ($M) TANKER 310.000 170.000 110.000 47.000 TEM 16 88 57 47 33,2 2015 93,7 63 52 35,4 2014 97,3 65,5 53,6 36,8 2013 93,8 59,6 52,2 34,6 2012 93,2 57,1 48,5 33,8 İKİNCİ EL TANKER 5 YAŞ GEMİ FİYATLARI-AYLIK 2011 98,9 60,3 52,2 35,2 2010 104,8 66,3 56 36,1 2009 97,5 61 49,5 35 2008 150 90 74 46,5 2005 120 71,5 58 43 Türk Armatörler Birliği Veri Hizmetleri İKİNCİ EL TANKER 10 YAŞ GEMİ FİYATLARI-AYLIK 13 Türk Armatörler Birliği Veri Hizmetleri İKİNCİ EL TANKER FİYATLARI ($M)-YILLAR BAZINDA (2010-2016) YILLARA SÂRİ İKİNCİ EL TANKER FİYATLARI ($M) TANKER VLCC 5Y VLCC 10Y SUEZMAX 5Y AFRAMAX 5Y AFRAMAX 10Y PANAMAX 5Y 45K 5Y D/H 45K 5Y D/H 45K 5Y D/H TEM 16 64 44 47,5 35 22 32,5 23 16,5 6,5 2015 80 55 60 46 31 35 28,9 19,6 8,5 2014 77,1 52,1 56,8 41,9 26,8 33,4 23,8 15,2 6,5 2013 55,8 35,0 39,5 27,8 16,3 24,3 23,3 15,7 6,2 2012 56 35,0 40,2 28,0 16,3 24,3 23,0 15,5 6,2 2011 55,6 34,1 45,6 34,7 19,3 30,9 25,8 15,8 6,0 2010 87,8 64,3 62,8 44,5 30,7 39,0 27,3 19,7 6,7 14 Türk Armatörler Birliği Veri Hizmetleri GERİ DÖNÜŞÜM GERİ DÖNÜŞÜM FİYATLARI GERİ DÖNÜŞÜM-SÖKME FİYATLARI ($) TANK / CONT / RO-RO -AYLIK 15 GERİ DÖNÜŞÜM-SÖKME FİYATLARI ($) DRY CARGO/BULK/TWEEN-AYLIK Türk Armatörler Birliği Veri Hizmetleri GERİ DÖNÜŞÜM SÖKÜM FAALİYETLERİ AYLIK GERİ DÖNÜŞÜM BİLGİLERİ TEMMUZ 2016 GEMİ TİPİ ADET DWT KURUYÜK TANKER GAZ TNK. GN. KARGO KONTEYNER REEFER YOLCU G. RO-RO FERİBOT BİRLEŞİK ÖZEL PROJE TOPLAM 19 3 2 6 7 2 0 2 0 0 4 45 955.523 263.218 19.270 77.691 391.969 12.257 0 17.499 0 0 3.024 1.740.451 ÖNCEKİ AY ÖNCEKİ YIL ADET DEĞİŞİM % ADET 21 1 1 9 8 0 0 5 0 0 17 62 -%10 %200 %100 -%33 -%13 12 5 2 8 3 1 0 1 0 0 8 40 -%60 -%76 -%27 DEĞİŞİM % %58 -%40 0 -%25 %133 %100 %100 -%50 %13 ÜLKELERE GÖRE YAPILAN SÖKÜM ORANLARI-AYLIK ADET BAZINDA GERİ DÖNÜŞÜM ORANLARI (TEMMUZ 2016) ÜLKE HİNDİSTAN BANGLADEŞ PAKİSTAN TÜRKİYE ÇİN DİĞER ÜLKELER TOPLAM AYLIK PAY (%) 49% 16% 11% 11% 9% 4% GEMİ SAYISI (ADET) 22 7 5 5 4 2 16 Türk Armatörler Birliği Veri Hizmetleri 17 GEMİ TİPİNE GÖRE GERİ DÖNÜŞÜM FAALİYETİ- AYLIK GEMİ TİPİ BAZINDA GERİ DÖNÜŞÜM ORANLARI (TEMMUZ 2016) ÜLKE KURU YÜK KONTEYNER MPP TANKER GAS DİĞER TOPLAM AYLIK PAY (%) 42% 16% 13% 7% 4% 18% GEMİ SAYISI (ADET) 19 7 6 3 2 8 Türk Armatörler Birliği Veri Hizmetleri 18 Türk Armatörler Birliği Veri Hizmetleri BUNKER FİYATLARI DOKUZ LİMANA AİT BUNKER FİYATLARI- AYLIK3 YAKIT CİNSİ LİMANLAR HONGKONG FUJAIRAH ROTERDAM İSTANBUL NEWYORK HOUSTON LONGBEACH RIO SİNGAPUR IFO380 ($/mt) IFO180 ($/mt) MDO ($/mt) MGO ($/mt) TEM 1 268,50 TEM 11 258,50 TEM 29 232,00 TEM 1 273,50 TEM 11 264,50 TEM 29 241,00 TEM 1 - TEM 11 - TEM 29 - TEM 1 464,50 TEM 11 438,50 TEM 29 403,00 262,50 250,00 227,50 283,00 276,00 257,00 - - - 527,00 510,00 503,00 248,50 232,00 215,50 274,00 263,00 240,50 - - - 441,50 403,00 367,50 271,50 258,50 242,50 288,50 279,50 256,00 - - - 485,50 452,00 411,50 260,00 250,50 228,50 284,50 285,50 261,00 - - - 456,50 436,50 387,50 248,00 225,50 204,50 346,00 336,00 317,00 - - - 477,50 450,50 413,50 252,00 241,50 224,50 297,50 286,50 273,50 - - - 535,50 427,50 472,00 282,50 266,50 252,50 306,00 290,00 276,00 - - - 681,50 664,50 668,50 253,00 246,50 219,50 261,00 240,00 267,50 428,00 405,00 397.31 444,50 422,50 391,00 EN DÜŞÜK EN YÜKSEK 19 Veri toplama ve analiz konusundaki istek ve görüşlerinizi Türk Armatörler Birliği telefon hatlarından veya e-posta adreslerimizden bizlere iletmenizi rica ederiz. 3 Ship and Bunker, News and Intelligence for The Marine Fuels Industry, 28 Temmuz 2016, shipandbunker.com Türk Armatörler Birliği Veri Hizmetleri TÜRK ARMATÖRLER BİRLİĞİ Mesleki bir birliktelik kurma hareketine 1923 yılında “Türk Vapurcular Birliği” yle başlayan Türk armatörleri, 1939 yılında kurulmuş olan Türk Armatörler Birliği’yle Türk denizciliğinin gelişimi için tarihsel bir görev üslenmiş ve son olarak 1982 yılında Deniz Ticaret Odası’nın kurulmasına da öncülük etmiştir. Bu doğrultuda; Türk Armatörler Birliği yeniden yapılanırken, dünya denizcilik sektöründeki gelişmeleri takip ederek, gemi sahipleriyle deniz taşımacılığı yapan kuruluşların temsilcileri arasında yardımlaşmayı ve dayanışmayı sağlayan meslekî bir örgüt olarak hizmet vermektedir. Türk Armatörler Birliği köklü geçmişi ve sahip olduğu birikimi ile 2016-2017 yılında da önemli projeleri, hazırlıkları ile hem üyelerine, hem sektöre önemli katkılarda bulunmayı hedeflemektedir. 20
Benzer belgeler
Mayıs Ayı Analizi - Türk Armatörler Birliği
incelendiğinde bu ay özellikle Rusya’nın toplam gemi alımları arasında %9’luk payı oluşturan bir tanker
alımı yaptığı görülmektedir. Türkiye ise bu dönem içerisinde sadece 1 adet gemi alımı yapmış ...
HAZİRAN-2016 Analizi - Türk Armatörler Birliği
incelendiğinde bu ay özellikle Rusya’nın toplam gemi alımları arasında %9’luk payı oluşturan bir tanker
alımı yaptığı görülmektedir. Türkiye ise bu dönem içerisinde sadece 1 adet gemi alımı yapmış ...